Ο παλιός και ο καινούργιος άνθρωπος


Στο μεταίχμιο της αβεβαιότητας

Tης Ριτσας Μασουρα

Η αισιοδοξία ήταν πάντα το μυστικό της υπέρβασης των προβλημάτων του παλιότερου ανθρώπου. Ακόμη και στη χειρότερη των περιπτώσεων, ο άνθρωπος πάσχιζε να αδράξει την αισιοδοξία, μοναδική προωθητική δύναμη της ζωής. Και παρά τα μεγάλα ιδεολογικοπολιτικά προβλήματα και τις κοινωνικές αντιξοότητες πορευόταν πάνω σε άγνωστες ράγες, αλλά πεπεισμένος ότι στο τέλος θα γινόταν φωτεινό παράδειγμα προς μίμηση. Δεν διέσχιζε τις εποχές μονάχος. Συνοδοιπόρους είχε τις αξίες που αγόγγυστα είχε επωμιστεί από τις προηγούμενες γενιές, πυρσοί, ικανοί να φέγγουν ακόμη και τις κατασκότεινες νύχτες. Και είχε επεξεργαστεί στο μέτρο των δυνατοτήτων του την έννοια της αγάπης και της προσφοράς, του σεβασμού, της γενναιοδωρίας και της ανιδιοτέλειας. Θεματοφύλακας σπουδαίος της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, δεν διατηρούσε βέβαια όλον αυτό τον πακτωλό των αξιών σε κατάσταση διαρκούς εγρήγορσης, δεν ξημεροβραδιαζόταν μελετώντας καλύτερους τρόπους εφαρμογής τους στο πρακτικό σκέλος της ζωής, αλλά τουλάχιστον παίδευε τον νου, πασχίζοντας για την κατάκτηση της αυτοσυνειδησίας. Κι όταν τα αποτελέσματα της όποιας προσπάθειάς του δεν ήταν τα αναμενόμενα στον κοινωνικό χώρο, δεν εγκατέλειπε, δεν παραδιδόταν στο έρεβος, δεν εγκαταλειπόταν στα υποτακτικά στο μαγικό ραβδί της Κίρκης, αλλά ξανάπιανε το νήμα απ’ την αρχή.

Κανείς δεν αντιλέγει ότι αυτός ο ημι-ιδανικός, απών σήμερα, άνθρωπος είχε πολύ γήινες ανάγκες και βίωνε όπως και τόσοι άλλοι μαζί του τη ματαιότητα και την αμείλικτη πραγματικότητα της φθοράς. Προφανώς, όμως, διέθετε αντισώματα, τα οποία συνέβαλαν στο να παρεκκλίνει της συνήθους πορείας των πολλών και να επιστρέφει εκεί, όπου ο ίδιος επιθυμούσε να σταθεί. Σήμερα, ο τύπος αυτός έχει εκλείψει και πιθανότατα ανευρίσκεται στα ράφια του μουσείου. Εξέλιπε, όπως νομοτελειακά εκλείπουν τα εξαιρετικά όμορφα είδη του ζωικού βασιλείου.

Ο καινούργιος άνθρωπος, λάτρης της επιτάχυνσης, αρέσκεται στην ορθοπεταλιά. Απολαμβάνει με τις ώρες τον εαυτό του στον καθρέφτη, γίνεται σχεδόν μόνιμος συνομιλητής του, απελπιστικά νάρκισσος. Δεν πληροί παρά ελάχιστα από τα στοιχεία που συνθέτουν την έννοια του πολίτη, όπως τη δίδαξε ο Αριστοτέλης. Μη στοχαστικός, μη ανθεκτικός στις ιδιαιτερότητες της ζωής, δέσμη ακόρεστων ορέξεων, ματαιόδοξος μέχρις εσχάτων, θεωρεί πολύ λογικό να αυτοπροβάλλεται ακόμη κι όταν οι άλλοι τον προσπερνούν, εφευρίσκει τρόπους επικυριαρχίας και βλάπτει επί μονίμου βάσεως τον διπλανό του. Ο υλισμός και ο καταναλωτισμός γίνονται γι’ αυτόν ένα είδος σύγχρονης θεότητας και όντας προκλητικά χορτάτος, θεωρεί ότι του αξίζει ακόμη περισσότερη ευημερία, η οποία αναγκαστικά περνάει μέσα από τα λαγούμια της διαφθοράς, κρατικά ή μη. Ενα περίεργο ανθρώπινο είδος ο καινούργιος άνθρωπος (δεν εξυπακούεται η γενικότητα), χωρίς εσωτερικότητα, με υπέρμετρο ατομικισμό και απέχθεια για οτιδήποτε συλλογικό, δείχνει να απολαμβάνει τον κατακερματισμό της ζωής, όπως ο εμπρηστής απολαμβάνει εκ του μακρόθεν τη φωτιά στις μεγάλες δασικές εκτάσεις. Γιατί, όντας πλεονέκτης, ελπίζει ότι τα περισσότερα κομμάτια γης θα περιέλθουν στην ιδιοκτησία του.

Η ζωή του σύγχρονου ανθρώπου βρίσκεται στο μεταίχμιο της αβεβαιότητας ως προς τη διαμόρφωση των χαρακτηριστικών της. Κι είναι μάλλον απίθανο να γίνουν προβλέψεις. Ακόμη και οι πιο αισιόδοξοι, όμως, αντιλαμβάνονται ότι τέτοιοι πολίτες, σαν αυτούς που προαναφέραμε, δεν μπορούν να αποτελούν πλατφόρμες μεταφοράς μας στο μέλλον, ούτε να μένουν στο απυρόβλητο στο διηνεκές.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 25-6-2008

ΥΓ. Πολλοί θα πείτε ότι ολα τουτα ειναι αμπελοφιλοσοφίες και αοριστίες. Η ζωή ειναι κατι πολυ πιο χειροπιαστό. Αλλά νομίζω ότι απο τη θεωρία ξεκινάμε για να φτάσουμε στην πράξη. Αν κανω λαθος, διορθώστε με.

Advertisements

21 thoughts on “Ο παλιός και ο καινούργιος άνθρωπος

Add yours

  1. geokalp α, πολυ χαιρομαι που εισαι οπαδός της αοριστίας μου, γιατι εμενα πολυ μου αρέσει και ομολογώ ότι ηθελα παντα να γραφω περι διαγραμμάτων,αλλά δυστυχώς δεν γίνεται. Η ζωή ειναι λίγο πιο πρακτική

  2. Ο άνθρωπος πρέπει να «ψάχνεται», να συμμετέχει σε μια διαδικασία συλλογικής αναζήτησης, διότι αλλιώς μένει απλώς στάσιμος, δεν προοδεύει. Βέβαια καλή είναι και η ελαφρότητα που και που, γιατί μας ανανεώνει, αλλά όταν γίνεται μόνιμη καταντάει αβάστακτη…

    Καλό μεσημέρι!

  3. Ξέρετε, καλή αλλά απαισιόδοξη κυρία του παλιού καιρού, έχω μια έμφυτη δυσπιστία απέναντι σε οποιαδήποτε αναφορά (παρ΄ότι αντιλαμβάνομαι το επιχείρημα και δεν το απορρίπτω omnia) στο παρελθόν με όρους εξιδανίκευσης και νοσταλγίας και έχω επίσης απορρίψει αυτού του είδους τον ουμανισμό, καθώς δεν πιστεύω σε έναν διαχρονικό και παγκόσμιο άνθρωπο. Πιστεύω σε ένα εντελώς situated ον, που αλληλεπιδρά με τις συνθήκες διαμορφώνοντάς τις και ταυτόχρονα διαμορφώνοντας από αυτές την υποκειμενικότητα του…
    Εχώ επίσης την αμυδρή αίσθηση, ότι αυτά τα πλαίσια εξιδανίκευσης λειτουργούν ώστε οι δυο γενικεύσεις (ξέρω ότι απορρίπτεις τη γενίκευση, ωστόσο λειτουργεί υπόρρητα σε όλο το κείμενο) να εφαρμόζονται ανάποδα… Ως παλιός άνθρωπος περιγράφεται ένα ιδεατό που θεμελιώνεται στον πλατωνικό (της πολιτείας και των νόμων), τον αριστοτέλειο (των πολιτικών), τον αναγεννησιακό άνθρωπο, με λίγο από τον ουτοπικό άνθρωπο του Μουρ, που αμφιβάλλω ειλικρινά αν υπήρξε… είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι η λογοτεχνεια, βρίθει «μισανθρώπων» απογοητευμένων από την ηθική, πολιτισμική και ψυχική ένδεια των συγκαιρινών τους (ενδεικτικά «ο δύσκολος «του Μένανδρου, «ο Τίμων ο Αθηναίος», του Σέξπιρ, «ο Μισάνθρωπος» του Μολιέρου…).
    Ως δε καινούργιος άνθρωπος γενικεύεται η αρνητική περσόνα που καλλιέργησε διογκώνουν τα ΜΜΕ, φροντίζοντας για τη δημιουργία ενός αρνητισμού και μιας απόρριψης που οδηγεί στον κυνισμό, την ψευδαίσθηση αδυναμίας δράσης, και τέλος την αποδοχή ως τετελεσμένου και φυσικής κατάστασης.
    Δεν είναι σωστό όμως καλή μου παραμονές των διακοπών μου να με βάζεις να σκέπτομαι… Για παρεό και μαγιώ (που ακόμα δεν έχω αγοράσει, ελπίζοντας στην ανεύρεση του τέλειου -το οποίο στην πραγματικότητα μάλλον πλαστικός χειρούργος έπρεπε να είναι και όχι ρουχαλάκι 🙂 ) έπρεπε να συζητάμε τώρα…
    σε φιλώ κι εξακολουθώ να εντυπωσιάζομαι από την πυκνότητα και της γραφής αλλά και της σκέψης 🙂

  4. Aγαπημένη μου φίλη, το ξέρεις ότι δεν μου αρέσουν οι γενικεύσεις, αλλα επειδή παρακολουθω γύρω μου συμπεφιροφές ανατριχιαστικες – οι οποίες δεν υπηρχαν στο δικό μου περιβαλλον προ δεκαετίας πχ – αναγκάζομαι να επισημαίνω καποια πράγματα ., Απο την άλλη δεν νοσταλγώ την ταλαιπωρια του ανθρωπου και την ένδεια, αλλα με ενοχλεί η σημερινή ένδεια συναισθημάτων. Ισως δεν ταχεις ζήσει γι αυτό το λες
    Για παρεω και τα τοιαυτα μπορούμε να ανεβάσουμε και ποστ

  5. 1) Παρα πολυ καλο ποστ.

    2) Εμεις οι ανθρωποι με τον ανθρωπινο εγκεφαλο μας κρινουμε οτι κατι δεν παει και πολυ καλα με μας και τον κοσμο μας.

    3) Η Φυση …’η ο Δημιουργος (οπως θελεις παρτο), εχει αγνωστες για μας μεταβλητες στο συστημα εξελιξης της ζωης.
    Πραγματι δεν παμε καλα.
    Αλλα η Φυση ολα τα υπολογιζει και εχει μηχανισμους αμυνας.
    Επισης η Φυση κανει και οικονομια στην Ενεργεια.
    Ποιος να ξερει ποιο ειναι το συμφερον της Φυσης.
    Να υπαρχουμε σαν ειδος …’η να μην υπαρχουμε?

    4) Ο Ανθρωπος με τις ανθρωπινες αισθησεις του και τον ανθρωπινο εγκεφαλο του, δεν μπορει να κατανοησει τα παντα γυρω του.
    Και σιγουρα δεν μπορει να προβλεψει το μελλον.
    Η Εξελιξη δεν προκειται να σταματησει και ο Ανθρωπος θα προσαρμοστει στην εξελιξη… ‘η η Φυση θα τον αποβαλει απο το συστημα της.

    5) Απλα ειναι τα πραγματα.

    6) Τα παντα εξηγουνται με την χρηση των μαθηματικων.

    7) Την καλησπερα μου, αγαπητη μου κυρια.

  6. Λίγο απαισιόδοξη σας βρίσκω. Πάντα υπήρχαν «εαυτούληδες» και υλιστές, πάντα υπήρχαν και γενναιόδωροι άνθρωποι. Ίσως η πόλη κάνει τους πρώτους πιο ορατούς (με βάλατε και σκέφτηκα πάλι καλοκαιριάτικα ανάθεμα, τώρα θέλω δύο ώρες τάβλι να ισιώσω)

  7. Ρίτσα καθόλου γενική και αόριστη…αναστοχαστική ίσως αλλά πώς αλλιώς μπορεί κάποιος πράγματι να ενσκήψει μέσα του; Και αν μη τι άλλο αυτή η ανίχνευση έχει ελπίδα να βγάλει έστω και μια μικρή κραυγή απέναντι στη συνενοχή του τίποτα ακριβώς γιατί αυτό το τίποτα αφορά τόσο πολύ αυτό το ‘πολυτελές ατομικό’ ….Και φυσικά όλα αυτά έχουν ξαναγίνει και θα γίνονται αλλά αυτό που κρίνει και προκρίνει είναι το σύγχρονο και υπο αυτή την έννοια ο σύγχρονος άνθρωπος είναι ταυτόχρονα παλιός αλλά και νέος…Ισως γι’ αυτό καμία αλληλοεπίδραση διαμόρφωσης δεν μπορεί να ισχύσει χωρίς αυτού του είδους τις καταγραφές…που παραπέμπουν ακριβώς στο σεφερικό: «Είναι προτιμότερο να ζείς όπως σκέφτεσαι παρά να σκέφτεσαι όπως ζείς» και υπο αυτή την έννοι αυτή σου η παρέμβαση έχει νόημα, είναι επίκαιρη και φυσικά διαχρωνική για τα σκεπτόμενα…

  8. Zero , αυτό το τελευταίο με τα μαθηματικά με συγκινεί, καθ ότι δεν καταλαβαίνω γρι από δαύτα. Αλλά το ξέρεις, ό,τι δεν κατέχεις μπορεί ακομη και να σε γοητεύσει.
    Ειναι αλήθεια οτι εγκέφαλος μας είναι περιπλοκος σε τέτοιο βαθμό ώστε αναγει σε θέματα μεγάλα θέματα που ανήκουν στη συνήθη ροή των πραγμάτων. Κι αυτο εκανα εγω με το συγκεκριμένο πόστ
    ριτς

  9. @@ egournelou Απλώς Ελένη μου εκφραζω εμμέσως καποιες αγωνίες μου. Φαντάζομαι και οι προηγούμενοι εμου τα ιδια θα ελεγαν. Δεν είμαι απαισιοδοξη, ουτε οπισθοδρομική, ουτε παρελθοντολογούσα. Το αντίθετο. Αρπάζω οτιδήποτε καινούργιο μου τυχαίνει. Αλλά δεν αντέχω την έλλειψη σεβασμού, αξιοκρατίας και καλοσύνης, δοσίματος του ανθρώπου., Αυτά μου λείπουν και θα τα αναζητώ γιατί έτσι κατανοώ τη ζωή καλύτερα
    σε φιλω
    ριτς

  10. yo!reeka’s /ισιώστε, ισιώστε εσεις, κι εμεις τα λεμε αυριο. Μέρα είναι, το μυαλό πιο καθαρό, κάτι θα βρούμε για να δικαιολογήσουμε εαυτους
    χαιρετω
    ριτς

  11. Για να μην ανησυχείς και είναι και αργά και η Μενιεκ θα βλέπει μπάλα τώρα για να σου απαντήση το σχόλιο της πάει σε αυτό που έγραψες.. «Αλλά νομίζω ότι απο τη θεωρία ξεκινάμε για να φτάσουμε στην πράξη. Αν κανω λαθος, διορθώστε με.»! Για αυτό είναι είναι οι φίλοι για τα δεκανίκια της μπλογκόσφαιρας … Καληνύχτα

  12. Αγαπητή Ρίτσα γράφεις το ένα ποστ μετά το άλλο και δεν σε προλαβαίνω. Επί του κειμένου τώρα: από τη θεωρία στην πράξη ή από την πράξη στη θεωρία; Αρκετές φορές οι μέχρι στιγμής γνωστές αλληλουχίες ανατρέπονται – αν και «πολιτικό ον» ο σύγχρονος άνθρωπος μπορεί να πράττει σύμφωμα με το ένστικτο του και να παράγει θεωρία από την πράξη (δε κατάλαβες γρι; Δεν πειράζει, ούτε εγώ ;D ).

    Επί της ουσίας δεν πιστεύω πως υπάρχει «παλιός» και «κανούργιος» άνθρωπος. Απλά η μεταβολή των κοινωνικών και πολιτικών δεδομένων αλλάζει ταυτόχρονα τον τρόπο ζωής και σκέψης. Προς το καλύτερο η προς το χειρότερο, αυτό είναι σχετικό και πάντοτε υποκειμενικό.

  13. nzorba the greek ναι, αυτο θελω να πω , εφηυρα όμως το παλιός και το νεος ως προς το λογοτεχνικότερο. Και συμφωνώ ότι υπάρχει υποειμενισμός ως προς το καλύτερο ή το χειρότερο. Πάντως αναφέρομαι κυρίως σε θέματα αγωγής και συμπεριφοράς, γιατί η εξέλιξη , η όποια εξελιξη είναι χαρά μου και καμάρι μου,αλλά να μην τα ισοπεδώνουμε ολα, γιατί περι αυτου πρόκειται σε μεγάλες κοινωνικές ομάδες. Μη μου πεις ότι δεν το ζεις γύρω σου ;’
    χαιρετώ….
    να χαμηλωσω ταχυτητες , μάλλον ε ; Οκ.
    ριτς

  14. Penelope….λες ναναι αυτό ; Μπα, είμαι πεπεισμένη ότι από τη θεωρία πάμε στην πράξη. Κατ ευθείαν στην πράξη σημαίνει έλλειψη σκέψης ίσως, έλλειψη προετοιμασίας για κάτι, αρα επιπολαιότητα….Καλα, καλά, μη με δείρετε τωρα γιατί λεω αρλούμπες….
    Προσεξες, Πενελοπε, οτι το Νατασσάκι δεν έχει εμφανιστεί να σχολιάσει; Τί του λες τώρα; Κι αν τη δεις πώς πρωτοστατεί αλλού, θα τρελλαθείς… Τί να κάνουμε Πενελοπε… έχουμε και τις προτιμήσεις μας…
    χα, χα, χα…..
    ριτς

  15. Επειδή εβαλες ‘γενικούρες ‘ για αυτό. Name and shame, πες ποιος κάνει ορθοπεταλιά ποιός είναι αυτός ο νάρκισσος με τον καθρέπτη? να μην ψαχνόμαστε τώρα μεταξύ μας…

  16. Penelope….Καλα , δεν τους εχεις δει αυτούς που κανουν ορθοπεταλια στους δρομους στα γραφεία στα σπίτια ; σημερα εχουμε και ορθοπεταλιες στη θεσσαλονικη

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: