Ποιός τολμάει να μιλήσει σήμερα για ηθική. Θα τον πάρουν με τις…..


thumb_055-1-4.jpgtime_by_andaria.jpg

Υπάρχουν άνθρωποι από χρυσό, από κασσίτερο, από χαλκό, από μόλυβδο, από ατσάλι κι ο καθένας έχει τους περιορισμούς που του θέτει η φύση του, η κληρονομική του προδιάθεση, η εκπαίδευση και το περιβάλλον του. Μπορείς να φτιάξεις μηχανές με αυτά τα μέταλλα και είναι βέβαιο ότι όλες θα λειτουργήσουν. Ομως δεν μπορείς να απαιτείς από τις αδύναμες μηχανές να αποδώσουν έργο ισάξιο με τις δυνατές. Σε κάθε περίπτωση, για να εξασφαλίσεις τα καλύτερα αποτελέσματα πρέπει να ελευθερώσεις το μέταλλο από τα βλαβερά συστατικά του μεταλλεύματος μέσω μιας συγκεκριμένης επεξεργασίας: της τήξης ή της διύλισης. Κάπως έτσι είχε συλλάβει στο νου του τον άνθρωπο ο Μαρκ Τουέιν και τον περιγράφει με εξαιρετικό χιούμορ στο βιβλίο του «Τι είναι ο άνθρωπος» (εκδόσεις Πρίντα), μέσα από έναν σωκρατικού τύπου διάλογο, όπου ο Νέος συνομιλεί με το Γέρο.

Οταν ο άνθρωπος τα βρίσκει σκούρα με τα παρόντα, διακτινίζεται στο παρελθόν. Οταν όλα φωνασκούν από χαρά και ενθουσιασμό, προτιμάει να διακτινιστεί στο μέλλον. Χαζός είναι; Στο κάτω κάτω, στο μέλλον μπορεί να τον υποδεχθεί,
αίφνης, η αιώνια νεότητα, ενώ στο παρελθόν τι θα βρει; Αξίες, ιδέες, θέσεις και αντιθέσεις, λίγο ξεφτισμένες ίσως, που όμως με τον καιρό απέκτησαν τη μορφή της διαχρονικότητας και οι οποίες θα του καλύψουν τα κενά της δικής του
ανασφάλειας.Αν δεν με ξεγελάει η όρασή μου, βλέπω αρκετούς από μας τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο να ψάχνουμε ανάμεσα από το σωρό των μετάλλων για να ανασύρουμε τα πιο ευγενή. Οχι νοσταλγικά, πρακτικά, θα έλεγα. Η διαδικασία της επεξεργασίας του μετάλλου είναι για τους έμπειρους χημικούς. Φαντάζεστε εμένα να αρπάζω τους σπουδαίους τηλεοπτικούς μας αστέρες – ξέρετε, αυτούς που ευτελίζουν το δημόσιο βίο και τον ιδιωτικό, άμα μπορούν – και να τους υποβάλω στη διαδικασία τήξης ή διύλισης;0449-0611-1315-0448_tn.jpg Ή που θα τους εξαφανίσω διά μιας ή που θα βγάλω κανέναν τηλεοπτικό Φρανκενστάιν. Γι’ αυτό σας λέω ότι στο παρελθόν υπάρχει μια απατηλή κανονικότητα. Ακόμη και ο Φρανκενστάιν μοιάζει σήμερα… φυσιολογικός!

Αν λοιπόν κάποιος από μας πήγαινε πίσω, θα διαπίστωνε για χιλιοστή φορά ότι στη ζωή των πολιτών των οργανωμένων κοινωνιών κυριαρχούσε η λέξη «ηθική». Σχεδόν καθαγιασμένη. Το παιδί μπολιαζόταν με το εμβόλιο της ηθικής της εποχής του, χωρίς να αντιλαμβάνεται την ετυμολογία της λέξης. Εμπειρικά περνούσε μέσα του ως αξία ζωής. Αργότερα έφηβος επιβαρυνόταν από την ηθική της κοινωνίας. Ως ενήλικας στη συνέχεια, είτε τα τίναζε όλα στον αέρα και επέλεγε να γίνει μικρογραφία του Μποντλέρ, του Νταλί, sartre.jpgτου Σαρτρ ή της Σιμόν ΝτεΜποβουάρ (ως προς την σεξουαλική ηθική, στην προκειμένη περίπτωση), ή δεν τα τίναζε και το ’παιζε υποκριτής. Μια χαρά δηλαδή έστρωνε τη ζωούλα του.

Για τον Γάλλο φιλόσοφο Πολ Βαλερί, η ηθική είναι ένα είδος τέχνης του ανεκπλήρωτου των επιθυμιών, της αποδυνάμωσης των σκέψεων, του να κάνεις ό,τι δεν σε ευχαριστεί, του να μην κάνεις ό,τι σε ευχαριστεί. Προϋποθέτει στροφή προς την αρετή, δηλαδή. Αν το καλό ήταν ευχάριστο, αν το κακό ήταν δυσάρεστο, δεν θα υπήρχε ούτε ηθική, ούτε καλό, ούτε κακό! Ελεγε επίσης ο Βαλερύ ότι πολλές φορές απαιτείται περισσότερο κουράγιο να σκέφτεται και να μιλάει κάποιος εναντίον της ηθικής, παρά να την καταφρονεί και να την παραβιάζει στην πράξη! Εξ ού και οι δικοί μας άνθρωποι (εννοώ ο πολιτικο-τηλεοπτικός μας αντικατοπτρισμός) προτίμησε τα εύκολα, την κατά συρροή παραβίαση της νοημοσύνης μας.

Η ηθική, ένας όρος που μεταξύ άλλων θα παρέπεμπε στον Αριστοτέλη και τα Ηθικά Νικομάχεια δεν περιορίστηκε ποτέ στην ατομική συμπεριφορά. Με τα χρόνια και ώς τις μέρες μας άλλαξε μορφή, διείσδυσε στην πολιτική και στην οικονομία (πολύ πρόχειρα αναφέρω: Αμάρτια Σεν: Για την ηθική και την Οικονομία), στη βιομηχανία και την επιχειρηματικότητα (επιχειρηματική ηθική), στο περιβάλλον (Ο επαναπροσδιορισμός των σχέσεων ανθρώπου – περιβάλλοντος συγκροτεί το πεδίον έρευνας της περιβαλλοντικής ηθικής) και φυσικά στην τέχνη και την αισθητική. (Να θυμηθούμε την αποκαθήλωση του έργου του ντε Κορντιέ στην έκθεση «Outlook» προ ετών στο Μουσείο Μπενάκη στην Πειραιώς και το θόρυβο από το επεισόδιο με το βίντεο της Εύας Στεφανή που αποτύπωνε γυναικείο αυνανισμό).

Εγινε με λίγα λόγια καθεστηκυία τάξη, κοινωνικό alter ego, αλλά και άλλοθι για πράξεις ή παραλείψεις του ανθρώπου,

σημαία σε έπαρση ή υποστολή. Στις μεταξύ τους συζητήσεις πολλοί νέοι αναφέρονται στην οικολογική ηθική, που
συνδέεται με τον περιορισμό της σπατάλης και της άκρατης κατανάλωσης. Η ηθική απαντάται πλέον και στις μπίζνες,
δείχνοντάς μας ότι ένα καινούργιο πλέγμα αξιών έρχεται να αντικαταστήσει αυτό το παλιό των ευγενών και μη μετάλλων του Μαρκ Τουέιν. Προ ημερών στο Νταβός, οι συμμετέχοντες πολιτικοί και οικονομικοί αξιωματούχοι άφησαν να διαφανούν οι προθέσεις τους ως προς την ηθική της επιχειρηματικότητας (νέα αξία), η οποία οφείλει πλέον να είναι συνδεδεμένη με το περιβάλλον. Στο εξής δηλαδή το χρήμα και το κέρδος δεν θα είναι πια αυτοσκοπός. Οκ, δεν το είπαν ακριβώς έτσι.

Οι άνθρωποι κρατάνε τους τύπους, αλλά δεν μας είπαν ότι θα γίνουν φτωχότεροι, προκειμένου να σωθεί το περιβάλλον, ούτε μας είπαν ότι ο καπιταλισμός θα αποκτήσει ηθικό ζακετάκι. (Δεν φτάνει που ο κομμουνισμός «έσωσε» τον καπιταλισμό;) Ρόλο μακροπρόθεσμης συλλογικής υπευθυνότητας νομίζω ότι θέλησαν να αναλάβουν, σε μια εποχή όπου το ατομικό συμφέρον υπερισχύει του συλλογικού.

Ναι, ξέρω, άφησα εκτός την ηθική της πολιτικής, αφού στα καθ’ ημάς δεν τη διαμορφώνουν οι πολιτικοί. Πώς θα μπορούσα να ανοιχτώ σ’ αυτό το θέμα, όταν αισθάνομαι ότι η κατάρρευση της εμπιστοσύνης του πολίτη προς τους εκφραστές της – εν Ελλάδι τουλάχιστον – είναι τόσο μεγάλη ώστε απορρίπτεται οποιαδήποτε ηθική προσέγγιση; Μόνον ηθικολογία θα μπορούσα να κάνω, αλλά προς τί και γιατί ;

220px-charles_montesquieu.jpg

Ισως κάποια στιγμή χρειαστεί, διακτινιζόμενοι στο παρελθόν, να αναζητήσουμε τον Μοντεσκιέ και τις απόψεις του μέσα από το Πνεύμα των Νόμων. Οχι τόσο για να ξαναβρούμε την ηθική στην πολιτική, όσο για να ξαναθυμηθούμε τις διακριτές εξουσίες και να πιάσουμε ξανά το νήμα απ’ την αρχή. Στο κάτω κάτω το μοναδικό κίνητρο του ανθρώπου, άρα και του πολιτικού, δεν μπορεί να είναι η εξασφάλιση της επιδοκιμασίας του ίδιου του εαυτού!

ριτς

Δημοσιεύεται στην Καθημερινή 3-2-2008

17 thoughts on “Ποιός τολμάει να μιλήσει σήμερα για ηθική. Θα τον πάρουν με τις…..

  1. «Εγινε με λίγα λόγια καθεστηκυία τάξη, κοινωνικό alter ego, αλλά και άλλοθι για πράξεις ή παραλείψεις του ανθρώπου,σημαία σε έπαρση ή υποστολή.»Νομίζω πως εδω τα συνοψιζεις ολα rits μου.Εμενα με τρομαζε παντα,με τρομαζει ακομα αυτη η λεξη και ειδικα στην Ελλαδα που γενιές επι γενεών έχουν υπομεινει τα καθε ειδους μικροαστικα πάνδεινα για χαρη της.Τώρα όσον αφορά τους χώρους π’εραν του προσωπικού, ας μη γελιόμαστε,ο μακιαβελισμός αποτελεί το ευαγγέλιο απο την επιχειρηματικότητα μέχρι την πολιτική.Οπότε ας μην εθελοτυφλούμε πως θ’αλλαξουν πολλά πράγματα.

  2. Greekgaylolita…χαρηκα πολυ που σε γνώρισα. Και βεβαια σου εχω απαντήσει πολλές φορές κι εχω διαβασει τα μηνυματα σου…αλλα , ξέρεις, μέσα στον πολυ τον κοσμο μπερδεύτηκα….
    Καλα, δεν ελπίζω να αλλάξουν τα πράγματα, αλλα τουλάχιστον να διαφοροποιηθούν προς το καλύτερο….
    χαιρετώ
    ριτς

  3. sofistis….Η ηθικη, αναλογα με την εποχή ειναι προπέτασμα καπνού, ειδος προσχηματικό.αυτό και τίποτ άλλο,, καταναγκαστικό κοινωνικό προϊόν
    σε φιλώ
    ριτς

  4. Καλησπέρα! Πολεμούσα ώρες χτες να στείλω το σχόλιό μου απο΄κινητό, δυό φορές το έγραψα και δύο χάθηκε! Τέλος πα΄ντων, κάλλιο αργά παρά ποτέ.

    Λοιπόν, αγαπητή Ritsmas, διαφώνω με τη λογική του άρθρου αυτού. Για μένα η Ηθική του σύγχρονου ανθρώπου (δεν μιλάμε για την ιστορία της Ηθικής στους αιώνες) συνοψίζεται σε μία καιι μόνο λέξη: Σεβασμός. Στην υποπερίπτωση των ανθρώπινων σχέσεων, διαπροσωπικών, οικογενειακών, επαγγελματικών, πολιτικών, μπούσουλας για την Ηθική δεν μπορεί παρά να είναι ο Αλληλοσεβασμός, με βάση τις παλιές αρχές του «η ελευθερία μου σταματά εκεί που αρχίζει η δική σου ελευθερία» και «μην κάνεις στους άλλους ό,τι δεν θα ήθελες να σού κάνουν εκείνοι». Ο Σεβασμός γενικότερα (στο περιβάλλον, στη ζωή, στην Αλήθεια) δεν είναι κάτι σχετικό. Δεν είναι κάτι αφηρημένο. Και, αν το σκεφτεί κανείς, αυτός ο έρημος ο (αλληλο)σεβασμός είναι που λείπει τόσο πολύ από την Ελλάδα σήμερα, και που η έλλειψή του τόσο πολύ μάς βασανίζει, σε όλες τις εκφάνσεις της Δημόσιας ζωής..

    Καλό βράδυ

  5. @@Μιλτιάδης Θαλασσινός…..Μα, αν δεν κάνω λάθος, αυτό ηταν και το μηνυμα που ηθελα να περάσω , την ελλειψη σεβασμου. Αλλά επειδή ειχα βρει τον όρο ηθική προσπάθησα μεσα από αυτην να περασω διάφορα. Δε νομίζω ότι διαφωνούμε πουθενά…. Ουτε ο σεβασμός , ούτε η ηθική θεωρούνται αφηρημένες έννοιες. πρα ότι και αυτές ο καθένας τις θωρεί με τον αναλογο υποκειμενισμό…

  6. Καλησπέρα και πάλι- να, ίσως διαφωνούμε εδώ: εγώ πιστεύω ότι το θέμα του αλληλοσεβασμού δεν έιναι υποκειμενικό, είναι -παραδόξως – αντικειμενικό. Για παράδειγμα αν κάποιου η ηθική προσβάλλεται από το γυμνό , αυτό είναι υποκειμενικό. Αν όμως εγώ κάνω ανώφελο θόρυβο το βράδυ, τότε όντως δεν σέβομαι εκείνους που κοιμόυνται, και όντως τους προσβάλλω, κι αυτό θα μπορούσε να θεωρηθεί ανήθικο. Φυσικά και τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά, ας πούμε στο θέμα της ιδιοκτησίας- άλλοι θεωρούν ανήθικοι την κλοπή, ενώ άλλοι θεωρούν ανήθικη την ιδιοκτησία. Η εφαρμογή του αλληλοσεβασμού στην πράξη λύνει αυτό το πρόβλημα: δεν είναι δυνατόν σε μια κοινωνία αλληλοσεβασμού να υπάρχουν πολύ φτωχοί και πολύ πλούσιοι. Κι αυτό γιατί ως γνωστόν τα πολλά χρήματα δεν γίνονται με σεβασμό, με τίποτα…

    Ακούγεται ίσως απλοϊκό, αλλά σκέψου το

    Καλό βράδυ
    Σ;)

  7. Αγαπητέ μου, δεν διαφωνώ σε τίποτα, ούτε καν στην απλοϊκότητα που λες..Το θέμα μου , όμως, αν πρόσεξες ήταν η ηθική ως προπέτασμαμ καπνου για πολλά πράγματα… δεν ηταν η ελλειψη ( δεδομένη) του σεβασμού, παρ ότι το περιλαμβάνω και αυτό…το κομματι ειχε τίτλο περί ηθικής και τί σημαίνει στις μέρες μας.
    σε φιλω
    ριτς

  8. @@@Μιλτιάδης Θαλασσινος…. Νάσαι καλά, και καλό απόγευμα.Αποκλείεται να μην συμφωνούσαμε. Τίς ιδιες ανησυχίες εχουμε απ ότι καταλαβαίνω.

  9. Καλησπέρα ξανά! Από καιρό ήθελα να καταγράψω τις σκέψεις μου για την Ηθική, και σ ευχαριστώ που μού έδωσες το ερέθισμα. Σ¨ημερα ανέβασα το διήγημα Ράσομον, που έχει απόλυτη σχέση με το θέμα Ηθική- πέρασε αν θέλεις να ρίξεις μια ματιά! Όσο για την πρότασή σου για συνεργασία, , είναι μεμγάλη μου τιμή- πες μου αν θέλεις τί περίπου έχεις στο μυαλό σου στο miltiadis_s@yahoo.gr .

    Σ:-))))

  10. Ώστε από εδώ άρχισε το γαϊτανάκι της ηθικής..🙂
    Χαίρομαι που πάνω κάτω έχουμε συγγενείς απόψεις.. Δυστυχώς,η ηθική τελικά καλύπτει κάθε τομέα της ζωής κι όμως είναι πλέον δυσεύρετη.. Τουλάχιστον στη μορφή που την υιοθετούμε οι προλαλήσαντες.
    Χαιρετισμούς

  11. Ανεστης Μ….θα πρόσεξες ομως ότι δεν ειχε και μεγαλη περαση ως ποστ, λιγα σχολια συγκριτικά με αλλα ποστ που ξεπερνούν τα 40 , τα 50 και τα εκατό, αν δεις.
    δε βαριέσαι. Γραφουμε αυτο που αισθανόμαστε μεσα μας..
    χαιρετώ
    ριτς

  12. Μπορεί να μην είχε πολλά σχόλια, δεν σημαίνει όμως ότι δεν διαβάστηκε🙂

    Θα μου επιτρέψεις όμως και επί του κειμένου μια σκέψη.
    Έχω την αίσθηση ότι μιλάς για την Ηθική και όχι για ηθική.
    Και εκεί είναι ένα μεγάλο ζητούμενο. Υπάρχει Ηθική; (Ως αναλλοίωτο και απόλυτο μέγεθος) Ή το σωστό θα ήταν να αναφέρεται κανείς σε σύστημα(τα) ηθικής, που μεταβάλλονται στον τόπο και το χρόνο;

    Δεν ξέρω. Έχω πολλά ερωτηματικά.
    Αν υπάρχει για παράδειγμα το απόλυτο μέγεθος Ηθική, ποιες είναι οι θεμελιώδεις αρχές του; Ποιος τις εκφράζει;
    Αν πρόκειται για σύστημα(τα) ηθικής, πώς διαμορφώνονται αυτά, πότε…

    Ίσως έχεις δίκιο. Αν μιλήσεις για Ηθική, μπορεί και να σε πάρουν με τις… πέτρες, αλλά, μήπως τα ερωτήματα και οι πραγματικές ενστάσεις έχουν διαμορφώσει αυτές τις συνθήκες και όχι άδικα ίσως;

    Και πάλι καλησπέρα

  13. Ριτς το θέμα δεν είναι πόσοι το σχολιάζουν αλλά πόσο το αισθάνονται αυτοί που το γράφουν. Κι αφού η αυτοέκφραση μας για το θέμα μας ικανοποιεί ο σκοπός επετεύχθη.Και επειδή συμφωνώ απόλυτα με το σκοπό γραφής,σου έκανα κι ένα λινκ αν μου επιτρέπεις!🙂
    Χαιρετισμούς

  14. Sotiris K….Σωτηρη εχω τη βεβαιότητα ότι η ηθική και όχι η Ηθική διαμορφώνεται αναλόγως και ο άνθρωπος είναι αυτός που διορθώνει, βελτιώνει ή απορρυθμίζει το πλαισιο λειτουργίας της. Η άλλη, η Ηθική στην οποιαν αναφέρεσαι, είναι κάτι διαφορετικό. Πολυ πιο βαθύ, πολύ πιο θεωρητικό και άπιαστο για τους πολλούς ανθρώπους. Και συν τοις άλλοις, δύσκολο να γίνει κατανοητο.
    Μια γνώμη εκφράζω και δεν ξέρω αν στέκει.
    σε χαιρετώ
    ριτς

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s