Αρκαδία : κι αν περάσαν τα χρόνια, εσύ εκεί να επιμένεις.


Γενάρης του 1851. Ο Γουσταύος Φλωμπέρ ταξιδεύει ανά την Ελλάδα, καταγράφοντας τις εντυπώσεις ενός πειθαρχημένου ταξιδιώτη της εποχής. Τον βρίσκω τη στιγμή που αφήνει πίσω του την Αργολίδα και πατάει το πόδι του στη γη της Αρκαδίας.

«Τρίτη 28. Κατεβαίνουμε στην πεδιάδα. Πέντε λεπτά αφού ξεκινήσαμε, βλέπουμε στην πλαγιά του βουνού να απλώνεται κλιμακωτά δεξιά μας ο Αχλαδόκαμπος. Για μισή ώρα η πεδιάδα κυκλωμένη βουνά απ’ όλες τις μεριές. Ο δρόμος στρίβει αριστερά και μπαίνουμε σ’ ενα στενό φαράγγι ανάμεσα σε δύο βουνά, σαν ένα τεράστιο ελικοειδές χαντάκι. Πάνω απ’ τα κεφάλια μας, χωρικοί σκεπασμένοι με άσπρες κάπες, με άλογα φορτωμένα θάμνους από βαλανιδιές νάνους κατηφορίζουν. Μπαίνουμε στα σύννεφα, δεν βλέπουμε τίποτα εκτός από την υγρή ομίχλη που μας κυκλώνει, κάνει κρύο. Περνάει διπλα μας ένα κοπάδι από καμιά δωδεκαριά γυναίκες, ντυμένες με κουρέλια.

Μοναδικός τους σύντροφος και προστάτης ένα δεκάχρονο παιδί. Η ασχήμια και η βρωμιά τους τις προστατεύει περισσότερο από ένα σύνταγμα δραγόνων – Ιχνη αρχαίου δρόμου – Πάνω στο βουνό αριστερά, ένα σπίτι, χάνι εγκαταλειμμένο, όπου ένα από τα άλογά μας με τις αποσκευές μας θέλει να μπει…

Κατηφορίζουμε για είκοσι λεπτά και μονομιάς βρισκόμαστε σε μια μεγάλη πεδιάδα λασπουριασμένη, όπου τα άλογα βουλιάζουν ώς τους ταρσούς. Οι άνδρες προχωρούν ξυπόλητοι για να μη χάσουν τα παπούτσια τους. Αριστερά μας υπάρχουν αμπελοχώραφα. Σταματάμε για λίγο στα Αγιωργίτικα. Γευματίζουμε στα Αχούρια σ’ ένα είδος μπακάλικου όπου παγώνουμε, απέναντι από έναν πεταλωτή που σφυρηλατεί. Πλαγιές πιο πλατιές, έδαφος σταχτί και άγονο, μικροί λόφοι, σύνολο φτωχό. Βλέπουμε στο βάθος κάτι σαν λίμνη, είναι ένα ποτάμι που πρέπει να περάσουμε, πίσω του ψηλά βουνά σκεπασμένα από χιόνια. Κάθοδος…».

Να την πω την αμαρτία μου. Νιώθω συγκίνηση φυλλομετρώντας το βιβλίο του Φλωμπέρ. Θυμάμαι μικρή τα καλοκαίρια ακολουθούσα τον πατέρα μου –τέκνο φτωχό της Τεγέας, Αρκάς με τα όλα του– σ’ εκείνες τις επιστροφές στις ρίζες που τόσο αγαπούσε. Κι ήταν ο Αχλαδόκαμπος με τις στροφές το μεγάλο στοίχημα για το φορτωμένο με… πραμάτεια αυτοκίνητο που δεν έκανε τίποτ’ αλλο από το να αγκομαχά ανηφορίζοντας, ως τη στιγμή που ο δρόμος γινόταν φιλικότερος, καθώς πλησιάζαμε προς την Τρίπολη κι ύστερα παίρναμε τη δημοσιά για την Κερασίτσα και το Καμάρι. Η κάθοδος, όπως λέει ο Φλωμπέρ.

Τότε ελάχιστα πράγματα μου έκαναν εντύπωση, εκτός από τη μεγαλη φτώχεια, τα καθαρά σπίτια, τις κερασιές και τις φυτείες με τις πατάτες. Α, ναι, ήταν κι ένας μύλος, ή πηγάδι (δεν θυμάμαι) που τον γύριζε υπομονετικά ο Ψαρής. Εχω και φωτογραφίες από εκείνη την περιφορά μου, ένα παιδί που μέσα στην αφέλειά του είχε το θράσος να μιλάει με τον Ψαρή. Δεν ξέρω αν εκείνος όντως απαντούσε στις απορίες μου, αλλά εγώ έτσι νόμιζα. Πολλές φορές ξέφευγα από την προσοχή του πατέρα και κατηφόριζα μόνη στα χωράφια. Το ’βρισκα απολύτως φυσικό να παρακολουθώ το μόχθο του Τεγεάτη αγρότη, σκυφτός να βγάζει την πατάτα, να την φορτώνει στο ζώο και να τη σέρνει στη συνέχεια στο σπιτικό του. Για πούλημα φαντάζομαι την είχε.

Υπήρχαν κι αυτοί που είχαν φύγει ξυπόλυτοι για τη μεγάλη πόλη, κατάφεραν να σπουδάσουν και αργότερα να στέλνουν πίσω στο χωριό ρούχα, χρήματα και μεγάλη αγάπη. Κάποιοι έφυγαν μετανάστες στην Αμερική, για να γίνουν αργότερα σπουδαίοι μύστες του ελληνικού πνεύματος και της ελληνικής ψυχής… για την οποία σήμερα πολλά λέγονται και

περισσότερα γράφονται (όχι και τόσο κολακευτικά). Ενας από αυτούς τους Αρκάδες είναι και ο Τζον Αντον, Γιάννης Αντωνόπουλος δηλαδή. Κάθε χρόνο ο Τζον Αντον, αν και έχει περάσει πια τα 80 επιστρέφει στην Αρκαδία, προερχόμενος από την Τάμπα της Φλώριδας, όπου διδάσκει στο πανεπιστήμιο Αριστοτέλη και φυσικά ελληνικό πολιτισμό. «Τα Ηθικά Νικομάχεια» ήταν ένα από τα βιβλία του Αριστοτέλη που ο συμπαθής δάσκαλος με είχε βάλει ντε και καλά να διαβάσω…σε τρυφερές ηλικίες.

Αυτός, λοιπόν, ο Αρκάς μαζί με εκατοντάδες άλλους συμμετείχαν στα τέλη Αυγούστου στο συνέδριο της Διεθνούς Αρκαδικής Εταιρείας που έγινε επί αρκαδικού εδάφους (Αρχαία Μαντινεία) με στόχο, όπως έγραφε το δελτίο Τύπου, τη μελέτη και αξιοποίηση του παγκόσμιου αρκαδικού κεκτημένου. Ομιλητής ήταν, μεταξύ άλλων, και ο Τζον Αντον, ενώ η ψυχή της Εταιρείας, ο ελληνιστής Πέδρο Ολάγια εκτελούσε χρέη άψογου οικοδεσπότη. Για σκεφθείτε το, όμως: ένας ξένος στα μέσα και στα έξω! Πώς το ’λεγε ο Ισοκράτης; Ελληνες εισίν οι της ελληνικής παιδείας μετέχοντες; «Η Αρκαδία», λέει ο Πέδρο «δεν έχει καμιά σχέση με ουτοπικές

εκδοχές της κοινωνίας. Δεν εμπεριέχει καμιά συνταγή για το πώς πρέπει να ζήσει κανείς. Είναι μια εικόνα στον ορίζοντα που κάθε εποχή την προσεγγίζει». Ο Πέδρο Ολάγια είναι ο συγγραφέας του βιβλίου «Ευδαίμων Αρκαδία», ένα νοερό ταξίδι στον δυτικό πολιτισμό, ιχνηλατώντας το αρκαδικό στοιχείο.

Γιατί η Αρκαδία όμως; Υπάρχουν 70 πόλεις στον κόσμο με το όνομα Αρκαδία. Από αυτές οι 25 στις Ηνωμένες Πολιτείες. Υπάρχουν προϊόντα και επιχειρήσεις με το όνομα Arcadia… Η Αρκαδία επέζησε μέσα στο χρόνο γιατί είναι εικόνα και τόπος μαζί. Πέρα από ιστορική και σύγχρονη περιοχή είναι κι ένα εύηχο όνομα που θριάμβευσε στον πολιτισμό μας σαν αναπόληση της ειρήνης, της αθωότητας, της αρμονίας, της Φύσης και της χαράς της ζωής, αλλά και της επιστροφής στην ουσία. Οραμα, ίσως, εφικτής ευδαιμονίας; Προφανώς, από τη στιγμή που ο άνθρωπος δεν νιώθει ξερριζωμένος από αυτόν τον τόπο… Η μακρινή φωνή του Ησίοδου, ο ορθολογισμός του Πλάτωνα, οι αντηχήσεις του Θεόκριτου, οι στίχοι του Βιργίλιου, η γοητεία του Οβίδιου, οι πολιτιστικές ανησυχίες των Μεδίκων, ο μπαροκισμός του Γκόνγκορα ή του Ουρφέ, τα τοπία του Πουσέν και του Λοραίν, οι προβολές των Σίλερ, Σέλεϋ, Γκαίτε και Μπλέικ ή οι αρκαδικές αναφορές των ημερών μας είναι μόνο μερικά δείγματα της απέραντης γοητείας που η εικόνα της Αρκαδίας άσκησε στον δυτικό πολιτισμό.

Κρύβεται, άραγε, κάποιος μύθος λίγο πιο έξω από την Ασέα και την Αλωνίσταινα; Λίγο πιο πέρα από την Βλαχοκερασιά και τη Δημητσάνα; Δεν ξέρω. Είμαι πια μεγάλη για να κυνηγώ το μύθο πίσω από κάθε τι που με κατακτά – αν και κάποιος φίλος λέει ότι συμβαίνει ακριβως το αντίθετο. Στο κάτω κάτω, ακόμη κι αν υπάρχει μύθος, ποιος μπορεί να γίνει αφηγητής του; Μια εικόνα μπορείς να την περιγράψεις, μπορείς να την φορτίσεις συναισθηματικά, μπορείς να την τοποθετήσεις σε κάδρο της αρεσκείας σου, μπορείς αν θες να την εξιδανικεύσεις. Δεν μπορείς όμως να την μυθοποιήσεις, γιατί ο μύθος προϋποθέτει ευφάνταστες σκέψεις και η Αρκαδία, όπως και ο κάθε Αρκάς παραμένουν προσκολλημένοι στην καρτεσιανή λογική… (Αφιερωμένο στον πατέρα μου, Κωσταντίνο και στον δάσκαλο Τζον Αντον).

Kαι η τελευταία φωτο, για να μην ξεχνάμε… Φωτιά έξω από την Τρίπολη.

ριτς

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή, 14-9-2008

20 thoughts on “Αρκαδία : κι αν περάσαν τα χρόνια, εσύ εκεί να επιμένεις.

  1. Πανέμορφη περιήγηση! Εξαιρετική. Συγκινητική με τα προσωπικά βιώματα, φορτισμένη…
    Τόπες και τόκανες, θηρίο…και δεν ήξερα καν οτι είσαι απο την Αρκαδία;! Et in Arcadia ego. Ετσι είναι ο πίνακας:
    «Μια εικόνα μπορείς να την περιγράψεις, μπορείς να την φορτίσεις συναισθηματικά, μπορείς να την τοποθετήσεις σε κάδρο της αρεσκείας σου, μπορείς αν θες να την εξιδανικεύσεις» μπορείς να εμπνέεσαι απο εκεί για πάντα χωρίς αποδείξεις…
    Το βιβλίο του Φλωμπέρ δεν το είχα υπόψη…φαίνεται απο σπουδαία υλικά φτιαγμένο…συγγραφέας, μεταφραστής, επιμελητής…και το απόσπασμα…υπέροχο. Κι αυτό το σ/κ πάλι γίνεται κάτι εκει.
    Νομίζω οτι η Αρκαδία είναι ο καλύτερος τόπος για περπάτημα….και σκέψη φυσικά. Ποιός ξέρει ίσως κάποια στιγμή να καταφέρουμε να περπατήσουμε μαζί τις εξοχές, τα εγκαταλελειμμένα χωριά, τα φαράγγια, τις λίμνες και πάνω απ’ όλα τους ανθρώπους, κοφτούς και ευθείς στον λόγο.

    Ελπίζω να τα πούμε σύντομα🙂 Ευχαριστώ για τη πρόσκληση…θα τη μεταβιβάσω βέβαια και αρμοδίως…:)

  2. @@egournelou…..
    Ναι, ειμαι Αρκάς και τεγεάτισα μανα. Ετσι με φωνάζει ο Τακης ο Καμπυλης, συναδελφος στην εφημερίδα. Κι αυτό γιατί όταν ειναι για τα παιδιά…..δεν σου λεω τίποτα.
    Νομίζω ότι και η αναφορά στον Πεδρο ηταν η ενδεδειγμένη και να το πεις σε παρακαλώ.
    Οσο για το περπάτημα, μακάρι να τα καταφέρουμε
    φιλια
    ριτς

  3. @@@Σοφια

    Προφανώς. Θυμαμαι ημουν μικρη και βρεθηκα στο Μπερμινχαμ για επαγγελματικους λόγους. Ειδα λοιπόν μπροστά μου ενα τεραστιο συγκρότημα με τη λεξη Arcadia στην πύλη. Δεν τολμησα να ρωτήσω.Σημερα ξερω ότι σχετίζεται με τον τρόπο σκεψης των ανθρώπων της Αρκαδίας .
    φιλια Σοφάκι

  4. Μάλλον πρέπει να αλλάξω το όνομα γιατί μπερδευτήκαμε τόσες Σοφίες.
    Πολύ μου αρέσει το καινούργιο λούκ! Πρίν μερικά χρόνια είχα περάσει από αυτά τα μέρη, και είναι να σου καίγεται η καρδιά με τα καμμένα. Πάντα μου έκανε τρομερή εντύπωση πως είναι δυνατόν να αγνοούν οι περισσότεροι αυτού που οι ελάχιστοι διαφυλάττουν , αλλά χαρακτηρίζει όλους, και συνήθως το λέμε πολιτισμό.
    Καλή Κυριακή

  5. @@Σοφία….

    Οκ, να το κάνουμε Σόφι κι έτσι δεν θα υπάρχει πρόβλημα.
    Η Αρκαδία είναι πατρίδα με όλη τη σημασία της λέξης..
    φιλια

  6. Είναι όντως εξαιρετικά αυτά τα βιβλία..Ξεδιπλώνεται μπροστά στα μάτια σου..η ιστορία του τόπου, η καθημερινότητα των κατοίκων..Λογικό να αισθανθείς συγκίνηση..Λατρεύω την Αρκαδία.. Παω συχνά στη Στεμνίτσα..και μου αρέσει πολύ να περπατώ..στο Μαίναλο.. μακάρι να προσέξουμε όσα μας έχουνε απομείνει..

  7. Όπως το έπαθες εσύ στο Birmingham το έπαθα εγώ στο Όσλο. Arcadia Cafe μέσα σε μουσείο! Δεν ρώτησα αν υπήρχε κάποια σχέση με την Ελλάδα, ή αν το χρησιμοποιούσαν λόγω της μυθικότητας του ονόματος. Πάντως μου είχε κάνει φοβερή εντύπωση.

  8. ET IN ARCANDIA EGO :

    http://mysteries.b2w.gr/modules.php?name=News&file=article&sid=177.
    Περιττεύει να πώ ότι υλοποίησες το απόφθεγμα με το γραπτό σου,μας πήγες εκεί,στο παντού της Αρκαδίας.Χαίρε.
    (Ωραία τίμησες ευγενικές μορφές ,αρκαδιανές καρδιές,με περιηγητικό οίστρο,»Τεγέαν τε ,ού εθέσπισεν»).

  9. Η γενέθλεια γη τελικά είναι πάντοτε άρρηκτα συνδεδεμένη με τα χρόνια της αθωότητας, όπου όλα (μας) φαίνονται απλά. Και μόνο ωραίες εικόνες και αναμνήσεις έρχονται στο νου, πλησιάζοντας «στο χωριό».

  10. Δεν γεννήθηκα στην Αρκαδία. Στην Αθήνα γεννήθηκα, αλλά ήταν ο πατέρας από εκεί. Γι αυτό και τιμούσα πάντα τις επιστροφές του στο γη των πατέρων του. Γι αυτό και του αφιέρωσα έστω και τόσα χρονια μετά ενα μικρό οδοιπορικό. Χωρίς απαιτήσεις.Ισα ισα να θυμησω στον εαυτό μου περισσότερο ότι εκείνος πάσχιζε να περάσει στα παιδιά του στοιχειώδη μηνύματα επιβίωσης.

  11. @@ Εκτορ
    σε ευχαριστω για την παραπομπή. Χρήσιμη

    @@@
    Σοφια Ναι, προφανώς κι εχει σχέση. Αν προσέξεις καπου στο κειμενο το αναφέρω.

    @@@@
    Roadarist Και φυσικά στην Καρύταινα και τη Δημητσάνα, αλλά και στην Επισκοπή στο πανηγύρι του 15γουστου στην Τεγέα.. Στη Βλαχοκερασιά με τις βουκαμβίλιες και τις κερασίες….και πάει λέγοντας διχως σταματημό μεχρι που να σε σταματήσει η θάλασσα

  12. Διορθώvω σε Arkadia,»μέχρι που να σε σταματήσει η θάλασσα»

    επικροτώ αγαπητή μας.(Τη θάλασσα τη θάλασσα ποιός θα μπορέσει να την εξαντλήσει;-Αγαμέμνων,Αισχύλου Ορέστεια).

  13. Οι πρόγονοί μου, δηλαδή μέχρι εκεί που έχω καταφέρει να σκάψω γύρω από τις ρίζες του γενεαλογικού δέντρου, είναι από την Αρκαδία, από την περιοχή της Μεγαλόπολης. Δεν έχω επισκεφθεί τον τόπο παρά μόνο μία φορά, όταν ήμουν πολύ μικρός. Μέχρις ότου καταφέρω να τον γνωρίσω, τέτοιες περιγραφές αναπληρώνουν την άγνοια και με γοητεύουν.

    Διαβάζοντας το κείμενό σας, θυμήθηκα ότι στο «Τσεκούρι» του Γαβρά, η εταιρεία της οποίας τη διεθυντική θέση επιθυμεί ο απελπισμένος ήρωας και η οποία προβάλλεται ως μόνος τρόπος επανόδου στην γαλήνη κλπ, για την οποίο ο ήρωας γίνεται δολοφόνος, ονομάζεται Arcadia. Ωραία αλληγορία.🙂

    ΥΓ: Καλοφόρετο το καινούργιο layout.

  14. Μ άρεσε αυτό το κείμενο ριτσ!
    Δεν έχω να σχολιάσω, απλά παίρνω μαζί μου στη δουλειά μια έκφραση: το «αρκαδικό κεκτημένο». Να κάτι που θα μουλιάσει όμορφα στον απογευματινό μου καφέ.
    Θενκς!

  15. @@@Εκτωρ…
    .αυτο μου θυμίζει το μεχρι να μας χωρίσει ο θάνατος. Ουτοπικό και ρεαλιστικό μαζί..

    @@Ασμοδαίος..
    .
    Η Μεγαλοπολη δεν λεει πολλά, αλλα΄ειναι η γη της Αρκαδίας υπέροχη. Εχει πολλές εναλλαγές και ομορφα τοπία αγρια, γαληνια, δωρικά και μη. Να πας, αξίζει τον κόπο..Αξίζει να ανεβεις στο Μαιναλο, αξίζει να δεις τη γενέτειρα του Κολοκοτρώνη, να αναπνευσεις στη Βυτίνα ανάμεσα στα ελατα και φυσικά να περπατήσεις πέρα από τη Μεγαλόπολη εκει που αρχίζει η κατηφόρα για τη Μεσσηνία. Ομορφος τόπος


    @@ Dimitris – r

    Καλησπερα Δημητρη. Χαιρομαι που σαρεσει το αρκαδικό κεκτημένο. Εγω ευχαριστώ

  16. Το κείμενο αυτό άρεσε και σε μένα πάρα πολύ.

    Αυτό το «Αρκαδικό Κεκτημένο» όμως κάπως παράξενα μου ακούγεται, σαν φούσκα ας πούμε του χρημ/ριου. Σημαίνει άραγε κάτι? μία νέα εφεύρεση κάποιων ίσως που θεωρούν την Αρκαδία κτήμα τους?

    Αρκάς είμαι κι εγώ.

    Σας ευχαριστώ για την φιλοξενία

  17. Το άρθρο σας με συγκίνησε… Είμαι αναγνώστης της «Κ» από χρόνια και σας εκτιμώ πολύ.
    Κατάγομαι από την Αλωνίσταινα Αρκαδίας και είμαι κάτοικος εξωτερικού εδώ και 6 χρόνια περίπου. Τουλάχιστον άπαξ ετησίως επιστρέφω εκεί κι αναζητώ σε μυρωδιές, σε μουσικές και σε εικόνες, τη δική μου Αρκαδία, επί τόπου. Κάθε χρόνο μοιάζει και πιο δύσκολο το εγχείρημα, καθώς οι ανθρώπινες παρεμβάσεις αντιπαλεύονται το λιτό κι απέριττο της αρκαδικής γης. Και οι άνθωποι έχουν αλλάξει πολύ… Τουλάχιστον στην ορεινή Αρκαδία βρίσκω ακόμα εικόνες για να «παραμυθιαστώ». Και είναι αυτές οι εικόνες που με συντροφεύουν και μου προσφέρουν ξεχωριστή ζεστασιά, μέχρι την επόμενη επιστροφή. Κι όσο υπάρχουν άνθρωποι όπως εσείς, που σκύβουν με αγάπη και σεβασμό στον τόπο καταγωγής, ελπίζω. Ελπίζω πως η Αρκαδία δε θα αφεθεί «στην τύχη της», ώστε να αποτελεί μετά από χρόνια απλώς μια εικόνα ουτοπική, ταριχευμένη σε λευκώματα και βιβλία που θα ξεφυλλίζουν μάλλον αδιάφορα τα εγγόνια μας…
    Σας ευχαριστώ και πάλι για την τιμή που κάνατε στην Αρκαδία με αυτό το άρθρο σας.

  18. @giorgos….Καλησπέρα σας
    σας ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια. Αν και δεν έχω γη δική μου στην Αρκαδία, εξακολουθεί να με συγκινεί γιατί είναι οι παιδικές αναμνήσεις δυνατές… Σκοπεύουμε να ετοιμάσουμε ενα ντοκυμαντέρ για την Τεγέα στην ΕΤ-1.. Θα παω το σαββατοκυριακο για τα γυρίσματα… Να περνατε από το μπλογκ για να δειτε πότε θα προβληθεί.
    Και παλι ευχαριστω πολύ
    ριτς

  19. @ Vasilis
    το αρκαδικό κεκτημένο έχει σχέση με το et in Arcadia ego Τουλάχιστον αυτό καταλαβαίνω εγώ. Το είμαι και εγω Αρκάς εχει να κάνει με το συναίσθημα που νοιώθει κανείς ερχόμενος σε επαφή με τη γη και τους ανθρώπους της Αρκαδίας.
    σας χαιρετω\ευχαριστω πολυ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s