Πρόσωπα της Ρίτσας Μασούρα ( Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή της Κυριακής 26-3-2011)
Όταν ο Σενέκας διαπίστωσε ότι ο Νέρωνας τον απομάκρυνε όλο και περισσότερο από τον περίγυρό του αποσύρθηκε στην έπαυλή του, έξω από τη Ρώμη, με στόχο να μελετήσει τη φύση. `Εγραψε μάλιστα βιβλίο για τη γη και τους πλανήτες, μακράν προφανώς της πραγματικότητας, αλλά για κείνον, η ενασχόληση του ήταν η ιαματική γάζα, τοποθετημένη με προσοχή πάνω στην εσωτερική του αγωνία. Τον γήτευαν απ ότι φαίνεται οι σεισμοί. Πίστευε ότι οφείλονταν στον αέρα που παγιδευμένος στο εσωτερικό της γης, αναζητούσε έξοδο διαφυγής, ένα είδος μορφολογικού μετεωρισμού.
Μικρή σημασία έχει η εγκυρότητα των επιστημονικών διαπιστώσεων του σπουδαίου Ρωμαίου ρήτορα. `Εχει όμως μεγάλη σημασία να συγκρατήσουμε την τεράστια ανακούφιση που ένοιωθε αυτός ο άνθρωπος παρατηρώντας τη φύση, ίσως γιατί τα ισχυρά φυσικά φαινόμενα μας υπενθυμίζουν όλα όσα δεν μπορούμε να αλλάξουμε και οφείλουμε να αποδεχτούμε. Οι παγετώνες, τα ηφαίστεια, οι σεισμοί , οι τυφώνες μας υπερβαίνουν, παρ ότι αφελώς πιστεύουμε ότι κάθε φορά θα είναι η τελευταία μας ήττα. Γύρω μας όμως παραμένουν σε δράση τεράστιες δυνάμεις της φύσης, αδιάφορες για τις δικές μας ναρκισσιστικές φαντασιώσεις ή για τις απλές επιθυμίες μας. `Αλλωστε, ξεχνάμε συχνά ότι η αδιαφορία είναι ένα από τα μεγαλύτερα χαρακτηριστικά της φύσης. Το βιώνει τώρα ο πλανήτης με το θυμό της ίδιας της γης, με το τσουνάμι, με το θάνατο χιλιάδων ανθρώπων στην Ιαπωνία, με τα επακόλουθα του συγκλονιστικού σεισμού.
Ο ιαπωνικός εφιάλτης ήρθε να προστεθεί σε δύο εξίσου δυνατά φυσικά φαινόμενα που οι επιστήμονες δύσκολα θα μπορούσαν να προβλέψουν, τόσο ως προς το γεωγραφικό τους στίγμα, όσο και ως προς την έντασή τους. Το ένα, ο πρόσφατος σεισμός στην Christchurch της Νέας Ζηλανδίας, στις 22 Φεβρουαρίου και το άλλο, το τσουνάμι που ακολούθησε το σεισμό της Σουμάτρας την επομένη των Χριστουγέννων του 2004. Ο άνθρωπος, ερμητικά κλεισμένος στους δικούς του μικρούς γυάλινους κύβους έχει προ καιρού χάσει τη θέα στα μεγάλα ανοίγματα του κόσμου. Κι όταν ξαφνικά συμβαίνουν τέτοια απροσδόκητα γεγονότα σπάει αιφνιδιασμένος το γυαλί κι αναζητεί έξω από τον κύβο απαντήσεις που θα απαλύνουν το φόβο του. Γιατί φοβάται ο άνθρωπος. Φοβάται ακόμη και τη σκιά του, πολλώ δε μάλλον μην τύχει κι είναι αυτός ο επόμενος στόχος της φύσης.
Εκ πρώτης όψεως φαίνεται ότι οι φυσικές καταστροφές είναι πλέον πολλές στις μέρες μας, ή μάλλον περισσότερες απ’ ότι στο παρελθόν. Στην πραγματικότητα, είμαστε πάρα πολλοί οι ένοικοι τούτου του πλανήτη και πολλές περισσότερες οι περιουσίες που εκτίθενται στις βίαιες δυνάμεις της γης. `Εχουμε λοιπόν φυσικές καταστροφές που οδηγούν σε τεχνολογικές καταστροφές, σαν αυτήν της Ιαπωνίας και τεχνολογικές καταστροφές που οδηγούν σε περιβαλλοντικές καταστροφές, όπως πέρσι στον Κόλπο του Μεξικού. Στο εξής, οι επιστήμονες οφείλουν να προβλέπουν τις παράπλευρες απώλειες που ως τώρα ήταν χαμηλής προβλεψιμότητας. Δεν είναι τυχαίο ότι ο καθηγητής του πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης Νασίμ Νίκολας Τάλεμπ, με αφορμή τη χαμηλή προβλεψιμότητα έγραψε ένα βιβλίο με τον μάλλον γοητευτικό τίτλο «Ο Μαύρος Κύκνος : ο αντίκτυπος του εξαιρετικά απρόβλεπτου».Το βιβλίο έχει μεταφραστεί στα ελληνικά από τον Α. Παπαγιαννίδη (εκδόσεις Φερενίκη).
Αναλύεται το απρόβλεπτο ; Δύσκολα, αλλά οι ιδέες δεν υπόκεινται σε φυσικούς νόμους. Ο καθηγητής Τάλεμπ επεξεργάστηκε απρόβλεπτα μοντέλα στην οικονομία και την αγορά και αποκαλεί «σύνδρομο του μαύρου κύκνου» κάθε απρόβλεπτο γεγονός με βάση τα ως εκείνη την ώρα δεδομένα και εφόσον τη μεθεπομένη είναι τεράστιες οι επιπτώσεις του στην ανθρώπινη ζωή. Σ ‘ αυτό το τυπικό δίπτυχο προστίθενται οι ερμηνείες της επιστημονικής κοινότητας, ώστε στο μέλλον το ίδιο γεγονός να είναι πλέον προβλέψιμο. Οι καθηγητές έχουν μερίδιο στην εξέλιξη της επιστήμης και της επιστημοσύνης. `Ομως το απρόβλεπτο θα αποτελεί πάντα αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής στον πλανήτη κι όσοι Μαύροι Κύκνοι κι αν εφευρεθούν, θα καταλήγουν στην τελευταία χορευτική φιγούρα της νεαρής ανικανοποίητης χορεύτριας, όπως την ερμηνεύει μαγικά η Νάταλι Πόρτμαν στην ομώνυμη ταινία.
