Πρόσωπα Ρίτσας Mασουρα

Πάει καιρός τώρα που πάψαμε να θριαμβολογούμε για τον καινούργιο χρόνο ή να χανόμαστε ανερυθρίαστα σε απολογισμούς. Να δίνουμε υποσχέσεις στον εαυτό μας, να δεσμευόμαστε απέναντι στους δικούς μας. Κενός χρόνος πια, δίχως φτιασίδια και καμώματα. Ολοι ή σχεδόν όλοι οι Ελληνες, ίσως περισσότερο από τους άλλους λαούς της Ευρώπης, κρατάμε την ανάσα μας. Κρατάμε την κραυγή μας και ευχόμαστε να ’ναι το 2012 χρόνος – ορόσημο. Να κλείσουμε τους μπακαλίστικους λογαριασμούς μας με το χθες και να υποδεχτούμε το αύριο με το καλό τετράδιο και τις σωστές σημειώσεις.

Δουλειά του ανθρώπινου σώματος, άρα δουλειά και του σώματος της κοινωνίας, είναι να αναζητούν παντού το οξυγόνο. Δουλειά του μυαλού, άρα και του πυρήνα της κοινωνίας είναι να αφουγκράζεται σωστά. Και αν κάτι αιωρείται στην ατμόσφαιρα σήμερα δεν είναι ο θυμός και η οργή (το θυμικό του ατόμου παίζει πρωταρχικό ρόλο σε τέτοιες αντίξοες συνθήκες), όσο η ανάγκη να αναδειχθεί το καινούργιο, το άφθαρτο. Να υπάρξει αίσθηση δικαιοσύνης, προσέγγιση δικαιοσύνης (Κι εδώ κάτι πάει να κινηθεί.) Να αποδοθούν τα του Καίσαρος τω Καίσαρι. Να δοθούν κατευθυντήριοι οδοδείκτες που θα εμπεριέχουν ψήγματα ελπίδας, αλλά και σοβαρότητας. Να θωρακιστούν τα χαρακτηριστικά της δημοκρατίας. Δεν θέλουμε αφυδατωμένες δημοκρατίες, έλεγε παλιότερα ο Μιτεράν. Είναι πολλά όλα αυτά; Ναι, είναι πολλά και τούτη την ώρα ουδείς γνωρίζει ποιος θα μπορούσε να τα εγγυηθεί. Πού; Σε μια χώρα με ψυχοφθόρο πολιτικό σύστημα, παρωχημένα δόγματα, αμετανόητες συντεχνίες και έντονο ακόμη των παραγοντισμό των αφρόνων. Ολοι επιμένουν να παραμένουν στην πλατφόρμα. Να θυμίσω όμως ότι η ζωή έχει και «Exxon Valdez», έχει και λαβωμένους κορμοράνους.

Κρούγκμαν

Το πρόβλημα δεν είναι ελληνικό, ας το επαναλάβουμε. Εμείς απλώς έχουμε τεράστιες παθογένειες και όταν ανοίγει το καπάκι της κατσαρόλας πετάγεται από μέσα η βρωμιά που συνήθως βγάζει το κρέας – αυτήν που με ιεροτελεστία ξαφρίζουμε. Προ ημερών, ο γνωστός αρθρογράφος των «Νιου Γιορκ Τάιμς» Πολ Κρούγκμαν («Nobody understands debt») έγραψε ότι γύρω μας υπάρχουν άνθρωποι που θεωρούν πως τα καλύτερα είναι πίσω μας, ότι η οικονομία έχει χάσει τον δυναμισμό της και ότι είναι μη ρεαλιστικό να περιμένουμε γρήγορη επιστροφή σε καθεστώς πλήρους απασχόλησης. Το πρόβλημά μας –σημειώνει ο Κρούγκμαν– δεν είναι οικονομικό. Είναι κατ’ εξοχήν πολιτικό και δημιουργήθηκε από μια ελίτ, η οποία έμεινε προσκολλημένη στις δικές της προκαταλήψεις. Η Ελλάδα διαθέτει τη δική της πολιτική ελίτ κι ανάμεσά της βρίσκονται προσωπικότητες με ανεπίκαιρες προκαταλήψεις, κυρίως σχετιζόμενες με τη φενάκη του Δημοσίου. Τώρα, καταφεύγουν σε εφεδρείες και απολύσεις μέσα σε ένα κλίμα αντιπολιτευτικού λαϊκισμού. Και όμως, χρειάζεται κάποιος να ασκήσει πραγματική πολιτική και, ανάμεσα στον ορυμαγδό των καταναγκαστικών φοροεισπρακτικών μέτρων, να τολμήσει να αρθρώσει σοβαρό λόγο για τη δημοκρατία.

Πολλοί, αναφερόμενοι στους δανειστές, προαναγγέλλουν το τέλος της πολιτικής και την κυριαρχία των λογιστών. Τόσο το λάδι, τόσο το ξίδι, ιδού ο απολογισμός της ημέρας. Ομως, θα ήταν ευχής έργο, ακόμη και υπό αυτές τις συνθήκες, δίπλα στους αγανακτισμένους πολίτες, δίπλα στην τρόικα, να αναπτύξουμε νέες πολιτικές, με στόχο να γεφυρωθεί το χάσμα ανάμεσα στον πολίτη και τον πολιτικό κι ανάμεσα στην ελληνική κοινωνία και την Ευρώπη. Μια Ευρώπη που κινείται στην κόψη του ξυραφιού και χάνει πολύτιμο χρόνο σε συνόδους με την ελπίδα να ξορκίσει τις αγορές. Οπως επίσης θα ήταν ευχής έργο, δίπλα στις νέες πολιτικές να ξαναμιλήσουμε για την ποιότητα της δημοκρατίας. Γιατί, παρά τα όσα λέγονται για τη μεταπολιτευτική δημοκρατία, παρά τα επιτεύγματα, η δική μας δημοκρατία δεν είναι δημοκρατία σε εμβάθυνση.

Ραφαέλε Σιμόνε

Ζούμε σε ένα παγκοσμιοποιημένο καπιταλιστικό σύστημα, και ας έχει πει ο Πάπας ότι ο καπιταλισμός και ο μαρξισμός απέτυχαν ιστορικά. Φοβάμαι πως η Ιστορία δεν συμφωνεί, και όπως σημειώνει ο Ραφαέλε Σιμόνε στο βιβλίο του «Το Μειλίχιο Τέρας», μας περιβάλλει ένας οικουμενικός καπιταλισμός, αδηφάγος και υπερδραστήριος. Σ’ αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα υποχρεούται να ξαφνιάσει τον κόσμο, μετατρέποντας τον σημερινό αδηφάγο καπιταλισμό σε εργαλείο ανάπτυξης. Προϋπόθεση, η παρουσία αποφασισμένων πολιτών που θα διαπνέονται από μεγάλη πνευματική και ηθική αντοχή. Ολες οι δυνάμεις μας στο τρίπτυχο πολιτική–δημοκρατία–οικονομία.

Καλή χρονιά!

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_31/12/2011_467479

Της Pιτσας Mασουρα

Εγραφε από παιδί, αλλά με τη δόξα συναντήθηκε μετά θάνατον. Ετσι συμβαίνει πάντα με τους μεγάλους συγγραφείς, τους ποιητές, τους ζωγράφους ή τους μουσικούς. Η παρούσα ζωή τούς στριμώχνει, τους απορρίπτει, τους ανταγωνίζεται και μόνον όταν παραχωρεί τη θέση της στον θάνατο, μαγεύεται από τη γοητεία του νεκρού. Σ’ αυτήν την κατηγορία ανήκει ο Χιλιανός συγγραφέας Ρομπέρτο Μπολάνιο. Ο Μπολάνιο μετανάστευσε νωρίς στο Μεξικό για να επιστρέψει στη Χιλή του 1973, στηρίζοντας τον Αλιέντε. Το πραξικόπημα τον οδήγησε ξανά στο Μεξικό και από κει στην Ισπανία, όπου πέθανε μόλις 50 ετών (2003) σε νοσοκομείο της Βαρκελώνης. Ηταν ένας μελαγχολικός και αφαιρετικός άνθρωπος. Αγαπούσε τον Ελβις, τον κάπτεν Νίμο, τον Χουντίνι, έπαιρνε το πρωινό του με κρουασάν και εφημερίδες και διάβαζε Θερβάντες, Τζον Κένεντι, Μπρετόν, Πασκάλ. Ο Ρομπέρτο Μπολάνιο είναι ο συγγραφέας του βιβλίου «2666», για το οποίο, όπως είπε μέλος της κριτικής επιτροπής στη μεταθανάτια βράβευσή του, θα μιλάνε για χρόνια συγγραφείς, πανεπιστημιακοί και αναγνώστες.

Καλώς ορίσατε στον μυστηριώδη κόσμο του Ρομπέρτο Μπολάνιο. «2666»! Σελίδες 1.016! Μη φανταστείτε κάποιο ρομάντσο. Μάλλον κρατάτε στα χέρια σας το ευαγγέλιο των καιρών μας, ένα εργαλείο πένθους και μελαγχολίας. Γράφοντας σε ύφος μπαρόκ, με σύμμαχό του τον αινιγματικό του κόσμο, ο συγγραφέας παραδίδει στους αναγνώστες του ένα στρατό νικητών, που υποχωρεί από το πεδίο μάχης έχοντας πυρπολήσει πίσω του τεράστιες εκτάσεις γης. Για να αγαπηθεί το βιβλίο θα πρέπει ο αναγνώστης να ’χει μια κάποια αίσθηση της σκόνης της ερήμου, της γλυκύτητας της νύχτας, ίσως και των θλιμμένων γυναικών. Αλλιώς δεν έχει νόημα να διαβαστεί. Θα δίνει πάντα την αίσθηση του ανεκπλήρωτου. Στην πραγματικότητα, σημειώνει η γαλλική «Φιγκαρό», το βιβλίο «2666» είναι ένα λυρικό ποίημα πάνω στο κακό κι ένα οπερετικό έργο πάνω στη σκοτεινή γοητεία του θανάτου.Και πάλι καλώς ορίσατε στον ανεξήγητο κόσμο του Μπολάνιο.

Μπόρχες

Λέγεται: το «2666» είναι η επική νουβέλα που δεν έγραψε ποτέ ο Μπόρχες. Υπερβολή; Το ίδιο ακούγεται και για τον Τζόναθαν Φράνζεν – ο Τολστόι της εποχής μας, γράφει το ΤΙΜΕ. Στο βιβλίο του Μπολάνιο, πληθωρικό από πολλές απόψεις, οι χαρακτήρες πότε εισβάλλουν στις ιστορίες και πότε εξέρχονται. Απουσιάζει ο κυρίαρχος πρωταγωνιστής, πολλές από τις ιστορίες δεν ερμηνεύονται, πορεύονται σαν σε μυσταγωγία. Ο Ντέιβιντ Σέξτον γράφει στην «Ιβνινγκ Στάνταρ» ότι το μεγαλύτερο κομμάτι του βιβλίου περιστρέφεται γύρω από το ανεξέλεγκτο κακό, την κοινωνική διάλυση και τη με πολλά ερωτηματικά αξία της ίδιας της λογοτεχνίας. Στο τέλος, όμως, μένει μετέωρη η αναζήτηση της αγάπης και του νοήματος της ζωής. Πάντα και για πάντα το υπαρξιακό πρόβλημα του ατόμου. Θα το απορρίψει κανείς; Θα το προσπεράσει κανείς; Μάλλον όχι.

James Ellroy

Η γενικότερη προσέγγιση του Μπολάνιο φαίνεται ότι βρίσκει ρίζες στην άποψη του Γκαίτε για την παγκόσμια λογοτεχνία. Με τη διαφορά ότι ο Γκαίτε συνέλαβε την παγκόσμια λογοτεχνία ως τρόπο σκέψης για όλα τα βιβλία, ενώ ο Μπολάνιο φόρτωσε τα πάντα σε μία και μοναδική νουβέλα, τον συναρπαστικό λογοτεχνικό λαβύρινθο «2666», με την πλούσια, αλλά πολλές φορές πρόστυχη γλώσσα. Κάποιες φορές θυμίζει James Ellroy, τον Αμερικανό συγγραφέα που καταπιάνεται με το έγκλημα και την επιστημονική φαντασία. Είναι αποφασιστικός και χυδαίος. Κάποιες άλλες στιγμές αναδίδει μυρωδιές από τους χαρακτήρες του Βρετανού συγγραφέα L. Durrel.

Προφανώς το «2666» έχει διαφορετικές λογοτεχνικές επιρροές: Από την ευρωπαϊκή avant-garde ώς την κριτική θεωρία του pulp fiction. Ολες συγκλίνουν στη Σάντα Τερέζα –πρωταγωνίστρια πόλη– λες και κινούνται προς την τελική αποκάλυψη. Αλλά το «2666» τελειώνει απότομα – ένα είδος ανοιχτού τέλους, όπου ο αναγνώστης μπορεί να προσθέσει, να αφαιρέσει ή να αφήσει τα πάντα πίσω του. Το αν ο ίδιος πέτυχε αυτό που ήθελε, είναι δύσκολο να απαντηθεί. Ενδεχομένως σ’ αυτό παίζει ρόλο ο τρόπος που διαβάζουμε και προσεγγίζουμε τη λογοτεχνία. Ετσι κι αλλιώς, ο Μπολάνιο αφήνει σε μας να καλύψουμε τα κενά ή να προχωρήσουμε σε συνειρμούς Ούτως ή άλλως, όπως σημειώνουν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς», η λογοτεχνία για τον Μπολάνιο μπορεί να αποκαλύψει τη νοσηρότητα του κόσμου και να βρει λέξεις για το κακό. (Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αγρα, μετάφραση Κρίτων Ηλιόπουλος.)

Ευχές σε όλους τους φίλους των μπλογκ.

Της Pιτσας Mασουρα

Πάντα ο άνθρωπος αναζητούσε τρόπους διαφυγής από την πραγματικότητα. Του ήταν δυσνόητη, καταπιεστική, κανονιστική, αλλά και βάρβαρη. Ακόμη κι όταν κατέφευγε στη λογική για να την ερμηνεύσει, δυσανασχετούσε αφόρητα. Ηταν τόσο έντονη η αντίθεση ανάμεσα στα θέλω και τα πρέπει, ώστε σαν βαρυποινίτης σκάλιζε τους τοίχους του κελιού του, ελπίζοντας στο φως. Γι’ αυτό και κατέφευγε στην Τέχνη. Οχι μόνον ως διαφυγή, αλλά και ως επουλωτική γάζα που μπορούσε να την απλώσει στην πληγή για να τη γειάνει. Σήμερα, σε καιρούς κυριαρχίας των αγορών και καιρούς δημοσιονομικής πειθαρχίας, ο άνθρωπος αγκαλιάζει εκ νέου την Τέχνη. Ακόμη κι αυτός που αδιαφορούσε, που του φάνταζε πολυτέλεια, χάσιμο χρόνου, ιστορία για ευαισθητοποιημένους ή κοσμικούς ανθρώπους, ακόμη κι αυτός αναζητεί το απάγκιο μιας έκθεσης ζωγραφικής, πηγαίνει σε μουσεία, επιλέγει θεατρικές παραστάσεις, συμμετέχει σε ξεναγήσεις, παρακολουθεί μουσικά δρώμενα, παρότι τα πάντα υπερβαίνουν τις δυνάμεις του.

Ο Φράνσις Μπέικον, ο ζωγράφος που χειρίστηκε με μοναδικό τρόπο τον θυμωμένο άνθρωπο και που εξ αντιδιαστολής τον τοποθετούσε σε φωτεινά δωμάτια έλεγε ότι η τέχνη είναι ένα είδος παιχνιδιού με το οποίο ξεχνιέσαι. Ισως γι’ αυτό και πίστευε ότι από μόνο του το γεγονός αυξάνει την υπευθυνότητα του καλλιτέχνη, ο οποίος δεν αρκείται πια στο ταλέντο του, αλλά γίνεται μέρος του παιχνιδιού και εμβαθύνει κατά το δυνατόν περισσότερο σε κάθε καλλιτεχνική του πρόταση. Την άποψη του Φράνσις Μπέικον είχε εκφράσει πολύ νωρίτερα ένας άλλος, προγενέστερός του Αγγλος ζωγράφος, ο George Chinnery (1774-1852). Ο Chinnery όμως, περιέργως, γίνεται επίκαιρος σήμερα, όχι μόνο για τον τρόπο που ζωγράφιζε ή έβλεπε την Τέχνη, όσο για το ότι μονίμως κυνηγημένος από τους πιστωτές του έφευγε από τον τόπο διαμονής του, αναζητώντας αλλού την ελευθερία. Ετσι, από την Αγγλία, τον βρίσκουμε να ζωγραφίζει στην Ινδία πρώτα και μετά στην Καντόνα και το Μακάο, συνήθως εντός των ορίων τής τότε βρετανικής αυτοκρατορίας. Αυτές τις μέρες και μέχρι τις 21 Ιανουαρίου του 2012, εκατό έργα του ζωγράφου εκτίθενται στο Σπίτι της Ασίας, στο Λονδίνο.

Δεν είναι λίγοι οι Ευρωπαίοι ζωγράφοι που παθιάστηκαν με την Ανατολή. Ενδεχομένως το ’χουμε διαβάσει στο βιβλίο του Μάριο Βάργκας Λιόσα «Ο παράδεισος στην άλλη γωνία», όπου το κυρίαρχο μοτίβο είναι ένας ονειρικός κόσμος έξω από συμβάσεις και μακριά από τον συντηρητισμό της Ευρώπης. Στο τέλος όμως κάποιοι επέστρεφαν στη γενέθλια γη για να συνεχίσουν τις δημιουργίες τους. O Chinnery, άτομο πληθωρικό, αστείο και απρόβλεπτο, δεν επέστρεψε και έγινε από μόνο του εξωτική δημιουργία στην Καλκούτα, στην Καντόνα και στο Μακάο. Για πολλούς Βρετανούς εκείνης της εποχής, η ύπαρξη της βρετανικής αυτοκρατορίας ήταν τρόπος διαφυγής από τη φτώχεια, την οικογένεια και τους πιστωτές. Αυτή είναι η περίπτωση του George Chinnery  Οπως σημειώνει ο δημοσιογράφος Andrian Hamilton στον Independent, όταν ο ζωγράφος σάλπαρε για την Ινδία, το 1802, άφησε πίσω του σύζυγο, παιδιά και ένα τεράστιο χρέος. Ωστόσο, στην Ινδία δεν άλλαξε τις συνήθειές του. Κι ύστερα από δύο δεκαετίες, κυνηγημένος από τους εκεί πιστωτές του μετακινήθηκε στην Κίνα, το 1825, όπου και έζησε ώς το τέλος της ζωής του, το 1852.

Στην Ινδία σύχναζε στην αυλή Βρετανών αξιωματούχων, τρώγοντας και πίνοντας δωρεάν. Φαίνεται όμως ότι ζωγραφίζοντας τα παιδιά ενός εξ αυτών, του συνταγματάρχη Τζέιμς Κιρκπάτρικ «The Kirkpatrick Children» ξεπέρασε τα όριά του, αγγίζοντας τη διασημότητα. Ο συγκεκριμένος πίνακας -διαβάζουμε στον Independent- εκπέμπει τη μελαγχολία δύο μικρών παιδιών που επρόκειτο να αναχωρήσουν για την Αγγλία, προκειμένου να βαπτιστούν και να αποκτήσουν χριστιανικά ονόματα και βεβαίως δεν θα έβλεπαν ποτέ ξανά τους γονείς τους. Ο Chinnery αποτυπώνει τη ζωή στον τόπο όπου κατοικεί. Προσκολλάται στον καθημερινό άνθρωπο. Αποτυπώνει παντού τον αχθοφόρο, τον ψαρά, τον τζογαδόρο στη μέση της αγοράς, τον εμποράκο, τον καλλιεργητή ρυζιού, όλους εκείνους που πολύ θα ήθελε να προστατέψει από τα αφεντικά και τους πιστωτές τους… Η Τέχνη, λοιπόν, απλή όπως το νερό που κυλάει στο ποτάμι, όπως οι γυναίκες που πλένουν στις όχθες του τα λιγοστά τους ρούχα, αλλά συνάμα δυσνόητη, όταν επιχειρεί να ερμηνεύσει την ίδια τη ζωή.

Προσωπα ( Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή της Κυριακής 4/12/2011)

Της Pιτσας Mασουρα

Παρακολουθώ την πορεία των αριθμών. Πίσω από τα διαγράμματα και τις χρηματιστηριακές διακυμάνσεις διακρίνω την ασύλληπτη δύναμή τους. Βλέπω τις επιθέσεις των αγορών εναντίον ευρωπαϊκών κρατών. Συνειδητοποιώ το αδιέξοδο των κυβερνώντων απέναντί τους. Συσκέπτονται αγωνιούντες. Προβαίνουν σε δηλώσεις, τις περισσότερες φορές αντιφατικές. Βιάζονται. Θέλουν να προλάβουν το εύρος της επίθεσης. Υποχωρούν, ταμπουρώνονται, αντεπιτίθενται. Διαπράττουν σφάλματα. Διακατέχονται από άγνοια, αλλά και πείσμα. Στιγμιαία σκέφτονται ότι οι αγορές θα διαλύσουν την Ευρώπη. Το στιγμιαίο όμως δεν γίνεται διαρκές. Δεν ξεπερνούν τον εαυτό τους, την παλαιομοδίτικη πολιτική τους. Πιστεύουν ότι οι αγορές, οι αριθμοί και το χρήμα, σύντομα θα ισορροπήσουν και η Ευρώπη θα πατήσει ξανά στα πόδια της.

Ενδιαμέσως, σχεδόν καμουφλαρισμένος, ο Ευρωπαίος άνθρωπος. Αυτός που στο μάθημα της Ιστορίας διδάχτηκε για τους μεγάλους παγκόσμιους πολέμους, για τους Ευρωπαίους προγόνους του, για τις σφαίρες του Πρίντσιπ το 1914, για τα εκατομμύρια των νεκρών, για την «ανάπηρη» δημοκρατία της Βαϊμάρης, τον Χίτλερ, την τραγωδία του Νταχάου, την ελληνική κατοχή και τον εμφύλιο. Αυτός που σήμερα ζει σε συνθήκες σχετικής ευημερίας, διαβάζει για το χρηματοπιστωτικό σύστημα, ακούει για τις φούσκες που το συνοδεύουν, αλλά προκειμένου να διασωθεί, είναι έτοιμος να παραχωρήσει αμαχητί τμήματα από τον ατομικό ζωτικό του χώρο. Γι’ αυτό και καμουφλάρεται. Θεωρεί βλακώδες και απεχθές να παλέψει. Το αίμα στην κινηματογραφική οθόνη του είναι αρκετό. Το ίδιο συμβαίνει και με τους ηγέτες του. Κατάκοποι οι τελευταίοι από την πλημμυρίδα των επιταγών των αγορών και του χρήματος. Αλλά, για φανταστείτε προς στιγμήν έναν κόσμο δίχως χρήμα! Για τον Μαρξ και τον Ενγκελς , το χρήμα ήταν απλώς ένα εργαλείο καπιταλιστικής εκμετάλλευσης, το οποίο αντικατέστησε όλες τις ανθρώπινες σχέσεις, ακόμη και τις ενδοοικογενειακές. Πολύ πιο πρόσφατα, στη δεκαετία του ’70, Ευρωπαίοι κομμουνιστές ονειρεύονταν έναν κόσμο δίχως χρήμα.

Η Socialist Standard έγραφε: «το χρήμα θα εξαφανιστεί. Ο χρυσός μπορεί να αποθησαυριστεί, σύμφωνα με την επιθυμία του Λένιν για την κατασκευή δημόσιων αποχωρητηρίων… Στις κομμουνιστικές κοινωνίες τα αγαθά θα διατίθενται ελεύθερα και δωρεάν. Η οργάνωση της κοινωνίας θα γίνεται δίχως χρήματα. Οι καινούργιοι άνθρωποι θα μοιάζουν με τους κυνηγούς και τους τροφοσυλλέκτες προγόνους τους. Τότε επαφίονταν στη φύση που τους εφοδίαζε ελεύθερα και συχνά άφθονα με ό,τι χρειάζονταν για να ζήσουν και οι οποίοι δεν είχαν καμιά ανησυχία για το αύριο» (Από το εξαιρετικό βιβλίο του καθηγητή στο Χάρβαρντ Niall Ferguson – «Η εξέλιξη του χρήματος», εκδόσεις Αλεξάνδρεια). Το χρήμα, λοιπόν, ως κινητήρια δύναμη δημιουργίας αλλά και καταστροφής. Εργαλείο ζωής και εργαλείο θανάτου. Στοιχείο αναφοράς για τον διεφθαρμένο άνθρωπο, αλλά και για τον δουλευταρά που η τύχη είναι με το μέρος του. Για τους στρατηγούς είναι το μέσον διεξαγωγής του πολέμου. Για τους επαναστάτες, τα δεσμά της εργασίας. Για τις αγορές, αυτοσκοπός.

Οι αγορές όμως δημιουργούν φούσκες. Εντονη δε είναι η αίσθηση ότι απέχουμε ελάχιστα από την εποχή των νομισματικών πειραμάτων του θεωρητικού μονεταριστή Τζον Λο, στον 16ο αιώνα, γνωστού για τη «Φούσκα του Μισσισιπή». Εκτοτε υπήρξαν οικονομολόγοι που θεωρούσαν ότι η σταθερότητα της οικονομίας δεν πρέπει να εξαρτάται από τη χρηματοπιστωτική σφαίρα, αλλά από την παραγωγή υλικού πλούτου. Σήμερα, αν και διαφορετικές οι παγκόσμιες συνθήκες, βρισκόμαστε ξανά στο ίδιο σημείο εκκίνησης και μεταξύ άλλων, ζούμε παράλληλες ζωές με αυτές των ομολόγων. Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι η αναλογία πληθυσμού που διαβιώνει από το εισόδημα ομολόγων αυξάνεται παράλληλα με το ποσοστό των συνταξιούχων. Μεγάλες οι επισφάλειες, λοιπόν, και ο ακριβός δανεισμός των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Ας ελπίσουμε πως η σημερινή χρηματοπιστωτική λαίλαπα δεν θα σημάνει την αρχή πισωγυρίσματος της Ευρώπης, ούτε την απαρχή νέας περιόδου αλληλοσπαραγμών. Ας μην επαληθευτεί ο Χομπς και ο Λεβιάθαν του. Θα ήταν τραγικά άδικο να δεχτούμε πως τελικά στη φύση κυριαρχεί πάντα ο πόλεμος και ότι η ειρήνη είναι απλώς ένα μεσοδιάστημα προετοιμασίας για έναν αγριότερο πόλεμο.

Προσωπα

Της Pιτσας Mασουρα

Κάρολος Ντίκενς. Αφηγητής της κοινωνικής πραγματικότητας της εποχής του. Λογοτεχνικός μύθος. Εραστής της ελπίδας, παρηγορητής των φτωχών. Δίνει πνοή στους εύθραυστους ή τους ατσαλένιους ήρωές του και τους παραδίδει βεβαρημένους ή απελευθερωμένους στην ανθρωπότητα. Ο 19ος αιώνας της Βρετανίας καθρεφτίζεται στα βιβλία του σε σχήμα πρωθύστερο, αλλά σχήμα που αντέχει στον χρόνο. Ο Ντίκενς επιστρέφει στις μέρες μας, όχι ως θριαμβευτής που ούτως ή άλλως υπήρξε στην εποχή του, αλλά ως εισηγητής της καλοσύνης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Μας λείπουν και τα δυο. Η Βρετανία τιμά το 2012 τα διακόσια χρόνια από τη γέννηση του βικτωριανού συγγραφέα, ανοίγοντας τις πόρτες του ανακαινισμένου μουσείου του στην Doughty Street του Λονδίνου και προγραμματίζοντας σειρά εκδηλώσεων. Ενας ολόκληρος κόσμος, θεατρικός, κινηματογραφικός, συγγραφικός, ποιητικός θα στήσει το ιδανικό σκηνικό για τον άνθρωπο που στηλίτευσε το νομοθετικό και εκπαιδευτικό σύστημα της εποχής του και αγαπήθηκε όσο λίγοι συγγραφείς στον κόσμο.

Κάθε Χριστούγεννα ο Ντίκενς επιστρέφει. Πότε δειλά, πότε θαρραλέα, αλλά πάντα κρατώντας το συναξάρι του δικού του μικροσύμπαντος. Τα «Χριστουγεννιάτικα κάλαντα», ο φιλάργυρος και κακότροπος Σκρουτζ γίνονται παραδείγματα προς μίμηση και προς αποφυγήν. Οι υπεύθυνοι του Μουσείου, το οποίο ήδη λειτουργεί από τις 8 Νοεμβρίου, πιστεύουν ότι τουρίστες που θα παρακολουθήσουν τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2012, θα λοξοδρομήσουν κάποια στιγμή για να επισκεφθούν το σπίτι που εκείνος έζησε στο Λονδίνο. Εντελώς συγκυριακά, ο Ντίκενς επιστρέφει φέτος ως αναγκαία συνθήκη ηθικής. Ενδεχομένως στον αντίποδα της γνωστής δανειακής συνθήκης. Η πρώτη αντέχει την πολυτέλεια της αθέτησης μέσα στον χρόνο. Η δεύτερη αν αθετηθεί, θα αποτυπώσει στο χαρτί την γκιλοτίνα που στοίχειωσε τον Ντίκενς μέσα από τις αφηγήσεις των γονιών του. Στην εποχή μας, ο Αγγλος συγγραφέας δημιουργεί υπεραξία ενδιαφέροντος. Εχουμε την επανεμφάνιση του Ολιβερ Τουίστ, ενδεχομένως με άλλο όνομα και δίχως την τύχη εκείνου του ορφανού. Ο Ολιβερ Τουίστ θα διαβαστεί ξανά από παιδιά και μεγάλους. Θα υπάρξουν θεατρικές παραστάσεις. Ισως γιατί ο θεατής θα αναζητά τη σκέψη του Ντίκενς όταν εξομολογείται: εφηύρα τον Ολιβερ για να αποδείξω ότι το πνεύμα του καλού πάντα υπερνικά τις αντίξοες περιστάσεις και πάντα θριαμβεύει.

Οι κριτικοί διχάζονται ανάμεσα στη βικτωριανή προσωπικότητά του Ντίκενς και το μοντέρνο πρόσωπο της εποχής του. Το σημειώνει και ο Οργουελ στις αναφορές του. Κυρίως σχολιάζει τη γενικότερη στάση του απέναντι στο σύστημα της εποχής. Επέκρινε συχνά τους πάντες, αλλά δεν είχε να προτείνει σημαντικές αλλαγές. Θύμιζε λίγο τους δημοσιογράφους που δεν βρίσκουν τίποτα σωστό, αλλά σπανίως έχουν κάτι ανατρεπτικό να προτείνουν. Ο Οργουελ εξοικειώθηκε νωρίς με το ύφος γραφής του Ντίκενς, αλλά μεγαλώνοντας συνειδητοποίησε ότι αυτός ο περίεργος άνθρωπος δεν ανήκε στο προλεταριάτο. Αντιθέτως, ο κόσμος του ήταν ο περίκλειστος κόσμος της μεσαίας τάξης. Το μήνυμα που διαβάζει στα μυθιστορήματα του Ντίκενς ο Οργουελ είναι ένα: έχει σημασία οι καπιταλιστές να φέρονται με ευγένεια κι όχι να επαναστατούν οι εργάτες. Αρα, ο Ντίκενς απεχθάνεται τη βαρβαρότητα του επαναστατημένου όχλου, ακόμη και στις περιπτώσεις που ο όχλος είχε κάθε δίκιο να επαναστατεί. Ως προς το εκπαιδευτικό σύστημα, ο Ντίκενς δεν έχει να προτείνει ανατροπές. Απλώς επιθυμεί ζεστούς και ανθρώπινους δασκάλους, επιστρέφοντας σταθερά στη δική του ηθική κορυφογραμμή της καλοσύνης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Το έργο του Ντίκενς λειτουργεί μέσα μου σαν επουλωτική γάζα. Είναι ο αφηγητής που επαναφέρει στη μνήμη ξεχασμένα συναισθήματα και θέτει όρια συμπεριφοράς. Κάπου διάβασα πως ο Φραγκλίνος Ρούσβελτ επέστρεφε συχνά στον Ντίκενς, ειδικότερα σε περιόδους σκληρής προεκλογικής εκστρατείας. Κι όπως ο Ντίκενς θεωρούσε ότι οι καπιταλιστές οφείλουν να είναι ευγενείς, έτσι και ο Ρούσβελτ ήταν πεπεισμένος πως οι κυβερνήσεις οφείλουν να στραφούν προς τους καλλιεργητές και να προσφέρουν στους ταπεινούς (τους Ολιβερ Τουίστ της Αμερικής) μια υποστήριξη, τουλάχιστον ίση με εκείνη που παραχωρούσαν έως τότε σε τράπεζες και μεγάλες εταιρείες. «Αυτά τα δύστυχα χρόνια απαιτούν καινούργιες αντιλήψεις που θα στηριχθούν πάνω σε λησμονημένες ανθρώπινες δυνάμεις. Που θα αναζητήσουν ξανά την πίστη στον άνθρωπο, ο οποίος αποτελεί τη βάση της οικονομικής πυραμίδας», έγραφε ο Ρούσβελτ στις σημειώσεις του πριν αναλάβει την προεδρία των ΗΠΑ.

Της Pιτσας Mασουρα

Ποιος θα μπορούσε να δώσει απαντήσεις τούτες τις ώρες και ποιος να σηκώσει το βάρος μιας πρόβλεψης για το μέλλον μας και το μέλλον της Ευρώπης; Φοβάμαι πως δεν θα υπάρξει ψυχή ζώσα. Κι όσοι επιχειρούν να προβλέψουν, γίνονται δέσμιοι μιας αόρατης δύναμης που τσαλακώνει τις σημειώσεις τους και τις πετάει στο πρώτο καλάθι των αχρήστων. Είναι, άλλωστε, τόσο πρωτόγνωρη η σημερινή εικόνα της χώρας μας και της Ευρωπαϊκής Ενωσης! Τα λάθη, η ατολμία, η έλλειψη σπουδής, οι άσκοπες δευτερολογίες, τα δόλια συμφέροντα, τα αδιέξοδα, κυρίως όμως ο φόβος μιας πιθανής ήττας αποτυπώνονται όχι μόνον στους δικούς μας ταγούς, αλλά και σε όσους μας επιπλήττουν. Διόλου τυχαία. Οι διεθνείς αγορές θυμίζουν τίγρεις που ψυχανεμίζονται την αδυναμία του πολιτικού κόσμου και παράλληλα διψούν για αίμα. Στη Φύση, το μέτρο παραμένει η επιβίωση του ισχυρότερου. Αν όμως υπήρχε έστω κι ένας παρατηρητικός άνθρωπος ανάμεσά μας, εύκολα θα διέκρινε τον θυμωμένο Αίαντα  που απευθυνόμενος στους τρομοκρατημένους από τους Τρώες Αργείους είναι έτοιμος να φωνάξει «Αιδώς Αργείοι»…

Τελικά, οι τρομοκρατημένοι Αργείοι είμαστε εμείς, οι Ελληνες, οι Ιταλοί, οι Πορτογάλοι, οι Ευρωπαίοι γενικότερα και οι Τρώες είναι οι αμείλικτες αγορές. Οι περισσότεροι διδαχτήκαμε Πλάτωνα και Σωκράτη. Μπολιαστήκαμε με τον Διαφωτισμό. Κυρίως όμως με τον Πλάτωνα, που μίλησε για τη λογική και το παράλογο, τον μύθο και την αλήθεια, αλλά και για τα όρια στις ζωές μας. Ποιος από μας στην παρούσα φάση της ανατρεπτικής ζωής γνωρίζει τα όριά του; Τα ατομικά, τα όρια της ελευθερίας ή τα όρια της δικαιοσύνης; Για τον Αλμπέρ Καμύ ,  οι Ελληνες έθεταν όρια παντού, χωρίς να λένε ότι δεν θα μπορούσαν ποτέ να ξεπεραστούν. Πίστευαν όμως ότι εκείνος που θα τολμούσε να τα ξεπεράσει, θα κτυπιόταν ανελέητα. Εμείς, λέει ο Καμύ, εκτροχιάσαμε το σύμπαν και τη σκέψη και τώρα γελάμε με την απειλή. Αλλά αυτή είναι εκεί, αποφασισμένη να γράψει Ιστορία, ίσως γιατί στο πέρασμα των αιώνων αντικαταστήσαμε την αρμονία με την άτακτη ορμή του τυχαίου και την αμείλικτη λειτουργία της φονικής λογικής («Το Καλοκαίρι», Αλμπέρ Καμύ, εκδόσεις Πατάκη). Κι αν δεν κάνω λάθος, αυτό ακριβώς ζούμε σήμερα: ξεπεράσαμε τα όριά μας και είμαστε αντιμέτωποι με τη φονική λογική των αριθμών.

Δεν έχει νόημα να αναφερθώ στα όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα. Είναι γνωστά και χιλιοειπωμένα. Κάθε Ελληνας είναι από μόνος του μια άποψη και προφανώς η εξαγωγή συμπερασμάτων μοιάζει, κάθε φορά, με άθλο. Ομως, έχω την αίσθηση ότι στην Ευρώπη εμμέσως τίθεται θέμα δημοκρατίας. Κάποιοι από τους Ευρωπαίους ηγέτες ή τους επιτρόπους έχουν απολέσει το μέτρο του λόγου, θυμίζουν ρήτορες που εκβιάζουν ή ακόμη χειρότερα: μοιάζουν με τους αντικρυστές του Χρηματιστηρίου που εκτελούν τις εντολές των πελατών τους: «πούλα, αγόρασε, πούλα». Διαβάζω κάπου: η λιγότερη δημοκρατία κάνει καλό στις αγορές. Τρομάζω, ξεχνώ τα δικά μας ολέθρια λάθη και την πολιτική αβελτηρία κι αρχίζω να παραπαίω ανάμεσα σε εξωφρενικά σενάρια με ανταγωνιστικά προϊόντα και εξαθλιωμένους εργάτες, ελάχιστους πλούσιους να απολαμβάνουν το Macallan Fine and Rare 1926 ουίσκι τους κι έναν μεσογειακό ήλιο που δεν μπορεί πια να παραπέμψει στον Καμύ. Εφιάλτης; Προφανώς. Γι’ αυτό και αρπάζομαι από τον Γερμανό φιλόσοφο Γιούργκεν Χάμπερμας που λέει με όση δύναμη έχει πια η φωνή του: «Σώστε την αξιοπρέπεια της Δημοκρατίας».

Λέει ο Χάμπερμας: Στα φιλελεύθερα κράτη, πάντοτε υπήρξε ένταση ανάμεσα στη δημοκρατία και τον καπιταλισμό. Οι δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις επιβιώνουν μόνον αν καταφέρουν να ισορροπήσουν ανάμεσα στη δημοκρατία και τον καπιταλισμό. Δηλαδή να ισορροπήσουν οι προσδοκίες κέρδους των επενδυτών με τις προσδοκίες των ψηφοφόρων που θέλουν να βλέπουν το βιοτικό τους επίπεδο και την κοινωνική ασφάλιση να εξελίσσονται ομαλά. Σε εποχές κρίσης, αυτοί οι δρόμοι κλείνουν. Και οι πολιτικοί οφείλουν να πάρουν θέση. Με ποιους θα πάνε; Με τις αγορές ή με τον λαό; Κι ο Χάμπερμας καταλήγει: Πολιτικοί που φορτώνουν την τραπεζική κρίση στα υπερχρεωμένα κράτη και επιβάλλουν σε όλη την Ευρώπη προγράμματα λιτότητας αδιαφορώντας για τις απώλειες βλέπουν μόνο τη μία πλευρά… Ναι, γιατί ούτως ή άλλως, εμείς βλέπουμε την άλλη κι αυτήν θα συνεχίσουμε να βλέπουμε ακόμη κι όταν γνωρίζουμε για την άτακτη ορμή του τυχαίου.

Πρόσωπα Της Pιτσας Mασουρα

Κανονικά, κατά τη διάρκεια μιας αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, ο χορός, που δεν μπορεί να αναμειχθεί στη δράση, αρκείται να σχολιάζει τα δρώμενα, επιχειρώντας να συμβάλει με τη στάση του σ’ έναν γενικότερο στοχασμό γύρω από τον άνθρωπο και τις πράξεις του. Ο χορός φέρνει στην επιφάνεια τα προβλήματα, εκφράζει παραινέσεις, αναρωτιέται και κρίνει. Αναδεικνύει το ανησυχητικό, αναζητεί ενόχους, απεύχεται την καταστροφή. Στην αρχαία ελληνική τραγωδία –όπως μας λέει η Ζακλίν ντε Ρομιγί – ο χορός είναι ο μόνος που γνωρίζει τα πάντα και ο μόνος που μπορεί να δώσει συγκεκριμένη ενότητα στην εξέλιξη των σκηνών. Πολλές φορές τον βλέπουμε να προβλέπει, να γίνεται μάντης κακών κι όταν στο τέλος της τραγωδίας επαληθεύεται, συρρικνώνεται και αίρει το αβάσταχτο βάρος των προβλέψεών του.

Διερωτώμαι, τελικά, αν ο ελληνικός λαός είναι ο χορός της σύγχρονης ελληνικής τραγωδίας. Αν έχουμε γύρω μας έναν σύγχρονο Aγαμέμνονα, μια Κλυταιμνήστρα, έναν Ορέστη. Ολοι, μοιραία πρόσωπα επί σκηνής και πίσω, στον ρυθμό θλιμμένων ήχων να λικνίζεται ο χορός, που βλέπει το κακό, αλλά αδυνατεί να το αποτρέψει. Αυτοματοποιημένοι οι βηματισμοί του. Η αλλαγή θέλει πρόβες και χρόνο που δεν περισσεύει αυτήν τη στιγμή. Οι Ελληνες, λαός παρορμητικός και ευμετάβολος, κάποια στιγμή επιλέξαμε την ατομική ευμάρεια και την ατομική ελευθερία. Μας τη χρωστούσε η Ιστορία λέγαμε, χωρίς να περνάει καν από το μυαλό μας ότι κανείς δεν μας χρωστούσε τίποτα, ούτε καν η Ιστορία. Αλλά πατούσαμε με τόση ευκολία πάνω στο ανδρεϊκό σύνθημα «Ο λαός στην εξουσία» και στις λαϊκιστικές κορώνες τής μετέπειτα πολιτικής ελίτ, ώστε δεν δώσαμε την παραμικρή σημασία στο κρώξιμο της καρακάξας. Στα μάτια μας, η παρουσία της ήταν μια ακόμη νομοτέλεια της φύσης.

Σήμερα, έχοντας αφήσει πίσω τη δεκαετία της σαχλαμάρας, όπως πολλοί αποκάλεσαν τη δεκαετία 2000-2010 με έμβλημα τους φρικαλέους Big Brothers και τα εμετικά talent shows, ο χορός δεν έχει βρει τον τρόπο να ξεπεράσει τον εαυτό του, αν και θα ’πρεπε. Γι’ αυτό με δυσκολία αποδέχεται αυτό που προχθές μου έγραψε η φίλη και συνάδελφος Κατερίνα Σώκου: «Οσοι τα χρόνια της ευμάρειας επεσήμαιναν τα ρήγματα στο σκάφος της ελληνικής οικονομίας, όσοι αργότερα ματαίως ζητούσαν δικαιοσύνη και λογική στην κατανομή των βαρών του Μνημονίου, όσοι αναζητούσαν την ηθική σκοπιά των γεγονότων (κι ας λέει ο Νίτσε ότι η ηθική είναι το εφεύρημα του ανθρώπου για να παραμένει ανήθικος) βρίσκονταν και βρίσκονται αντιμέτωποι με μια ετερόκλητη μειοψηφία. Αυτήν που αρνείται να αντιληφθεί την πραγματική εικόνα της οικονομίας και τις επιλογές που οφείλουμε να κάνουμε ως λαός πια – συλλογικά και συντεταγμένα». Ομως, τα χρόνια της ευμάρειας τελείωσαν, όπως τελειώνει και η τεράστια οικονομική ανάπτυξη της Δύσης (η Ελλάδα δεν ειναι αποκομμένη από αυτό). Μαζί τους σβήνει και η σαγήνη του 20ού αιώνα. Προφανώς με κάτι άλλο θα αντικατασταθεί, αλλά έως τότε, ο χορός της Ελλάδας θα χρειαστεί να επιστρέψει στα θρανία.

Ενδιαμέσως η πατρίδα ενδέχεται να εγκλωβιστεί στα γρανάζια ενός απευκταίου πληθωρισμού, σαν αυτόν που έζησε το Βερολίνο στις αρχές του 20ού αιώνα και που περιγράφει πολύ παραστατικά ο Γερμανός συγγραφέας Hans Ostwald, στο βιβλίο του «Berlin und die Berlinerin»: «Οταν ξαναφέρνει κανείς τα χρόνια του πληθωρισμού στο νου, βλέπει μπροστά του την αλλόκοτη εικόνα ενός καρναβαλιού: λεηλασίες και ταραχές, διαδηλώσεις και συγκρούσεις, μαύρη αγορά και λαθρεμπόριο, τρομακτική πείνα και λουκούλλεια τσιμπούσια, ξαφνικές πτωχεύσεις και αλματώδεις πλουτισμοί, ξέφρενοι χοροί, φρικιαστική παιδική εξαθλίωση, αετονύχηδες του χρηματιστηρίου, αποθησαυρωτές αξιών, άνθηση του αποκρυφισμού, πυρετός χαρτοπαιξίας, δίκες κερδοσκόπων». Αγρια μάχη των εντυπώσεων! Οι Ελληνες οφείλουμε να παρακάμψουμε αυτόν τον ξέφρενο, βλαπτικό πληθωρισμό. Ο Αισχύλος ήθελε να κτίσει έναν κόσμο όπου τα σφάλματα και οι πράξεις βίας θα καταδικάζονται και θα αποφεύγονται. Τουλάχιστον, ας σκεφτούμε αυτό πριν επιστρέψουμε στη ρυθμική και σωματική αγωγή του τραγικού λόγου, στην έκφραση του χορού, στη ρίζα της συλλογικής εμπειρίας.

Τη διετία 1950-1952 , ο Γεώργιος Παπανδρέου ( παππούς του σημερινού πρωθυπουργού ) διετέλεσε Αντιπρόεδρος της Ελληνικής Κυβέρνησης με πρωθυπουργούς τον Σοφοκλή Βενιζέλο και τον Νικόλαο Πλαστήρα. Διαφώνησε με τον Πλαστήρα και τη συμφιλιωτική πολιτική του (απόλυση εξορίστων κ.λπ.), θεωρώντας ότι εξέτρεφε τον «κομμουνιστικό κίνδυνο». Στις εκλογές του 1952 συνεργάστηκε με τον Παπάγο, που κατήλθε στις εκλογές ως αρχηγός της συντηρητικής παράταξης. Τον Απρίλιο του 1953 όμως, μετά την υποτίμηση της δραχμής από τον τότε Υπουργό Συντονισμού Σπυρίδωνα Μαρκεζίνη, αποχώρησε από τον Ελληνικό Συναγερμό του Παπάγου, επανίδρυσε το κόμμα του και το συγχώνευσε με το Κόμμα των Φιλελευθέρων, αναλαμβάνοντας συναρχηγός του τελευταίου με τον Σοφοκλή Βενιζέλο. Μετά το 1952 ο Παπανδρέου παρέμεινε στην αντιπολίτευση λόγω των σφοδρών ενδοπαραταξιακών συγκρούσεων κυρίως με τον Σοφοκλή Βενιζέλο, ενώ η συντηρητική παράταξη αύξανε την απήχησή της.

Το 1961 αναβίωσε τον ελληνικό φιλελευθερισμό ιδρύοντας το κόμμα “Ένωση Κέντρου“, ένα συνασπισμό των παλιών φιλελεύθερων βενιζελικών και απογοητευμένων συντηρητικών. Στις εκλογές του ίδιου χρόνου εξασφάλισε το 1/3 των εδρών της Βουλής και αναδείχθηκε αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Κατήγγειλε τα αποτελέσματα των εκλογών ως νοθευμένα, κατηγορώντας το παρακράτος για διπλοψηφίες και άλλες παρεμβάσεις, κάνοντας λόγο για εκλογές «βίας και νοθείας». Τότε ξεκίνησε πολιτικό αγώνα εναντίον της ΕΡΕ του Κωνσταντίνου Καραμανλή για τη διενέργεια νέων εκλογών, που έμεινε γνωστός στην ιστορία ως «ανένδοτος αγών».( Απόσπασμα από τη Βικιπαιδεια)

O Γεώργιος Παπανδρέου ήταν πολιτικός με ισχυρότατες αντιπάθειες τόσο στη Δεξιά όσο και στην Aριστερά, η οποία τον κατηγορούσε ως καιροσκόπο, ενώ η πληθώρα κομματιδίων του Kέντρου, με πάμπολλους αρχηγούς και αρχηγίσκους, δεν του άφηνε περιθώρια ευρείας επιρροής κατά τη δεκαετία του ’50. H ίδρυση όμως της Eνωσης Kέντρου και τα συνταρακτικά πολιτικά γεγονότα της δεκαετίας του ’60, σε συνάρτηση φυσικά με τη στάση του, του χάρισαν εξέχουσα θέση στην Iστορία.

Tο πρώτο, καθοριστικό βήμα προς τον κολοφώνα της πολιτικής του σταδιοδρομίας υπήρξε η άρνησή του να αναγνωρίσει τα αποτελέσματα των εκλογών της 29ης Oκτωβρίου 1961 και η κήρυξη του «ανένδοτου αγώνα» για την ανατροπή της Δεξιάς. «Eξ ονόματος της Eνώσεως Kέντρου καταγγέλλω ενώπιον του ελληνικού λαού και ενώπιον του ανωτάτου άρχοντος τα εκλογικά αποτελέσματα ως προϊόν βίας και νοθείας», διακηρύσσει, στις 31 Oκτωβρίου. «H κοινοβουλευτική ομάς της Eνώσεως Kέντρου διακηρύσσει ότι δεν αναγνωρίζει την EPE ως νόμιμον κυβέρνησιν της χώρας και υπόσχεται εις τον ελληνικόν λαόν ότι… θα αποδυθεί εις ανένδοτον αγώνα προς υπεράσπισιν και αποκατάστασιν της δημοκρατίας», αναγγέλλεται στον ελληνικό λαό στις 14 Nοεμβρίου του ίδιου έτους.

O «ανένδοτος αγών» γίνεται σύνθημα που βρίσκει απήχηση στον ελληνικό λαό. Yπαγορεύει μια σκληρή αντιπολιτευτική τακτική, η οποία συσπειρώνει και προσδίδει πολιτική ταυτότητα στις μάζες πολιτών που ακολουθούν την Eνωση Kέντρου, ενώ εξασφαλίζει και τη συμπαράταξη, σε μεγάλο βαθμό, των οπαδών της Aριστεράς.

H δολοφονία του βουλευτή της EΔA Γρηγόρη Λαμπράκη, στις 22 Mαΐου του 1963, οδηγεί τον «ανένδοτο» της Eνωσης Kέντρου σε ολομέτωπη πολιτική σύγκρουση με την κυβέρνηση της EPE. Σηματοδοτεί ουσιαστικά την τελική εφόρμηση του Γ. Παπανδρέου προς την κατάκτηση της εξουσίας.( Απόσπασμα από τις Επτά Ημέρες της Καθημερινής και το αφιέρωμά της στην οικογένεια Παπανδρέου)

http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathglobal_1_16/10/2005_1284663

  Υπάρχει μια άμεση, μεγαλη αναγκη κάποιος από το πολιτικό προσωπικό της χώρας να βγει και να μιλησει στον κόσμο. Οχι με στοιχεία ωραιοποιησης του λογου, όχι με το σημαιακι του να ανεμιζει μαζί με την έωλη επιχειρηματολογία του, αλλα με θαρρος και σθενος μοναδικό να ξεκαθαρίσει τί γίνεται γύρω μας ΣΗΜΕΡΑ , πού βαδιζουμε κι αν θα υπαρξει στοιχειωδως ελπιδα για το αυριο. Οι οπλαρχηγοί ας αφησουν στην άκρη τις μούτζες και τις παρελασεις. Καιρός για την αληθεια όλων μας κι όχι του καθενός. Το Δημοψηφισμα, οσο κι αν θεωρειται υψιστο δημοκρατικα δεν συναδει με το σημερινο αναρχα διαμορφωμενο κλιμα και θα επισυρει περισσοτερα δεινα απο εκεινα που υποτιθεται οτι θα θελησει να θεραπευσει.Οι λαοι στα δημοψηφισματα ψηφιζουν πολλες φορες με γνωμονα το βαθμο δυσαρεσκειας προς τις κυβερνησεις. Λαμπρο παραδειγμα Γαλλια και Ολλανδια το 2005. Δυο δημοψηφισματα που ουσιαστικα σηματοδοτησαν τη χαλαρωση της ευρωπαικης πορειας και τη χαλάρωση των ευρωπαικων δεσμων