Ναταλία Μελά: για να μην ξεχνάμε τούτο τον τόπο


1abc5a1.jpgΗ τέχνη δεν πρέπει να είναι απεικόνιση της φυσικής πραγματικότητας. Ούτε στην παραμικρή της λεπτομέρεια. Είναι περίεργο, αλλά αυτό που μοιάζει πιο φυσικό στην τέχνη είναι τόσο μακριά από την πραγματικότητα»: με αυτή τη ρήση της η περίφημη γλύπτρια Ναταλία Μελά δεν συμπυκνώνει απλώς το κύμα του μοντερνισμού αλλά χαρακτηρίζει και το ιδιαίτερο στίγμα του δικού της έργου, η απήχηση του οποίου ξεπέρασε τα σύνορα της Ελλάδας.

Η πρώτη αναδρομική έκθεση προς τιμήν της Ναταλίας Μελά στο Μουσείο Μπενάκη, Κτίριο οδού Πειραιώς, παρουσιάζει τις κορυφαίες στιγμές αυτής της πορείας. Μιας πορείας η οποία επωάστηκε τόσο από την τριβή της με τους γόνιμους κύκλους των διανοουμένων (Πικιώνης – Τσαρούχης – Εγγονόπουλος και άλλοι) όσο και από τη δική της καλλιτεχνική οξυδέρκεια.newego_large_t_641_841819_type11104.jpg

Η Ναταλία Μελά (γεννήθηκε το 1923 στην Κηφισιά) ή Νάτα, όπως την αποκαλούν οι φίλοι της, μεγάλωσε σε μεγαλοαστικό περιβάλλον με ιστορικές ρίζες: είναι εγγονή του Παύλου Μελά, ο πατέρας της ήταν γιος του. Η μητέρα της ήταν κόρη του Ιωάννη Πεσμαζόγλου που ίδρυσε την Εθνική Τράπεζα μαζί με τον Γεώργιο Σταύρο. Από τη μεριά της μητέρας της, η γιαγιά της ήταν κόρη Μιαούλη. Η άλλη γιαγιά της, η Μελά, προερχόταν από το γένος Δραγούμη – αδελφή του Ιωνος Δραγούμη, κόρη του Στέφανου Δραγούμη.

Σε όλη της τη ζωή θα σχετιστεί με σπουδαίες προσωπικότητες. Αρχικά όμως νιώθει ότι είναι βάρος η κληρονομιά. Ετσι επαναστατεί με τον τρόπο των κοριτσιών της αστικής τάξης: μπαίνει στη Νομική αλλά την εγκαταλείπει για τις Καλές Τέχνες. Το 1942 γράφεται στην ΑΣΚΤ και σύντομα μπαίνει και στο Κομμουνιστικό Κόμμα. Ο Κατσίμπαλης όταν τη συναντούσε στο σπίτι του Εμπειρίκου όπου γίνονταν συνάξεις κάθε Σάββατο με τους Γκάτσο, Ελύτη, Σαχτούρη, Καββαδία, Καραντώνη, την αποκαλούσε «βασιλοκομμουνίστρια». Η σχέση της με το κόμμα δεν είχε μεγάλη διάρκεια. Αποχωρεί μετά τον θάνατο του Κίτσου Μαλτέζου, το 1943.

Στη σχολή βρίσκεται με τον Νίκο Κούνδουρο, τη Λένα Τσούχλου, την Μπούμπα Λυμπεράκη, τον Βάσο Καπάνταη. Εστησε το πρώτο εργαστήριό της στον τελευταίο όροφο ενός σπιτιού στη Βασιλίσσης Σοφίας, όπου βρίσκονταν τα πλυσταριά, και λίγο αργότερα, το 1945, στον στάβλο ενός σπιτιού στην οδό Μουρούζη όπου εργάζεται ακόμη και σήμερα, στα 85 της χρόνια. Εκεί σύντομα άρχισαν να μαζεύονται η Νέλλη Ανδρικοπούλου, ο Εγγονόπουλος (τότε νυμφευμένος με τη Νέλλη), ο Τσαρούχης (που της δίδαξε σχέδιο), ο Εμπειρίκος (ήταν φίλος του πατέρα της και μόλις είχε αρχίσει να ασχολείται με την ψυχανάλυση) και ο Μόραλης (που την έχει ζωγραφίσει μαζί με τη Λυμπεράκη) μεταξύ πολλών άλλων.

Στην πρώτη φάση της δημιουργίας της φτιάχνει αγάλματα και προτομές με γύψο και πηλό και σύντομα δουλεύει σε μάρμαρο (που είναι και οι δουλειές που «μέτραγαν» για την ίδια, όπως έχει ομολογήσει). Αποφοιτώντας, το 1948, αρχίζει να συνεργάζεται με τον Πικιώνη για τη στήλη στον τάφο του Μητροπολίτη Χρύσανθου και αργότερα για το Μνημείο Πεσόντων στο Λεόντιο της Νεμέας στην Πελοπόννησο. Κατασκευάζει και άλλες προτομές, του Στέφανου Δραγούμη στο Ζάππειο και του Γεωργίου Πεσμαζόγλου στην Εθνική Τράπεζα. Η επιρροή του Πικιώνη είναι εμφανής. Τη βοηθάει να υπερβεί τις συμβάσεις της μετα-ροντενικής σχολής που της κληροδότησαν οι δάσκαλοί της


Το 1951 παντρεύεται τον περίφημο αρχιτέκτονα Αρη Κωνσταντινίδη ( στη φωτο πάνω Αρης και Ναταλία)  με τον οποίο αποκτά δύο παιδιά, τον Δημήτρη και την Αλεξάνδρα, οπότε «τότε ήμουν μητέρα, δεν με ένοιαζε τίποτα πια. Για δέκα χρόνια δεν δούλεψα». Πράγματι, η «αγρανάπαυση» αυτή τη βρίσκει να συμμετέχει χαλαρά σε καλλιτεχνικά δρώμενα: να κατασκευάζει σκηνικά σε έργα του Κουν στο Θέατρο Τέχνης.

Εναυσμα για την επιστροφή της στην Τέχνη και στην αυτονόμησή της αποτελεί ο Κουλεντιανός, ο οποίος επιστρέφει στα τέλη της δεκαετίας του 1960 από το Παρίσι όπου είχε μάθει να δουλεύει με το οξυγόνο. Κομίζει πλέον στην Ελλάδα τα διδάγματα της αφηρημένης τέχνης που μονοπωλούσε τα τελευταία δέκα χρόνια την καλλιτεχνική σκηνή στη Δύση. Το 1960 λοιπόν η Ναταλία Μελά παρακολουθεί μαθήματα οξυγονοσυγκολλητών και παίρνει δίπλωμα μέσα σε τρεις μήνες. Γοητεύεται από την τεχνική, πειραματίζεται με την αφηρημένη φόρμα, αλλά δεν την κερδίζει: «Δεν ήξερα πότε να τελειώσω». Οπως αναφέρει ο ζωγράφος Αλέκος Λεβίδης στην έκδοση που θα συνοδεύει την έκθεση, η Μελά ανακαλούσε έναν αφορισμό του Τζούλιο Καΐμη μπροστά σε έναν abstrait πίνακα όταν ήθελε να μιλήσει για την αφαίρεση: «Δεν έχει όνομα, άρα δεν είναι τίποτα». Η ίδια δήλωνε: «Εγώ είμαι θεματική».

Τώρα ουσιαστικά βρίσκεται στο κατώφλι της ώριμης περιόδου της, όπου μεταμορφώνεται πραγματικά σε αυτόφωτη γλύπτρια με διακριτό στυλ και τεχνοτροπία. Στρέφεται πλέον στο μέταλλο και χρησιμοποιεί ready made σιδηρικά και εργαλεία που προμηθεύεται από την οδό Αθηνάς, τα οποία έχουν σφραγισμένο επάνω τους το όνομα του κατασκευαστή (είναι «γύφτικα»). «Εμαθα να αγαπώ τα υλικά με τα οποία δούλευα» εξηγεί. «Το μέταλλο είναι όπλο».

Αντλεί τα θέματά της από τον φυσικό κόσμο, πτηνά και ζώα – κόκορες, κριάρια, ταύρους -, τα οποία εκπέμπουν μια παιγνιώδη διάθεση και έντονη ειρωνεία. Δανείζεται πολλά στοιχεία από τη μυθολογία, χωρίς όμως να προσδίδει στα έργα της συμβολικό βάρος. «Πόσο μοιάζει στα αλήθεια μια σέλα ποδηλάτου και το τιμόνι του με το κεφάλι ενός ταύρου ή ένας μπαλτάς και ένα κομπάσο με έναν αίγαγρο;» αναρωτιέται ο Λεβίδης. «Η αναγνώριση δεν γίνεται με τη λογική της παρομοίωσης αλλά με τη δύναμη της μεταφοράς». Ετσι πολλοί έχουν διαβάσει την επιρροή του Πικάσο στο έργο της, ειδικά όταν εκείνος εξηγεί: «τα γλυπτά μου αποτελούν πλαστικές μεταφορές… δεν είναι trompe loeil αλλά trompe lesprit. Γυρεύω να εξαπατήσω τον νου περισσότερο από το μάτι».

Η έκθεση είναι χωρισμένη σε θεματικές ενότητες: πτηνά, δίποδα και τετράποδα, μύθοι, κολάζ, κεφάλια. Tο εργαστήριο της Ναταλίας Μελά ειναι στημένο σε φυσικό μέγεθος και με όλα τα αγαπημένα της υλικά. Εκτίθενται 170 έργα. Προβάλλονται επίσης δύο ντοκυμαντέρ για τη γλύπτρια, της Μαίρης Παπαλιού και της Μαίρης Κουτσούρη. Το βιβλίο «Ναταλία Μελά» (συνέκδοση Μουσείου Μπενάκη και Ωκεανίδας) περιλαμβάνει κείμενα των Αλέκου Λεβίδη, Τάκη Θεοδωρόπουλου, Αγγελου Δεληβοριά, Ισμήνης Καπάνταη, Δημήτρη Πικιώνη καθώς και μια συνομιλία της Μελά με την Ανδρικοπούλου. «Με τι ασχολείσαι τώρα, Νατάκι μου;» ρωτά η Νέλλη. «Τώρα, Νελλάκι μου, είμαι γιαγιά».

Επιμελήτρια είναι η Αλεξάνδρα Τσουκαλά, κόρη της Ναταλίας Μελά. Συντονιστής ο Κωνσταντίνος Παπαχρήστου. Η έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη – Κτίριο Οδού Πειραιώς εγκαινιάστηκε στις 27 Μαρτίου.  ( Το κειμενο ειναι λιγο παλιό, από το Βήμα)

 

ΥΓ.Πρώτα » γνώρισα» και εκτίμησα μέσα από τα βιβλία του τον Αρη Κωσταντινίδη. Τη Ναταλία τη γνωρίζω τώρα, τόσο αργά, σ’ αυτή την ηλικία των 85 της χρόνων – ζητησε  εκεινη να με συναντήσει και ντράπηκα γι αυτό. Λυπάμαι που δεν ειχα την τύχη, την ευκαιρία ή και το ενδιαφέρον να τη γνωρίσω νωρίτερα….Μια άλλη φορά θα ανεβάσω ένα ποστ αφιερωμένο στον Αρη Κωσταντινίδη, τον αρχιτέκτονα. Εχω μια αδυναμία στους αρχιτέκτονες. Πώς να το κάνουμε , άλλωστε….Και κάτι ακόμη : μου θυμίζει πολύ τη Λουιζ Μπουρζουά.Εχει τα ίδια κουράγια και περίπου την ιδια ηλικία συν πλην δηλαδή. Πώς μπορούν άραγε οι άνθρωποι σ αυτές τις ηλικίες και εκπέμπουν φως κι εμείς χανόμαστε, σμικρυνόμαστε μέσα στην πεζή καθημερινότητά μας και την ατέλειωτη γκρίνια μας ;

ριτς

Advertisements

21 thoughts on “Ναταλία Μελά: για να μην ξεχνάμε τούτο τον τόπο

  1. Καλησπέρα. Μου έδωσες μια καλή ιδέα….
    Τώρα βέβαια σκέφτομαι κι εγω οτι ποτέ δεν είχα σκεφτεί ποιά ήταν η γυναίκα του Κωνσταντινίδη. Αδικο. Οπως τις περισσότερες φορές οι γυναίκες είναι αφανείς αλλά, κυρίως, γίνονται αφανείς όταν αποκτούν παιδιά. ..Αυτά είναι και τα «Θεόκτιστα’ των μητέρων… άλλωστε. Πρέπει ν’ ανεβάσεις πάντως κάτι και για εκείνον…εγω θα δείς αλλά απο αύριο. 😉

  2. @@egournelou…καλησπέρα…. εχεις δίκιο, γυρισα αργά από τη δουλειά και ήταν λίγο δυσκολο να ψαξω στο χαος του σπιτιου μου το βιβλίο του Αρη που μου αρέσει. αυριο που θα βλεπω θα το αναζητήσω. εχεις δικιο, πολυ δίκιο….
    περιμενω να δω και τα δικά σου
    φιλια, καληνυχτα

  3. Kαλημέρα, μέ πιάνει δέος μόνο που τα διάβασα.
    Νάμουνα μια μύγα να άκουγα τις συζητήσεις τους/
    Φυσικά δεν έχω το θράσος να πιστεύω ότι θα μπορούσα να μιλήσω μαζί τους!
    καλή σου μέρα

  4. Σοφία …Σοφάκι, καλημέρα…Οχι, δεν ειναι τόσο τρομερά τα πραγματα.Ο Κωσταντινίδης δεν ζει πια. Η Ναταλία ειναι 85 χρόνων και θα συναντηθώ μαζί της την Παρασκευή. Εκείνη μου τηλεφώνησε και ζήτησε να με δει. Εχει ανάγκη τους ανθρώπους, εχει ανάγκη να αισθάνεται ζωντανή. Επομένως δεν ειναι θέμα θράσους. Είναι θέμα επιθυμίας να τη γνωρίσεις. Αν ενδιαφέρεσαι , μπορείς…
    ριτς

  5. Καλημέρα και καλό μήνα Ρίτσα.
    Πολύ ενδιαφέρον κείμενο. Πολύ θα ήθελα να την ακούσω να λέει για κείνα τα χρόνια…

  6. mamma Τί κάνεις μικρό μου ; Ελπίζω πέρα απο καλά, αγκαλιά με το φοβερό παιδί σου. Τον Ράμπο, όπως μου αρέσει να τον λέω… Η γλυπτρια Ναταλία Μελά εχει ενδιαφέρον. Και μονο το γεγονός ότι ειναι 85 ετών και παλεύει ακόμη…..δικαιολογεί αυτούς που θέλουν να μας συνταξιοδοτήσουν στα 65 μας. Κάνει κακό στην πιάτσα η γυναίκα. Κατάλαβες;
    φιλια

  7. Υπέροχο ποστ! Θα πάω στην έκθεση όταν κατέβω Αθήνα αυτό το μήνα! και θα τη συναντήσεις κιόλας! Απίστευτο!
    Ο Κωνσταντινίδης μου αρέσει κι εμένα πολύ.

  8. @@@ Stratos….Αν μπορέσεις, να πας…Εκεινη με πηρε τηλέφωνο και θελει να συναντηθουμε. Θα γινει την Παρασκευή το απόγευμα…Ο Κωσταντινίδης έγραψε εξαιρετικά…. θα ανεβάσω κομμάτια του.
    σε φιλω
    ριτς

  9. Ρίτσα μου,
    πάντα κάτι μαθαίνω μέσα από τα κείμενα σου. Λοιπόν βλέποντας πρώτα τη φωτογραφία (και μετά το κείμενο) σκέφτηκα ότι η Ν. Μελά έχει μητρική φατσούλα!! Και μετά διαβάζω ότι έκανε αγραναύπαση 10 ετών για τη μητρότητα. Μπράβο της δυο φορές. Μια γιατί σταμάτησε για λίγο για τη μητρότητα και δυο γιατί ξανάρχισε την καλλιτεχνική της δραστηριότητα.
    Καλό σου βράδυ Ρίτσα μου

  10. Σύναντηση με τη Μελά… Σα να συναντάς την (πολιτισμική κοινωνική οικονομική) ιστορία της Ελλάδας συμπυκνωμένη!!! Ζηλεύω.
    Την έκθεση την είχε ήδη σημειώσει το καμάρι μου το οποίο (από την ατζέντα της Καθημερινής και του Βήματος) φτιάχνει κάθε Κυριακή έναν κατάλογο με ποια (εικαστικά) δρώμενα πρέπει να δούμε σε πίνακα στο ψυγείο. Οι αποτυχίες (πολλά λόγω διαβασμάτων δεν τα προλαβαίνουμε) πενθούνται ΣΕ λέω με μέγα θρήνο…. 🙂

  11. @@@Meniek… καλημέρα Μενη…Εσύ νυχτερινή, εγώ πρωινή, γιατί πρέπει να περάσουμε πρωϊνιατικα και με βροχή από το ΙΚΑ για τον μικρό. Λες και δεν το ξέρουν οτι ειναι χειρουργημένος. Θέλουν και να τον βλέπουν ,παναθεμάτο συστημα….
    Ναι, θα την δω ελπίζω αυριο, Παρασκευή στις 7.Και λεω ελπίζω, μηπως λογω βροχής δεν είναι τόσο σόι η γυναικα.Ειναι και 85, έτσι;

  12. @@@Meropi….Μερόπη μου,καλή σου μέρα. Ελειπες; Η εγώ κατάλαβα λάθος ; Κι εγώ μαθαίνω από σένα πολλά που θα στα εξηγήσω με την πρώτη ευκαιρία. Ακόμη τρέχω με το παιδί και το κεφάλι μου είναι καζονοποιημένο….Ξέρεις , οι άνθρωποι που μπορουν και κάνουν αυτή την επιλογή, είναι σπουδαίοι, γιατί ξεπερνούν τον εγωϊσμό τους, αυτό το μυστήριο χαρακτηριστικό του ανθρώπου που άπειρες φορές τον ποδηγετεί ή και τον εκτοξεύει
    φιλια
    ριτς

  13. Κάποτε ήρθε στην πόλη μου ο Αντώνης Σαμαράκης, καλεσμένος σε μια εκδήλωση που οργάνωσε ο δήμος, προς τιμήν του και την οποία για κάποιους λόγους δεν μπόρεσα να την παρακολουθήσω…
    Τον ίδιο χρόνο «έφυγε» από κοντά μας κι εγώ έκλαψα γιατί είχα χάσει τη μοναδική ευκαρία να γνωρίσω από κοντά ένα σπουδαίο άνθρωπο!!

  14. «Το τερας της Αμαθειας».. εχεις δίκιο, δεν πρεπει να αφαιρείς από τον εαυτό σου το δικαίωμα που σου χαρίζεται….

  15. Kαλημέρα Ριτσάκι μου!! Τι ωραίο αφιέρωμα είναι αυτό για ένα μοναδικό άνθρωπο! Χαίρομαι πάντα να σε διαβάζω και να μαθαίνω!
    Μπράβο που θα τη συναντήσεις και από κοντά!

    Φιλιά και αγκαλιές

  16. Το άρθρο σας για την Ναταλία Μελά καλογραμμένο – κρίμα πραγματικά που δεν είχατε την ευκαιρία να τη γνωρίσετε νωρίτερα και να απολαύσετε το χαρακτηριστικό, το ασυναγώνιστο χιούμορ της. Αν έχετε e-mail, στείλτε το μου για να σας στείλω την αγαπημένη μου φωτογραφία της – θυμάστε, ζήτησα την άδειά της !

  17. @@@@@Τρύφων Αναγνωστόπουλος…

    Καλημερα, καλημέρα …. πώς είστε ; Ναι, το κειμενο αυτό το ανεβασα εν όψει της συναντησης που επρόκειτο να γίνει όχι χθες, αλλά προ δυο εβδομάδων. Και δεν έγινε γιατί εγω εχω άλλο ωράριο, η Νάτα…αλλο. Την λατρεψα και φυσικά κράτησα μεσα μου το χιουμορ της. πραγματικά αξεπέραστο.
    ritsamasoura@hotmail.com
    χαιρετώ, χαιρετισμούς και στη συμπαθέστατη συμβία σας….

  18. Ελπίζω να είναι εδώ ακόμα κάποιος να μου απαντήσει?

    Είδα την Ναταλία Μελά σε περιοδικό καθισμένη σε αναπηρικό καροτσάκι (σταυροπόδι, όμως, γι αυτό εύχομαι να το χρησιμοποιεί ως βοηθητικό). Ξέρετε από τί ακριβώς πάσχει και βρίσκεται στην ανάγκη να κάθεται σε καροτσάκι?

    Ευχαριστώ

  19. MarCa οχι, μια χαρά ειναι, εχει μια ισχυαλγία αυτή την εποχή, γι αυτό και μετακινείται με το καροτσάκι.. Δεν ξέρω πώς θα εξελιχθεί όμως.Θα της μιλήσω και θα ενημερώσω…
    ριτς

  20. Αχ, ευχαριστώ πολύ ριτς ελπίζω να μην καθηλωθεί και να μπορεί να κάνει τις δουλειές της όπως εκείνη θέλει. Ρώτησέ την αν θέλεις, στην περίπτωση που όντως κάτι συμβαίνει (η ισχυαλγία ίσως θα οφείλεται σε κάποια οστεοπόρωση ή οστεοαρθρίτιδα), κάνει κάτι για να το καταπολεμήσει? Ίσως καμμιά γλυκοζαμίνη ή κάτι πιό ισχυρό – δεν είμαι γιατρός, μην πάει το μυαλό σας στο πονηρό 🙂

    Marca

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s