Αφορισμοί : λέξη οικεία για έναν Κάφκα

Δεν έτυχε ποτέ σε τούτο το μπλογκ να γράψω κάτι για τον Κάφκα. Κι όμως τον θαυμάζω και θυμάμαι φοιτήτρια της Νομικής πήγαινα στα κοντινά περίπτερα και αναζητούσα τις φτηνές εκδόσεις των βιβλίων του κι ύστερα νύχτες ολόκληρες πάσχιζα να διακρίνω τον κόσμο του πίσω από το γυάλινο τοίχο της μελαγχολίας του. Ποτέ δεν τα κατάφερα. Προ εβδομάδων διαβασα κάτι γι αυτόν τον σπουδαίο καθοδηγητή του λογοτεχνικού κειμένου , κάτι για το αν πήγε με πόρνη ή δεν πήγε…κι εβαλα τα γέλια. Είπα μέσα μου, μα πώς μπορούμε και αναλώνουμε το χρόνο μας με τόσο μικρές υποθέσεις; Ακόμη κι αν πήγε – κατι πολυ συνηθισμένο στην εποχή του – πώς αλλοιώνεται η σημασία της υπαρξης του; Πώς υποβαθμίζεται ; Πολλές φορές εχω την αισθηση ότι γράφουμε για να γράφουμε,επιπόλαια και κουτσομπολιστικα σ ενα τριβιαλ στάιλ

Μια από τις εκδόσεις του βιβλίου του "Η Μεταμόρφωση", η πιο διάσημη ιστορία του, περιγράφει την περίπτωση ενός νεαρού άντρα που ένα πρωινό ξυπνάει μεταμορφωμένος σε μια τεράστια κατσαρίδα.

Βρήκα τους Αφορισμούς του Καφκα και επέλεξα κάτι πεσσιμιστικό και ταπεινωτικό της ύπαρξής του.

«Την εικόνα της ύπαρξής μου την αποδίδει σωστά η εικόνα ενός άχρηστου, σκεπασμένου από χιόνι και πάγο πασσάλου, που είναι μισοχωμένος λοξά στο έδαφος, σ ένα κατασκαμμένο χωράφι στην άκρη μιας μεγάλης πεδιάδας, όπως τη βλέπει κάποιος μια σκοτεινή χειμωνιάτικη νυχτα. Μόνο το ανάχωμα που προκαλώ είναι αποτελεσματικό…»

Να κάτι κάτι, διαφορετικό, εξίσου απαισιόδοξο ομως :

«Γιατι είναι παράλογο να θέτει κανείς ερωτήματα ; Το να διαμαρτύρεται κανείς σημαίνει ότι θέτει ερωτήματα και περιμένει απαντήσεις. Αλλά τα ερωτήματα που δεν απαντώνται μόνα τους τη στιγμή που διατυπώνονται,δεν παίρνουν ποτέ απάντηση. Δεν υπάρχει απόσταση ανάμεσα σ’αυτόν που ρωτάει και αυτόν που απαντάει. Δεν υπάρχει καμια απόσταση που θα πρέπει να καλυφθεί. Εξ ου και τα ερωτήματα επ’ αναμονή είναι παράλογα»

Και κάτι ακόμη : «Τα δεινά της συμβίωσης. Υποχρεώνεσαι να ζήσεις με την έλλειψη κατανόησης, τον οίκτο, τη φιληδονία, τη δειλία , τη ματαιοδοξία,  και μόνο ένα πενιχρό ρυάκι που ίσως αξίζει να ονομαστεί έρωτας κυλάει στα βάθη του εδάφους, απρόσιτο σε κάθε αναζήτηση και μια μέρα αναβλύζει στη στιγμή μιας στιγμής.»

Ο Κάφκα ήταν ξενύχτης και τακτικός θαμώνας οίκων ανοχής. Στην καλύτερη περίπτωση, προτιμούσε τους εύκολους στόχους: λαϊκά κορίτσια. Από σερβιτόρες μέχρι αποτυχημένες ηθοποιούς, τη συντροφιά των οποίων απολάμβανε στα εστιατόρια με τα περίφημα σεπαρέ της εποχής και σε δωμάτια ξενοδοχείων. Ενα τέτοιο κορίτσι φωτογραφήθηκε μαζί του – μόνο που στη συνέχεια, η μισή φωτογραφία… λογοκρίθηκε. Ετσι, η γνωστή φωτογραφία του χαμογελαστού(!) Κάφκα με το καπέλο και το σκύλο στα δεξιά του περιείχε στην πραγματικότητα και μια άσημη, λησμονημένη αρτίστα, ονόματι Hansi Szokoll.( Στοιχεία που περιλαμβάνονται στο βιβλίο του J. Hawes)

Tumbling the author myth

Why such anger about my revelations of Kafka’s interest in pornography? His legacy could stand a little debunking

Ο συγγραφέας αναφέρεται μεταξύ άλλων στο πώς καταταλαιπώρησε την αρραβωνιαστικιά του Φελίτσε, την οποία ουδέποτε επιθύμησε, αλλά ήξερε ότι ήταν μια γυναίκα η οποία θα του εξασφάλιζε μια ήσυχη ζωή για να γράφει. Αποτέλεσμα; Απίστευτες παλινωδίες, σε βαθμό γελοιότητας και, βέβαια, απιστίες.

ριτς

Advertisements

Μια χούφτα ακτιβιστές στη Γάζα:η απάντηση στη δική μας αδράνεια.

Την είδα στου Allu Fun Marx και μου ήρεσε πολύ

Η πράξη ήταν καθαρά συμβολική, όπως άλλωστε και η στιγμιαία άρση του αποκλεισμού της Λωρίδας της Γάζας. Ο δρόμος, όμως, για την επανάληψη της πρωτοβουλίας μιας χούφτας ακτιβιστών απ’ όλο τον κόσμο έχει πλέον ανοίξει, θυμίζοντας ότι τα μεγάλα γεγονότα ξεκινούν από απλές χειρονομίες. Την περασμένη εβδομάδα ξεκίνησαν από τη Λάρνακα με προορισμό τη Λωρίδα της Γάζας 44 ακτιβιστές -ανάμεσά τους κι ένας Ισραηλινός- έχοντας επιβιβαστεί σε δύο υπό ελληνική σημαία πλοιάρια. Ο καιρός δεν υπήρξε σύμμαχός τους, τα συστήματα επικοινωνίας δεν ήταν ό,τι καλύτερο και ο ισραηλινός ναυτικός αποκλεισμός της Λωρίδας ήταν δύσκολη υπόθεση. Ομως, σε τούτο τον κόσμο πάντα θα υπάρχει ένας Δαβίδ, που θα ορθώνει το ανάστημα του στον Γολιάθ. Κάπως έτσι οι ακτιβιστές, έχοντας κατά νου ότι η συλλογική τιμωρία δεν πρέπει να ισχύει για κανέναν λαό, ήραν τον αποκλεισμό κι έφτασαν στο παλαιστινιακό λιμάνι, επευφημούμενοι από ρακένδυτα παιδιά. Αν κάτι έπραξαν αυτοί οι γενναίοι άνθρωποι είναι πρώτον, να μας σηκώσουν, έστω και από περιέργεια, από τον καναπέ μας και δεύτερον, να μας θυμίσουν ότι σ’ αυτό το σκονισμένο κομμάτι γης, η ζωή των Παλαιστινίων κινείται στην κόψη του ξυραφιού. Αν δεν υπάρξουν γενναίες αποφάσεις, πέρα από πολιτικές σκοπιμότητες και συμφέροντα, αν δεν υπάρξει συρραφή των κομματιών της Φατάχ και της Χαμάς, η σταύρωση των απλών ανθρώπων θα γίνει υπόθεση ρουτίνας.

Αυτούς τους λέμε militants( δηλαδή μαχητές).Οι άλλοι τους λένε terrorists( δηλαδή τρομοκράτες). Μπλέξαμε

Ολοι επιρρίπτουν ευθύνες στη Χαμάς, μια και η Φατάχ αποκτά μέρα με τη μέρα την έξωθεν καλή μαρτυρία. Αλλά τι ακριβώς κάνει η Χαμάς; Οντας παροπλισμένη σε μερικά τ. χλμ. γης κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα: παίζει με τη φωτιά, εκτοξεύοντας πυραύλους εναντίον του Ισραήλ, διαταράσσοντας ακόμη περισσότερο το κλίμα ανασφάλειας των ισραηλινών πολιτών. Παράλληλα, αποσυνθέτει βήμα – βήμα τη συμφωνία της Ανάπολης, στριμώχνοντας τον Αμπάς και αναδεικνύοντας την ισραηλινή ακυβερνησία. Νοιώθει δε εξαιρετικά, όταν οι Ισραηλινοί την αποκαλούν τρομοκρατική οργάνωση. Αλλωστε, κάτω από αυτή την ομπρέλα, προωθεί την αγαπημένη πρακτική της Γηραιάς Αλβιώνας του διαίρει και βασίλευε.

Φωτομοντάζ του Peter Kennard

Προ καιρού, ο Τόνι Μπλερ κατηφόρισε ως άλλος εφήμερος Μεσσίας στη Μέση Ανατολή, δίδοντας την εντύπωση ότι προετοιμάζεται για μια κατάθεση ψυχής. Προφανώς, είδε τις δυσκολίες και ευθυγραμμίστηκε με τους προκατόχους του. Οσο για τη Λωρίδα της Γάζας, ούτε λόγος. «Μα, εκεί δεν είναι η φωλιά των τρομοκρατών», θα σκέφτηκε; Προφανώς, ο κλήρος πέφτει και πάλι στην Ε.Ε., η οποία αν και «σάντουιτς» ανάμεσα στη Ρωσία και τις ΗΠΑ, εξαιτίας της γεωργιανής κρίσης, θα πρέπει να διαρρήξει το συρμάτινο πλέγμα που περιβάλλει το Παλαιστινιακό. Στην αντίθετη περίπτωση, οι πολιορκημένοι της Γάζας δεν θά ’χουν παρά να αποδεχτούν τη διεθνή συνωμοσία της σιωπής.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 27-8-2008

ριτς

Με αφορμή ένα βιβλίο, φευγαλέες αναφορές στον φιλελευθερισμό.


Για πολλούς, ακόμη και η λέξη προκαλεί δυσφορία. Φιλελευθερισμός, είπατε; Όχι, ευχαριστώ δεν θα πάρω. Προτιμώ να είμαι καθηλωμένος στο σήμερα, να ζεσταίνω καθημερινά τη φωλιά με τα κεκτημένα μου και να αναζητώ όλο και περισσότερο την παρουσία του γιγαντιαίου και πολυπλόκαμου κράτους. Στο κάτω κάτω εγώ δεν το πληρώνω; Ας με υπηρετήσει, λοιπόν, όπως μου πρέπει!

Η αλήθεια είναι ότι ο άνθρωπος με ευκολία σπεύδει συχνά να απορρίψει ή να χειροκροτήσει πολιτικές ιδεολογίες, χωρίς προηγουμένως να έχει εντρυφήσει σ’ αυτές, όντας τρόπον τινά θύμα του συρμού της εποχής του και της δημαγωγίας των πολιτικών. Θα ’χετε ίσως προσέξει ότι στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό, τα φιλελεύθερα κόμματα δεν πρόκοψαν ή μάλλον δεν κατάφεραν να συγκινήσουν τα πλήθη. Ο ορθολογισμός δεν υπήρξε ποτέ γοητευτικός, καθώς απορρίπτει οτιδήποτε λαϊκιστικό και συναισθηματικά φορτισμένο. Γι’ αυτό και οι φιλελεύθεροι, προκειμένου να αποκτήσουν έδρανο και στεντόρεια φωνή χρειάστηκε να υπαχθούν σε σταθερές πολιτικές ομάδες, κυρίως όμως συντηρητικές, καθώς για την αριστερά αποτελούσαν και αποτελούν απαγορευμένο καρπό. Αλλά αυτός ο επαχθής συνεταιρισμός δεν είναι ό,τι καλύτερο. Ακόμη και στα μπλογκ που στην εποχή μας αφθονούν, όσα έχουν ενστερνιστεί στον τίτλο τους τον φιλελευθερισμό βρίσκονται στην ουρά της γενικής κατάταξης, ή έχουν λιγοστούς «πελάτες» ή σε τελική ανάλυση γίνονται σάκος του μποξ για τους διαφωνούντες.

Κι όμως, αν ανατρέξουμε βιαστικά και επιφανειακά στην ιστορία της χώρας θα πρέπει να σταθούμε στις προσωπικότητες που συνέθεσαν τον λεγόμενο ελληνικό διαφωτισμό, βαθιά επηρεασμένες από τον ευρωπαϊκό διαφωτισμό, γνώρισμα του οποίου είναι και ο φιλελευθερισμός. Η πνευματική κίνηση που σημειώθηκε στη Δυτική Ευρώπη στα τέλη του 17ου αιώνα, με κύριους στόχους τη λύτρωση του ανθρώπινου πνεύματος από τις προλήψεις, τις δεισιδαιμονίες, την αυθεντία του κράτους και της Εκκλησίας και την επικράτηση του ορθού λόγου, της πνευματικής ελευθερίας, της ανεξιθρησκίας και του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, έγινε σημαία για ανθρώπους, όπως ο Ευγένιος Βούλγαρης, ο Ρήγας Φεραίος, ο Αδαμάντιος Κοραής, o Ροΐδης και ενδεχομένως ο Ανδρέας Λασκαράτος (αν και ο Λασκαράτος διακρίθηκε κυρίως για τον θρησκευτικό φιλελευθερισμό του). Βεβαίως, πολλοί από αυτούς απαξιώθηκαν και κάποιοι αφορίστηκαν από την Εκκλησία, η οποία δεν είχε το παραμικρό περιθώριο να αντέξει –εκείνη την εποχή– τον θρησκευτικό φιλελευθερισμό.

Στη συνέχεια θα ήθελα να προσθέσω τον Ελευθέριο Βενιζέλο,τον πολιτικό που υπήρξε προσηλωμένος στις αξίες της φιλελεύθερης σκέψης (σήμερα μέχρι παρεξηγήσεως διαστρεβλωμένη) και είχε πάντα κατά νουν να προχωρήσει σε τολμηρές μεταρρυθμίσεις που θα άλλαζαν τη μορφή της Ελλάδας. Ήταν κατ’ εξοχήν οπαδός της ατομικής ελευθερίας, βαθιά πεπεισμένος ότι ο άνθρωπος μπορεί να χαράσσει ο ίδιος τη μοίρα του και σίγουρος ότι το ατομικό συμφέρον αποτελεί το πιο ισχυρό κίνητρο για την ατομική και συλλογική πρόοδο.

Κάτι που είχε διαλαλήσει νωρίτερα, το 1776, ο πατέρας του φιλελευθερισμού Ανταμ Σμιθ,στο βιβλίο του «Μελέτη για τις αιτίες του πλούτου των Εθνών».Ο Σμιθ είναι γνωστό ότι καταδικάζει τις κρατικές παρεμβάσεις (λιγότερο κράτος), ασκεί έντονη κριτική στις συντεχνίες και στα κλειστά επαγγέλματα και τάσσεται κατά των κρατικών και ιδιωτικών μονοπωλίων, αποδοκιμάζοντας και τους πλούσιους κεφαλαιούχους που επιδιώκουν τη δημιουργία μονοπωλιακών καταστάσεων, νοθεύοντας τον ελεύθερο ανταγωνισμό.

Αφορμή γι’ αυτές τις αναφορές στον φιλελευθερισμό υπήρξε το βιβλίο του διευθυντού του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών Δημήτρη Σκάλκου («Αλήθειες για το φιλελευθερισμό», εκδόσεις Κριτική) που έφτασε στο δημοσιογραφικό γραφείο προ μηνών και που αποφάσισα να το ξεσκονίσω και να το προβάλω, όχι γιατί στηρίζω ή δεν στηρίζω τον φιλελευθερισμό, αλλά γιατί πιστεύω ότι μέσα από τις σελίδες του μπορεί κάποιος να σχηματίσει μια εικόνα γι’ αυτό το σύστημα αξιών που προς το παρόν κατατάσσεται στην ουρά των πολιτικών συστημάτων. Το βιβλίο προλογίζει ο συνάδελφος Πάσχος Μανδραβέλης, σημειώνοντας μεταξύ άλλων ότι για την ελληνική κοινή γνώμη ο φιλελευθερισμός είναι ό,τι η κόλαση για τις θρησκευτικές θεωρίες. Λειτουργεί ως φόβητρο που αποτρέπει κάθε ανατροπή της καθεστηκυίας τάξης. Για τους περισσότερους Ελληνες –σημειωτέον ότι οι Ελληνες στη συντριπτική τους πλειοψηφία έχουν αριστερή συνείδηση, ασχέτως του τι ψηφίζουν– ο φιλελευθερισμός φταίει για τα πάντα. Συν τοις άλλοις, μετά το τέλος του εμφυλίου, οι δεξιές κυβερνήσεις στηρίχτηκαν πάνω σ’ ένα ρηχό αντικομμουνισμό που πρόταγμά του –λέει ο Πάσχος Μανδραβέλης– είχε τον εθνικισμό, αντί την ελευθερία του ατόμου. Η αριστερά από την άλλη αγκάλιασε τον πολιτικό φιλελευθερισμό ως ασπίδα στις διώξεις που υφίστατο, παρά ως βασικό συστατικό της προβληματικής της. Κάπως έτσι φτάσαμε στο σημείο κάθε προσπάθεια εκσυγχρονισμού της χώρας να θεωρείται ως φιλελεύθερη, άρα καταστροφική.

Ο Δημήτρης Σκάλκος επιχειρεί μια ιστορική αναδρομή, αναφερόμενος σε δύο εμβληματικές μορφές της σύγχρονης φιλελεύθερης σκέψης, στον Friedrich Hayek (Ο δρόμος προς τη δουλεία) και στον Karl Popper (Η ανοικτή κοινωνία και οι εχθροί της), οι οποίες αλληλοσυμπληρώνονται.Ο φιλελευθερισμός, γράφει, τραυματίστηκε στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και οι ιδέες της ελευθερίας υποχώρησαν μπροστά στη φαιοκόκκινη απειλή του σταλινισμού και του εθνικοσοσιαλιστικού ολοκληρωτισμού. Και οι φιλελεύθεροι, όπως είπε ο Hayek το 1952, προχωρούσαν μόνοι τους, γελοιοποιημένοι και χωρίς την παραμικρή απήχηση. Στη συνέχεια ο Δ. Σκάλκος αναφέρεται στο άτομο. Στόχος τόσο του Σμιθ, όσο και του Τόκβιλ ή του Hayek, σημειώνει, ήταν η αποκατάσταση του ατόμου ως φορέα δικαιωμάτων, παραγωγού ιστορίας και πηγή ηθικών επιταγών.Σε άλλο σημείο του βιβλίου του ο συγγραφέας περιγράφει τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του φιλελευθερισμού από τον 20ό αιώνα ως σήμερα: α) είναι ατομικιστικός, αρθρώνεται δηλαδή γύρω από το «πρωτείο του ατόμου», απορρίπτοντας τις κολεκτιβιστικές προσεγγίσεις. β) είναι εξισωτικός, αναγνωρίζοντας την ίδια ηθική αξία σε όλα τα άτομα, απορριπτοντας νομικές ή πολιτικές διακρίσεις γ) είναι παγκόσμιος, δηλαδή πέρα από τα εθνικά και πολιτιστικά σύνορα δ) είναι προοδευτικός, επιδιώκοντας την εξέλιξη και πρόοδο των κοινωνικών και πολιτικών θεσμών.

Στην εποχή μας, γράφει ο Δ. Σκάλκος, ο σοσιαλισμός δεν αποτελεί αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση, ενώ ο φιλελευθερισμός αμφισβητείται ή συγχέεται με τον καπιταλισμό. Η Ελλάδα απουσιάζει απ’ αυτή την ιδεολογική διαμάχη, επιλέγοντας να πορεύεται με το βλέμμα στραμμένο στο παρελθόν(;). Γι’ αυτό και το βιβλίο «Αλήθειες για τον Φιλελευθερισμό» στόχο έχει να αποσαφηνίσει το πραγματικό περιεχόμενο του φιλελευθερισμού ως μια ολοκληρωμένη πρόταση για την οικονομική ανάπτυξη, την πολιτική διακυβέρνηση και την κοινωνική συμβίωση στη νέα εποχή που ανατέλλει.

Να υποθέσω ότι κάποιοι θα φωνάξουν απελπισμένα : Μα πού είναι το κράτος;

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 24-8-2008

ριτς

Στα νησιά Γκαλάπαγκος ο Δαρβίνος ολοφύρεται!

Αρχιπέλαγος Γκαλάπαγκος

Στο μόνιμα ταραγμένο αρχιπέλαγος του Ειρηνικού Ωκεανού, ανοιχτά της Νότιας Αμερικής, βρίσκεται μια πολύπλοκη πανίδα που έδωσε την ιδέα στον Δαρβίνο να διατυπώσει τη θεωρία της εξέλιξης των ειδών. Το 1835 ο μεγάλος άγγλος φυσιοδίφης έφθασε στα νησιά Γκαλάπαγκος με το πλοίο «Beagle» και άρχισε την εξερεύνησή του παρατηρώντας την τεράστια ποικιλία των ζώων. Μία από τις διαπιστώσεις του ήταν ότι τα ζώα και τα φυτά για να επιβιώσουν προσαρμόζονται στο περιβάλλον μέσα στο οποίο ζουν. Ο Δαρβίνος ύστερα από μελέτη 24 χρόνων δημοσίευσε το 1859 το γνωστό βιβλίο του Περί της καταγωγής των ειδών. Λέγεται ότι πιθανόν να είχε συναντήσει και κάποια από τις γιγάντιες χελώνες, ένα από τα πιο σπάνια είδη που φιλοξενούν τα νησιά Γκαλάπαγκος, μια και αυτή η χελώνα ζει 200 χρόνια περίπου. Γύρω της ενδημικοί γλάροι, πιγκουίνοι, σπίνοι, χρωματιστές σούλες, θαλάσσιοι λέοντες που παίζουν με τα σταχτοκόκκινα θαλάσσια ιγκουάνα και μια τεράστια ποικιλία ψαριών και ζώων που κάνουν αυτό το μέρος μοναδικό. Θα έλεγε κανείς ότι θυμίζει κάτι από «Jurassic Park», ιδίως όταν αντικρίσει τα ιγκουάνα στεριάς ενός μέτρου με τα κιτρινωπά αγκαθωτά λέπια τους που μοιάζουν με απογόνους δεινοσαύρων. Ενα άλλο είδος με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά είναι οι ταχυπέτες που δεν διστάζουν να βγάλουν το φαγητό από το στόμα των άλλων πτηνών για να τραφούν. Το μέρος αυτό έχει δικαίως ονομαστεί «εργαστήριο εξέλιξης», μια και εκτός των άλλων μετρά 13 είδη σπίνων, δελφίνια, αμέτρητα ασπόνδυλα, καθώς και διάφορα είδη καρχαριών και ψαριών. Δυστυχώς όλη αυτή η ομορφιά, η ζωντάνια και ο πλούτος της φύσης προκάλεσαν, όπως ήταν επόμενο, την ανθρώπινη παρέμβαση, που στην αρχή περιοριζόταν στην εκμετάλλευση των χελωνών. Είναι αλήθεια ότι κατά καιρούς λαμβάνονται προστατευτικά μέτρα για το αρχιπέλαγος Γκαλάπαγκος αλλά έχει υποστεί και άλλες ζημιές όταν προ επτά ετών μια κηλίδα μαζούτ γέμισε τη θάλασσα , ύστερα από το ναυάγιο του πλοίου ανεφοδιασμού του νησιού πάνω σε ξέρες. Ευτυχώς δεν προκλήθηκε μεγάλη καταστροφή στην πανίδα των νησιών. Το Εθνικό Πάρκο του Ισημερινού, που καλύπτει το 97% του αρχιπελάγους, έχει αναγνωριστεί από την Unesco ως παγκόσμια κληρονομιά, αυτό όμως δεν το εμπόδισε να γίνει θύμα της ανθρώπινης εκμετάλλευσης. Ο αριθμός των τουριστών αυξάνεται κάθε χρόνο και οι απαιτήσεις μεγαλώνουν. Αεροδρόμια δημιουργούνται, πολυτελή ξενοδοχεία φυτρώνουν μέσα στα δάση και στις ακτές, όλο και περισσότερο μπετόν, άσφαλτος στους δρόμους και αυτοκίνητα καθώς και η εισαγωγή κατοικίδιων ζώων είναι μερικές από τις παρεμβάσεις που αλλοιώνουν το τοπίο της περιοχής και, το χειρότερο, επηρεάζουν τη ζωή της υπαρκτής πανίδας. Το μεγαλύτερο πρόβλημα προκαλούν στις ημέρες μας οι επαγγελματίες ψαράδες που ασχολούνται με την αλιεία αστακών αλλά και άλλων ψαριών ξεπερνώντας το όριο που έχουν θέσει οι επιστήμονες. Αυτή η υπερβολή σε συνδυασμό με το φαινόμενο του θερμοκηπίου απειλούν την ισορροπία της πανίδας. Μια ισορροπία που είναι δύσκολο να υπάρξει επειδή οι τουρίστες επιθυμούν από τη μία μεριά να θαυμάσουν την αγνότητα του τόπου αλλά από την άλλη την καταστρέφουν αφού θέλουν να έχουν τις ανέσεις τους. Πρόκειται, δηλαδή, για έναν φαύλο κύκλο και η μόνη λύση είναι η λήψη αυστηρών μέτρων από τους υπευθύνους. Τελευταία οι επιστημονες εντοπισαν εναν ιό παρεμφερή με αυτόν της χολέρας των πουλιών και φοβούνται ότι θα εξαπλωθεί. Πιστεύουν δε ότι ειναι ο άνθρωπος αυτός που τον μετέφερε στα νησιά,θέτοντας σε κίνδυνο ένα γενναίο , οπως λενε, οικοσύστημα.

Γεννήθηκε στη μήτρα της συρρικνούμενης βρετανικής αυτοκρατορίας

Μπαλουχιστάν

Γεννήθηκε στη μήτρα της συρρικνούμενης βρετανικής αυτοκρατορίας, το 1947. Εκτοτε το Πακιστάν αναζητεί απεγνωσμένα όραμα, ζώντας δίπλα σε μια εχθρική Ινδία, κατέχοντας σαφή γεωπολιτική θέση και όντας δέσμιο της κοινωνικοπολιτιστικής του ταυτότητας. Η πορεία του ώς τις μέρες μας είναι γεμάτη εμφυλίους, στρατιωτικά πραξικοπήματα, δολοφονίες μεγάλων πολιτικών ηγετών και αντιπαλότητα με το Νέο Δελχί, σε τέτοιο βαθμό, ώστε να αποκτήσει πυρηνικά όπλα και να αφήσει τη δημοκρατία να εξελιχθεί σε επτασφράγιστο μυστικό για τον λαό. Πρόσφορο έδαφος, επομένως, για την αμερικανική κηδεμονία, η οποία έγινε εντονότερη το 1999, όταν Μουσάραφ πραξικοπηματικά αναρριχήθηκε στην εξουσία.

Πεσαβάρ

Σήμερα, ο Μουσάραφ αποτελεί κουκκίδα στην Ιστορία. Το Πακιστάν, όμως, είναι εκεί με τα πυρηνικά υπό μάλης. Η Δύση κλείνει τα μάτια στα πυρηνικά του και εκτοξεύει δηλητηριώδη βέλη προς στο Ιράν. Σε τούτο τον εύπλαστο κόσμο, η διπλωματική πλαστικότητα απουσιάζει. Μετά τις 11/9, οι μεγάλες δυνάμεις ενεπλάκησαν στον μύθο του συμμαχικού εταίρου, που στην προκειμένη περίπτωση ήταν ο στρατηγός Μουσάραφ. Με την πυγμή που του προσέδιδε το στρατιωτικό του αξίωμα, ο Πακιστανός πρόεδρος έπαιζε σε δύο ταμπλό: οσφυοκάμπτης προς τις ΗΠΑ και παραγοντίσκος των εξτρεμιστών του Ισλάμ, σε τέτοιο βαθμό, ώστε να κατηγορηθεί από την Καμπούλ ότι προσέφερε κάλυψη στους αντάρτες. Το αστείο είναι ότι κατηγορήθηκε και από την Ουάσιγκτον, όταν θέλησε να κατευνάσει τους Ταλιμπάν, βλέποντας ότι έχανε τον έλεγχο των βορεινών περιοχών προς όφελος των τοπικών φυλάρχων. Φαύλος κύκλος κομμένος και ραμμένος στα μέτρα ενός ανατολίτη στρατηγού.

Ισλαμαμπάντ

Ο στρατηγός, όμως, προσμέτρησε τον πολιτικό του βίο και εξώκειλε στα ρηχά του συστήματος. Αραγε, έχοντας πλέον απαλλαγεί από τον δεσμώτη της θα μπορέσει η χώρα να απαλλαγεί και από τα δεσμά της εσωτερικής αντιπαλότητας και να ενστερνιστεί την έννοια της δημοκρατίας; Στην πορεία αυτή, η Ισλαμαμπάντ θα είναι μόνη, καθώς ο ρόλος της ήδη έχει χάσει αρκετό από το λούστρο του πρόσφατου παρελθόντος. Ο πρόεδρος Μπους αποχωρεί, αφήνοντας παρακαταθήκη το ξύπνημα της ρωσικής αρκούδας και οι προεδρικοί υποψήφιοι έχουν τους δικούς τους καημούς. Είναι επομένως αδύνατον να επιστρέψει το Πακιστάν στις πρώτες θέσεις της αμερικανικής ατζέντας. Στο κάτω κάτω, η κόπωση από το κυνήγι μαγισσών είναι τόσο εμφανή, ώστε πολλοί διερωτώνται αν ο επόμενος πρόεδρος των ΗΠΑ θα απαγκιστρωθεί από το «γουιλσόνιο δόγμα» στο όνομα ενός νεοαπομονωτισμού. Το Πακιστάν δεν έχει παρά να συμβιβαστεί με τη γονιδιακή αβεβαιότητά του και στη συνέχεια να αποκοπεί από το καρκίνωμα των στρατιωτικών πραξικοπημάτων. Η χώρα διαθέτει διανοούμενους, διαθέτει και εξέχοντες νομικούς, όπως και επιχειρηματίες. Ισως αυτή η ανώτερη κάστα των Πακιστανών, με επικεφαλής όσο το δυνατόν λιγότερο διεφθαρμένους από τον χρόνο πολιτικούς, θα μπορούσε να αναλάβει το βάρος της εισόδου της χώρας στον ακριβό κόσμο της δημοκρατίας. Αλλιώς, ο λαός θα χρειαστεί να θυσιάσει κι άλλες Μπούτο στον βωμό της εσωτερικής πολιτικής ίντριγκας.

ριτς

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 21/8/2008

Να δούμε τί θα πούμε , τώρα, στα παιδιά….

Οσοι αυτές τις μέρες τριγυρνούν στους δρόμους του Πεκίνου φαντάζομαι ότι θα νιώθουν ασφυκτική πάνω τους την έννοια του υπερπληθυσμού. Ανθρωποι σε πλήρη αριθμητικό κορεσμό, σαν τάγματα μυρμηγκιών, σαν αποικίες εντόμων καταλαμβάνουν τεράστιες εδαφικές εκτάσεις, κινούνται βιαστικά, αγγίζουν με κομφουκιανή χάρη ο ένας τον άλλον…. Ανθρωποι που οχλαγωγούν, που αλλάζουν τον ρουν της ιστορίας, που επιδιώκουν να εξασφαλίσουν για τον εαυτό τους το μέγιστο ποσοστό ευζωίας και νομής των υλικών αγαθών. Δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια που ο λογοτέχνης έγραφε για το πλήθος που αύριο θα γίνει εφιάλτης. Η γη, έλεγε, με τα πεντακόσια και τα οκτακόσια εκατομμύρια έγινε η γη με τα τρία δισεκατομμύρια και αύριο με τα τέσσερα και τα είκοσι δισεκατομμύρια.

Προφανώς ο λογοτέχνης ήταν βαθιά επηρεασμένος από τον Αγγλο οικονομολόγο Τόμας Μάλθους και την απαισιοδοξία του απέναντι σ’ έναν ραγδαία αυξανόμενο πληθυσμό. Στο βιβλίο του «Μελέτη επί της Αρχής του Πληθυσμού» [1798] ο Μάλθους σημείωνε ότι ο πληθυσμός της γης αυξάνεται με γεωμετρικό ρυθμό, ενώ τα αποθέματα τροφής αυξάνονται αριθμητικά. Αρα, αν κάτι περίμενε την ανθρωπότητα στη γωνία, ήταν η σταδιακή καταστροφή της, καθώς τη δεδομένη στιγμή δεν θα υπήρχε η παραμικρή δυνατότητα να τραφούν οι ορδές των δισ. Ο Μάλθους με την πάροδο των χρόνων απέκτησε οπαδούς, ένας εκ των οποίων είναι ο Αμερικανός εντομολόγος Πολ Ελριχ. Το 1968, έξι χρόνια μετά τη δημοσίευση της «Σιωπηλής Ανοιξης» από τη Ραχήλ Ρ. Κάρσον -το βιβλίο ήταν το πρώτο λιθαράκι σ’ αυτό που στη συνέχεια ονομάσαμε σύγχρονη περιβαλλοντική συνείδηση- ένας νεαρός Αμερικανός εντομολόγος, καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Στάνφορντ της Καλιφόρνια δημοσίευσε το εκρηκτικό βιβλίο «Πληθυσμιακή Βόμβα». Το σκεπτικό του βιβλίου θεωρήθηκε αντανάκλαση της επαναστατικής ευαισθησίας και της αναμενόμενης ανησυχίας της εποχής του. Ο Ελριχ και η σύζυγός του Αννα παρουσίασαν ένα μεταμαλθουσιακό σενάριο άμεσης πληθυσμιακής έκρηξης η οποία θα οδηγούσε στην καταστροφή. «Η μάχη για να θρέψουμε όλη την ανθρωπότητα έχει τελειώσει», προειδοποιούσε το ζεύγος Ελριχ. «Στις δεκαετίες του ’70 και του ’80, εκατοντάδες εκατομμμύρια άνθρωποι θα πεινάσουν μέχρι θανάτου. Εκείνη την τελευταία μέρα, τίποτα δεν θα μπορεί να αποτρέψει τη δραματική αύξηση των ποσοστών θανάτων…». Οταν ο Ελριχ έγραψε το βιβλίο «Πληθυσμιακή βόμβα», ο πληθυσμός της γης ήταν γύρω στα 3,5 δισ. Σήμερα είναι 6,7 δισ.

Την επομένη της δημοσίευσης του βιβλίου, όπου μεταξύ άλλων ο Ελριχ έλεγε ότι οι κοινωνίες οφείλουν να βρουν τρόπους περιορισμού της πληθυσμιακής αύξησης ξέσπασε πόλεμος διαμαρτυριών. Η Αριστερά χαρακτήρισε ανήθικη τη μεταμαλθουσιακή θεωρία και εξέφρασε φόβους ότι η Δεξιά θα τη χρησιμοποιήσει, προκειμένου να προωθήσει τα σχέδιά της για… εθνοκαθάρσεις! Αλλά και η Δεξιά είχε τις απόψεις της. Οι εκπρόσωποί της είπαν ότι μια τέτοια αύξηση του πληθυσμού θα περιόριζε τα δικαίωμα του ατόμου. Και αυτοί επομένως επανέλαβαν τους φόβους των μαλθουσιανών που πίστευαν ότι τα δισ. των ανθρώπων θα απαιτούσαν να αποκτήσουν ό,τι είχε ο ένας, ο προνομιούχος! Σαράντα χρόνια μετά, το μήνυμα του Ελριχ (σήμερα είναι 76 ετών) έχει αμβλυνθεί. Ο ίδιος και η γυναίκα του δημοσίευσαν ένα άλλο βιβλίο με τον τίτλο «Το Κυρίαρχο Ζώο», με κεντρικό θέμα τον Homo Sapiens, ο οποίος έγινε τόσο ισχυρός, ώστε μπορεί πλέον να υπονομεύσει την ικανότητα της γης να αντέξει όλο και περισσότερους ανθρώπους.

Ας είμαστε, όμως, ρεαλιστές. Και τότε και τώρα, οι φωνές αγωνίας, έμπλεες αρνητισμού, δεν στηρίζονταν στο πουθενά. Η φτώχεια του παρελθόντος και η ευημερία του σήμερα -τα δύο άκρα του ίδιου ζητήματος- αποτελούσαν και αποτελούν βούτυρο στο ψωμί όσων αρέσκονται στην εσχατολογία. Η διάχυση του φόβου παραμένει δυνατό εργαλείο προσέγγισης της ζωής των ακυβέρνητων ανθρώπων και ο παραλογισμός είχε οδηγήσει κάποιους να ισχυριστούν ότι ο υπερπληθυσμός θα υπονόμευε την οικονομική ανάπτυξη και θα βοηθούσε στην εξάπλωση του κομμουνισμού. Ευτυχώς άπαντες διαψεύστηκαν πανηγυρικά -τουλάχιστον σε μεγάλο βαθμό- καθώς μέσα από τον λαϊκό καπιταλισμό και την «απαξιωμένη» παγκοσμιοποίηση, τεράστιες πληθυσμιακές ομάδες στον Τρίτο Κόσμο ωφελήθηκαν και σήμερα συνθέτουν μια ευρεία μεσαία τάξη. Ωστόσο, θέμα υπάρχει, αν και όχι όσο βίαιο το παρουσιάζουν: η περιβαλλοντική κρίση, η ενεργειακή στη συνέχεια κρίση και η πρόσφατη κρίση των τροφίμων έχουν κοινό παρονομαστή που δεν είναι άλλος από την αύξηση του πληθυσμού.

Τι ειρωνεία κι αυτή! Τη στιγμή που μιλάμε με τόση άνεση για τον ποιοτικό άνθρωπο, για τα αγαθά των προηγμένων κοινωνιών, για την ανάδειξη ακόμη περισσότερο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που προσδοκούμε περαιτέρω βελτίωση της ευημερίας και άμβλυνση διεθνώς της φτώχειας, κάποιοι επιστήμονες επανέρχονται για να ταράξουν τη νηνεμία του σύγχρονου πολίτη, αυτού που θα ήθελε να δει την οριστική μετατροπή του φυσικού όντος σε ολοκληρωμένη μονάδα της κοινωνικής ζωής. Κι έρχονται πώς λέτε; Προτείνοντας στα νέα ζευγάρια να αποφεύγουν την τεκνοποίηση ή να γεννούν… μινιμαλιστικά προκειμένου να σωθεί ο πλανήτης! Συνδέουν δηλαδή για χιλιοστή οφορά την καινούργια ζωή με τη ζωή του πλανήτη. Σώστε τον πλανήτη! Σταματήστε να γεννάτε! Αυτό ήταν εν πολλοίς το μήνυμα του κύριου άρθρου του σοβαρού επιστημονικού περιοδικού British Medical Journal. Στο επίμαχο άρθρο αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι η γέννηση ενός παιδιού σήμερα στη Βρετανία θα είναι υπεύθυνη για την αύξηση κατά 150% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα απ’ ό,τι η γέννηση ενός παιδιού στην Αιθιοπία. Αρα, από πού θα αρχίσουμε τις περικοπές; Μα από τη Δύση που θέλει τα παιδιά της καλοζωισμένα.

Το δημογραφικό υπήρξε πάντοτε ένα από τα σοβαρότερα κεφάλαια των οικονομολόγων και των κοινωνιολόγων. Αλλά όχι από αυτή την πλευρά. Η πλέον προβεβλημένη είναι αυτή που συνδέεται με την υπογεννητικότητα της Ευρώπης με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει. Αλλά προς τί η επιστροφή στις ρίζες της τρομολαγνείας; Η γέννηση των παιδιών αποτελεί την υπέρτατη επιλογή ή και την ανάγκη αν θέλετε για τη δημιουργία και σύσφιγξη του κοινωνικού κυττάρου που λέγεται οικογένεια. Η έννοια της συνέχειας πρωταρχκή. Το νέο ζευγάρι πασχίζει προς αυτή την κατεύθυνση και μάλιστα γύρω από την αγωνία του έχει στηθεί τεράστια βιομηχανία υποβοήθησης των ανθρώπων να τεκνοποιήσουν. Τώρα τους λέμε, κάντε κράτει, γιατί κινδυνεύει ο πλανήτης. Ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια ενός δομημένου κόσμου ή μάλλον ο ξεπερασμένος Τόμας Μάλθους σε νέα επεισόδια… Δέος μπροστά στη σκέψη ότι κάποιο απ’ τα παιδιά μας μπορεί να ζητήσει τη γνώμη μας.

ριτς

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 17-8-2008

Μαχμούντ Νταρουίς , ύστατος χαιρετισμός

Χθες, η γη της Παλαιστίνης που τόσο αγάπησε ο ποιητής τον δέχτηκε εγκάρδια στην αγκαλιά της. Για πάντα, για να διαφεντεύει από εκεί την ανθρώπινη σοφία, αλλά και τον ανθρώπινο πόνο που σκορπιέται απερίσκεπτα και άκριτα πάνω απ’ τους απανταχού αδύναμους του κόσμου.

Τιμής ένεκεν σε έναν ποιητή

Της Ριτσας Μασουρα

«Η ελπίδα είναι μια αθεράπευτη ασθένεια, που πλήττει δεκαετίες τώρα τους Παλαιστίνιους. Κι είναι η ελπίδα για μια ζωή κανονική, σαν όλων των ανθρώπων τις ζωές, όπου δεν θα υπάρχουν ούτε ήρωες, μα ούτε και θύματα…». Μιλώντας προ ετών στη γαλλική εφημερίδα «Monde», ο Παλαιστίνιος ποιητής Μαχμούντ Νταρουίςθύμισε στον αφυπνισμένο πολίτη την αγωνία του, αλλά και την αγωνία όλων των Παλαιστινίων «που βλέπουν τα κορμιά και τα όνειρά τους να σημαδεύονται από τα ισραηλινά πυρά».

Ο Μαχμούντ Νταρουίς, σπουδαίος εκφραστής της αραβικής λογοτεχνίας άφησε την τελευταία του πνοή στις 9 Αυγούστου σε νοσοκομείο του Χιούστον, σε ηλικία 67 ετών. Οσοι έχουν διαβάσει ποιήματά του -τεράστιοι βηματισμοί πέρα από το μπετόν αρμέ τού ημιμαθούς κόσμου- θα συμφωνήσουν ότι ο Νταρουίς ήταν παθιασμένος με την έννοια της πατρίδας που ποτέ δεν είχε και συχνά ξεπερνούσε τα φυσικά του όρια περιγράφοντας το άγος του λαού του. Θα συμφωνήσουν επίσης ότι ενέσπειρε περηφάνια σε στιγμές ήττας και κατοχής, εξυμνούσε τους άνδρες και τις γυναίκες που ανθίσταντο και υπενθύμιζε στον κόσμο ότι ο λαός του ποτέ δεν θα συμβιβαστεί. Οντας όμως αυστηρά οικουμενικός άνθρωπος άκουγε την κραυγή οποιουδήποτε απλού πολίτη που συγκρούεται με τις δυνάμεις της εξουσίας και ηττάται.

Εχοντας περάσει χρόνους σε φυλακές έγινε πρώτα ο ποιητής της αντίστασης και στη συνέχεια ο ποιητής της συνείδησης. Η πραγματεία του δικαιώθηκε πανηγυρικά -έστω και στιγμιαία- όταν το 2000, ο Ισραηλινός υπουργός Παιδείας προέτρεψε να συμπεριληφθούν ορισμένα από τα ποιήματά του στο πρόγραμμα των μαθητών του ισραηλινού λυκείου. Ο Εχούντ Μπάρακ αρνήθηκε να δεχτεί την προτροπή του υπουργού, δηλώνοντας ότι το Ισραήλ δεν είναι ακόμη έτοιμο για τέτοιου είδους υπερβάσεις. Ισως γιατί ο Νταρουίς συχνά περιέγραφε πόσο δύσκολο είναι να ζει κανείς με το τραύμα της εξαφάνισης της πατρικής γης, εκτός αν μια εξισορροπημένη συγκατοίκηση έδινε σάρκα και οστά στις δύο οντότητες, χωρίς η μια να ξεριζώσει την άλλη.

Το έργο του Νταρουίς κατακλύζεται από την παρουσία τής γης της Παλαιστίνης, τις παιδικές αναμνήσεις, την ακούσια εξορία. Και επιλέγει το στίχο για να γίνει βαστάζος της παλαιστινιακής ιδέας.

Στα παλαιστινιακά εδάφη, η ποίησή του δεν θρηνήθηκε. Μετατράπηκε αίφνης σε κινητήρια δύναμη, τροχός έτοιμος να γυρίσει, καινούργια μαγιά για να ζυμωθεί ξανά και ξανά το όραμα μαζί με την ελπίδα. Ισως για να απαλειφθεί κάποια μέρα η απαισιοδοξία που κρύβουν τα λόγια του: «Τούτη η πολιορκία θα διαρκέσει ώς την ημέρα που/οι δάσκαλοι του Ολύμπου/θα επαναλάβουν την αθάνατη Ιλιάδα/Ενα παιδί θα γεννηθεί, εδώ, τώρα, στο δρόμο του θανάτου… κάθε ώρα/θα παίξει μ’ έναν χαρταετό/τεσσάρων χρωμάτων (κόκκινο, μαύρο, άσπρο, πράσινο)/έπειτα θα μπει μέσα σ’ ένα άστρο φευγαλέο…» Ο Νταρουίς πέθανε, αλλά θα περάσει στην ιστορία ως ο ευπαρουσίαστος ψηλόλιγνος ποιητής, που κινητοποιούσε τα πλήθη με τη φωνή και το πάθος του.

Οι άνδρες ψάχνονται γενικώς ….Αντε, ας τους βοηθήσουμε.

Ξέρω, ξέρω. Σας έχει κερδίσει η ελαφρότητα του καλοκαιρινού είναι. Ο,τι και να σας πω, θα με αντιμετωπίσετε μ’ εκείνη την ανεπαίσθητη ειρωνική διάθεση που απελευθερώνεται αυθορμήτως έτσι και ηχήσει το χορταστικό σύνθημα: τους ζυγούς λύσατε. Κι έτσι λελυμένοι καθώς είσαστε στα ανά την Ελλάδα θέρετρα, αμφιβάλλω αν έχετε την παραμικρή διάθεση να μοιραστείτε μαζί μου κάποιους, στοιχειώδεις προβληματισμούς. Τι λέω, τώρα. Τέτοια διάθεση δεν υπάρχει ούτε όταν ομαδικά παλεύουμε να κατακτήσουμε -ο καθένας για τον εαυτό του, όμως- την καρδιά του αντιστεκόμενου χειμώνα. Ακόμη και τότε, οι όποιοι προβληματισμοί εξαντλούνται σε γενικόλογες ανώδυνες αοριστολογίες, του τύπου «Στην πυρά οι διαφθορείς και οι κλέφτες» ή «Πού είναι το κράτος;», κι αυτό το τελευταίο όχι γιατί είμαστε οπαδοί του κρατισμού, αλλά γιατί μας τρελαίνει η ιδέα της αποποίησης ευθυνών. Το να πετάμε το μπαλάκι στον άλλον, ακόμη και όταν ο άλλος είναι το κράτος (εμείς δηλαδή), δεν είναι μόνον πράξη αυτοσεβασμού, όπως μου έλεγε φίλος, αλλά και ευμεγέθης μαγκιά.

Η λέξη μαγκιά αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του ελληνικού λεξιλογίου. Απαντάται παντού, στον γραπτό και στον προφορικό λόγο, και συνήθως αποτελεί εκδήλωση εξυπνάδας και κουτοπονηριάς. Ο Μπαμπινιώτης λέει ότι μαγκιά σημαίνει η νταηλίδικη συμπεριφορά, η ψευτοπαλικαριά και η ικανότητα να πετυχαίνει κανείς αυτό που θέλει. Στην προπολεμική περίοδο, στα χρόνια της παράγκας, της φασολάδας και του κρεμμυδιού, ο μάγκας -άρα και οι μαγκιές που έκανε- ήταν η επιτομή του ανδρισμού. Θα τολμούσα να πω, ήταν το λαϊκό ανδρικό πρότυπο. Βαρύς, με μακρύ μουστάκι, με ελαφρώς κυρτωμένους ώμους και περίεργο περπάτημα, με παπούτσια με γυρισμένες μύτες και το κομπολόι ανά χείρας ήταν το αμόρε του λαϊκού γυναικείου πληθυσμού. Αργότερα το όνομα του μάγκα συνδέθηκε με την κουλτούρα του ρεμπέτικου, για να εξανεμιστεί ως ανδρικό μοντέλο στις μέρες μας σε τέτοιο βαθμό, ώστε να παραμείνει παραφθαρμένη εννοιολογικά μόνον η λέξη μαγκιά. Θα θυμάστε ίσως τους στίχους του Μανώλη Ρασούλη: «Οι μάγκες δεν υπάρχουν πια, τους πάτησε το τρένο, με μάγκικο σαλπάρανε με ναργιλέ σβησμένο…».

Οι κοινωνίες έχουν το πλεονέκτημα να προσπερνούν τις απώλειες (σαν τον Αγγελο του Κλέε) και συχνά αποδεικνύονται θετικοί δέκτες των καινούργιων δεδομένων. Στην αντίθετη περίπτωση θα απομονωθούν και θα φέρνουν σ’ εκείνα τα άτομα που ενώ παραμένουν ενεργά μέλη των κοινωνιών επιλέγουν να ζουν με τις αναμνήσεις τους ή με ιδεοληψίες τους, οι οποίες προφανώς δεν έχουν καμιά σχέση με τις τρέχουσες πραγματικότητες. Οι μάγκες, λοιπόν, μας τελείωσαν και στην πορεία αντικαταστάθηκαν από τον άνδρα – μάτσο ή αργότερα από τον μετροσέξουαλ (ο όρος μετροσέξουαλ χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον συγγραφέα Μαρκ Σίμπσον το 1994, αλλά έγινε γνωστός αργότερα μέσα από το βιβλίο της Μάριαν Σάλτσμαν «Futureless Gender»). Κάθε εποχή, όσο ρηγματώδης και να ’ναι, υφαίνει τον δικό της τύπο, αφήνοντας πίσω της ακόμη και την ιδέα της ρεπλίκας. Τελευταία βλέπω να πολλαπλασιάζονται στον δυτικό Τύπο άρθρα για το πρότυπο του ανδρός που εκλείπει. Ο άνδρας όπως τουλάχιστον τον ξέραμε, λένε διάφοροι ευφάνταστοι μελλοντολόγοι, θα εκλείψει. Υπάρχουν όμως και οι αισιόδοξοι, οι οποίοι επισημαίνουν προσεκτικά τις αλλαγές που καταγράφονται στο ανδρικό φύλο και θεωρούν αναγκαίο να δρομολογηθεί επιχείρηση σωτηρίας τους!

Η βασική ανησυχία τους είναι ότι ο άνδρας, επιχειρώντας να παρακολουθήσει τον βηματισμό της γυναίκας, προσχωρεί ανεπαισθήτως στις τάξεις της. Αποκτά γυναικεία χαρακτηριστικά. Οχι, δεν γίνεται γκέι, αλλά ωθείται στο να συμπεριφέρεται παθητικά. Να υποθέσω ότι οι κοινωνιολόγοι αναφέρονται στην κατάργηση των διακριτών ρόλων, το αρχέτυπο σχήμα οι άνδρες κυνηγούν και οι γυναίκες συλλέγουν (με την ευρεία έννοια, παρακαλώ). Οι άνδρες -σημειώνει στις «Ρίζες της Αρετής» ο Ματ Ρίντλεϊ- είναι έμφυτα καλύτεροι από τις γυναίκες στην εκτόξευση αντικειμένων, είναι κατά μέσον όρο περισσότερο σαρκοφάγοι και γενικά προτιμούν τα μεγάλα γεύματα απ’ ό,τι τα συχνά τσιμπολογήματα. Οι γυναίκες είναι περισσότερο λεκτικές, παρατηρητικές, σχολαστικές και επιμελείς, ικανότητες που ανταποκρίνονται στην τροφοσυλλεκτική δραστηριότητα.

Σημαντικές προσωπικότητες από τον χώρο της τέχνης εκφράζουν ποικιλοτρόπως τον προβληματισμό τους. Ο Γερμανός σκηνοθέτης Τόμας Οστερμάγιερ έκανε λόγο για την αποδόμηση του άνδρα. Δεν έχει πρότυπο ο άνδρας, λέει, δεν ξέρει πώς πρέπει να είναι οι άνδρες… Και είναι αλήθεια πως ψάχνεται, αναζητάει απαντήσεις, ακροβατεί στο πουθενά, την ίδια ώρα που η γυναίκα διεισδύει στο δικό του πλατό, οικειοποιείται το σκηνικό του και απλωμένη στον θεατρικό καναπέ ξεστομίζει λέξεις αργκό, θέλοντας να γίνει αποδεκτή. Φαύλος κύκλος, φίλοι μου.

Η Αμερικανίδα αρθρογράφος Κάθλιν Πάρκερ εξέδωσε πρόσφατα βιβλίο με τον τίτλο «Να σώσουμε τους Άνδρες». Νομίζω ότι η συγγραφέας αναφέρεται αποκλειστικά στην αμερικανική κοινωνία και στην επίπλαστη επιθετικότητα των γυναικών με στόχο την άλωση του ώς πρόσφατα ανδροκρατούμενου επαγγελματικού πεδίου. Η αμερικανική κοινωνία έχει σημαντικές ιδιαιτερότητες, αλλά και διαφορές ως προς την κουλτούρα των φύλων. Η Πάρκερ ωστόσο πιστεύει ότι ο μεταφεμινισμός(!) έχει ευνουχίσει τους άνδρες(!) και τους αποστερεί από τον ευγενικό και προστατευτικό τους ρόλο στην κοινωνία έναντι της γυναίκας… γι’ αυτό και πρέπει να παρέμβουμε, ξεκινώντας από τα παιδιά.

Είναι προφανές ότι προ πολλού έχουμε καλύψει τις αποστάσεις που μας χωρίζουν από τον «Αιώνιο σύζυγο» του Φ. Ντοστογιέφσκι και τον μάγκα του Ρασούλη. Σήμερα οι νέοι άνδρες επιχειρούν να ανακαλύψουν τον εαυτό τους, να συνομιλήσουν με το άλλο φύλο και σε τελευταία ανάλυση να θέσουν τις βάσεις μιας καινούργιας ομαλοποιημένης συνύπαρξης που αν θα στηρίζεται κάπου θα είναι μόνο στον αμοιβαίο σεβασμό της προσωπικότητας και της ατομικότητας. Τον προηγούμενο αιώνα έλεγαν ότι το πουλί Huia της Νέας Ζηλανδίας πέθαινε από θλίψη αν του σκότωναν το ταίρι του. Ας μη φτάσουμε ώς εκεί, αλλά ας κρατήσουμε την κουβέντα του Γάλλου συγγραφέα G. Picon: «Ο καθένας μας μπαίνει ζωντανός σ’ έναν κόσμο, όπου δεν μπορεί να αναγεννηθεί, παρά θανατώνοντας τον παλιό εαυτό του».

Το youtube είναι βλακώδες, αλλά είχα κι εγώ τους λόγους μου.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 10/8/2008

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: