Δημοκρατία και ολοκληρωτικά καθεστώτα. Το απατηλό μείγμα του 21ου αιώνα


Η Ιστορία δεν επιδέχεται σταθερές. Δεν επιτρέπει προβλέψεις. Αν κάτι την ελκύει, είναι η αβεβαιότητα της ανθρώπινης πορείας, πάνω στην οποία μπορεί να δουλεύει ακατάπαυστα, χωρίς παρεμβάσεις και χωρίς την έξωθεν καλή μαρτυρία. Φυσικά δεν είναι αυτή που διαμορφώνει τα γεγονότα. Οι αποφάσεις και οι πράξεις των ανθρώπων τα διαμορφώνουν. Τα καταγράφει όμως κι όταν ο μελλοντικός μελετητής προστρέχει στα κιτάπια της, διαπιστώνει ότι ελάχιστα απ’ όσα οι πολιτικοί ή οι διανοούμενοι της εποχής σκέπτονταν, πραγματοποιήθηκαν.

Φρ. Φουκουγιάμα

Ένα μάλλον χιλιοειπωμένο παράδειγμα θα αναφέρω, εκεί στο τέλος του 20ού αιώνα. Κεντρικό πρόσωπο, ο καθηγητής του ΜΙΤ Φράνσις Φουκουγιάμα. Ενθουσιασμένος τότε με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και τη συντριβή του υπαρκτού σοσιαλισμού, βιάστηκε να αναφερθεί στο Τέλος της Ιστορίας. Προφανώς τη δεδομένη χρονική στιγμή είχε δίκιο. Η δημοκρατία και η ελεύθερη αγορά είχαν αναδειχθεί νικήτριες στην τιτάνια αντιπαράθεση των πρωταγωνιστών του Ψυχρού Πολέμου. Ομως στη συνέχεια, η ίδια η Ιστορία τον διέψευσε πανηγυρικά και σήμερα, εν έτει 2008, δεδομένες ιδεολογίες εν μέρει αναθεωρούνται, δεδομένες ιδεοληψίες εν μέρει ανατρέπονται, και ένα μεγάλο κομμάτι της οικουμένης προετοιμάζεται για την καινούργια εποχή. Ποια θα είναι τα χαρακτηριστικά της; Μα οι προφήτες (σύγχρονοι διανοούμενοι λέγονται) κλείστηκαν στο καβούκι τους και οι Ιούδες (οι παρατρεχάμενοί τους) δεν καταδέχονται να προδώσουν για μια χούφτα αργύρια και μόνο. Γι’ αυτό, ας αυτοσχεδιάσουμε.

Οποιοσδήποτε λογικός άνθρωπος της Δύσης θα υπέθετε ότι η πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989 δεν θα σηματοδοτούσε μόνο την αποτυχία ενός πολιτικού συστήματος. Αντίθετα, θα συνέτεινε στη διάχυση των δυτικών αρχών περί δημοκρατίας και ελεύθερης αγοράς σε κράτη που ως εκείνη τη στιγμή βίωναν τον ολοκληρωτισμό. Ως ένα βαθμό οι δημοκρατικές ιδέες, ακόμη και με το κοστουμάκι των Starbucks ή των MacDonald’s, κατάφεραν να διεισδύσουν σε πολλές χώρες, κυρίως ασιατικές, αλλά αν δούμε προσεκτικά τους χάρτες, τα αποτελέσματα δεν είναι εντυπωσιακά. Πολλοί μάλιστα διαμαρτύρονται, λέγοντας ότι περιμέναμε νέα δημοκρατικά καθεστώτα και είδαμε νέα αυταρχικά καθεστώτα.

Ταϋλάνδη

Η Εποχή του Ολοκληρωτισμού; Λέτε; Ο όρος χρησιμοποιήθηκε πρόσφατα από τους Financial Times. Δεν ξέρω όμως αν ευσταθεί ένας τέτοιος τίτλος, ή απλώς βιώνουμε μια μεταβατική, στρεβλωτική ίσως περίοδο. Τα παραδείγματα βεβαίως υπάρχουν. Είναι η Ρωσία, είναι η Κίνα, είναι οι πάμπλουτες αραβικές χώρες, κυρίως τα αραβικά εμιράτα, πολλές από τις χώρες της νοτιοανατολικής Ασίας, του Ισημερινού, της Αφρικής… Όλες μ’ ένα κοινό χαρακτηριστικό: την παντοκρατορία του ενός κόμματος.

Μάρτιν Χαϊντέγκερ

Ο ολοκληρωτισμός, λοιπόν, ξαναγίνεται κάτι σαν μόδα, φετίχ. Παλιότερα ξέραμε ότι ο φασισμός και ο κομμουνισμός ήταν οι δύο αντίπαλοι πόλοι του ολοκληρωτισμού. Πόλοι, οι οποίοι κάποια στιγμή συνέκλιναν, για να γραφτεί και από τούτη εδώ την εφημερίδα η φράση «σύγκλιση των άκρων». Σήμερα, έχω την αίσθηση πως πρέπει να προσθέσουμε και τον θρησκευτικό ολοκληρωτισμό του Ισλάμ, αν και οι πολέμιοι αυτής της εννοιολογικής διεύρυνσης διατείνονται ότι θωρούμε το θέμα μόνο από τη δυτική σκοπιά. Τι λέει, όμως η Χάνα Αρεντ για τον ολοκληρωτισμό; Συγγραφέας του βιβλίου «Το Ολοκληρωτικό Σύστημα» (εκδόσεις Ευρύαλος), η Αρεντ ορίζει τον ολοκληρωτισμό ως ριζική καταστολή της πολιτικής και περιφρόνηση εκ μέρους της εξουσίας των ατομικών δικαιωμάτων του πολίτη (περιφρόνηση των ατομικών δικαιωμάτων, όμως, ζήσαμε και στην Μπουσική εποχή μετά την 11η Σεπτεμβρίου). Οταν μιλάμε, λέει η Αρεντ, για ολοκληρωτικά καθεστώτα αναφερόμαστε στη μαζική πειθαρχία των υπηκόων μιας χώρας και στη δημιουργία μηχανισμού κρατικής και λαϊκής συναίνεσης, η οποία συνοδεύεται από βία… Η Χάνα Αρεντ προσπάθησε να εξηγήσει τον ναζισμό και να τον τοποθετήσει στο χρονικό πλαίσιο της εποχής του. Και αποτελεί ειρωνεία της τύχης το γεγονός ότι ερωτεύτηκε σφόδρα τον Χαϊντέγκερ, τον σπουδαίο Γερμανό φιλόσοφο του 20ού αιώνα, μέλος του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος του Χίτλερ, από το οποίο δεν αποχώρησε ποτέ.

Σ’ αυτό το σημείο αξίζει μια ερώτηση: Γιατί πολλοί από τους διανοούμενους μιας άλλης εποχής συνέπλευσαν με τα ολοκληρωτικά καθεστώτα; Δεν ήταν μόνον ο Χαϊντέγκερ ή ο Γιούνγκερ, αλλά και ο Εζρα Πάουντ και ο Σαρτρ, ο τελευταίος παρέμεινε οπαδός του σοβιετικού ολοκληρωτισμού. Η τάση αυτή ακόμη και τώρα προκαλεί λεκτικές αντιπαραθέσεις, αλλά και δημόσιες συζητήσεις, σαν αυτές του Αμερικανού ιστορικού Ρίτσαρντ Γουόλιν («Η Γοητεία του Ανορθολογισμού, Το ειδύλλιο της Διανόησης με τον Φασισμό», Πόλις, 2006). Ηταν η σαγήνη, τόσο με την ερωτική και αισθησιακή έννοια, όσο και με τη θρησκευτική αυτή που έκανε τον Χίτλερ ελκυστικό απέναντι στους Γερμανούς πολίτες και κατ’ επέκτασιν στους φιλοσόφους, λέει σε συνέντευξή του στο περιοδικό «L’ Espresso» ο Γερμανός κοινωνιολόγος Ραλφ Νταρεντόρφ («Ελευθεροτυπία»). Η σαγήνη, λοιπόν. Κάτι έξω από τον πολιτικό ορθολογισμό, πέρα από την καρτεσιανή λογική. Κάτι που σχετίζεται με το θυμικό του ανθρώπου, που μπορεί να είναι μικρό στην αρχή, αμελητέο συναίσθημα, αλλά κάτω από προϋποθέσεις να γιγαντώνεται αίφνης και, ω του θαύματος, να γίνεται έναυσμα για τη δημιουργία ολοκληρωτικού καθεστώτος.

Υπερβολικά τα ακούω όλα αυτά. Αλλά είναι προφανές ότι εμείς οι άνθρωποι της Δύσης βιώνουμε ένα τεράστιο ιδεολογικό κενό. Μιλάμε για δημοκρατία και αμφιβάλλω αν εννοούμε κάποια παραλλαγή της δημοκρατίας του Περικλή, αν συνυπολογίζουμε κάποιες από τις θέσεις του Αριστοτέλη. Η δημοκρατία, δεδομένη πια στη ζωή μας, τείνει να ταυτιστεί με την κακώς νοούμενη ελευθερία και τον καταναλωτισμό. Δεν αποτελεί πια εργαστήρι, δεν είναι το αγαπημένο θερμοκήπιο με τα μικροσκοπικά φυτά που περιμένουν να μεγαλώσουν. Η δυτική δημοκρατία διανύει περίοδο απίσχνανσης και δεν μένει τίποτ’ άλλο από να αναγεννηθεί μέσα από την παιδεία και τον πολιτισμό. Αυτό είναι το καινούργιο που περιμένουμε και που ενδεχομένως κάποια στιγμή να εξελιχθεί σε ουσιώδες μήνυμα προς τα ολοκληρωτικά καθεστώτα. Αυτά που διαθέτουν χρήμα, όπλα και πειθαρχημένους υπηκόους, όχι όμως την πεμπτουσία της δημοκρατίας που είναι ο σεβασμός του ανθρώπου προς τον άνθρωπο. Και κάτι ακόμη: Οι δημοκρατίες έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα να αποφεύγουν καταστροφικά λάθη και διαθέτουν μεγαλύτερες επουλωτικές δυνάμεις ύστερα από δύσκολους καιρούς. Στα αυταρχικά καθεστώτα η αρχή του ενός ανδρός δεν έχει μεσοδιαστήματα σωτηρίας.

ριτς

Δημοσιεύθηκε στην Καθημέρινή, 7-9-2008

30 thoughts on “Δημοκρατία και ολοκληρωτικά καθεστώτα. Το απατηλό μείγμα του 21ου αιώνα

  1. Ρίτσα μου το άρθρο σου είναι εξαιρετικό! Πραγματικά με άγγιξε και εξέφρασε όλα όσα σκέφτομαι εν είδει εσωτερικού μονολόγου πολλές φορές σε σχέση με τη Πολιτική. Μου άρεσε γιατί πέρα απο τα πραγματικά γεγονότα εμπεριέχει και τη φιλοσοφική διάθεση που πάντα εξηγεί, ερμηνεύει, προβληματίζει σε περισσότερες διαστάσεις απο αυτή τη ΜΙΑ της πραγματικότητας… Η σαγήνη, η θρησκεία, η αρχή του ενός ανδρός, το ανήκειν σε κόμματα ή σε καθεστώτα, οι φιλοσοφικές και προσωπικές διασταυρώσεις…τα άκρα εν τέλει. Οι κανόνες της ανθρώπινης αγωνίας στο σύγχρονο κόσμο που, ακόμα και οι αφορισμοί του Κάφκα, ωχριούν μπροστά στη θεοποίηση του κέρδους….Δεν ξέρω γιατί αλλά περιμένω να επανέλθεις στο θέμα…φαίνεται οτι σε απασχολεί όπως και άλλους που μιλάμε και αλληλογραφούμε…μιάς και το bloging ένα είδος αλληλογραφίας είναι…;)

  2. @@@@egournelou
    Elen exeis dikio. To thema omos einai dyskolo kai to endiaferon periorismemo. Omos paramenei se filosofiko epipedo zitoumeno kai gi ayto oloi prepei na katathesoume tin apophi mas.
    eimai ektos kai den exo systima sosto. tha epaneltho to vradi apo spiti

  3. Τι να καταθέσουμε και εμείς οι υπόλοιποι αφού το θέμα το έπιασες από όλες τις πλευρές και γωνίες !! Αλλά ας καταθέσω και εγώ το κατιτίς μου μια και το θέμα είναι πολύ ενδιαφέρον και είναι πολύ δύσκολο να αναλυθεί σε ένα μπλογκ.
    Εχει αποδειχθεί κατά καιρούς από διάφορες έρευνες οτι η ευτυχία απορέει μόνο από το βαθμό ελευθερίας που έχει το άτομο να κάνει επιλογές στη ζωή του και οι οποίες επιλογές πια είναι καταναλωτικές και όχι πολιτικές αλλά για τον άνθρωπο της Δύσης η κατανάλωση έχει γίνει πια addiction και αφού κινείται σε ένα χώρο primitive ελευθερίας είναι happy. Οι χώρες με ολοκληρωτικά καθεστώτα είναι χώρες που πρέπει να λύσουν πρώτα βιοποριστικά προβλήματα( ή μόλις έχουν βγεί από το τούνελ της κακουχίας) και μετά να κοιτάξουν περί σεβασμoύ και ανθρώπινης περηφάνειaς. Αν το κοιτάξει κανείς από την πλευρά του Maslow Hierarchy of needs που είναι 1. survival 2.safety 3.social 4 esteem 5 self actualization… κάπως φωτίζεται η κατάσταση.
    Τα υπόλοιπα σε κανένα επαγγελματία φιλόσοφο να μας δώσει και σε εμάς τα φώτα του😉

  4. Εγώ νομίζω ότι έχουμε «ξεχειλώσει» τόσο τον όρο δημοκρατία, που δεν φτάνω να την προσδιορίσω και με επίθετα. Γιατί, είναι τόσο διαφορετικές οι μορφές της στην «δυτική» όπως χαρακτηρίζεις κοινωνία, που δεν μπορεί να είναι το ίδιο καθεστός

    όσο για το «σεβασμό του ανθρώπου στον άνθρωπο»…. ωχ Ρίτσα, αν αυτό ήταν το κριτήριο για να χαρακτηρίσεις μια κυβέρνηση δημοκρατική, δεν νομίζω ότι θα βρεις πολλές…

    Καλή βδομάδα🙂

  5. @@@ Penelope…dearest με εκπλήσσεις καθε φορά με τις παρατηρησεις σου. Τις βρισκω σωστές και περιεκτικες…. Τό τί σημαινει ευτυχία,βεβαίως, είναι μια άλλη ιστορια που σχετίζεται με την ελευθερία του ατόμου, αλλά να το συζητήσουμε καποια από τις επόμενες φορές..Το θεμα που ανοιξα, δεν βγαίνει στο μπλογκινγκ για πολλούς λόγους. Απλώς μια περασιά του εκανα και τίποτ άλλο
    Οσο για τους φιλοσόφους, πού να βρω εναν Καντ ή εναν Βολταίρο ; Κομματι δύσκολο στην εποχή της ελαφρότητας του είναι
    φιλια πολλα

  6. @@@@Νατασσουκο,,,,,γεια μου μικρο μου…θεωρητικό μου.. Μα τοχε πει και ο Τσορτσιλ ως προς τη δημοκρατία. Αυτό εχουμε και τιποτ αλλο Από κει και περα ειναι θεμα ερμηνείας ….. Ο σεβασμός οφείλει να ενυπαρχει στη δημοκρατία. Αν δεν εφαρμόζεται ή αν οι άνθρωποι δεν τον αισθάνονται, αυτό ειναι δικό τους θεμα και ουχι της δημοκρατίας
    τα λεμε
    φιλακια

  7. Σήμερα,δίκαιο θεωρείται τι να γίνεται αυτό που θέλουν οι λίγοι και εύκολα ελεγχόμενοι.Αυτό που θέλουν οι πολλοί είναι αδιάφορο…Η Δημοκρατία μας…

  8. Πρόσφατα διάβασα το βιβλίο του Γουόλιν και το βρήκα εξαιρετικό. Αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι ότι, πέρα από το ότι καταγράφει το «ειδύλλιο της διανόησης με τον ανορθολογισμό και το φασισμό», καταδείχνει κοινούς τόπους και αφετηρίες της ανορθολογικής διανόησης (sic) και των -ας πούμε- στοχαστών της κομφορμιστικής μετανεωτερικότητας. Μόνο οι πολίτες, λοιπόν -συμφωνώ, δηλαδή, μαζί σας- μπορούν να αλλάξουν τα πράγματα -με την προυπόθεση ότι κάτι τέτοιο είναι επιθυμητό, βέβαια.

  9. ριτς, καλημέρα! καλή εβδομάδα!
    έχει πολλά παράλογα ο κόσμος.
    φτάσαμε να πουλάμε τα τουβλάκια από το τείχος του βερολίνου, και να χτίζουμε ένα τοίχος στην κύπρο κι ένα άλλο στην παλαιστίνη…
    οι λεγόμενες δημοκρατικές χώρες επιβάλλουν ακόμη και εκλογές όπου οι ‘καλοί’ πρέπει να ψηφίσουν ‘αυτό’, ενώ οι ‘κακοί’ , ‘δυστυχώς’, όπως ανέφερε και ο κόφι άναν, δεν ψηφίζουν αυτό…
    χειραγωγούν δλδ όχι μόνο τα δικά τους πλήθη, αλλά τους άλλους λαούς.
    θέλω να γράψω κι άλλα, αλλά πρέπει να φύγω, φιλάκια!

  10. Η συζήτηση για τις διαφορές και την ανωτερότητα των δημοκρατιών της Δύσης έναντι των απολυταρχικών καθεστώτων της Ανατολής μου θυμίζει την ίδια (εξευτελιστική) ανωτερότητα με την οποία αντιμετώπιζαν οι ιεαροπόστολοι τις διάφορες θρησκείες της Αφρικής και της Λ. Αμερικής.
    Εμεις οι Δυτικοί δεν μπορούμε να διανοηθούμε άλλο πολίτευμα από τη Δημοκρατία και άλλη λογική από του Καρτέσιου. Αλλά αν κάποιοι άλλοι λαοί μπορούν, αυτό δεν μας αφορά.
    Άλλωστε η ευτυχία δεν είναι για όλους τους ανθρώπους συνώνυμο της πολιτικής αυτοδιάθεσης . Τώρα αν η πολιτική αυτοδιάθεση είναι συνώνυμο της βαρβαρότητας, αυτό δεν το δέχομαι.
    Στην Ταϋλάνδη (απ΄οπου και η φωτό της πλωτής αγοράς που «ανέβασες» ) και στο Μεξικό των θυσιών και της μαύρης μαγείας έχω συναντήσει πολύ πιο ευτυχισμένους ανθρώπους από πολλούς Έλληνες.
    Ας επικεντρωθούμε λοιπόν σε αυτά που αναφέρεις στη τελευταία σου παράγραφο και στο κατά πόσο μπορούμε να περιφρουρήσουμε εμείς τη δική μας Δημοκρατία και Ελευθερία. Διότι ο ολοκληρωτισμός (όχι του ενός ανδρός που είναι ορατός και υπαρκτός, άρα εν δυνάμει τρωτός και ανατρέψιμος) ζει και βασιλεύει μέσα στον πυρήνα της Δημοκρατίας μας, ως ένα αόρατο εγκεφαλικό καθεστώς, που όχι απλά καθορίζει αλλά στην ουσία υπαγορεύει τις επιλογές και τη βούλησή μας… Τα υπόλοιπα θα τα διαβάσετε σύντομα από τις εκδόσεις Μελάνι…

  11. Το θέμα είναι ότι σε κάποιες περιπτώσεις είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις τα όρια μεταξύ των δύο. Όσο τραβηγμένο και αν ακούγεται αυτό.

  12. Καλησπέρα,
    Θα μπορούσαμε άραγε να χαρακτηρίσουμε τον Φουκουγιάμα «φιλελεύθερο Μαρξ», σύμφωνα με την πρόβλεψη που ακολούθησε τότε; Θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε αμφότερους «Ιωάννου Ζηλωτές ( ; ) » ότι όπως ο Ευαγγελιστής έγραψε για τέλος της ιστορίας, κρίση και νέον αιώνα, έτσι και οι διανοητές αυτοί;
    Οι διανοητές κάνουν λάθη, ενδεχομένως να κάνουν κυρίως λάθη, αλλά είναι απαραίτητοι στην κοινωνία μας για να εκφράζουν την γνώμη τους, να μάς δείχνουν πιθανές πορείες και φυσικά να έχουν την γενναιότητα να αναθεωρούν, όταν οι περιστάσεις τους διαψεύδουν και φυσικά να μην κρύπτονται, πίσω από σχήματα του τύπου «η θεωρία μου, που δεν επιβεβαιώθηκε τότε, στην πραγματικότητα επιβεβαιώθηκε γιατί είπα αυτό, αλλά εννοούσα το άλλο».
    Υπάρχουν πολλές απόψεις στο γιατί δεν διαδόθηκαν οι δημοκρατίες παντού: σε κάποιες περιπτώσεις δεν συνέφερε την Δύση (ή τμήμα του πολιτικού προσωπικού της Δύσης, που κατείχε την εξουσία). Σε εξωδυτικές χώρες, η δημοκρατία εμφανίζεται σαν ένας έμμεσος τρόπος διαιώνισης της αποικιοκρατίας. Υπάρχει και η κυνική ερμηνεία, που λέει ότι η Δημοκρατία θέλει γεμάτο στομάχι, και πως όταν πεινάς θα προτιμήσεις το ισχυρό ηγέτη, που θα διατάξει να καλλιεργηθούν τα χωράφια. Υπάρχουν, φαντάζομαι, άπειρες απόψεις για να ερμηνεύσουν την μη-καθολικότητα της δημοκρατίας και φυσικά τα αντίστοιχα αντεπιχειρήματα, που θα αποδεικνύουν ότι δεν αποτελούν (επαρκείς) λόγους για αυτό.
    Η καθολική επικράτηση της δημοκρατίας είναι ευκταία. Το ότι δεν υπάρχει, όμως, ακόμα δεν νομίζω ότι νομιμοποιεί να εκμηδενίσουμε την δημοκρατία, όπου έχει ριζώσει. Σε αναλογία με το ανέκδοτο με το Ζωρές και το τραίνο, σκοπός του δημοκρατικού κινήματος είναι να μπουν όλοι στην πρώτη θέση και όχι να επιζητούμε να καταλήξουν όλοι στην τρίτη. ΟΚ μπορεί να ξέφυγα από την συλλογιστική του ποστ αυτού.

    Σχετικά με την γοητεία που άσκησαν τα ολοκληρωτικά καθεστώτα σε διανοούμενους θα πρέπει να σημειωθεί ότι άλλοι διανοούμενοι τούς αρνήθηκαν τον χαρακτηρισμό αυτό και η ανάγνωση της κριτικής τους, δεν έλεγε τίποτα άλλο, και με ευγενικό τρόπο, βέβαια, από τον καθημερινό μειωτικό χαρακτηρισμό «θολοψευτοκουλτουριάρηδες». Καθώς δεν διαθέτω φιλοσοφικό υπόβαθρο δεν μπορώ να πάρω θέση.
    Ίσως εξήγηση να δίνεται στο Ανοικτή Κοινωνία του Πόππερ. Ίσως ο φιλακόλουθος του ολοκληρωτισμού να πιστεύει ότι αποτελεί τον νου και ο αυταρχικός ηγέτης την δρώσα χείρα, που καθοδηγείται από τον νου σε ένα δυιστικό σύστημα. Ίσως ο διανοούμενος αυτός να ονειρεύεται ο ίδιος την απόλυτη εξουσία.
    Πρόσφατα, ο κ Παπακωνσταντίνου είχε γράψει στην Καθημερινή ότι στην Γαλλία το «πείραμα¨της Γαλλικής Επανάστασης ξέφυγε. Αντί να υπάρξει «ντηλ» μεταξύ στέμματος και αστικής τάξης, αυτά παρακάμφθηκαν οι βασιλικές κεφαλές έπεσαν και στο προσκήνιο ήρθαν οι αβράκωτοι.
    Ίσως κατ’ αντιστοιχία, κάτι τέτοιο να συνέβη και στον χώρο των διανοουμένων. Την πτώση της βασιλικής κεφαλής και το «ξήλωμα» του ancien regime, μέρος του οποίου ήταν και το ιερατείο δεν το αντικατέστησε το ιερατείο των διανοουμένων, που θεωρούν ότι διαθέτουν την πάσα αλήθεια και θεωρούν ότι μπορούν να καθορίζουν την ζωή μας, αλλά (η θέληση) για Δημοκρατία.

  13. Καλημέρα Ρίτς! Επιτέλους μπορώ να σχολιάσω! [Ο browser του κινητού μου (Οpera Mini) δεν συνεργάζεται με το WordPress.]

    Αυτήν την φορά με τρόμαξες πάρα πολύ. Θυμήθηκα τον παραλογισμό με τα σκίτσα του Μωάμεθ, κάποιους ενοχλητικούς Ρώσους που πέθαναν υπό περίεργες συνθήκες, έναν φοιτητή μπροστά σ΄ ένα άρμα μάχης σε μια πλατεία…

    Θυμήθηκα και στη χώρα μας ανθρώπους συμβιβασμένους, δειλούς, τρομαγμένους, που οι περισσότεροί τους ούτε καν διανοούνται να τα βάλουν με το (όποιο) σύστημα…

    Δεν ξέρω πού πάμε, ξέρω όμως σίγουρα ότι για την ώρα δεν πάμε καθόλου καλά.

    Το μέλλον όμως είμαστε εμείς!

    Σ;-)))

  14. Χμμμ βέβαια το μέλλον, μέσα σε λογικά πλαίσια σφάλματος, μπορεί άνετα να προβλεφθεί από κάποιον ο οποίος θα έχει τόση σφαιρικότητα ώστε να περιλάβει όλους τους παράγοντες, αντί να το εξετάζει από οπτικές γωνίες. Μιας και όλες οι αποφάσεις των ανθρώπων στηρίζονται τελικά σε δεδομένες αιτίες ιδωμένες με βάση κριτήρια τα οποία είναι εμφανή στον φαινότυπο της κάθε κοινωνίας.

    Ώστε η ελευθερία επιλογών αποτελεί τη βάση της ευτυχίας; Περίεργο, γιατί από επιλογές άλλο τίποτε σήμερα, αλλά εγώ γύρω μου δεν βλέπω πολλούς ευτυχισμένους…

  15. Πραγματικά εξαιρετικό άρθρο!
    Τόσα πολλά μπορούν να ειπωθούν σε σχέση με το θέμα που πραγματικά δεν θα τελειώναμε ποτέ. Αυτό που μπορώ να πω είναι οτι στον κόσμο του σήμερα, δεν υπάρχει πραγματική δημοκρατία, ούτε σεβασμός στην ελευθερία του ατόμου. Αυτό που έχουμε διδαχθεί είναι οτι όταν ένας άνθρωπος αποκτήσει υπερβολική δύναμη, η ίδια η εξουσία που έχει τον διαφθείρει. Οι πολιτικές ιδεολογίες στην θεωρία είναι πολύ καλές, στην πράξη όμως ‘χαλανε΄, αφού ο άνθρωπος (οι πλείστοι) ‘χαλανε΄με την δύναμη που έχουνε στα χέρια τους.

  16. Χαιρετώ., ευχαριστώ για την εξαιρετική συμμετοχή σας, όλα καταγραφονται στον εγκέφαλο και εδώ είμαστε να τα λέμε. Λίγο πνιγμενη ειμαι και αυτά τα περί ευτυχίας με δυσκολεύουν. Πού θα παει ομως, θα τη βρω…

  17. @@@ Penelope und Natassouko…..

    .
    ευχαριστώ πολύ.Χαιρομαι που δεν ρωτάτε γιατί είναι τα χρόνια πολλά. Αφηστε το...κοινό να φαντάζεται!!
    φιλια, θα τα πουμε

  18. Ένα… φλύαρο πουλάκι,
    μου ψιθύρισε στ’ αυτάκι
    ποιος κερνά και τι γιορτάζει,
    κι ήρθα εδώ να κάνω χάζι…
    ———————–
    Χρόνια πολλά, καλά , δημιουργικά, ζωντανά, παθιασμένα………..!

  19. Ω, σας ευχαριστώ πολυ πολυ καλέ μου φιλε…. Αχ αυτό το υπερφλυαρο πουλακι τί θα το κάνω;
    Χάζι, είπατε; Καλέ τί χάζι; ΅Εχω να γράψω καμια βδομάδα και βάλε… Δουλειες, δουλειές

    Απ όλα τα χρονια πολλά, κρατώ το….παθιασμένα. Αυτό με ήρεσε…
    φιλια

  20. Για αυτό μου αρέσει ο Μαρκς γιατί είναι Σπαρκς και πληθωρικός σε όλα του. Με τέτοιες ευχές που μου έδωσε και εμένα, δεν το κουνάω από το τηλέφωνο περιμένω να με καλέσουν από τη Μιραμαξ για εκείνη την πρόταση για τον Τζόνι και εγώ 😉🙂
    @ rits e-mail φιλι

  21. @@ geokalp///
    ευχαριστώ για τις ευχές. Οσον αφορά το θέμα, ναι, ειναι δύσκολο για να αναλυθεί μεσα σε λίγες γραμμές.Ποιά πτυχή να πρωτοπιάσεις;

  22. @@ Penelope///

    Εσύ να παραμείνεις ακίνητη και να περιμένεις το Χολυγουντ να σου κτυπήσει την πορτα. Θαυμα ιδεα τη βρίσκω. Το ειδα το μειλ και περιμένω τη συνεχεια
    φιλια καλό μου παιδί...

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s