Ο μποντλερικός flaneur στο ελληνικό Καλοκαίρι…


Καλοκαίρι, Διονύσης Σαββόπουλος -Κούρεμα, 1989

Ο όρος flaneur δεν ταιριάζει με το καλοκαίρι. Δεν έχει σχέση δηλαδή με τα καλοκαιρινά θέρετρα και τις παραλίες. Ο flaneur, όπως τουλάχιστον μας τον δίδαξε ο καταραμένος Μποντλέρ, έχει να κάνει με τον αστικό εξερευνητή. Τον αλιτήριο που νιώθει στο δέρμα του το μυρμήγκιασμα της μεγαλούπολης και την αστική ασφυξία, που κατεβαίνει στις κακόφημες συνοικίες και που αναζητάει τον έρωτα και το χασίς στα παγκάκια μισοεγκαταλελειμμένου πάρκου. Ο μποντλερικός flaneur επιδίδεται σ’ ένα αδιόρατο, τυχοδιωκτικό, αισθησιακό παιγνίδι με την πόλη, ψάχνει για έναν άλλο κόσμο μέσα στον δεδομένο κόσμο πριν επιστρέψει το ίδιο κενός και ηττημένος, όπως χθες, στη μιζέρια και την κοινωνική απόρριψη.

Όμως, για λόγους ανατροπής της καθεστηκυίας σκέψης, θα ’θελα να δω αυτόν τον μονήρη παρατηρητή να μεταφέρει το παιγνίδι του εκτός πόλης. Αποκομμένος από τη δική του Ηλέκτρα, να περιπλανηθεί ανάμεσα στα ημίγυμνα κορμιά σε παραλίες και πισίνες, να αγνοήσει τον τηλεοπτικό φακό τη στιγμή που κυνηγάει κομψά γυναικεία οπίσθια, να παρακολουθήσει υπομειδιώντας σαχλούς καλοκαιρινούς διαλόγους, να στριφογυρίσει ανάμεσα σε κοσμικούς που τρέχουν στις comme il faut πλαζ, όχι γιατί παθιάζονται με τη θάλασσα, αλλά γιατί ευελπιστούν να φιγουράρουν την επόμενη εβδομάδα σε life style περιοδικό. Να γίνει αίφνης διορατικός ο μονήρης παρατηρητής και στήνοντας εικονικές ενέδρες να εντοπίσει την περιρρέουσα υποκρισία όλων μας, την τάση μας για ζωτικό ψεύδος, την επιθυμία μας να επιδεικνυόμαστε ή να υποδυόμαστε ρόλους μακράν του δικού μας γίγνεσθαι, αλλά και τους επίκτητους φόβους μας.

Georges-Pierre Seurat Baigneurs a Asnieres

Και να που τελικά τον βρίσκω, καθισμένο στην άκρη της πισίνας, σε απόσταση αναπνοής από τη θάλασσα, με το φθαρμένο μακρύ παντελόνι και το μακό ιδρωμένο μπλουζάκι. Φοράει ψάθινο καπέλο, μου φέρνει κάτι από Πικάμπια, αλλά όρκο δεν παίρνω. Γύρω του, ανάμεικτη εικόνα απολαυστικής ακινησίας και εκνευριστικής κινητικότητας. Η ακινησία προέρχεται από τις γυναικείες παρουσίες, τις αραχτές κυρίες στις ξαπλώστρες. Για δες, μερικές επιχειρούν να περιορίσουν τον όγκο της κοιλιάς τους –τη ρουφούν τεχνηέντως, έτσι νομίζει ο άνθρωπος– κι ύστερα λυγίζουν το ένα πόδι με τέτοιο τρόπο, ώστε να εξουδετερώνεται η περιφέρεια που σ’ αυτές τις περιπτώσεις, ξέρετε εσείς, έχει την τάση να… αααπλώνεται. Τον ενδιαφέρει και η ματιά τους. Χμ, πίσω από τα τεράστια γυαλιά –τι μόδα κι αυτή– το μάτι της γυναίκας παίζει και μάλιστα πολύ. Στόχος, ο εντοπισμός της λείας. Αρσενικό να υποθέσω; Στην εποχή μας, κανείς δεν παίρνει όρκο για τέτοια πράγματα. (Απλώς ο έρωτας της λείας που λέει ο ποιητής.) Πιθανώς, βέβαια, το βλέμμα των γυναικών να πλανάται στο μαγιό της γειτόνισσας ή στην τελειότητα του κορμιού της, αλλά ένας άνδρας, σαν τον μποντλερικό flaneur, δεν τα λαμβάνει υπ’ όψιν αυτά. Τα πάντα είναι θέμα υποκειμενικής οπτικής γωνίας, σκέπτεται.

Georges Seurat – Un dima après-midi à l’Île de la Grande Jatte

Προς στιγμήν μου φαίνεται εκνευρισμένος. Είναι αρκετά μακριά μου και δεν ξέρω αν διακρίνω καλά. Νομίζω ότι παραξενεύεται με την κινητικότητα από την άλλη πλευρά της πισίνας. Τον βλέπω να κατεβάζει χαμηλά στο μέτωπο το ψαθάκι του και να ξεκινάει τη δική του αποκωδικοποίηση συμπεριφορών. Αυτή τη φορά έχει απέναντί του έναν απίθανο συνδυασμό παιδιών, των μανάδων τους, των φίλων των μανάδων τους και των πατεράδων τους. Κάπου είχε διαβάσει αναλύσεις για την κλασική ελληνική οικογένεια, αλλά μάλλον οι αναλυτές θα είχαν κάνει λάθος. Οι μητέρες που βρίσκονται στην άλλη πλευρά της πισίνας σε γενικές γραμμές είναι καλοδιατηρημένες, αν και προσπαθούν με τη βοήθεια του παρεό να κρύψουν την απαρχή της ενοχλητικής κυτταρίτιδας. (Η οποία έτσι κι έρθει, δεν φεύγει με τίποτα, το ξέρετε, έτσι; ) Απευθύνονται χαμηλοφώνως στα παιδιά τους, τα νουθετούν, τους μαθαίνουν κανόνες καλής συμπεριφοράς. «Προσέξτε πώς βουτάτε στην πισίνα», «μη σπρώχνετε τ’ άλλα παιδιά, τρώτε όμορφα…» κι άλλα τέτοια πολύ διδακτικά. Μα, του ’χαν πει παλιά μια ιστορία με το «Δημητράαακη τ’ αυγό σου». Τι έγινε; Χάθηκε, άραγε, μέσα στη χοάνη της εξέλιξης της ελληνικής κοινωνίας αυτή η αυθεντική φωνή της μάνας; Όχι ακριβώς, αγαπητέ μου, κάποια κατάλοιπα του… Δημητράαακη μπορείς και σήμερα να τα βρεις στις λαϊκές πλαζ ή στις παραλίες όπου η πρόσβαση παραμένει ακόμη… άτιμη!

Εκείνο που πραγματικά τον εντυπωσιάζει, είναι ο «διευρυμένος» ρόλος των μανάδων απέναντι στο παιδί και τον σύζυγο. Ρόλος κατασκευασμένος στα μάτια του. Διακρίνει δηλαδή την προσπάθεια να βγει προς τα έξω μια εικόνα ευτυχίας, ευημερίας και προοπτικής. Στο παιγνίδι φυσικά και ο σύζυγος. Α, ναι, τον απασχολεί και ο σύζυγος. Τον βρίσκει λίγο μπουχτισμένο, σαν να προσποιείται ότι είναι όλα Ο.Κ., σαν να πετάγεται αλλού ο νους του, πάντως πολύ παρών δεν είναι. Δείχνει να ενδιαφέρεται για τα παιδιά, τα φροντίζει όμως μέχρι εκεί που πατάει η γάτα, κι αν επιδεικνύει υπερβάλλοντα ζήλο, το κάνει για να γλιτώσει τη μουρμούρα της επιστροφής. Προτιμάει να μένει με τους άνδρες της παρέας, διηγούμενος ιστορίες από το γραφείο(!) και πότε πότε το μάτι του –όταν η σύζυγος είναι απασχολημένη με τα παιδιά– «πετάγεται» απέναντι, στις αραχτές κυρίες. Το… παρατηρείν είναι ελεύθερο, σκέπτεται ο flaneur, δεινός εραστής της νύχτας ο ίδιος, αλλά από την άλλη διαπιστώνει έλλειμμα αυθορμητισμού στον σύζυγο. Και όχι μόνο, θα προσθέσω εγώ. Στο κάτω κάτω γιατί να ’ναι αυθόρμητος, αγαπητέ μου; Στη νεοελληνική αστική τάξη ο αυθορμητισμός είναι κουσούρι, εμπόδιο είναι, εν αντιθέσει με την προσποίηση ή την υποκρισία που είναι… ταμάμ! Και απ’ αυτά, κακά τα ψέματα, έχουμε και περίσσευμα.

Δεν ξέρω ποια μπορεί να είναι η αίσθηση που αποκομίζει ο αλητάκος με το ψάθινο καπέλο, έχοντας βγει βιαίως από την ασφάλεια της αστικής περιπλάνησης. Τα συμπεράσματα είναι συνήθως υποκειμενική υπόθεση. Άλλοι τα δέχονται, άλλοι τα απορρίπτουν. Στις παραλίες όμως και στις πισίνες, σε εποχές αφυδατωμένες πνευματικά, ο σύγχρονος πολίτης δεν είναι πια ο εαυτός του. Παραμυθιάζεται και φαντασιώνεται με ήσσονος σημασίας θέματα. Παρ’ όλα αυτά, αν κάποιος τον ρωτήσει εκτός ακροατηρίου τι τον φοβίζει περισσότερο τούτη την ώρα, θα παραδεχτεί ότι τρέμει στην ιδέα ενός χειμώνα με ισχυρή τη μικροπολιτική, την πολιτική ακινησία, την απουσία ιδεών, τον λαϊκισμό και φυσικά τη διαφθορά. Προφανώς και τρέμει στην ιδέα, όπως όλοι μας, αλλά έχω την αίσθηση ότι δεν κάνει τίποτα για να αλλάξει τη ροή των πραγμάτων. Σαν παθητικός εραστής κι αυτός.

ριτς

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 3-08-2008

19 thoughts on “Ο μποντλερικός flaneur στο ελληνικό Καλοκαίρι…

  1. Πολύ διεισδυτική ματιά έχει ο φλανέρ σας Ριτσάκι μου. Όλα τα είδε γύρω από την πισίνα και τίποτε δεν άφησε, τα φιλιά μου.

  2. ‘Ηow to get on the society’ by John Betjeman ελειπε άπό το κείμενο dearest !Αμα θέλεις σου δανείζω τα κυάλια μου (έχουν ενσωματωμένα ακουστικά) με αυτά γυρίζω ανά το κόσμο …
    φιλώ και χαιρετώ

  3. Αληθινό περιστατικό.
    Στην παραλία μια πολύ γλυκιά ελληνοαμερικάνα λέει.Sweetheart, come here. Karoline , come here sweetheart…Μία ,δυο, …..τσακίσου σου λέω…..
    καλή βδομάδα

  4. Χαλκέντερος ο flaneur!΄Άντεξε όλο αυτό το θέαμα και δεν το έβαλε στα πόδια! Εκτός κι αν είχε «παραλύσει». Κι αυτό «λογικό»…

  5. Φθινόπωρο, να βρέχει λίγο, τα φύλλα να πέφτουν , ο χρόνος έχει σταματήσει και vive les flaneurs!
    Ο δικός μας ο flaneur πολύ βαριεστημένος που φαίνεται λίγο οτι να ‘ναι!

    Φιλάκια πολλά Ριτσάκι μου καλά να περνάς!

  6. Χαιρετώ αγαπητοί μου φίλοι. Είπα να επιστέψω στις επάλξεις τη στιγμή ακριβώς που οι περισσότεροι εγκαταλείπουν τις πόλεις μετά του ανάλογου πάθους ή ενδεχομένως και του θυμού. Θα επιχειρήσουν να το παίξουν ανέμελοι και ωραίοι στις αμμουδιές και στις νησιωτικές θάλασσες, αλλά έχω την αίσθηση ότι η ανεμελιά ανήκει σε άλλες εποχές. Εύχομαι όμως, αν μη τι άλλο να γεμίσουν λίγο τα πνευμόνια τους με θαλασσινό αέρα και το μυαλό με εικονες. Γιατί είναι οι εικόνες αυτές που βοηθούν πολλές φορές να ξεπερνάμε ευκολότερα τις δυσκολίες των χειμερινών μηνών. Οι εικόνες και οι προσδοκίες.

    @ Thalassini
    Γειά σου μικρούλη εγκλειστο της κατάστασης. Πώς πάτε ; Φαντάζομαι ότι θα ζεσταινεσαι , θα φουσκώνεις και θα ξεφουσκώνεις. Αλλά, ταχει αυτό το κάλλος!!

    @@ Zalmoxis
    Φαντάζομαι ότι στην εποχή του θα είχε δει τα Σόδομα και Γομορα σε πολλές επανεκδόσεις. Σιγά να μην σκιαζόταν από το χλιαρό θέαμα γυρω από μια ελληνική πισίνα. φιλια

  7. @@ Σας ήρεσε το πρασινούλι ; Τυχαία βγήκε στην επιφάνεια της τρέχουσας πραγματικότητας, το βρίσκω ομως χαριτωμένο και ικανό να φτιάξει τις ταρακουνημένες από τα μελτέμια συνειδήσεις. Ας είμαστε όμως λίγο πιο συγκρατημένοι. Τα γεγονότα στη Μυκονο και τη Σαντορίνη δεν επιτρέπουν ιδιαίτερους χαριεντισμούς, ούτε καν σε στενό «οικογενειακό» κύκλο . Η σκιά του θανάτου δύο νέων ανθρώπων πέφτει βαριά πάνω μας, γιατί , κακά τα ψέμματα, όλοι έχουμε συμμετοχή στην ευθύνη για τις τάσεις που κατα καιρούς κατατρύχουν τις σύγχρονες κοινωνίες.

    @@ Σοφία

    .Καλημερα Σοφάκι μου. Ολα καλά, ελπίζω. Ναι, τέτοια περιστατικά πολλά στον περιβάλλοντα χώρο μας.

  8. @@ νατασσούκο,
    Καλημέρα σπουργίτι ή μάλλον αητέ των κρητικών βουνοκορφών. ( Δεν ξέρω, έχετε αητούς κει κάτω ; ). Ο αλητάκος παιδί μου, δεν μπορούσε παρα να προσαρμοστεί στα μέτρα τα δικά μου. Σιγά που θα τον αφηνα ανεξέλεγκτο και περιπλανώμενο εις Παρισίους. Ειδες του Ντίνου ;
    φιλια

  9. @@ Penelope dearest Ολα τα χωράει ο μπαξές καλή μου. Και τους καλούς και τους κακούς και τους αφελείς και τους πονηρούς. Ακόμη και τους πολυ ψαγμένους και τους δήθεν. Γιατί πάντα ο κόσμος μας ήταν αυτός: ενα συνονθυλευμα τασεων και συμπεριφορών… Είστε καλά εσυ, ο Τζόνι και τα Τζονοπουλα ;
    θα τα πούμε
    ριτς….

  10. @@ Skupitsa Τα σέβη μου και σε σας κυρία μου… Ναι, τους πήρε σβάρνα η εμφυτη αντίδρασή μου σε οτιδήποτε. Οχι δηλαδή ότι απέχει πολύ από την πραγματικότητα η περιγραφή. Και μιλάμε τωρα για εικόνες γύρω από μια συνηθισμένη πισίνα ή παραλία. Τα της Μυκόνου και των λοιπών κοσμικών νησιών δεν μπορώ καν να τα αποτυπώσω στο χαρτί.
    φιλια
    ριτς

  11. Φυσικά και έχουμε Αητούς! Και μερικά σπάνια, απειλούμενα ήδη μάλιστα -όπως και γεράκια
    (μου έδωσες ιδέα, πάλι, να γράψω κάτι, αλλά μετά τις διακοπές)

    Πάρε τώρα σχετικές μαντινάδες :

    Ο αετός βγαίνει ψηλά
    γι'αυτό τον εμισούνε,
    πουλιά μεγάλα και μικρά
    που χαμηλά πετούνε!

    Το πέταμα του αετού
    άλλο πουλί δεν κάνει,
    μπορεί να ξέρει να νικά,
    μα ξέρει και να χάνει!

    Και με σπασμένα τα φτερά
    μπορεί ο αετός ν΄ αντέξει,
    στην πιο μεγάλη θύελλα
    μονάχος να παλέψει!

    Καλημέρες!!!
    (το είδα και του Ντίνου, εξαιρετικό είναι🙂 )

  12. Να μας δω όλους μετά τη θερινή ραστώνη, όταν η δε θα υπάρχει η ξαπλώστρα, η ομπρέλα, ο φρέντο και τα γαλάζια νερά. Κάθε Αύγουστο όλα φαίνονται ειδυλλιακά. Αλλά αυτό κρατάει πολύ λίγο. Απ’ την άλλη ίσως δεν είναι και άσχημα έτσι: κάτι έχεις να σκέφτεσαι μέσα στο δύσκολο χειμώνα, να παίρνεις δύναμη… Προς το παρόν προτείνω να το απολαύσουμε αφού είμαστε μόλις στις αρχές του μήνα…

  13. @@νατασσουκο....Πολυ πολυ ομορφο και σε ευχαριστώ….Καλα, τωρα, τα περι πασοκικου πρασίνου με αφήνουν αδιαφορη. Τίποτα σε ροζακι εχετε;

    @@@ Δ.Τζ
    . ναι, μα αυτό ειναι το μυστικό : η προσδοκία μεσα στο χειμώνα, αν και ολα ειναι ουτοπικά. Από την αλλη, αν το πάρουμε ετσι, θα πρέπει ολα να τα ισοπεδώσουμε και δεν αξίζει πια σε τέτοιο βαθμό..
    σε χαιρετω
    ριτς

  14. @@νατασσουκο.… ε, οχι ότι το προτιμώ, αλλά πρέπει να δειξω κατανόηση….ανεβασα δυο φωτο από Κίνα..εχω δουλειά ρε γ….

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s