Σύγχρονοι διανοούμενοι, “στοχαστές”… και άλλα
Η εποχή μας δεν παράγει μεγάλους συγγραφείς, λέει ο βραβευμένος το 2001 με Νομπέλ Λογοτεχνίας ινδικής καταγωγής συγγραφέας B. N. Νάιπουλ. Υπερβολικά απλουστευτική η δήλωση, αλλά ο άνθρωπος έχει δίκιο. Αν, όμως, ο Νάιπουλ ήθελε να είναι κατά τι δικαιότερος, θα έπρεπε να προσθέσει ότι η εποχή μας, εκτός από συγγραφείς, δεν παράγει ούτε μεγάλους φιλοσόφους-διανοητές. Αυτούς που σε κρίσιμες περιόδους βοηθούν στον επανακαθορισμό της πορείας της ανθρωπότητας. Σε προηγούμενους αιώνες, οι φιλόσοφοι είχαν αναλάβει να διερευνήσουν τα προβλήματα της ιδιοκτησίας, της απολυταρχίας, της θρησκείας, της επιρροής της Εκκλησίας. Δεν τοποθετούνταν απλώς, πρότειναν λύσεις. Ο στοχασμός τους, όπως σημειώνει ο Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος, εκινείτο μέσα σε διαρκή υπονόμευση των καθιερωμένων. Ο Μοντεσκιέ, ο Ντιντερό, ο Ρουσσώ, ο Βολταίρος καταφλέγονταν από τον έρωτα της ελευθερίας. Αυτό ήταν ένα από τα σπουδαία αιτήματα της εποχής τους. Κατεδάφισαν τα οχυρά της φεουδαρχίας, της απολυταρχίας, της δεισιδαιμονίας, αξιοποίησαν την έννοια του ανθρώπου, κάθε ανθρώπου, μίλησαν με πάθος για την ισότητα των καθηκόντων και των δικαιωμάτων και προέβαλαν τα ανθρώπινα ιδανικά ως τα μόνα ικανά να διευθετήσουν τις τρομακτικές δυσχέρειες που εκπορεύονταν από τη συγκέντρωση υπερβολικής ισχύος στα χέρια της τότε άρχουσας τάξης. Οι περισσότεροι δεν έκαναν τίποτ’ άλλο από το να εκφράζουν τα αιτήματα των απλών ανθρώπων, έτσι όπως διαμορφώνονταν σε συλλογική συνείδηση.
Σήμερα, τα αιτήματα είναι διαφορετικά: ο αυξανόμενος φόβος του πολίτη και το άγος της διεθνούς τρομοκρατίας. Η εργασιακή ανασφάλεια και η συνεχής διαρροή στον τομέα των περίφημων κεκτημένων. Είναι η αγωνία του πετρελαίου (η λέξη ενέργεια κινδυνεύει να εισαχθεί ακόμη και στα βιβλία της πρώτης δημοτικού, όπου τα παιδιά αντί για το μα-μα, να το γα-λα, θα διαβάζουν μα-μα, να η εν-εργει-α), αλλά και αυτή της διαχείρισης και διανομής των τροφίμων. Οι «ινστρούχτορες» συναντώνται σε ακριβές μεγαλουπόλεις (αυτές τις μέρες ήταν η Ρώμη η εκλεκτή), εκφωνούν εξαιρετικά λογίδρια, αλλά στην πραγματικότητα ανακυκλώνουν τις ίδιες κοινοτυπίες. Οι κυβερνήσεις, ατελείς όπως πάντα, ξεχύνονται σε ένα κυνήγι μαγισσών, ανακοινώνοντας π.χ. «σπουδαία» μέτρα για την ακρίβεια, ενώ εμμέσως διαμηνύουν ότι στις σύγχρονες κοινωνίες επιβιώνουν οι καθαρόαιμες ράτσες! Κι εδώ είναι που λείπουν οι διανοητές, οι μπροστάρηδες της έτερης σκέψης, που ενδεχομένως θα μπορούσαν να σταχυολογήσουν τα αιτήματα της πλειοψηφίας και να δημιουργήσουν διαύλους δημόσιας παρέμβασης και επιρροής των ιθυνόντων τούτου του κόσμου. Αλλά μήπως πολλοί από αυτούς δεν είναι συνέχεια κομματικών μηχανισμών, δεν αναρριχώνται έχοντας εξασφαλίσει κομματική στήριξη;
Στέρεψε το λάλον ύδωρ. Όπως έχουν στερέψει και οι πηγές, στο πλαίσιο της παγκόσμιας αφυδάτωσης ιδεών και οι αυτοπροσδιοριζόμενοι ως φιλόσοφοι βολεύονται μέσα από βιβλία και δημοσιεύσεις, που όμως απευθύνονται στον δικό τους εσωτερικό κύκλο. Η ανθρωπότητα ωστόσο τρέχει. Το κοντέρ της ξεπερνά τα όρια της Φερράρι. Αλλά με ποιες προωθητικές δυνάμεις; Προφανώς, την επιστήμη και την τεχνολογία. Αμφότερα στην υπερβολή. Θα προσέθετα και τα πεπερασμένα πολιτικά και οικονομικά συστήματα, τα οποία αν και ξεζουμισμένα πια σαν γριές πόρνες μιμούνται συχνά τη Λερναία Ύδρα. Ενώ όλοι τα θεωρούμε νεκρά, εκείνα ξαναγεννιούνται και μάλιστα εμφανίζονται με εξουσιαστικές τάσεις, αυστηρότερες εκείνων του πρόσφατου παρελθόντος χρόνου.
” The Oceans of Bujuku “
Θα μου πείτε, μα είναι δυνατόν ένας σύγχρονος Βολταίρος να λύσει τον γόρδιο δεσμό της ενέργειας και με το αφοπλιστικό «Σουσάμι, Ανοιξε» να επέλθει ισορροπία σ’ ένα απoλύτως διαταραγμένο σύστημα; Οι απαντήσεις δεν προκύπτουν, εκμαιεύονται. Το γεγονός ότι ο διεθνής και ελληνικός Τύπος επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους με εξαιρετικά σπάνια συχνότητα στο πρόβλημα, σημαίνει ότι κάπου έχουμε φρακάρει και χρειαζόμαστε αποφρακτήρα. Διάβαζα προ ημερών στον «Ιντιπέντεντ» ότι στη Βρετανία οι συνταξιούχοι δεν μπορούν να ζεστάνουν τα σπίτια τους. Οι Ευρωπαίοι φορτηγατζήδες και οι ψαράδες γίνονται πρώτης τάξεως θορυβοποιοί, καθώς απειλούνται εξαιτίας της αύξησης της τιμής των καυσίμων. Κάποιες δευτεροκλασσάτες αεροπορικές εταιρείες κατεβάζουν ρολά και ορισμένες εταιρείες φέρι μποτ διακόπτουν τα δρομολόγιά τους στη βόρεια Ευρώπη. Οι Παλαιστίνιοι γεμίζουν το ρεζερβουάρ του αυτοκινήτου τους με… λάδι ελιάς. Οι Αμερικανοί σκέπτονται να κλείσουν για λίγο στο γκαράζ τα αυτοκίνητά τους και όπως προκύπτει από τα στοιχεία του υπουργείου Μεταφορών, τον φετινό Μάρτιο, τα μίλια που διήνυσαν οι Αμερικανοί ήταν 11 δισ. λιγότερα από τον Μάρτιο του 2007, τα χαμηλότερα από το 1979. Προβληματισμός υπάρχει και στους Αμερικανούς εργοδότες. Κάποιοι σχεδιάζουν να προτείνουν στους υπαλλήλους τους να εργάζονται περισσότερες ώρες την ημέρα, αλλά λιγότερες ημέρες. Στο Σιάτλ, ο ιδιοκτήτης ιταλικού εστιατορίου (ο ελληνικής καταγωγής, Νικ Δαμιανίδης) σκέπτεται να εγκαταστήσει κάμερες στις αποθήκες όπου φυλάσσεται το μαγειρικό λάδι, γιατί διάφοροι απατεωνίσκοι το κλέβουν και το εκμεταλλεύονται ποικιλοτρόπως.
Στην Αιθιοπία, οι οργανώσεις αρωγής πλήττονται από την αύξηση του κόστους μεταφοράς της βοήθειας προς τους δεινοπαθούντες του εμφυλίου πολέμου και στη Νότιο Αφρική, η αύξηση της τιμής στο ντίζελ κατά 49% έχει κατεβάσει στους δρόμους χιλιάδες πολίτες. Σε τρεις μεγάλες πόλεις της Κίνας ισχύει πλέον η διανομή πετρελαίου με δελτίο, με την ελπίδα να μειωθεί η ζήτηση, ενώ οι Ινδονήσιοι περνούν ώρες στους δρόμους διαδηλώνοντας εξαιτίας της απόφασης της κυβέρνησης να καταργήσει τις επιδοτήσεις στα καύσιμα. Στη Μαλαισία, οι αρχές έδωσαν εντολή στα βενζινάδικα να μη γεμίζουν τα ρεζερβουάρ αυτοκινήτων με πινακίδες Σιγκαπούρης. (Στη Μαλαισία, η βενζίνη είναι κατά τι φθηνότερη). Στην Υεμένη, το ζήτημα του πετρελαίου ανάβει φωτιές στους απλούς ανθρώπους, ενώ στην Αυστραλία, οι «πολιορκημένες» αεροπορικές εταιρείες περικόπτουν τα δρομολόγιά τους και απολύουν εργαζόμενους.
” Shanghai “
Οποιοσδήποτε θα μπορούσε να διαμαρτυρηθεί -και δικαίως- λέγοντας: μα, καλά, το θέμα της τιμής των καυσίμων είναι δουλειά των διανοουμένων, κι όχι των κανόνων της αγοράς; Χρειάζεται, δηλαδή, ο ρομαντισμός ενός σύγχρονου Ρουσσώ για να απαλλαγούμε από τον δυνάστη που λέγεται πετρέλαιο ή από τους δυνάστες που λέγονται απανταχού στον κόσμο κερδοσκόποι; Προφανώς, όχι. Μήπως, όμως, ένας διανοούμενος οικονομολόγος;
Παλαιότερα, οι ελίτ των διανοουμένων διαμόρφωναν φιλοσοφικές τάσεις και εκπροσωπούσαν εν μέρει τις λαϊκές μάζες. Σήμερα, η διάχυση της γνώσης και οι συνειδητοποιημένες κοινωνίες οδηγούν τους πολίτες να κρίνουν εξατομικευμένα και να αποφασίζουν με πολύ πιο ωφελιμιστικά κριτήρια. Αυτό, όμως, δεν μπορεί να συγχωρεί εξ ορισμού τις ελίτ. Αυτό είναι, νομίζω, το στοίχημα της συναισθηματικά αποστεωμένης εποχής μας, η οποία χρειάζεται νέες μορφές του υπάρχειν και του σκέπτεσθαι. Το μπαλάκι, λοιπόν, ας πεταχτεί στο γήπεδο των στοχαστών. Σειρά τους να… υπονομεύσουν τα καθιερωμένα.
ριτς
ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΧΟΛΙΑ