Η Σιμόν ντε Μπωβουάρ έγραψε κάποτε : Προχωρούσαμε με τον Σαρτρ στο δρόμο ελεύθεροι, ανεμπόδιστοι, ανέμελοι, χωρίς φόβο.Γιατί να λυπηθούμε που δεν είχαμε αυτοκίνητο, όταν κάναμε τόσες ανακαλύψεις περπατώντας στις όχθες του καναλιού Σαιν Μαρτέν ; Οταν τρώγαμε στο δωμάτιο μου ψωμί και φουά γκρά Μαρί, όταν δειπνούσαμε στη μπιραρία Ντεμορύ…δεν νοιώθαμε στερημένοι από τίποτα. Τί παραπάνω θα μπορούσε να μας προσφέρει το μπαρ του ξενοδοχείου Ρίτζ ; Είχαμε τις δικές μας γιορτές. Ενα βράδυ στο Βίκινγκς έφαγα κότα με κούμαρα, ενώ στην εξέδρα μια ορχήστρα έπαιζε το σκοπό της μόδας: Pagan love song. Ηξερα πως το τσιμπούσι αυτό δεν θα με θάμπωνε αν γινόταν συχνά. Ετσι ακόμη και η φτώχεια μας εξυπηρετούσε την ευτυχία…

Στενεύει ο κύκλος της ευζωϊας του μεταπολεμικού δυτικού κόσμου. Λιγοστεύει η καλοπέραση, τα ακριβά γούστα, προνόμιο των λίγων παλιά, αλλά που τελικά απόλαυσαν πολλοί στην εποχή μας. Περιορίζεται το εύρος της κατανάλωσης, σμικρύνεται το μερίδιο της διασκέδασης.Οι entertainers βρίσκονται με την πλάτη κολλημένη στον τοίχο.Το κοινό είναι το μισό σε σχέση με πέρσι. Λείπει το χρήμα και προφανώς η διάθεση. Ο κόσμος πληρώνει το εισιτήριο,αλλά δεν αγοράζει ποτά. Προτιμάει μια μπύρα, να κρατήσει στοιχειωδώς την καταναλωτική του αξιοπρέπεια. Πολλοί απλώς παρίστανται, δεν παθιάζονται, δεν χειροκροτούν, όπως χειροκροτούσαν. Η αγορά κινείται σε ρυθμούς χελώνας. Μεγάλη, αισθητή η διαφορά από την περασμένη Ανοιξη.Οι γυναίκες κοιτούν και ξανακοιτούν τις βιτρίνες,αλλά δεν κάνουν το επόμενο βήμα : να μπούν στο μαγαζί δηλαδή. Με τρόπο βγάζουν από το πορτοφόλι την πιστωτική κάρτα και μαζί της τον τελευταίο λογαριασμό. Μετρούν το υπόλοιπο.Τους παίρνει, δεν τους παίρνει. Κάποιες αποχωρούν. Οι θαρραλέες μπαίνουν. Ανισος κόσμος, ούτως ή άλλως. Αυτές που αποχωρούν, έχουν πειστεί ότι το βράδυ στη φωλιά τους θα το σκεφτούν καλύτερα. Θα πάρουν χαρτί και μολύβι. Δεν μπορείς νάχεις εμπιστοσύνη μόνο στη μνήμη σου. Αυτά που έλεγες παλιότερα ότι είσαι κομπιούτερ κι όλα τάχεις «εδώ», δείχνοντας το κεφάλι σου, μάλλον δεν ισχύουν σήμερα.

Οι παρορμητικές κινήσεις του χθες, η σταθερή προσήλωση στην κατανάλωση, η απουσία φόβου αρχίζουν μέρα τη μέρα να αντιστρέφονται για να μετατραπούν σε συγκροτημένες κινήσεις, σε διακεκομένη κατανάλωση και σε …φόβο. Ναι, φόβο για το αύριο, για τον κόσμο που κτίσαμε γύρω μας, βασισμένο στην κατάχρηση των καταναλωτικών αγαθών. Τον αποδεχτήκαμε αυτόν τον κόσμο. Μας ενθουσίασε. Είναι γκλάμουρους, πλησιάζει τον κόσμο των περιοδικών life style. Αν δει κάποιος τις κυκλοφορίες των περιοδικών θα διαπιστώσει ότι αυτή η κατηγορία πουλάει περισσότερο. Γιατί; Γιατί έχει χρώματα, έχει ελπίδα.Ο αναγνώστης μεταφέρεται στη θέση του μοντέλου ή του πλούσιου επιχειρηματία που φωτογραφίζεται για να επιδειχθεί. Μπαίνει στο σπίτι της οικογένειας τάδε και ζει μαζί της στην υπέροχη τραπεζαρία, στη φανταστική κουζίνα και στη στυλάτη μπερζέρα δίπλα στο τζάκι.Τί όμορφα να απολαμβάνεις τη ζωή, έστω και μέσα από την κλειδαρότρυπα! Και συν τοις άλλοις μπορείς να φαντάζεσαι ότι όταν χρειαστεί, θα κάνεις κι εσύ μια φοβερή ανόρθωση στήθους και θα ζήσεις ως το τέλος χωρίς ρυτίδες. Ναι, ναι, και χωρίς νυστέρια. Αυτά γράφουν τα περιοδικά. Δίνουν και διευθύνσεις. Δίνουν επιλογές. Σπουδαίο πράγμα νάχεις τη χαρά της επιλογής!

Κι όμως, όλοι ξέρουμε ότι παραμυθιαζόμαστε. Οτι η αλήθεια βρίσκεται στην απέναντι όχθη. Μια αλήθεια που δεν έχει την παραμικρή σχέση με τις σκέψεις του Τοκβίλ και του Χάγιεκ, του Καντ ή του Φρόϊντ. Είναι η αλήθεια του 21ου αιώνα, με την επιστήμη να θριαμβολογεί και τον άνθρωπο ( το υποκείμενο, αν θέλετε ) να συνθλίβεται, ναί ανόργανο σώμα. Μίζερα πράγματα. Το χρήμα ξαναπερνάει στα χέρια των λίγων, όπως παλιά. Αλλά δεν είναι οι παλιοί που το καρπούνται. Είναι οι καινούργιες φουρνιές των πλουσίων, που κανείς δεν ξέρει πώς και με ποιά μέσα τα κατάφεραν, ειδικά σε μια χώρα, όπως η Ελλάδα.Δεν είναι μόνον οι μεγαλογιατροί φοροφυγάδες που η κυβέρνηση τους έκανε σημαία.Αυτά είναι επικοινωνιακά πυροτεχνήματα της στιγμής. Εξαφανίζονται κάπου στην ατμόσφαιρα και σπάνια προκαλούν εγκαύματα στον άνθρωπο. Είναι ένα κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας που δρα σαρωτικά, χωρίς αιδώ, χωρίς εξελιγμένη ηθική, χωρίς ενδιαφέρον, όχι για τον διπλανό του, αλλά για το κοινωνικό σύνολο. Ωστόσο, η αλαζονεία του καθενός δεν χωράει σε περιόδους τέτοιας κρίσης, όπου είναι πέρα από αναγκαίο, πέρα από υποχρεωτικό το δημόσιο συμφέρον να τίθεται υπεράνω του ιδιωτικού.

Ζούμε σε ταραγμένους καιρούς και σε μια νέα πραγματικότητα που δεν είναι μακριά μας. Πώς να νικήσεις τις απαιτήσεις, πώς να αγνοήσεις τις ανάγκες ; Ιδού το ερώτημα.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 29-11-2009

ριτς

Ο

Δημήτρης Μητρόπουλος στα ΝΕΑ

ΔΕΚΑΕΞΙ ΧΡΟΝΙΑ μετά είμαστε- περίπου- στο ίδιο σημείο. Σύμφωνα με μία ενδιαφέρουσα ανάγνωση, το 1993 και το 2009 είναι δίδυμες χρονιές.

ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ, είχαμε εκλογές και θρίαμβο ΠΑΣΟΚ με ηγεσία Παπανδρέου. Στην οικονομία, είχαμε μαύρη μαυρίλα. Δηλαδή έλλειμμα στο 12-13%. Για να μη μας πάνε σηκωτούς στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, έγινε στόχος η ΟΝΕ και υπεβλήθη σοβαρό πρόγραμμα σύγκλισης. Ωστόσο, χρειάστηκαν έξι χρόνια για να πάει το έλλειμμα 3%- δηλαδή έπεφτε 1,5% ετησίως σε ποσοστό του ΑΕΠ. Το 2000- κατά τρόπο απίστευτο- η Ελλάδα ήταν μέλος της ευρωζώνης.

ΔΥΣΤΥΧΩΣ, ΤΟ 2009 η προοπτική δεν είναι εξίσου ρόδινη. Είμαστε μεν στο ευρώ- αλλά αυτό μάς στερεί το όπλο της νομισματικής πολιτικής. Τα επιτόκια είναι, βεβαίως, πολύ χαμηλά αυτή τη στιγμή. Ωστόσο, η εκτίμηση είναι πως σε ένα-ενάμιση χρόνο θα υπάρξει διεθνής πληθωριστική έξαρση. Άρα θα ανέβουν- πράγμα που θα επιβαρύνει την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους που είναι κάπου στα 300 δισ. Ακόμη χειρότερα: δεν υπάρχει εθνικός στόχος με ευρεία αποδοχή όπως η ΟΝΕ ώστε να δικαιολογήσει θυσίες. Και μας προτείνουν μάζεμα του ελλείμματος κατά 5% σε δύο χρόνια, με ανάπτυξη κοντά στο μηδέν!

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ και όχι η οικονομία είναι το μεγάλο πρόβλημα του Γιώργου Παπακωνσταντίνου. Δεν υπάρχει αμφιβολία- το ξέρει η Κομισιόν των Βρυξελλών, όπως το ξέρουν και οι απλοί Έλληνες πολίτες- ότι η κυβέρνηση Καραμανλή αλλοίωσε τα στοιχεία κι έριξε τη χώρα έξω. «Το παιχνίδι τέλειωσε», είπε ο Γιουνκέρ. Το θέμα είναι τι γίνεται από εδώ και πέρα. Κάποιος θα πρέπει να πληρώσει: Οι φοροφυγάδες ή οι φορολογούμενοι; Οι τραπεζίτες ή οι επιχειρήσεις; Τα κλειστά επαγγέλματα ή το Ασφαλιστικό;

ΔΕΝ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ για εύκολες αποφάσεις- και σίγουρα δεν πρόκειται για αποφάσεις που η κυβέρνηση αυτή μπορεί να πάρει εύκολα. Ο Πρωθυπουργός έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για την οικονομία, αλλά εμμένει στη δέσμευση του προεκλογικού πακέτου παροχών. Στα stage υπήρξαν δύο γραμμές, ενώ οι μισοί υπουργοί επιμένουν σε κοινωνικές εξαγγελίες- λες και είμαστε η Γερμανία των πλεονασμάτων. Ο Παπακωνσταντίνου ξέρει οικονομικά και επικοινωνεί καλά. Προς το παρόν όμως επικοινωνεί κυρίως τον εαυτό του.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΠΟ έναν προϋπολογισμό «αίματος και δακρύων»- για να μνημονεύσει κανείς τον πολεμικό λόγο του Τσώρτσιλ- η κυβέρνηση Παπανδρέου χρειάζεται να πάρει καθαρή θέση για τα οικονομικά απέναντι στην ελληνική κοινωνία.

Tης Ριτσας Μασουρα

Oι «Νιου Γιορκ Τάιμς» περιέγραψαν με μπλακ χιούμορ το Μεσανατολικό, παρότι το τελευταίο δεν υπήρξε ποτέ πεδίον άσκησης ευφυολογημάτων. Είναι προφανές, σημειώνει η εφημερίδα, ότι τα εμπλεκόμενα μέρη παίζουν τις ίδιες σκηνές, με τα ίδια κλισέ και τις ίδιες τυποποιημένες εκφράσεις. Κανείς δεν πιστεύει κανέναν και το χειρότερο: δεν υπάρχει ρομάντσο, ούτε σεξ ούτε πάθος ή βιασύνη ούτε καν η αίσθηση του σημαντικού!

Πράγματι, η αίσθηση του σημαντικού, προ πολλού έχει εξαφανιστεί. Το Μεσανατολικό δεν έχει καν εξάρσεις και δεν προκαλεί τις παλιές τροφοδότρες της διαδικασίας αναταράξεις, λες και η συμφορά της Γάζας ρουφήχτηκε από τη λήθη. Το Ισραήλ απολαμβάνει τη θέα από την ασφάλεια του πύργου του – περιχαρακωμένος λαός. Οι Παλαιστίνιοι κρύβονται στα χαρακώματα – αμυνόμενος λαός. Ο ένας κραδαίνει το όπλο, ο άλλος την περηφάνια. Ανόμοιες οι ζωές, βαθιές οι διαχωριστικές γραμμές. Ακόμη και η ελπίδα είναι έκθετη ή μάλλον μοιάζει τόσο συνηθισμένη που γίνεται κι αυτή μια καθημερινή συνήθεια.

Η κόπωση είναι ο χειρότερος σύμβουλος του ανθρώπου. Ο Νετανιάχου έχει κουραστεί απ’ τους δικούς του τακτικισμούς και ο Αμπάς δεν βρίσκει κάτι καλύτερο από το να παραιτηθεί. Απαιτείται ολική επαναφορά, αλλά από ποιον; Από τις ΗΠΑ; Μα, η Ουάσιγκτον υπαναχώρησε από τις αρχικές της δεσμεύσεις και η εντολή για πάγωμα των εποικισμών έγινε αίφνης χειροκρότημα εκ μέρους της Χίλαρι Κλίντον γιατί, άκουσον, άκουσον, ο Μπίμπι υποχώρησε μια ίντσα. Ωραία τα λέει ο Φρίντμαν στους «ΝΥΤ», απευθυνόμενος στους κουρασμένους πρωταγωνιστές: εντάξει, εσείς κάντε ό,τι θέλετε κι όσο αντέχετε. Κι αν καταλήξετε κάπου και χρειαστείτε τη βοήθεια των ΗΠΑ, εδώ είμαστε να τα πούμε. Στο μεταξύ, όμως, αφήστε μας να λύσουμε τα δικά μας προβλήματα… Ναι, τόσο απλά και τραγικά μαζί, αν θυμηθούμε τη θριαμβευτική, συμφιλιωτική ομιλία του Ομπάμα στο Πανεπιστήμιο του Καΐρου.

Στα χρόνια της ειρηνευτικής διαδικασίας, οι προθεσμίες χάνονταν, κι αυτό για το Ισραήλ εθωρείτο επιτυχία, γιατί στο κάτω κάτω συνέχιζε να κατέχει παλαιστινιακή γη, επεξέτεινε τους εβραϊκούς οικισμούς και μετέτρεπε την πολιτική της κατοχής σε μη αναστρέψιμη κατάσταση. Μήπως πρέπει κάποιος να επιβάλει ένα είδος «πολιτικής σεισάχθειας»; Προ ημερών ο Παλαιστίνιος διαπραγματευτής Σαάμπ Ερακατ δήλωσε ότι οι Παλαιστίνιοι δεν μπορούν να περιμένουν τη λύση των δύο κρατών και ότι λύση του ενός κράτους, όπου μουσουλμάνοι, χριστιανοί και Εβραίοι θα ζουν ως ίσοι μεταξύ τους είναι καλύτερη. Εκείνος μίλησε για την ώρα της αλήθειας (φοβερό κλισέ), αλλά μάλλον του έχει διαφύγει ότι η εικόνα της Μέσης Ανατολής άλλαξε, όπως άλλαξε και ο ρόλος που τα μετριοπαθή μουσουλμανικά κράτη έπαιζαν ώς χθες. Ισως γιατί η Τουρκία εισήλθε στην περιοχή και ίσως γιατί ήδη έχει συσταθεί ένα δεύτερο συμπαγές μουσουλμανικό μέτωπο με τη Δαμασκό, την Τεχεράνη και το Χαρτούμ. Εφιαλτικό, ναι, κι αν κάτι μένει στους Παλαιστινίους δεν είναι η αναζήτηση μετριοπαθέστερων του Αμπάς ηγετών, αλλά η προσχώρηση στη λογική των μεγάλων κινητοποιήσεων.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή/ ριτς

ΥΓ. Η Ελλάδα ΔΕΝ ψήφισε στον ΟΗΕ την ‘Eκθεση ”Goldstone Report”, που καταδίκαζε το Ισραήλ για εγκλήματα πολέμου στη Γάζα. ‘Οπως πληροφορεί το IPS (6 Νοε.’09), ”…the vote was 114 in favor and 18 against, with 44 abstentions…. The 18 countries that voted against the resolution included the United States, Australia, Canada, Germany, the Netherlands, Italy and Israel. Among the abstentions were Britain, France, Norway, Sweden, Spain, Luxembourg, New Zealand, Denmark and Greece.”

Ο ανώνυμος λαός θα παραμένει μονίμως άφωνος μέσα στη στάχτη των αιώνων. Θα ξαφνιάζεται πάντοτε από τις πυραμίδες στο Νείλο, από τον πολιτισμό των Μάγιας, από τον φευγαλέο βηματισμό του ανθρώπου στο φεγγάρι, από το ελικοειδές γενετικό αποτύπωμα. Θα τα λέει με τους φίλους, όχι όμως συχνά. Η καθημερινή επιβίωση λειτουργεί σαρωτικά και παρασύρει μαζί της την ιστορία και τη μεγαλοσύνη της οικουμένης. Ο βιαστικός πολίτης -κεντρική φιγούρα παντού και πάντα- θα ήθελε ν’ αδράξει μέρος της δόξας των άλλων, αλλά δεν έχει την πρακτική ικανότητα, παρότι και στις μέρες μας οι λίγοι που μεγαλουργούν δεν ανήκουν σε βασιλικές οικογένειες, ούτε γεννήθηκαν με την επιστημονική πορεία προδιαγεγραμμένη. Πάλεψαν πολύ. Παρ’ όλα αυτά, αυτός ο βιαστικός πολίτης, όταν στριμώχνεται, όταν φτωχαίνουν γύρω του οι αξίες, όταν οι ψυχές γίνονται ρηχές, τότε κατεβαίνει στους δρόμους και ολοφύρεται. Ο συνήθης καθημερινός άνθρωπος (αφιερωμένο στο Πολυτεχνείο).

Στις ΗΠΑ, ο συνήθης καθημερινός άνθρωπος ζει στους ρυθμούς της ύφεσης. Σιωπηλά, χωρίς κραυγαλέες συμπεριφορές, λες και χάθηκαν οι σύγχρονες Βαστίλλες. Χωρίς στοχασμούς, χωρίς την αίσθηση που ο Ευρωπαίος έχει για τον κοινοβουλευτισμό, μόνος απέναντι στους μετασχηματισμούς της αμερικανικής κοινωνίας. (Η θεωρία του ατομικισμού δεν είναι ό,τι καλύτερο.)

Ο Αμερικανός, λοιπόν. Ενας μοναχικός καβαλάρης που κάποιες φορές πέφτει στα νύχια αρπακτικών που βάλαν στόχο ζωής να πάρουν την μπουκιά από το στόμα του λαοφιλούς Ομπάμα. Στο όνομα μιας ξεπερασμένης από τον χρόνο ρεπουμπλικανικής Δεξιάς, βουλευτίνες και αυτοαποκαλούμενες συγγραφείς κερδίζουν πόντους και χρήμα, εκμεταλλευόμενες τον ανθρώπινο πόνο και την άγνοια των πολλών. Οχι, δεν είναι αντίγραφα της Θάτσερ, ούτε κατά διάνοια της Μέρκελ. Είναι ένα συνονθύλευμα οπισθοδρομικών ατόμων, με σημαία τους τον άκρατο συντηρητισμό και τη θεοκρατική αντίληψη. Μην πάει ο νους σας στη Σάρα Πέιλιν γιατί έχει παραφορεθεί, παρότι όπως γράφεται, το βιβλίο της προκαλεί φρενίτιδα στους ρεπουμπλικανικούς κύκλους.

Το νέο ανερχόμενο αστέρι της ρεπουμπλικανικής δεξιάς είναι η 53χρονη μελαχρινή Μισέλ Μπάκμαν. Κατάγεται από τη Μινεσότα και την καταβρίσκει αποκαλώντας τον Ομπάμα σοσιαλιστή (για τους Αμερικανούς, σοσιαλιστής ίσον κομμουνιστής). Αν δεν είναι μια ακόμη τρέλα των μίντια, μάλλον κάτι φοβιστικό θα είναι. Ο βρετανικός «Ομπσέρβερ» την περασμένη Κυριακή είχε δισέλιδο αφιέρωμα στο κίνημα «Tea Party». Κομψευόμενες κυρίες, μέσης ηλικίας, συνοδευόμενες από αποτυχημένους συζύγους και τους μαϊντανούς κλακαδόρους μαζεύονται και συζητούν τα προβλήματα της Αμερικής επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα. Και φυσικά, όλα τους βρωμάνε. Από το σύστημα περίθαλψης ώς τις αμβλώσεις. Από τους γάμους ομοφυλοφίλων ώς το οικονομικό πακέτο ανακούφισης της αμερικανικής οικονομίας. Δηλώνουν όλες βαθιά θρησκευόμενες, κι αν κάτι «ατμοσφαιρικό» αναδύεται από τα απογεύματα τεΐου είναι ότι η Αμερική απειλείται από τον ίδιο της τον πρόεδρο!

Η Μισέλ Μπάκμαν μαζί με την 39χρονη Μισέλ Μάλκιν και την 48χρονη Αν Κόουλτερ αποτελούν κομμάτι του «θηλυκού» αμερικανικού συντηρητισμού.Η ανθρωποφοβική Μισέλ Μπάκμαν δηλώνει παθιασμένη με το Χριστό , ξεσηκώνει τα πλήθη στις συγκεντρώσεις της και προσδίδει μια μάλλον ανησυχητική μορφή στο κόμμα των Ρεπουμπλικανών, περισσότερο λευκό και περισσότερο νότιο, σε εποχές που οι δημογραφικές αλλαγές παραχωρούν εξουσία και λόγο σε άλλες πολιτείες και σε μειονότητες.

Ούτε η Μάλκιν ούτε η Κόουλτερ είναι εξαπτέρυγα της Μπάκμαν, αλλά είναι εξίσου μαχητικές και ενδεχομένως εξίσου επικίνδυνες. Η Μάλκιν  γεννήθηκε στην Αμερική από γονείς Φιλιππινέζους. Δηλώνει μπλόγκερ και συγγραφέας. Εχει γράψει τέσσερα βιβλία, το τελευταίο της είναι το «Culture of Corruption» και μπορεί να μη συναγωνίζεται τη «Νέα Σελήνη» της Στέφανι Μέγιερ, αλλά τα όσα γράφει μπορεί να κάνουν κάποιους ευφάνταστους να σκεφτούν τους σύγχρονους βρυκόλακες. Εκτός αυτού, τα λιβελλογραφήματα κατά των Δημοκρατικών είναι το φόρτε της.

Η πολιτική αναλύτρια Αν Κόουλτερ έχει γράψει επτά βιβλία. Το τελευταίο της, τον Ιανουάριο του 2009, με τον τίτλο «Guilty. Liberal “Victims” and Their Assault on America» στοχεύει να ταπεινώσει τους Δημοκρατικούς. Η Κόουλτερ τους θεωρεί ξοφλημένους, κομμουνιστές, άθεους και εμμέσως «αδελφές». Αν όχι όλους, πάντως κάποιους. Για του λόγου το αληθές -διαβάζω στον «Ομπσέρβερ»- προεκλογικά πέρσι αποκάλεσε από τηλεοράσεως «αδελφή» τον υποψήφιο Τζον Εντουαρντς. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί στην Αμερική τη βρίσκουν ηρωική φιγούρα και διόλου απίθανο, με τη βοήθεια του Fox News, να τη δούμε να εξελίσσεται σε «Οπρα» της αμερικανικής δεξιάς…

Τα συναισθήματα και οι στοχασμοί δεν μπορούν μονίμως να περνούν στο περιθώριο. Αποτελούν συστατικό στοιχείο του καθημερινού ανθρώπου που ενίοτε κατακλύζει τους δρόμους.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 22-11-2009

ριτς

Η Αθήνα; Μα κοιτάξτε την Αθήνα. Μια πόλη με τους ανθρώπους της, με κατάφωτα σικάτα καταστήματα, με ωραίους καφενέδες και κουλτουριάρικα μπαράκια. Με οικοδομικά τετράγωνα που αποχαρακτηρίζονται για να επαναχαρακτηριστούν, με πάμπολλα ακριβά αυτοκίνητα και μοναδικό στο είδος του μποτιλιάρισμα, με θέατρα sold out και κινηματογράφους που πολλές φορές πρέπει να στηθείς στην ουρά για να μπεις. Ολα λειτουργούν ρολόι. Οι πιστωτικές κάρτες, τα αραχτά μεσημέρια του Σαββάτου στο Γκάζι, οι γυναικοπαρέες, οι βόλτες στα βιβλιοπωλεία, οι συζητήσεις για το σήμερα… Πολιτισμός αδιατάραχτος!

Και όμως, η οδική περιπλάνησή μου σε «μυστικές» γειτονιές της Αθήνας, προχθές, ημέρα του Πολυτεχνείου, με το ευρύτερο κέντρο αποκλεισμένο, με έκανε να ξυπνήσω από τον λήθαργο του αδιατάραχτου πολιτισμού. Στενοί δρόμοι, ανήλιαγες φτηνές πολυκατοικίες, με αυτοσχέδιες κατασκευές στα μπαλκόνια -προφύλαξη από το βουητό των διερχόμενων αυτοκινήτων-, μαγαζιά- τρύπες με ασήμαντη πραμάτεια, κι απ’ έξω τραπεζάκια στιγμιαίας απόλαυσης. Φροντιστήρια ξένων γλωσσών και σούπερ μάρκετ μαζί, μανάδες αλαφιασμένες με το χέρι του παιδιού ίσα ν’ αγγίζει το δάκτυλο του γονιού, νέοι με βλέμμα απλανές… Μέχρι να βγω στη λεωφόρο και να επιτρέψω στον «πολιτισμό» είχε προλάβει να ανατραπεί μέσα μου ένας συντεταγμένος κόσμος.

Φτάνοντας στην εφημερίδα, αναρωτιόμουν πού μπορεί να βρίσκεται η αλήθεια. Καθημερινά στις τηλεοράσεις δίδονται ομηρικές μάχες για τα επιδόματα κοινωνικής αλληλεγγύης. Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι, επικυριαρχικοί. Πόσοι είναι τελικά; Η εικόνα μερίδας του πληθυσμού που ζει κάτω από τα όρια της φτώχειας μοιάζει σαν κάτι μαγικό. Δεν τη βλέπουμε, δεν την αγγίζουμε. Η ιδέα της ύπαρξής της μας προσπερνά. Ο καθένας επιλέγει έναν κύκλο. Στήνει εντός του τον μικρόκοσμό του και προχωράει. Δεν έχει χρόνο, αντοχές και περιθώρια να δει τι συμβαίνει έξω από τον κύκλο, που σίγουρα είναι πολλά και «θαυμαστά», σαν την αυλή των θαυμάτων του Καμπανέλλη.

Προφανώς όλα λειτουργούν συγκριτικά. Αν ανατρέξουμε στην Αθήνα της χούντας ή και των πρώτων μεταπολιτευτικών χρόνων, θα δούμε ότι σήμερα περνάμε πολύ καλύτερα. Ναι, ξέρω, οι Ολιβερ Τουίστ έχουν εκλείψει. Το ερώτημα είναι μήπως μέσα στη βιασύνη της απόλαυσης στήνουμε κοινωνίες για νέους Ολιβερ. Μήπως ελλοχεύει ο κίνδυνος μιας εκκωφαντικής κατάρρευσης οικονομίας και κοινωνίας μαζί, χωρίς να προλάβουμε να πιαστούμε από κατάρτια; Είναι κακό να μεμψιμοιρώ, αλλά να, διέπραξα ολέθριο λάθος: ξεφύλλισα χθες το βιβλίο της δημοσιογράφου Βιβιάν Φορεστέρ («Οικονομική Φρίκη»), γραμμένο σε καιρούς αεράτους οικονομικά. «Σε ποιο όνειρο μας κρατούν, ώστε να μας απασχολούν με κρίσεις που θα τερματιστούν; Πότε θα συνειδητοποιήσουμε ότι δεν υπάρχει κρίση, αλλά μετάλλαξη ενός ολόκληρου πολιτισμού; Συμμετέχουμε σε μια νέα εποχή, χωρίς να το έχουμε αντιληφθεί. Χωρίς να αποδεχόμαστε ότι η παλιά μάς τελείωσε. Ετσι δεν μπορούμε να την πενθήσουμε και να πάμε παρακάτω, αλλά την ταριχεύουμε και παραμένουμε λάτρεις της»… Αδιατάραχτος πολιτισμός και ταριχευμένες κοινωνίες. Στα θεμέλια κάνουν πάρτι οι τερμίτες.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 19-11-2009
ριτς

Διαβάζοντας αποσπασματικά το βιβλίο “Αγριος Αιώνας, η βαρβαρότητα επιστρέφει ” όπου η συγγραφέας Therese  Delpech περιγράφει τα αίτια της αστάθειας του σύγχρονου κόσμου ,την όλο και μεγαλύτερη εξάρτηση του ανθρώπου από τις τεχνολογίες, τη στιγμή που ο ψυχισμός παραμένει αυτό που ήταν πάντα, εξαιρετικά ευάλωτος , με τις ηθικές αξίες νάχουν χάσει τη σταθερότητά τους, ο νους μου έκανε κύκλους γύρω από τα χρόνια που ακολούθησαν το Πολυτεχνείο. Τα χρόνια της Μεταπολίτευσης, για τα οποία πολλοί ήταν αυτοί που πάλεψαν και συνέχισαν να παλεύουν, ακόμη κι όταν ήξεραν ότι ήδη έχουν προδοθεί. Οπως πολλοί ήταν αυτοί που πίστεψαν στις αξίες – ηθικές και πανανθρώπινες αξίες -  που είχαν κάθε ευκαιρία να ριζώσουν σε τούτο τον τόπο, όπως ακριβώς ριζώνουν τα αειθαλή δένδρα. Και μένουν εκεί στα χωράφια, στα πάρκα, στα πεζοδρόμια για να θυμίζουν ότι η ζωή του ανθρώπου είναι πολυδαίδαλη σαν τις ρίζες των δένδρων.

Θα γραφτούν πάλι πολλά, όπως άλλωστε κάθε χρόνο. Θα ακουστεί το γνωστό ‘Ημουν κι εγώ εκεί”, παρ ότι δεν ήταν, γιατί μέσα στο Πολυτεχνείο βρέθηκαν μια χούφτα αποφασισμένοι και θαρραλλέοι άνθρωποι. Οι υπόλοιποι , κλειδαμπαρωμένοι στα σπίτια τους, φοβισμένοι ή συμβιβασμένοι με τα καθεστώτα. Ας είμαστε ειλικρινείς.Το ¨ήμουν κι εγώ εκεί” μου θυμίζει το Νικολά Σαρκοζί που άφησε να εννοηθεί ότι ήταν κι εκείνος παρών στην πτώση του Τείχους κι ας μην ήταν. Πολλές φορές εκ των υστέρων λαχταράμε να κλέψουμε την αίγλη των άλλων , λες κι αυτό θα μας κάνει ψηλότερους. Σήμερα, βεβαίως, το κλίμα είναι αβανταδόρικο για πολλά.Οι τελευταίες τρομοκρατικές επιθέσεις, οι αποπροσανατολισμένοι νεολαίοι που επιτίθενται, που δηλώνουν μηδενιστές, που μιμούνται τις χειρότερες μορφές της διεθνούς τρομοκρατίας και που μοιάζουν χαμένοι στο σημερινό τίποτα, θα δώσουν τροφή για συσχετισμούς και γι’ απολογισμούς, για λάθη και παραλείψεις.Η επέτειος του Πολυτεχνείου, η δίκη των δραστών του Αλέξη, τα υπό αστυνομική “κατάληψη” Εξάρχεια, η προσπάθεια της αυτοκάθαρσης της περιοχής δίπλα στο Πολυτεχνείο, η ύποπτη υπόθεση του ασύλου, οι γνωστοί -άγνωστοι(ποιός ξέρει ποιοί είναι και τί εξυπηρετούν), όλα δημιουργούν μια κατάσταση εκρηκτική. Θα βγουν και οι ταγοί στα μικρόφωνα. Θα μας πουν ότι τίποτα δεν είναι εύκολο και βατό. Θα μας διαβεβαιώσουν, όμως, ότι όλα θα πάνε καλά. Αλλά κανείς δεν θα μετρήσει τα δικά του τα λάθη, τη δική του αρνητική διείσδυση στη συμπεριφορά της κοινωνίας. Και για να μην εκπλαγούμε, ας προετοιμαστούμε : Θα υπάρξουν  και αυτοί που με τη συνήθη απαξιωτική χειρονομία θα σβήσουν όλα τα χρόνια που ακολούθησαν το Πολυτεχνείο, ίσως γιατί ήδη έχουν κάνει τους συμψηφισμούς τους και σήμερα επιπλέουν σαν καρυδότσουφλα στη λίμνη της συνειδησιακής σιωπής.

Στη Μεταπολίτευση, λοιπόν, θάθελα να αφιερώσω ένα ποίημα του Τάσου Λειβαδίτη που γράφτηκε για άλλες εποχές κι άλλες πολιτικές συντεταγμένες. Μου άρεσε όμως πολύ και είπα να το μοιραστώ με τους λιγοστούς μου φίλους.

” Κι όμως ηττηθήκαμε! Τί έφταιξε ; Τί μας διέφυγε ;

Πού ήταν το λάθος (…)

χιλιάδες ήττες μέσα μας αναίμαχτες, αόριστες, ασήμαντες,

σαν ένα κοπάδι ποντίκια που ροκανίζουν χρόνια στο υπόγειο

γκρεμίζοντας άξαφνα την πρόσοψη ενός σπιτιού που μέχρι χθες

υψωνόνταν γεμάτο δύναμη και φώτα

και όνειρα και χορούς -κι ανεξόφλητα χρέη.“

—

Επέλεξα τους στίχους του Λειβαδίτη γιατί στον σπουδαίο αυτό άνθρωπο άρεσε να λέει ότι η Ποίηση μπορεί να κάνει το απίστευτο πέρασμα από το Αδύνατο στο Δυνατό και να διαβεί το χάσμα που  χωρίζει το φάντασμα από το αληθινό αντικείμενο.

Ενα ενδιαφέρον κείμενο για το Πολυτεχνείο σε μπλογκ

Είχαν φορέσει τα καλά τους ή μάλλον τα καλύτερά τους.Οι μητέρες διέθεσαν ώρες για να πλύνουν και να τσιτώσουν τα ρούχα των παιδιών, άλλα αυστηρά παραδοσιακά και πολύχρωμα – κόντρα στο μονότονο χρώμα της ερήμου -  κι άλλα σύγχρονα, δυτικά ρούχα. Η Μόνα, ο Αχμέτ, ο Σαφά, ο Μοχά, η Νεαμά, τετράχρονα και πεντάχρονα παιδιά παίρνουν θέση για τα εγκαίνια του ελληνικού νηπιαγωγείου «Μέγας Αλέξανδρος»,  στην Οαση της Σίουα.

Ψηλές, στητές μαυροντυμένες φιγούρες  έχοντας αφήσει σε κοινή θέα μόνο τα μαύρα εκφραστικά τους μάτια, οι τρεις δασκάλες- η Αζίζα, η Χοντά και η Φάιζα –  ακολουθούσαν διακριτικά με το βλέμμα τους αεικίνητους λιλιπούτειους μαθητές. Κι αυτοί, θωρακισμένοι με την αθωότητα και την άγνοια της ηλικίας, παιδιά της προσχολικής ηλικίας, στριφογύριζαν σαν σβούρες γύρω απ’ τους « εισβολείς»  που ήρθαν στην όαση της Σίουα από την Ελλάδα για να εγκαινιάσουν το σχολειό τους, το ελληνικό νηπιαγωγείο, με το όνομα «Μέγας Αλέξανδρος». Η ιδέα της ανέγερσης του νηπιαγωγείου στη Σίουα ξεκίνησε πριν από μερικά χρόνια, όταν ο τότε πρέσβης της Ελλάδας στην Αίγυπτο Π. Βλασόπουλος ζήτησε τη συνδρομή του κ Βασίλη Φιλιππάτου (τότε ο κ. Φιλιππάτος ήταν διευθυντής του Ιδρύματος Ελληνικού Πολιτισμού στην Αλεξάνδρεια) για την πραγματοποίηση του έργου.

Το κτίσιμο του νηπιαγωγείου ξεκίνησε πριν από ένα χρόνο σε οικόπεδο που παραχώρησε ο Δήμος της Σίουα και ολοκληρώθηκε φέτος. Θα μπορεί να φιλοξενεί 80 παιδιά την ημέρα σε δύο βάρδιες. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό είναι ότι το σχολειό, προϊόν συνεργασίας της ΜΚΟ HEDA και του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών ( 75%  συγχρηματοδότηση από ΥΠΕΞ) , «εντοιχίστηκε» στην εικόνα της ερήμου. Ενα χαμηλό κτίσμα 130 τμ. με κοκκινωπή πέτρα , εξωτερικούς θόλους στην οροφή και μπλε πόρτες και παράθυρα.

Η όαση της Σίουα, 800χλμ.μακριά από το Κάιρο προς την πλευρά της Λιβύης  βρίσκεται 18 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Ξέρουμε καλά ότι η ραγδαία αύξηση του πληθυσμού της Γης ευνοεί τις συσσωρευμένες τάσεις. Οι πόλεις διεκδικούν χώρους, απλώνονται, καταπατούν τα χωράφια, τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις, υψώνονται προς τα πάνω, μεταμορφώνονται σε οικοδομικούς δεινόσαυρους.Ομως, οι  κάτοικοι της Σίουα – 23000 ψυχές – παραμένουν προσδεδεμένοι στην αυθεντικότητα του τόπου. Θα λέγαμε ότι αποτελούν προέκταση του περιβάλλοντος, γιατί αν εξαιρέσουμε μικρές κυκλοφοριακές ατασθαλίες με φτηνά κινέζικα μηχανάκια, τα υπόλοιπα, πλην της ηλικίας των ανθρώπων, παραπέμπουν στην εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, όταν ο στρατηλάτης το 321 π.Χ. πραγματοποίησε οκτώ ημερών ταξίδι μέσα στην έρημο για να συμβουλευτεί το φημισμένο Μαντείο του Αμμωνος Διός.

Σήμερα, όπως και παλιά, ο πηλός της γης και τα φοινικόδενδρα δινουν στους κατοίκους της Σίουα τις πρώτες ύλες για τις βασικές τους ανάγκες.Από το φοινικόδεντρο τίποτα δεν πάει χαμένο: κορμός για δοκούς, κολόνες και ξυλεία, φύλλωμα πλεχτό σε στέγες, υπόστεγα, στελέχη της βάσης των φύλλων για καύσιμη ύλη, βέργες για επιπλοκατασκευές, ψάθινα  – και φυσικά οι χουρμάδες. Από λάσπη και φοινικόδεντρα ήταν φτιαγμένο και το περίφημο Σάλι, το σύμβολο της Σίουα, που δεσπόζει στο κέντρο της πόλης. Κι όπως μας θυμίζει ο Β.Αγγελικόπουλος στην «Καθημερινή»,ο οποίος επισκέφθηκε την περιοχή το 2004,  ένα φρούριο από πηλό ήταν, για να προστατεύει τα σπίτια τους από τις επιδρομές των Bεδουίνων της ερήμου. Με τους αιώνες αυτό το σύμπλεγμα κατοικιών από λάσπη έπαιρνε ύψος, γιατί δεν τολμούσαν να χτίσουν σπίτια έξω από αυτό. Εφτασε έτσι στις αρχές του 20ού αιώνα να έχει έως και έξι επίπεδα σπιτιών, σ’ ένα εντυπωσιακό σύμπλεγμα. Ως το 1926, οπότε… έβρεξε. Κι έβρεξε πολύ. Τρεις ημέρες καταρρακτώδους βροχής, αρκετές για να κάνουν το Σάλι να λιώσει κυριολεκτικά, αφήνοντας άστεγους τους κατοίκους του. Από τότε άρχισαν να χτίζουν κατά πλάτος πλέον τα σπίτια τους, ολόγυρα στο Σάλι, που μένει πια ως ένα εντυπωσιακό αξιοθέατο – ένα λιωμένο, σαν έργο του Νταλί, φρούριο στο κέντρο της πόλης.

Θάθελα να κλείσω με τις γυναίκες των μικρών αυτών κοινωνιών. Με αυτές τις κάθε άλλο παρά θορυβώδεις υπάρξεις που σπανίως συναντάς στους δρόμους κι ακόμη σπανιότερα ακούς τη φωνή τους. Τις είχα δει και στην όαση της Φαράφρας παλιότερα, όταν εγκαινιάσαμε με την ίδια ομάδα ένα αντίστοιχο νηπιαγωγείο. Διψούσαν για μάθηση, αλλά εξέφραζαν αυτή τη δίψα με τόση ευγένεια που προς στιγμήν, θυμάμαι, είχα δακρύσει. Το νηπιαγωγείο της Φαράφρας έγινε τόπος συγκεντρωσης των μανάδων, οι οποίες τις ώρες που τα παιδιά τους μαθαίνουν γράμματα, αυτές διδάσκονται οικοτεχνία.Το ίδιο θα συμβεί και στο νηπιαγωγείο στην όαση της Σίβα.Οι μαυροντυμένες φιγούρες θα βυθιστούν στα φανταχτερά χρώματα των παραδοσιακών κεντημάτων που συχνά αγοράζονται από τους τουρίστες στο κέντρο του χωριού. Θα ανακαλύψουν πόρους για να βοηθήσουν τις οικογένειές τους. Η Ελλάδα μπορεί να έχει ρόλους όταν το επιθυμεί και το επιδιώκει.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 8-11-2009

ριτς

Pariser Platz 2008

Εικόνες  του χθες και του σήμερα στη Γερμανία, πριν και μετά το Τείχος, αναμεμειγμένες,όμως, δίχως σειρά, απλώς ως επισήμανση των γεγονότων. Ο κόσμος μαθαίνει να αντέχει, μαθαίνει να αγωνίζεται, μαθαίνει να σπάει τα δεσμά,μαθαίνει να βγαίνει από τα αδιέξοδα. Τί κόσμος θα ήταν αλλιώς; Στατικός κόσμος.

 

B5 bei Horst 1990

Η συνείδηση του μεταίχμιου είναι η πιο χαρακτηριστική από τις συνειδήσεις του 20 αιώνα

Οι φωτο είναι από το Σπήγκελ

Η δική μου φωτογραφική προσέγγιση στη Γερμανία του χθες και του σήμερα μέσα από τα σημεία που δέσποσε και κατακρημνίστηκε το Τείχος

Eicholz 1984

2007

1982

2007

Pariser Platz 1989

Checkpoint Charlie 1982

Checkpoint Charlie2007

Μόλις γύρισα από της Ιουστίνης. Ηταν να γίνει απόψε το συναπάντημα με τη γιαγιά τη Τζανή, με τη Μαργαρίτα, την Πατρικία, τον Αθανάση, τον άτιμο τον προδότη τον Γεράσιμο και όλους τους πρωταγωνιστές μιας μοναδικής ιστορίας της οικογένειας από τη Νίσυρο. Μιας ελληνικής νησιωτικής οικογένειας, με τις απώλειες, τους αλλεπάλληλους πόνους, τις χαρές, με το ένα και μοναδικό γαμπριάτικο κοστούμι που φόρεσαν έντεκα γαμπροί….

Από την Πόλη, στη Νίσυρο κι από εκεί σαν άλλη νύφη η Μαργαρίτα για την Αμερική. Η μοναξιά του χειμωνιάτικου Αιγαίου συγκλονιστική, αφοπλιστική. Η εκκλησιά, η μικρή κοινωνία, οι ανύπαντρες κόρες και οι γιοί. Ιστορίες ζωής βγαλμένες μέσα από την αφήγηση της αφοπλιστικής, αφηγηματικής Δέσποινας ( ηταν η ανηψιά που από το πάνελ των ομιλητών άφησε άφωνο το πολυπληθές ακροατήριο) που εμπιστεύτηκε την ιστορία της μάνας του επιτυχημένου ελληνοαμερικανου επιχειρηματία Τζον Κατσιματίδη στην Ιουστίνη

. Στο βιβλίο της «Για την Αγάπη των Αλλων», η Ιουστίνη Φραγκούλη χρωματίζει στις αποχρώσεις του μπλε την ιστορία της ζωής δύο απίστευτων Ελληνίδων που τίμησαν πατρίδα και θρησκεία και οικογένεια. Μην το χάσετε. Θα ενθουσιαστείτε και θα ακολουθήσετε τις διαδρομές των γυναικών που ξενιτεύτηκαν κι αγάπησαν, λες και ήταν κι αυτό ένα καθήκον. Κι όμως!

Α, ναι, είχε έθρει όλη η οικογένεια από τον Καναδά και τις ΗΠΑ. Κι είχαν στα μάτια τους εκείνο που συχνά, όσοι ταξιδεύουμε, βλέπουμε στην ομογένεια. Την αγάπη γι αυτό τον τόπο.

Στο πάνελ ήταν και η αγαπημένη μου φιλη Ελένη Γκίκα. Κεντρική συντονίστρια ήταν η επίσης φίλη μου Ειρήνη Νικολοπούλου. Παρών στο κέντρο του πάνελ ο Τζον Κατσιματίδης.

Η επίσημη ανακοίνωση

“Για την Αγάπη των Αλλων”, της Ιουστίνης Φραγκούλη-Αργύρη Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα, που βασίζεται στην προσωπική ιστορία της μητέρας του ελληνοαμερικανού μεγιστάνα Γιάννη Κατσιματίδη… Μια συγκλονιστική ιστορία αγάπης, προδοσίας και αξιοπρέπειας που εξελίχθηκε στη μακρινή Νίσσυρο των άκαμπτων παραδόσεων ( Εκδόσεις Ψυχογιός)

Αν η Τουρκία ήθελε πραγματικά να διαμηνύσει κάτι για την εξωτερική πολιτική της στους ηγέτες της Δύσης δεν θα μπορούσε να βρει καλύτερο τρόπο. Εστειλε στην Ευρώπη τον πρόεδρο Γκιουλ, όπου ο συμπαθής κατά τα άλλα πολιτικός δήλωσε ότι «κανένας δεν έχει δικαίωμα να μπλοκάρει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ε.Ε.». Παράλληλα διοργάνωσε την «καυτή» συνάντηση Ερντογάν – Αχμεντινετζάντ στην Τεχεράνη. Και Δύση, λοιπόν, και Ανατολή.

Η Δύση, όμως, έχει μάθει να ’χει και την πίτα ολόκληρη και τον σκύλο χορτάτο. Γι’ αυτό παρέβλεψε τη σημειολογία της διπλής διπλωματικής «εξόδου» της Αγκυρας και καταδίκασε το άνοιγμα του Ερντογάν προς το Ιράν. Ο διεθνής Τύπος αναρωτιόταν στα σοβαρά χθες κατά πόσον η Τουρκία εγκαταλείπει την παραδοσιακή δυτικόστροφη εξωτερική πολιτική και αναζητεί συμμαχίες με τον ισλαμικό κόσμο. Διερωτάτο επίσης αν η σκληρή στάση ορισμένων Ευρωπαίων ηγετών, που αντί της ένταξης προτείνουν «ειδική σχέση» με την Ε. Ε., στρέφει την ισλαμική κυβέρνηση προς τους ομοθρήσκους εταίρους της. Κάποιοι μάλιστα πήγαν ένα βήμα παραπέρα, εκτιμώντας ότι η Τουρκία δράττεται μιας συγκυριακής ευκαιρίας για να χωρίσει τους «φίλους» από τους «εχθρούς».

Αλλά η πολιτική και η διπλωματία δεν είναι «άσπρο – μαύρο». Και αν ανατρέξουμε στην ιστορική πορεία της γείτονος θα διαπιστώσουμε ότι πάντα τραβούσε από την τράπουλα εκείνο το χαρτί που τη δεδομένη στιγμή της ήταν απολύτως αναγκαίο. Ετσι, λοιπόν, στους οθωμανικούς και τους κεμαλικούς καιρούς, η Τουρκία ναι μεν θεωρούσε προτεραιότητα τη Δύση, αλλά ποτέ δεν προσδενόταν σε ένα και μόνον άρμα. Οταν, για παράδειγμα, συμμάχησε με τη Γερμανία στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο κατά διάστήματα έστελνε μηνύματα φιλίας προς τις δυτικοευρωπαϊκές πρωτεύουσες, τους Αμερικανούς και τους Γιαπωνέζους. Και ενώ εξασφάλισε τη στήριξη της ΕΣΣΔ στην ανεξαρτησία της, ποτέ δεν ακολούθησε τη Μόσχα στη μονολιθική πολιτική της εποχής. Αργότερα εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ και σε διάφορα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, αλλά δεν έκοψε ποτέ τους δεσμούς της με τις ανατολικές πρωτεύουσες. Σήμερα, στα μάτια του Ερντογάν ή του Γκιουλ καμιά ευρωπαϊκή χώρα δεν μπορεί να αντικαταστήσει το Αζερμπαϊτζάν ή το Πακιστάν στη λίστα των φίλων του τουρκικού λαού, αλλά να που εμφανίζεται στο προσκήνιο και η Αρμενία, το καινούργιο, ενεργειακό παιγνίδι της Αγκυρας.

Βεβαίως, υπάρχει και η άλλη πλευρά της σελήνης. Η Τουρκία βαρέθηκε να περιμένει έξω από την πόρτα της Ε.Ε., γι’ αυτό και αναζητεί διαφορετικές συμμαχίες, στις οποίες εκείνη θα είναι το αφεντικό. Απλώς διαλαλεί την πραμάτεια της άκομψα και ενοχλεί τη Δύση, πότε υβρίζοντας το Ισραήλ, πότε συμπλέοντας με τη Συρία και πότε αποκαλώντας «σπουδαίο φίλο» το Ιράν των μουλάδων.

Για τη Δύση θα ήταν λυτρωτικό να παραδεχτεί ότι η Τουρκία ζει τη δική της μεταπολίτευση, που σημαίνει σαφή διαφοροποίηση από την πολιτική του πολιτικοστρατιωτικού κατεστημένου. Αν αυτό μπορεί τώρα να αποτυπωθεί και στην εξωτερική πολιτική, γιατί η Αγκυρα να μην το κάνει πιο αιχμηρό και γιατί η Δύση να ανησυχεί περισσότερο του δέοντος;

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινη 5-11-2009

ριτς

Το γεγονός ότι έκλεισε εκείνο το κολαστήρι ανθρώπινων ψυχών είναι σημαντικό. Και οφείλουμε να το προβάλλουμε. Το κέντρο κράτησης στη Λέσβο , το οποίο οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων είχαν επικρίνει για τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης των λαθρομεταναστών ΕΚΛΕΙΣΕ Οι 900 συγχρονοι άθλιοι θα μετακινηθούν κάπου αλλού και το σημερινό κέντρο θα διατηρηθεί, αλλά θα βελτιωθεί για να μπορούν να φιλοξενηθούν 15ο μετανάστες/

Ας μην ξεχνάμε ότι πανω από 14000 λαθρομετανάστες περνάνε από την Τουρκία στην Ελλάδα και η Τουρκία συνήθως κλείνει τ αυτιά της στις υποχρεώσεις που απορρέουν από τα συμπεφωνημενα για το μεταναστευτικό.Η ανάλγητη συμπεριφορά της Τουρκίας , όμως, δεν δικαιολογεί την ύπαρξη τέτοιων κέντρων, ούτε δικαιολογεί την βάναυση συμπεριφορά απέναντι σε φτωχούς και κατατρεγμένους ανθρώπους που στις πατρίδες τους το ψωμί είναι ανύπαρκτο , λιγοστό ή κι αν υπάρχει, ανήκει στους λίγους. Κάποιοι από τους λαθρομετανάστες τα καταφέρνουν και φτάνουν στην Αθήνα και στην περιφέρεια, κάποιοι άλλοι πεθαίνουν , πνίγονται, αφανίζονται.

Ποιός θα σβήσει τους δρομοδείχτες του δικού τους Γολγοθά ;

Ο αγαπημένος των ιστορικών όλου του κόσμου Ιωσήφ Στάλιν επιστρέφει για μία ακόμη φορά στο προσκήνιο μέσα από το βιβλίο του Βρετανού ιστορικού Orlando Figes «Ψιθυριστές». Δεκάδες Ρώσοι αφηγούνται στον ιστορικό τη ζωή τους μέσα από τις χαραμάδες, άνθρωποι μοναχικοί που εξακολουθούν να ζουν τις τραυματικές εμπειρίες τους και που κανείς δεν ενδιαφέρεται γι’ αυτούς.

Στις 25 Φεβρουαρίου του 1956, όσοι συμμετείχαν στο 20ό συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της ΕΣΣΔ είδαν τον Νικήτα Χρουστσόφ να ανεβαίνει στο βήμα και να εξαπολύει δριμύτατη επίθεση κατά του Ιωσήφ Στάλιν. Μερικοί λιποθύμησαν. Κάποιοι χρειάστηκαν ώρες για να συνέλθουν. Ο πατερούλης, ο οποίος ηγήθηκε της χώρας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν αίφνης ένας δεσποτικός και βίαιος χαρακτήρας, γεμάτος βίτσια. Ο Χρουστσόφ επέκρινε εκείνους που τον είχαν θεοποιήσει και που δεν είδαν ποτέ ή δεν θέλησαν να δουν την κατάφωρη βία που χρησιμοποιούσε εναντίον οποιουδήποτε έστεκε εμπόδιο στις επιδιώξεις του. Αυτή η ομιλία – καταδίκη του Στάλιν έγινε με τον καιρό η απαρχή της αποδόμησης της σοβιετικής εξουσίας, το τέλος του τρόμου και των φοβισμένων πολιτών, το τέλος της ιστορίας των γκούλαγκ που πέρασαν στην Ιστορία.

Orlando Figes

O Βρετανός ιστορικός Orlando Figes θεωρείται μετρ της ρωσικής Ιστορίας. Το τελευταίο του βιβλίο «Οι Ψιθυριστές» είναι δοκίμιο προφορικής ιστορίας. Ενα λογοτεχνικό μνημείο που αποτίει φόρο τιμής στα εκατομμύρια των θυμάτων του σταλινισμού και που αναπαράγει ιστορίες επιζώντων στη σημερινή Ρωσία. Στόχος του συγγραφέα ήταν να αντιληφθεί το πώς επιδρούσε το σταλινικό καθεστώς στην προσωπική ζωή του Σοβιετικού πολίτη και πώς αυτή η επίδραση καθόριζε στη συνέχεια τις σχέσεις του με την οικογένειά του, τα παιδιά του. Ποιοι ήταν οι ηθικοί συμβιβασμοί που τον ακολουθούσαν στην καθημερινή ζωή κι αν υπήρχε η πιθανότητα προστασίας της ιδιωτικότητας μέσα σε χώρους κοινοκτημοσύνης όπου οι μεν παρακολουθούσαν τους δε. Δύσκολη η απάντηση. Κάποιοι που ήταν 15 και 20 χρόνων το 1937, την περίοδο της μεγάλης τρομοκρατίας, αγνοούσαν ότι οι γονείς τους είχαν εξοριστεί ή δεν ήξεραν πως ο πατέρας ήταν μπολσεβίκος και μάλιστα στην ανώτατη βαθμίδα. Στις παραδοσιακές περιοχές εξορίας, μακριά από τη Μόσχα, ορισμένοι αγνοούσαν ακόμη και το όνομα των γονιών τους. Σοβαρή αναπηρία για έναν ιστορικό, λέει ο Orlando Figes στο γαλλικό περιοδικό «Εξπρές»

Τα χρόνια μετά τον θάνατο του πατερούλη, τα παιδιά πολλών εξόριστων ενσωματώθηκαν στο κόμμα, ενώ κάποια άλλα έγιναν πληροφοριοδότες. Θύματα και ζηλωτές: Η δύναμη του συστήματος. Γεννημένοι σε νοσηρό περιβάλλον έμαθαν να σέβονται τους κανόνες, γνωρίζοντας ότι μόνο το σύστημα θα τους διασφάλιζε την αξιοπρέπειά τους. Επί Στάλιν δεν είχαν οι πάντες συλληφθεί. Ο καθένας όμως είχε επηρεαστεί από την καταστολή και τον φόβο. Στο λεωφορείο, σύμφωνα με μαρτυρίες ηλικιωμένων Ρώσων, απέφευγε κανείς να μιλήσει ονομαστικά για συμπατριώτες του και φυσικά στο σχολείο τα παιδιά ποτέ δεν αναφέρονταν στις θρησκευτικές πεποιθήσεις των γονιών τους. Μια γυναίκα σταμάτησε να πηγαίνει στην τουαλέτα του σπιτιού, μήπως κατά λάθος σκουπιστεί με εφημερίδα όπου υπήρχε το όνομα του Στάλιν. Μια άλλη γυναίκα -η Αντονίνα Γκολόβινα, όπως αναφέρει στο βιβλίο του ο Orlando Figes- έζησε είκοσι χρόνια δίπλα στον σύζυγό της χωρίς ποτέ να του εκμυστηρευτεί ότι η οικογένειά της είχε εξοριστεί στη Σιβηρία και ζούσε σε γκούλαγκ!

K.Σιμονοφ

Στο βιβλίο του, ο Orlando Figes αφιερώνει ολόκληρο κεφάλαιο στον Κονσταντίν Σιμόνοφ . Γόνος οικογένειας ευγενών, ο Σιμόνοφ έγραψε το 1934 την επαναστατική πρόζα κι ενώ τα μέλη της οικογένειάς του συνελήφθησαν, εκείνος άρχισε να γράφει ποιήματα προς τιμήν του Στάλιν και των μεγάλων έργων της εποχής του στη Σιβηρία. Το 1970 ο Σιμόνοφ γράφει τα απομνημονεύματά του, θέλοντας να εξηγήσει αν και σε ποιο βαθμό αισθανόταν ντροπή για τη στάση του. Αλλά ένας άνθρωπος αριστοκρατικής καταγωγής, όπως αυτός, με σημαντικές αξίες για την εποχή -υπακοή, υποχρέωση του πολίτη- έκανε κάτι πολύ απλό: έθεσε τις αξίες του στην υπηρεσία του σταλινικού καθεστώτος. Ποιος στο κάτω κάτω ξέρει πώς θα αντιδρούσε ο καθένας από μας σε τέτοιες εξαιρετικά δύσκολες και ακραίες περιπτώσεις;

Σήμερα ο Στάλιν δεν τελεί υπό διωγμό στη Ρωσία και οι Ρώσοι δεν σκαλίζουν τη μνήμη τους ούτε αμφισβητούν κάποιες λιγότερο ένδοξες πλευρές της ιστορίας τους. Το φάντασμα του Στάλιν εξακολουθεί να τους στοιχειώνει. Τα σχολικά βιβλία δεν βοηθούν και το δίδυμο Πούτιν-Μεντβέντεφ δεν αφήνει δημόσιο χώρο για να εκφραστεί όλος αυτός ο συσσωρευμένος πόνος για το παρελθόν από γερασμένους και απογοητευμένους πολίτες. Είναι άραγε η συνήθεια του φόβου; Ποιος ξέρει. Είμαστε τρελοί και παλαβοί με το Ολοκαύτωμα, αλλά προσπερνάμε τις άλλες καταστροφές του 20ού αιώνα.

ριτς

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 25-10-2009

Ως πρώτη κίνηση υπήρξε πράγματι εντυπωσιακή. Αλλωστε, οι πρωτοβουλίες που εμπεριέχουν έστω και ψήγματα διπλωματικής προσέγγισης μεταξύ δύο προαιώνιων εχθρών, όπως η Τουρκία και η Αρμενία, οφείλουν αρχικά να είναι εντυπωσιακές. Για να προϊδεάσουν θετικά τη διεθνή κοινή γνώμη και για να προλειάνουν το έδαφος στο εσωτερικό των χωρών για όσα θα ακολουθήσουν. Συνήθως καθόλου βατά, καθόλου αρεστά. Οι περιπτώσεις αυτές παραπέμπουν συχνά στις ωραιοποιημένες προεκλογικές εξαγγελίες των κομμάτων και στη μετέπειτα ωμή μετεκλογική πραγματικότητα.

Η υπογραφή στις 10 Οκτωβρίου, στη Ζυρίχη, δύο πρωτοκόλλων εκ μέρους της Τουρκίας και της Αρμενίας με στόχο την αποκατάσταση των διπλωματικών τους σχέσεων χαρακτηρίζεται από πολλούς κίνηση ιστορικής σημασίας, αν και επί της ουσίας δεν ξεπερνά το συμβιβασμό που υπαγορεύεται από τα γεωπολιτικά συμφέροντα των ΗΠΑ και της Ρωσίας. Αλλά γιατί μπορεί μία και μόνον υπογραφή να φέρει την άνοιξη;

Η Ιστορία διδάσκει ότι δεκάδες τέτοιες συμφωνίες με φαρδιές πλατιές τις υπογραφές ηγετών κρατών ρίχτηκαν στην πυρά με πολύ μεγαλύτερη ευκολία από αυτήν που απαιτήθηκε για να υπογραφούν. Δεν θα μπορούσε κάλλιστα να συμβεί το ίδιο στην περίπτωση της Τουρκίας και της Αρμενίας; Μήπως δεν ορθώνεται δυσθεώρητο ανάμεσά τους το ζήτημα της γενοκτονίας του αρμενικού λαού; Μήπως δεν υφίσταται το Ναγκόρνο – Καραμπάχ και ο θυμός του Αζερμπαϊτζάν; Το αγκάθι μπορεί εύκολα να μεταμορφωθεί σε λουλούδι;

Είναι νωρίς για να υπάρξουν λογικές απαντήσεις. Πολλά θα εξαρτηθούν από το πώς θα αντιδράσουν τελικά οι πολυπληθέστεροι Αρμένιοι της διασποράς (δέκα εκατ. έναντι τριών), οι οποίοι κατατρύχονται από την αίσθηση της διαρκούς αδικίας και δύσκολα θα σηκώσουν τα χέρια ψηλά. Το γεγονός δε ότι το ζήτημα της γενοκτονίας παραπέμπεται σε ανεξάρτητη υποεπιτροπή ιστορικών δημιουργεί ασάφειες και ενδεχομένως οδηγεί σε πολλές δεύτερες σκέψεις. Η προσέγγιση Αρμενίας – Τουρκίας για πολλούς αποτελεί τον κοινό παρονομαστή των συμφερόντων Μόσχας – Ουάσιγκτον. Το Κρεμλίνο επιδιώκει τη χάραξη νέων στρατηγικών οδών στην περιοχή του Καυκάσου, άρα χρειάζεται το Αζερμπαϊτζάν, ενώ η Ουάσιγκτον αγωνιά για την ασφάλεια των πετρελαϊκών αγωγών (Μπακού – Τιφλίδα – Τσεϊχάν και ο μελλοντικός Ναμπούκο). Τούρκος δημοσιογράφος έγραψε στη «Χουριέτ» ότι η περιοχή όπου οι ιμπεριαλιστές επικέντρωσαν το ενδιαφέρον τους στον Ψυχρό Πόλεμο επιστρέφει τώρα μέσω μιας εταιρικής σχέσης με τη Ρωσία και με την Τουρκία να διεκδικεί ρόλο εκπροσώπου των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή.

Οι δεύτερες σκέψεις είναι καλό εργαλείο, αλλά κανείς δεν ξέρει αν οδηγούν κατευθείαν στην αλήθεια, από τη στιγμή που η εξωτερική πολιτική δεν υπήρξε ποτέ γραμμική εξίσωση, αλλά κάτι πολύ πιο πολύπλοκο. Ενα μέρος της αλήθειας, που εύκολα θα συσχετιζόταν με την ορμητική αλλαγή στάσης της Τουρκίας, είναι η συνειδητοποίηση ότι η ένταξη στην Ε. Ε. κινείται σταθερά πλέον στα όρια του ονείρου και ένα άλλο μέρος με τη βεβαιότητα ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να στυλώνει τα πόδια στο Κυπριακό.

Tης Ριτσας Μασουρα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ