Tate Modern:Louise Bourgeois


Οι καλλιτέχνες που αγαπούν βαθιά την εποχή τους βλέπουν αλλιώς την πραγματικότητα. Αναζητούν πρωτίστως τη βαθύτερη ουσία. Δεν τους αρκούν οι γελοίες οφθαλμαπάτες, ερμηνεύουν την εποχή τους σαν άνθρωποι που τη βιώνουν, που νιώθουν ότι της ανήκουν. Τα έργα τους δεν είναι αγοραίες εικονογραφήσεις περιοδικών μόδας, ούτε επίκαιρα σχεδιάκια σαν αυτά που δημοσιεύονται στα εικονογραφημένα λαϊκά έντυπα. Είναι έργα ζωντανά, γιατί τα παίρνουν μέσα από τη ζωή και τα σχηματοποιούν με τον τρόπο που προσλαμβάνουν τη σύγχρονη καθημερινότητα.

1492397054_684f5a9eba.jpg

Έτσι όπως στεκόμουν έξω από την Tate Modern στο Λονδίνο και παρατηρούσα την τεράστια φοβιστική αλλά και προστατευτική «Αράχνη» (Maman) ένιωσα ότι η δημιουργός αυτού του έργου, η γλύπτρια mobile.jpg

Λουίζ Μπουρζουά, ηλικίας 96 χρόνων σήμερα, θα ’πρεπε να ’χει αγαπήσει πολύ την πραγματικότητα για να την αναιρεί τόσο επιδεικτικά μέσα από τη δουλειά της. Στο εσωτερικό του μουσείου οι επισκέπτες στριμώχνονταν για να ψηλαφίσουν (από απόσταση όμως) το καλλιτεχνικό αμάλγαμα δράματος και καινοτομίας, αποτυπωμένο πάνω στο τεντωμένο ακέφαλο ανδρικό σώμα (The Arch of Hysteria). Οι περισσότεροι ήταν μάλλον σιωπηλοί. Απέφευγαν τις πολλές κουβέντες. Μα ό,τι και να ’λεγαν, ποιος θα τους άκουγε και πόσο ασήμαντο θα φάνταζε οποιοδήποτε σχόλιο για μια τόσο διφορούμενη δουλειά, που αναδεικνύεται μέσα από τον τρελό χορό καταπιεσμένων συναισθημάτων: ενοχές, εντυπωσιακές εκρήξεις, πόνος, φόβος, ψαλιδισμένη νεανική ελευθερία…

Φεύγοντας από την Αθήνα φρόντισα να ενημερωθώ. Δεν πας εκεί σαν …βούρλο, είπα στον εαυτό μου. Ρίξε μερικές διαγώνιες στη ζωή και το έργο της γυναίκας, αλλιώς θα σου ’ρθει η Τate στο κεφάλι. Διάβασα, λοιπόν, τις θέσεις της Μπουρζουά για τη θηλυκότητα, τη σεξουαλικότητα, την απομόνωση, την αντισυμβατικότητα. Φαίνεται ότι την απασχολούσε πολύ η απώλεια της παιδικής αθωότητας, την οποία έχασε με σκληρό τρόπο. Οι πρώτες δεκαετίες της ζωής της σφραγίστηκαν από το δράμα των κακών σχέσεων των γονιών της και εκείνη δεν ξεπέρασε ποτέ την ερωτική σχέση του πατέρα της με την Αγγλίδα παιδαγωγό της. Η δασκάλα της που έγινε ερωμένη του πατέρα κι έζησαν όλοι μαζί κάτω από την ίδια στέγη για δέκα χρόνια. Στις συνεντεύξεις της η Λουίζ Μπουρζουά αναφέρεται συχνά σ’ αυτό το θέμα. Την καίει και το ξορκίζει. Την απασχολεί ακόμη η μάνα. Πώς το ανέχτηκε η μητέρα, λέει και γιατί; Ποιος ήταν ο ρόλος που θα ’πρεπε εκείνη ως παιδί να παίξει σ’ αυτό το παιχνίδι; Είχε μήπως γίνει κάτι σαν ενέχυρο; Πάντως, ένιωθε ότι ήταν αυτή το κακοποιημένο παιδί κι αργότερα, στα χρόνια της ανούσιας ωριμότητας πέρασε το σκοτεινό συναίσθημα σ’ ένα σπουδαίο έργο της.

Η «Καταστροφή του Πατέρα» (1974) είναι το πιο αντιπροσωπευτικό έργο του παιδικού δράματος. Η γλύπτρια αναπαριστά ένα δείπνο, με την αυταρχική μορφή του πατέρα να κυριαρχεί. Τον πατέρα που στα μάτια της υπήρξε πάντα η προσωποποίηση της απιστίας.

059small.gif

Στο μουσείο, η «Καταστροφή του Πατέρα» δίνει την εντύπωση μιας σπηλιάς με κόκκινα σποτ. Σαν ένα μεγάλο στόμα κι ένα τραπέζι φαγητού και γύρω πλαδαρά, αποκρουστικά μορφώματα-σώματα. Η οριστική αποκαθήλωση της αγίας οικογένειας!

Κι όμως, η Λουίζ Μπουρζουά έλεγε παλιότερα: «Τα παιδικά μου χρόνια δεν έχασαν ποτέ τη μαγεία τους, το μυστήριο, αλλά και το δράμα τους». Ο πατέρας της είχε επιχείρηση επισκευής χαλιών κι είναι αλήθεια ότι η δουλειά στο εργοστάσιο επηρέασε αρκετά τη δουλειά της. Το δωμάτιο της ραπτικής έγινε τόπος αποκαλύψεων, όπως το φύλο της. Διόρθωνε τα εσώρουχα του πατέρα της (τα οποία πολλές φορές φορούσε μαζί με τη δασκάλα της και ερωμένη του πατέρα) και προσπαθούσε να απαντήσει στις δικές της απορίες για τα μέλη και τα όργανα του σώματος. Κάπως έτσι ο κώδικας των ενδυμάτων μεταμορφώθηκε σε πρωτόγνωρες επιθυμίες και σιγά σιγά τα πράγματα σ’ εκείνο το σπίτι πήραν την εξής σειρά: ράφτρα, ερωμένη, αγωνία, στρες…images4.jpg

Νέα αποτύπωση της αίσθησης του μικρού εργαστηρίου στο έργο «Fillette».

images5.jpg

Αρσενικά γεννητικά όργανα που κρέμονται από το ταβάνι. Από κάτω μια πολύ αμφιλεγόμενη πρόταση: «Η Τέχνη είναι η Εγγύηση της Υγείας».

Παρούσα στην Tate και η γκιλοτίνα, έτοιμη να πέσει πάνω στο σπίτι (της). Η έμπνευση προέκυψε από τη λεπίδα που χρησιμοποιείτο στο πατρικό εργαστήρι για την επιδιόρθωση των χαλιών. Στα μάτια της Μπουρζουά η λαιμητόμος είναι η σημερινή ηλεκτρική καρέκλα, ένα είδος τιμωρίας. Για ποιον, όμως;

Πολλές φορές ως σήμερα η Γαλλίδα γλύπτρια έχει δηλώσει ότι είναι επιστήμων και ότι πιστεύει στην ψυχολογία και τη φιλοσοφία. «Για μένα το μόνο πράγμα που έχει σημασία είναι το απτό», λέει. Σε εκπλήσσει ο τρόπος που εκθέτει τη λογική των ενστίκτων που μπορεί να είναι εγκατάλειψη, θυμός, επιθετικότητα, άγχος, θάνατος, φόβος για τη ζωή, λίμπιντο…. Περίπου τα ίδια συναισθήματα «εκβράζονται» πάνω στο έργο της «Oedipus» και «Seven in a bed», όπου η γνωστή παιδική αθωότητα, το παραμύθι και το ντάντεμα επανεξετάζονται υπό το φως πλέον της γνώσης και της πείρας μιας ώριμης γυναίκας… Σοκαρισμένοι οι επισκέπτες τριγύρω. Ενα παιδάκι αρχίζει απανωτές ερωτήσεις. Ο πατέρας μπαίνει μπροστά, το κρύβει, η μητέρα προσπαθεί να του εξηγήσει. Τι ακριβώς; Δεν μπορώ να διαβάσω τα χείλη από απόσταση. Κι όλο έχω την αίσθηση ότι η Λουίζ Μπουρζουά βρίσκεται γύρω μας, τριγυρίζει ανάμεσα στα ερείπια της παιδικής – νεανικής ζωής της, κάποιοι νομίζουν ότι εφευρίσκει ψέματα, επινοεί καταστάσεις για να δημιουργεί.

«Έχω πάει στην Κόλαση κι έχω γυρίσει και θέλω να σας πω ότι ήταν υπέροχα», λέει. Αυτοσαρκάζεται προφανώς, πλάθει φανταστικές ιστορίες, δημιουργεί δωμάτια με ιστορίες. (Τα κελιά – φυλακές) Τα κελιά για την Μπουρζουά αντιπροσωπεύουν τον φυσικό, τον συναισθηματικό, τον ψυχολογικό και τον πνευματικό πόνο. Γι αυτό και ο επισκέπτης δεν μπορεί να τα πλησιάσει. Είναι… αεροστεγώς κλεισμένα.

images1.jpg

Τα σχήματα των έργων της είναι δυσνόητα. Τι είναι αυτό μπροστά μας τώρα; Είναι μαστός, ο βολβός ενός ματιού; Το άλλο; Φιγούρες που φέρνουν λίγο σε άνθρωπο. Κάνουν, άραγε, έρωτα στο τελευταίο δωμάτιο; Ποιος αντέχει τόσο αποκρουστικό θέαμα; Άλλος Φράνσις Μπέικον μας βρήκε, λέω ψιθυριστά στον εαυτό μου. Όχι, έχουν κάτι από Ντεγκά, απαντάει ο διπλανός μου.

Τελικά την απασχολεί πολύ το γυναικείο σώμα. Πώς είναι το σχήμα του, πώς έχει καταλήξει στον απανθρωπισμό του, το πώς εξελίχθηκε σε αντικείμενο… Σχηματοποιεί και αποσχηματοποιεί το σώμα, αφαιρώντας συχνά ένα μέλος του. Το απογυμνώνει από την προσωπικότητά του για να καταλήξει ο θεατής να ψάχνει για την κατασκευή και την καταστροφή του. Βαραίνει η ατμόσφαιρα πολύ.

Η έξοδος κοντά ή μακριά; Όχι. Πλησιάζουμε. Κι όμως, αν κάποιος κοιτάξει τη φωτογραφία της, θα βρει ότι η ζωή πάλλεται μέσα της, κι ας προσπαθεί να αντιστρέψει την υποκειμενική πραγματικότητά της.

Δεν ξέρω αν η Λουίζ Μπουρζουά κατατάσσεται στις σύγχρονες μεγαλοφυΐες. Θυμάμαι όμως τον Εμίλ Ζολά που έλεγε: «Προσπαθώ να μαντέψω ποια μεγάλη προσωπικότητα με ταλέντο θα εκφράσει ολόκληρο τον πολιτισμό μας, δίνοντας του καλλιτεχνική πνοή». Η Μπουρζουά βρίσκεται ενδεχομένως στον αντίποδα αυτής της προσδοκίας. Δεν εκφράζει τον πολιτισμό μας, τον απορρίπτει με τον τρόπο της, του δίνει την αίσθηση της επερχόμενης κατάρρευσης της Πομπηίας.

rits

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή στις 30-12-2007

30 thoughts on “Tate Modern:Louise Bourgeois

  1. Το να συνηδειτοποιείς ότι και εσύ είσαι εν δυνάμει ένας άνθρωπος που μπορεί να κακοποιήσει κάποιον θελημένα/άθελα (παιδί, εραστή, φίλο, άγνωστο) είναι από μόνο του μια πολύ σκληρή σκέψη. Πόσο μάλλον όταν μια κορυφαία καλλιτέχνης όπως η Μπουρζουά καταφέρνει να οπτικοποιήσει με τον τρόπο που το κάνει την βία και την κακοποίηση. Και να σε βάλει σε σκέψεις φυσικά…

  2. Παράθεμα: My dear Cohen… first we take Berlin. « Freedom Island

  3. Σημαντική προσωπικότητα και τα έργα της μιλάνε στη σκέψη του καθενός διαφορετικά… Ο απανθρωπισμός του γυναικείου σώματος σήμερα …μου έμεινε αυτή η έκφραση-εκτίμηση του σύγχρονου κόσμου, από τις λέξεις σου σε άλλο ένα εξαισίο αφιέρωμά σου. Να είσαι καλά και χρόνια πολλά ριτσακι.

  4. Θεέ μου! Τα έργα της με συναρπάζουν και συγχρόνως με κατατροπώνουν!. Με μαγεύουν και με ανατριχιάζουν. Μενουν στη μνήμη μου και θέλω να τα παλαίψω.
    Συναισθήματα του Κόσμου που περνάει δίπλα μας. Δικά μας συναισθήματα-κραυγές-ψιθυρίσματα.

    Μία δημιουργός πολύ προχωρημένη για την εποχή μας!
    Καλή Χρονιά

  5. Ωραίο… όπως ωραίο και το καφέ-μπαρ στον τελευταίο όροφο της Τate Modern όπου κάθεσαι μπροστά στη τζαμαρία βλέποντας έξω το Λονδίνο… αφ’ υψηλού.🙂

  6. Ρίτσα μου, τις καλύτερες μου ευχές για το 2008. Ελπίζω όλα τα άσχημα να μείνουν πίσω μας. Όσο για το κείμενο, τι να πω, την γνώμη μου την ξέρεις καλά!!!

    Καλή Χρονιά με Χαρά!!!

  7. Χαίρομαι πολύ που γράφεις για τη συγκεκριμένη έκθεση στην Tate γιατί ήμουν σε δίλημμα μέχρι χθες αν πάω. Και το Time Out έγραψε πολύ καλές κριτικές αλλά η δική σου έχει μια άλλη εγγύτητα. Θα πάω!🙂
    Συμπτωματικά, έγραφα χθες για menage a trois, κάτι που έμελλε να σημαδέψει και την Λουίζ Μπουρζουά.
    Καλή χρονιά εύχομαι και να αγγίξουμε όλοι τη συμπυκνωμένη αγάπη.

  8. Το υπόβαθρο της Μπουρζουά μου φέρνει στο νού το ποίημα του Philip Larkin «They f….you up, your mum and dad.
    They may not mean to, but they do.
    They fill you with the faults they had
    And add some extra, just for you……….
    Ελπίζω να πέρασες καλά …….φιλιά

  9. Καλησπέρα κι από μένα και Καλή Χρονιά!

    Να ρωτήσω κάτι : Τελικά η μικρή Λούίζ έμαθε αγγλικά ή από τότε κάθε φορά που τα ακούει θέλει να κάνει κακό στον ευατό της ;

    Σοβαρά τώρα, φαίνεται πως έχουν δίκαιο αυτοί που λένε πως οι καλλιτέχνες που έχουν κάτι να πουν κρύβουν τραυματικές εμπειρίες. (Αν και μεταξύ μας δεν συμφωνώ 100%: Σε πολλούς συμβαίνουν άσχημα πράγματα, απλά κάποιοι τα βιώνουν μ ‘ ένα ξεχωριστό τρόπο).
    Τέλος πάντων, μην σας κουράσω δευτεροχρονιάτικα. Χρόνια πολλά!
    ΥΓ: Πήρα το θάρρος να σε βάλω στα λινκ μου.

  10. @Παραξενος Ελκυστής .Καλή χρονιά με ουσία. Μιλουσε απταίστως αγγλικά γιατί εζησε στην Αμερική και παντρεύτηκε μη Γάλλο. Οι καλλιτέχνες λειτουργούν με μια μοναδικότητα, την οποία εμείς οι εκτός δυσκολα κατανοούμε. Βγαζουμε αυθαίρετα συμπεράσματα.
    Σ ευχαριστώ για το λινκ…. θα το κανω και εγω
    ριτς

  11. @@Penelope…Το κάνουν, το κάνουν. Κι εμείς περί άλλα τυρβάζουμε, οπως πάντα…. Γεια Πενελοπε..Πώς είναι το μετεορταστικό κλιμα στο φάμιλυ ; Εφυγε η μάμα ;
    φιλια πολλά
    ριτς

  12. @ Niemandsrose Να πας. Είναι σκληρή έκθεση και πρέπει νασαι φτιαγμένη για να την συναισθανθείς. H συμπυκνωμένη αγάπη ειναι δύσκολη , πιο δυσκολη απο τα κουράγια να δεις την έκθεση της Λουίζ.

    @@ Enteka…. Ευχες και πανέμορφες αναφορές….

    ριτς

  13. @@@Pavlos.Σε ευχαριστώ πολύ. Καλή χρονιά ευχομαι με υγεία μωρε, ξέρεις τωρα….

    @@ gerasimos Αφ υψηλού το Λονδίνο είναι σκοτεινό τέτοια εποχή.Ο ουρανός το σκεπάζει.Χρονια Πολλά
    ριτς

  14. @@ Lenaki Η κακοποιηση του ανθρώπου απο άνθρωπο εχει παμπολλες μορφές και στον δυτικό κοσμο ειναι καλά καμουφλαρισμένη μέσα απο τις σιωπές..

    @@ Vasilis Σημαντική προσωπικότητα και βγήκε στον κόσμο πολυ αργά. περιεργη η τεχνοτροπία της. Δυσκολο να την καταλάβεις…

    @@ (Kohen) Λένα: Ευχαριστώ για την αναφορά/..

    @@ Marina Θέλει κότσια για να την θαυμάσει καποιος. Καλη χρονια, Ευχες, Μαρίνα μου
    ριτς

  15. Ριτσάκι μου τί όμορφο κείμενο για την ιαματική δύναμη της τέχνης (για κείνον που την τολμά, για μας που την δεχόμαστε), Καλή Χρονιά μέσα στο θαύμα της τέχνης, ναι? Φιλιά λέμε!

  16. Πράγματι, είναι λίγο δύσκολο να ανακαλύψεις την ουσία μέσα σε ένα κόσμο που βομβαρδίζεται από άχρηστες, ανούσιες πληροφορίες και όπου δυστυχώς ο κάθε τυχαίος έχει τη δύναμη να επηρεάζει και να διαμορφώνει απόψεις, να εκθέτει και να εκτίθεται χωρις να πληρώνει τον λογαριασμό.
    Ευτυχώς τουλάχιστον που υπάρχουν κάποιοι (όπως εσύ) που φωτίζουν άγνωστες πλευρές και συγκινούν με την πένα τους.
    Χαίρομαι που συμφωνείς για τη μοναδικότητα των καλλιτεχνών, για τον εσωτερικό κόσμο των οποίων εμείς, οι απ’ έξω, ούτε μυρωδιά δεν μπορούμε να πάρουμε.
    Παρολαυτά είναι πολύ δύσκολο πλέον να διακρίνεις ποια είναι τα όρια της Τέχνης και ποια του σόου. Και με αφορμή το άρθρο σου αυτό που με φοβίζει πιο πολύ είναι αν η τέχνη γίνει αυτό προς το οποίο βαδίζει : ένα απέραντο πολυεθνικό πανηγύρι χωρίς «ουσία».

  17. καταρχήν… ΚΑΛΗ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ
    με ΥΓΕΙΑ, ΕΥΤΥΧΙΑ και… πολλές συγκινήσεις!!

    Το post ήταν υπέροχο,
    για την ΑΡΑΧΝΗ είχα μεγάλη περιέργεια, είχα διαβάσει σε μία Κυριακάτικη Εφημερίδα για την 96χρονη και μου είχε κάνει μεγάλη εντύπωση!

    Αχ, Λονδινάκι!!
    Έχω να πάω 4 χρόνια…
    Μου έλειψε!!

    Γλυκές καλημέρες Ριτς!!

    φαίη

  18. Αφού με ξέρεις! Περί τέχνης και ορέξεως τα γνωστά! Καλή χρονιά, καλά μας κουράγια, καλές δυνάμεις και να είσαι πάντα τόσο ορεξάτη και τόσο…δημιουργική. Μη σου πω και περισσότερο από την κυρία Μπουρζουά. Φιλιά μάτια μου!

  19. Καλή Χρονιά με υγεία, ευτυχία, χαρά και πολύ αγάπη!😀
    Υ.Γ. Υπέροχη η Μπουρζουά… ό,τι καλύτερο να βλέπει κανείς πριν φύγει ο χρόνος😀

  20. ώστε μια χαρά η κόλαση έ? Καλώς, διότι εγώ την έχω κλεισμένη τη θεσούλα, οπότε, να έχω και μια ενημέρωση… Μην πάω σαν βούρλο (που λες κι εσύ καλή μου)

  21. Την λατρεύω την Μπουρζουά. Για την ικανότητά της να μετατρέπει την εμμονή και το πάθος σε τέχνη. Για την παιδική ματιά και την ενήλικη μελαγχολία στο έργο της.

    Και μου άρεσε πάρα πολύ το οδοιπορικό σου στην έκθεσή της. Η μοναδική μου ένσταση ίσως να ήταν μόνο στην κατακλείδα. Άραγε την απορρίπτει ή όντως εκπληρώνει την «προφητεία» του Ζολά; Η ίδια η εποχή μας δεν χαρακτηρίζεται πάνω από όλα από την απόρριψη; Οξύμωρα πράγματα -όταν γίνονται τέχνη ένα μικρό κομμάτι τους εξωραϊζεται…

    Σε φιλώ Ριτσάκι, η νέα χρονιά να σου φέρει υγεία, αγάπη και ακόμη περισσότερες δημιουργικές, «ανένταχτες» στιγμές.🙂

  22. @@penelope…προς το παρόν, το ελληνικο μεθεόρτιο περιλαμβάνει ζαχοπουλιάδα και ό,τι άλλο αισχρό μπορείς να φανταστείς. Κι εδω στα μπλογκ το διασκεδάζουν, γιατί ξερεις τα μπλογκ δεν θα μπορούσαν παρα να είναι αντανάκλαση της τηλεοπτικής και της λοιπής εικόνας.
    ριτς

  23. @@@ Alef ..λίγοι μικρο μου καταλαβαίνουν ότι η πνευματική τροφή πότε πότε βοηθάει να αμβλύνονται τα άκαμπτα συναισθήματα του ανθρώπου…

    @@@ Νατασσάκι…. Η Αράχνη εχει και δηλητήριο, οπως καλώς γνωρίζεις. Αλλά εγω την εκλαμβάνω ως προστάτιδα – μάνα.

    @@@ Φαίη…. Χρονια πολλά και καλή χρονιά Φαίη μου. Η γιαγιά υπήρξε δημιουργική ως πολύ πρόσφατα.Κι αν προσεξες το σπινθηροβόλο βλέμμα της….

  24. @@Koptoraptou. Ναι, ξέρεις εσύ. Αρτος και θεάματα , κλασικά εικονογραφημένα. Ευχές και πάλι , καλό μου….

    @Meniek….. Καλά, εγω, πάσχω από βουρλίτιδα γενικώς και κρυβομαι για να μην με ανακαλύψετε. Τώρα, που το σκέπτομαι, τί μπορεί ναχει η κόλαση διαφορετικό από αυτό που ζουμε στον επι της γης παράδεισο;

    @@Industrial Daisies.Ξέρεις, έχουν γραφτεί πολλά για την Μπουζουά. Και επειδή την ανακάλυψαν πολύ τελευταία υπηρξαν και πολλές διαφωνίες ως προς το καλλιτεχνικό της εύρος… Για τον Ζολά, ναι, τόβαλα στο πλαίσιο της κλασσικής μου τάσης να εξισορροπώ καταστάσεις.

    @@Μαρία… Χρόνια πολλά και καλά Μαρία. Η Μπουρζουά είναι επιλογή/
    φιλια
    ριτς

  25. Παράθεμα: Στα 99 της πέθανε η διάσημη Λουίζ Μπουρζουά « Πρόσωπα – Ρίτσα Μασούρα

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s