Οικονομικός φονταμενταλισμός. Μα τί είδους φιλοσοφία κι αυτή ;


(Museum of Modern Art, Boston)

Γράφω υπό την επήρεια των γεγονότων, γι’ αυτό και γράφω συναισθηματικά. Δεν ξέρω αν θα πρέπει να εκφράσω τον φόβο μου ή απλώς την ανησυχία μου για την τροπή που παίρνουν τα πράγματα. Μέσα από τα κείμενα του Αριστοτέλη έμαθα νωρίς να ελέγχω τις διακυμάνσεις των συναισθημάτων μου. Ενίοτε αποβαίνουν μοιραία, με δίδαξαν. Ο άνθρωπος, όμως, δεν μπορεί διαρκώς να αυτοελέγχεται. Η συναισθηματική αυτολογοκρισία είναι η επίσημη ορολογία του αυτομαστιγώματος που συνήθως επιβάλλουμε στον εαυτό μας όταν τα πράγματα κινούνται κανονικά πάνω στις ράγες. Οταν όμως εκτροχιάζονται;

Αν έχω καταλάβει καλά, είναι η ασάφεια και η αβεβαιότητα αυτές που χαρακτηρίζουν προσφάτως τον δυτικό περίγυρο, ενισχύοντας συναισθήματα, σαν αυτά του φόβου. Ενας ποταμός ρευστότητας αμφιβόλου καθαρότητας έχει ξεκινήσει από την πηγή και κυλάει εβδομάδες τώρα προς άγνωστη εκβολή, αναζητώντας τη λύτρωση της πλατιάς θάλασσας. Θα τη βρει; Για να μη μιλάω με γρίφους, η ρευστότητα αφορά το στέρεο οικοδόμημα πάνω στο οποίο η Δύση στήριξε σημαντικό κομμάτι της ανάπτυξης και της ευημερίας της στις τελευταίες δεκαετίες και το οποίο αποδεικνύεται σαθρό, παρότι το ντοπάρουν με αμφιβόλου αποτελεσματικότητας χημικά σκευάσματα. Οι αλλεπάλληλες χρηματοπιστωτικές κρίσεις στις ΗΠΑ, την καρδιά του καπιταλιστικού συστήματος, δεν αφήνουν περιθώρια αισιοδοξίας, παρότι το κραχ αφορά τις επενδυτικές τράπεζες. Αλλά, ακόμη κι έτσι, it’s again a matter of money.

Το βράδυ της Δευτέρας παρακολουθούσα τις ανεπαίσθητες σταγόνες ιδρώτα που ξέφευγαν από το συνήθως ανέκφραστο πρόσωπο του Αμερικανού υπουργού Οικονομίας Χ. Πόλσον, ο οποίος μπροστά στα μικρόφωνα επιχειρούσε να εξηγήσει με εύηχες λέξεις αυτό που είχε προ ολίγων λεπτών συντελεστεί: Οτι το Κογκρέσο είχε απορρίψει το σχέδιο διάσωσης της οικονομίας. Η νευρικότητα, η αγωνία, η αίσθηση μιας νέας 11/9, οικονομικής αυτή τη φορά, η αδυναμία του να κερδίσει την εμπιστοσύνη του Κογκρέσου και των αγορών –συσσωρευμένα συναισθήματα– έχασκαν εκτεθειμένες στον αδηφάγο τηλεοπτικό φακό, που είναι ξεφτέρι στο να αποτυπώνει τη διάθεση της στιγμής. Δέκατα του δευτερολέπτου, η εικόνα μιας ζωής. Ο Χένρι Πόλσον, πρώην CEO της Goldon Sachs, παγιδεύτηκε στον λάκκο των… επιτευγμάτων των παλιών συναδέλφων του, των γιάπηδων, οι οποίοι ξεπέρασαν τα όρια του επιτρεπτού χρηματοπιστωτικού ρίσκου, ξεπέρασαν παράλληλα όμως και τα όρια της αλαζονείας. Προφανώς, ποτέ κανένας δεν τους είπε ότι η αλαζονεία βλάπτει. Ο Πόλσον επί σειρά ετών υπήρξε ο γκουρού των αρετών της «ιδιόκτητης κοινωνίας», έγραφε στις 21 Σεπτεμβρίου ο Τζέιμς Λεντμπέτερ στο αμερικανικό ιντερνετικό περιοδικό Slate, της «Ουάσιγκτον Ποστ». Οι Αμερικανοί θα ’πρεπε να ’χουν το δικό τους σπίτι, τις δικές τους μετοχές, να αναλαμβάνουν μόνοι τους τα θέματα υγείας και γενικώς να προσεγγίζουν τη ζωή, όντας οι ίδιοι απόλυτα υπεύθυνοι γι’ αυτήν, χωρίς δηλαδή να εξαρτώνται από το κράτος και τα προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας. Πρόκειται ή επρόκειτο για ένα ακαταμάχητο όραμα, το οποίο αποδείχθηκε διαβλητό, γι’ αυτό και εν μέρει καταρρέει, αφήνοντας πίσω του έναν πρωτόγνωρο για τα αμερικανικά χρονικά κοινωνικό διχασμό.

Θα πείτε, εντάξει, η Αμερική βρίσκεται σε προεκλογική εκστρατεία και οι εκλογές της 4ης Νοεμβρίου πλησιάζουν. Δεν είναι επομένως λογικό οι Ρεπουμπλικανοί να εμφανίζονται ως περιστερές –το σχέδιο απερρίφθη ουσιαστικά από τους Ρεπουμπλικανούς βουλευτές και αναμενόταν να συζητηθεί εκ νέου την Πέμπτη– που νοιάζονται για τον απλό πολίτη περισσότερο απ’ ό,τι ενδιαφέρονται για τους μεγαλοσχήμονες του χρηματιστηρίου; Προφανώς και είναι λογικό, αν συνυπολογίσουμε το πλονζόν του Μακέιν στις δημοσκοπήσεις. Ομως, τέτοιου είδους μεταμφιέσεις φέρνουν ακριβώς τα αντίθετα από τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Κι είναι αλήθεια τολμηρό και παρακινδυνευμένο για μια καπιταλιστική κυβέρνηση να λέει στους ανθρώπους της ότι το κεφάλαιο και η αξιοπιστία των αγορών δεν μπορούν από μόνα τους να δώσουν λύση στην παρούσα κρίση. Μόνον η ομοσπονδιακή κυβέρνηση και η μαζική βάση των φορολογούμενων πολιτών έχει την εξουσία και τις πηγές να σώσει τα πράγματα. «Αν αυτό δεν είναι κρατικός σοσιαλισμός, τότε τι είναι;» διερωτάται ο αρθρογράφος του περιοδικού, ο οποίος κατά την ταπεινή μου εκτίμηση τραβάει πολύ το σχοινί, λέγοντας ότι βρισκόμαστε ενώπιον της φιλοσοφίας που υποστηρίχθηκε από τη Δεύτερη Διεθνή, από την εξτρεμιστική πτέρυγα του αμερικανικού εργατικού κινήματος, παλιότερα μέσω της ΕΣΣΔ και των δορυφόρων της και τώρα μέσω του Χένρι Πόλσον!

Υπερβολές και δηλώσεις απαξιωτικές ενός συστήματος που, είτε μας αρέσει είτε όχι, συνέβαλε στη διάχυση της ευημερίας παγκοσμίως και συνέτεινε με τον τρόπο του στη δημιουργία μιας τεράστιας ακμαίας μεσαίας τάξης σε περιοχές του κόσμου όπου προ ολίγων ετών η ζωή μετριόταν με δείκτες φτώχειας και μόνο. Αλλά η Νάνσι Πελόσι δήλωσε απερίφραστα ότι το πάρτι τελείωσε και χαρακτήρισε απάτριδες τους Ρεπουμπλικανούς. Ισως θέλησε με αυτόν τον απροκάλυπτα αιχμηρό τρόπο να δώσει ένα ακόμη αβαντάζ στον Μπαράκ Ομπάμα και παράλληλα να συμβάλει στον επαναπροσδιορισμό των ορίων λειτουργίας όχι της χρηματοπιστωτικής εικόνας, αλλά της σχέσης οικονομίας και πολίτη.

Να κάνω μια παρένθεση. Ανέφερα προηγουμένως τους φόβους του Πόλσον για μια νέα 11/9, οικονομικής μορφής, αυτή τη φορά. Θυμήθηκα, λοιπόν, ότι ο Μπιν Λάντεν σε μια από τις σιβυλλικές του συνεντεύξεις είχε δηλώσει ότι οι Δίδυμοι Πύργοι εκπροσωπούν την οικονομική δύναμη, γι’ αυτό και έγιναν συντρίμμια. Οπως, δε, είχε επισημάνει το 2007 σε άρθρο του στο περιοδικό «US News and World Report» ο James Perthokoukis, η 11/9 ήταν η έναρξη του πολέμου κατά της παγκοσμιοποίησης, συμβολισμός της οποίας υπήρξε το Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου. Είναι επομένως η παγκοσμιοποίηση –δηλαδή η παγκόσμια διάχυση ανθρώπων, κεφαλαίων, προϊόντων και ιδεών– αυτή που αποτελεί πρωταρχική απειλή για τους τρομοκράτες. Και να πού βρισκόμαστε σήμερα, έχοντας υπερεκτιμήσει τις δυνατότητες του παγκοσμιοποιημένου συστήματος και ακούγοντας τους επιχαίροντες να αποκαλούν τη Γουόλ Στριτ καζίνο, όπου μπορείς να μπαινοβγαίνεις χωρίς να αποδίδεις λογαριασμό σε κανέναν.

Είναι νωρίς να σπεύσουμε σε συμπεράσματα. Η Ιστορία μονίμως μας προλαβαίνει ή μας αποστομώνει. Αλλά υπάρχει μια ολοφάνερη, προδοτική ειρωνεία. Η κατάρρευση του Ψυχρού Πολέμου και του κομμουνισμού ακολουθήθηκε από την άνοδο μιας άλλης ουτοπικής ιδεολογίας. Οπως μάλιστα επισημαίνει ο Τζον Γκρέι στον «Ομπσέρβερ», στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Βρετανία και μερικές άλλες ευρωπαϊκές χώρες αναδείχθηκε ένας τύπος οικονομικού φονταμενταλισμού, ο οποίος έγινε φιλοσοφία. Ο φονταμενταλισμός, ωστόσο, κάτω από οποιαδήποτε μορφή ουδέποτε υπήρξε εποικοδομητικός. Καταστροφικός υπήρξε, κι ας το κρατήσουμε αυτό κατά νου. Το παράδειγμα της πτώσης της ΕΣΣΔ είναι εκεί, ζωντανό και όχι απονεκρωμένο κομμάτι της Ιστορίας.

«Money» – Liza Minnelli, Joel Grey

31 thoughts on “Οικονομικός φονταμενταλισμός. Μα τί είδους φιλοσοφία κι αυτή ;

  1. Αγαπητή Ρίτσα,
    περιμένω πως και πως κάθε άρθρο σου. Είναι πάντα πηγή γνώσης και αφορμή για σκέψεις.
    Όσο αφορά τα συστήματα διαχείρισης χρημάτων όλα θα αποτυγχάνουν όσο οι άνθρωποι που είναι υπεύθυνοι, είναι ατελής. Η πλεονεξία , η κατάχρηση εξουσίας, η αντιμετώπιση του κέρδους με τη σκέψη, άντρα θέλω τώρα τονε θέλω, κρύβονται πίσω από μεγαλόσχημα λόγια και εξιδικευμένους οικονομικούς όρους.
    Καλή Κυριακή

  2. Το έθεσες πολύ σωστά.
    Και γω συμφωνώ ότι αυτό όλο που παρακολουθούμε είναι το αποτέλεσμα ενός οικονομικού φονταμενταλισμού.
    Παρόλα αυτά ούτε γω είμαι υπέρ της κρατικής παρέμβασης σε αυτή την φάση.
    Το κράτος πρέπει πάντα να έχει ρόλο, και αυτός δεν είναι να έρχεται όταν έχει τελεστεί το έγκλημα και να προσπαθεί να απαλύνει τον πόνο των θυμάτων, αλλά να αποτρέψει το έγκλημα.
    Όταν οι κρατικές τράπεζες εγγυόνταν την λειτουργία όλων αυτών των τραπεζων και των ασφαλιστικών οργανισμών ενώ αυτές είχαν ξεχυθεί σε ένα καθαρά τζογαδόρικο σύστημα επενδύσεων τι κάνανε? Δεν το βλέπανε?
    Το βλέπανε από όσο διαβάζαμε σε οικονομικά άρθρα (στην εφημερίδα σας) τα τελευταία δύο χρόνια. Δεν κανανε τίποτα. Το πολιτικό κόστος τους άφηνε μπας και τα λουστουν οι επομενες κυβερνησεις….

    Το κράτος είναι να θέτει κανονισμούς και να επιτηρεί όταν δεν τηρουνται και να τιμωρεί με την αυστηρότητα του νόμου όσους κλέβουν.
    Γιατί αν ο μη γένοιτο χρεοκωπήσουν όλες οι τράπεζες παγκοσμίως, δεν νομίζω ότι υπάρχει κράτος που μπορεί να εγγυηθεί όχι το σύνολο των καταθέσεων, αλλά ούτε και χίλια ευρώ για κάθε καταθέτη.

    Ή μάλλον υπάρχουν η Κίνα και η Ρωσία … αλλά εκεί ως νυν σοσιαλιστικό καθεστώς η πρώτη και ως τέως η δεύτερη δεν μπορούν να εγγυηθούν την ισόνομη κατανομή του πλούτου στους πολίτες τους έχοντας ως αποτέλεσμα να είναι απο τα πιο πλούσια κράτη αυτή την στιγμή με την μεγαλύτερη ανισότητα κατανομής του πλούτου τους παγκοσμίως και με υποτυπώδεις ελευθερίες λόγου και έκφρασης, θα μπορέσουν να εγγυηθούν ότι θα προστατέψουν το σύνολο των πολίτων τους απο μια οικονομική κρίση?

  3. @@Sofia
    νασαι καλά Σόφια μου, μου ενισχύεις το πεσμένο ηθικό μου. Τώρα, όσον αφορά την κρίση, η αλήθεια είναι πως έχω λιγοστές γνώσεις, αλλά αντιλαμβάνομαι ότι κάποιοι τύποι είχαν βρει έναν εύκολο τρόπο υπερπλουτισμού, χωρις να έχουν συνυπολογίσει τις ενδεχόμενες συνέπειες. Κάποια στιγμή, όμως, ένας από τους κρίκους της αλυσίδας σπάει και τα αποτελέσματα είναι αυτά που ζούμε σήμερα, τα οποία είναι πολυ πιθανό να μας επηρεάσουν. Η μάλλον θεωρώ εως και αδύνατον να μην μας επηρεάσουν.

    @@Philos ,
    καλημερα και καλη Κυριακή. Είναι βεβαιο ότι καθ ολη τη διαρκεια της διακυβέρνησης Μπους τα πάντα ειχαν λασκάρει ως προς τους ελέγχους. Ο Μπους ειχε πει αφηστε τον κόσμο να αγοράζει σπίτια, αφήστε τον. Ηταν ένας τρόπος αμβλυνσης των πολέμων, των νεκρών , των κονδυλίων….και ιδού πού βρισκόμαστε. Το πρόβλημα ξεκίνησε επί προεδρίας Κλίντον, αλλά αν είχαν λειτουργήσει οι κατάλληλοι μηχανισμοί ελέγχου- ως όφειλαν – ίσως το μεγάλο πατατράκ να είχε αποφευχθεί και να ζουσαμε μια ηπιότερη κρίση. Το κράτος στην προκειμένη περιπτωση παρενέβη πρώτον για να επιτευχθεί στοιχειωδώς μια μικρή, έστω, ισορροπία στην αγορά ( αν και πολλοί αμφιβάλλουν) και δεύτερον για να γλυτώσουν τα κεφάλια τους όλοι αυτοί που φέρουν το μεγαλυτερο μέρος της ευθύνης.
    Καλημερα σας γενικώς

  4. Ρίτσα μου καλημέρα. Πράγματι εμπεριστατωμένο το άρθρο σου και με πολύ καίρια ματιά…πέρα του συναισθηματικού..ίσως γιατί τα πράγματα έχουν εκτροχιαστεί κι αυτό είναι αλήθεια.
    Οικονομικός φοντεμανταλισμός; Με πηγαίνει στον θρησκευτικό φυσικά ίσως και στη προτεσταντική ηθική του Βέμπερ αλλά σίγουρα σε κάτι καταναγκαστικό που σίγουρα δεν προέκυψε απο τη μια μέρα στην άλλη. Στην Ηλέκτρα η ηρωιδα εμπλέκεται μέσα στις ίδιες της τις παγίδες και κάπως έτσι έχει λειτουργήσει ο καπιταλισμός σήμερα…γι΄αυτό το party θα συνεχιστεί κι άλλο αφού οι παγίδες είναι πολλές και έχουν σωρεύσει στην κυριολεξία πολλές αμαρτίες κακοδιαχείρισης. Σε αυτή άλλωστε, την τελευταία…ας πώ διαχείριση ενεπλάκη ακόμα και ο σοσιαλισμός στην Ευρώπη γι΄αυτό και σήμερα είναι σε κατάσταση αποσύνθεσης. Η πολιτική κατάσταση είναι μεταβατική εκτός κι αν το κράχ οδηγήσει σε ανατροπές και άλματα αλλά δεν το βλέπω…Μια χούφτα άνθρωποι έχουν οφεληθεί και θα κρατήσουν πάση θυσία τα κεκτημένα. Οσο για την Ελλάδα τα πράγματα θα είναι ακόμα πιο …,μεταβατικά απο της Ευρώπης μιάς και όταν εκεί θεσπίζονταν κανόνες εδώ επικρατούσε ερασιτεχνισμός. Το χειρότερο είναι οτι για πρώτη φορά στην ιστορία οι επόμενες γενιές θα ζήσουν χειρότερα απο τις προηγούμενες…δεν ξέρω για πολέμους (όλα δυστυχώς είναι πιθανα) αλλά σίγουρα με ανασφάλεια εργασιακή, ασφαλιστική και εκπαιδευτική….το ευ ζην κι επομένως και η φιλοσοφία της καθημερινότητας θα είναι προνόμιο ελάχιστων που δεν θα μαστιγώνονται στην αγορά ολόκληρα 24ωρα…φορώντας pampers για να μη σηκωθούν απο τη καρέκλα….!!!
    Δεν θέλω να κλείσω απαισιόδοξα γιατί πάντοτε εκτιμούσα τον Σπάρτακο και τον συμβολισμό του…ποτέ δεν ξέρεις, άλλωστε…ίσως αυτό είναι το θαύμα της ζωής για το καλό και το κακό….
    Σύντομα θα είμαι στην Αθήνα. Τι λές; Φιλοσοφούμε μ’ ενα καφέ στο κέντρο;
    Φιλιά
    Ε.

  5. @@ Tractatus
    Elen ! Κρατώ στο νου μου αυτό : «Το χειρότερο είναι οτι για πρώτη φορά στην ιστορία οι επόμενες γενιές θα ζήσουν χειρότερα απο τις προηγούμενες…δεν ξέρω για πολέμους (όλα δυστυχώς είναι πιθανα) αλλά σίγουρα με ανασφάλεια εργασιακή, ασφαλιστική και εκπαιδευτική….το ευ ζην κι επομένως και η φιλοσοφία της καθημερινότητας θα είναι προνόμιο ελάχιστων»

    Και φυσικά θα αμπελοφιλοσοφήσουμε εν Αθήναις, τον κατ εξοχήν τόπο της φιλοσοφίας με τ ευτελίας( Συγγνώμη δηλαδή, αλλά βγήκε αυθόρμητα) φιλια

  6. Αυτή η συγκεκριμένη ασάφεια, αβεβαιότητα και ρευστότητα, βέβαια, δεν αποτελούν ab ovo ιδιότητες αλλά επίκτητες ιδιότητες που επιδιώκονται μέσα από το καπιταλιστικό σύστημα. Εγώ πάντως, αν αναγκαζόμουν να πράξω έναντι της ιδεολογίας μου, θα θεωρούσα άμεσα εσφαλμένο τον προηγούμενο τρόπο σκέψης μου. Αναρωτιέμαι ποια τα συναισθήματα των πολιτικών που ενώ εδώ και δεκαετίες ζητούν την εκμηδένιση του κρατικού παρεμβατισμού, τελικά ανατρέχουν σε αυτόν για να λύσουν τα προβλήματά τους.
    Σήμερα κρίνουμε εκ των υστέρων και με δεδομένη την λειτουργία του καπιταλιστικού συστήματος. Δεν γνωρίζουμε αν οποιοδήποτε σύστημα θα συνέβαλε το ίδιο, λιγότερο ή περισσότερο από αυτό στη διάχυση της ευημερίας. Δεν γνωρίζουμε αν αυτή οφείλεται στο σύστημα ή στην αλλαγή νοοτροπίας των ανθρώπων. Γνωρίζουμε μόνο πως τον χρησιμοποίησε ως μέσο. Διατηρώ βέβαια τις επιφυλάξεις μου για το κατά πόσο αυτό που συνέβη είναι διάχυση της ευημερίας, ή απλά μεταφορά και αύξηση της υπερεκμετάλλευσης σε άλλους πολιτισμούς, καθώς και στην χαμηλή τάξη, ώστε να διαφαίνεται μια επίπλαστη ευημερία στην υψηλή και, έστω, στη μεσαία τάξη. Διατηρώ επίσης επιφυλάξεις για την έκταση της μεσαίας τάξης. Άλλωστε, αν το σύστημα την δημιούργησε, τώρα, στην άνθισή του, γιατί την στραγγαλίζει;
    Η παγκοσμιοποίηση πάντως σίγουρα αποτελεί μια σημαντική απειλή για τη βιωσιμότητα του παγκόσμιου ανθρώπινου συστήματος. Σε μερικές δε περιπτώσεις, αποτελεί απειλή ακόμα και για τη βιωσιμότητα του συνόλου του οικοσυστήματος της βιόσφαιρας. Δε φταίει αυτή κθ’ εαυτή, αλλά ο τρόπος εφαρμογής της και εκμετάλλευσής της. Εγώ προσωπικά την προτιμώ περιορισμένη στη διάχυση ιδεών, γνώσεων και ανθρώπινης βοήθειας, ενώ θεωρώ αναγκαία και υγιέστερη την αυτόεξυπηρέτηση, ανεξαρτητοποίηση και αυτάρκεια κάθε τοπικής κοινωνίας, όσον’ αφορά στην οικονομία και τα υλικά αγαθά.
    Πάντως, σε μια πραγματικότητα αστάθειας και ρευστότητας, είναι οξύμωρη η προσκόλληση του ίδιου του καπιταλισμού στο θέσφατο της ανωτερότητάς του έναντι των άλλων συστημάτων, πόσο μάλλον, στο θέσφατο της απόλυτης ορθότητάς του.
    Ίσως τελικά, ο φονταμενταλισμός, είναι άρρηκτα συνυφασμένος με τον άνθρωπο.

  7. Dartthir the Abban
    Ναι, η αλήθεια είναι ότι πριν από τον καπιταλισμό, η ανθρωπότητα έζησε τον υπαρκτό σοσιαλισμό. Εκεί είχαμε τον απόλυτο έλεγχο των πάντων από το κράτος και τη δημιουργία – τα λεω απλοϊκά, αν και ειναι πολυ πιο συνθετα – μιας νομενκλατουρας που δουλευε προς ίδιον όφελος. Θα τολμούσα να πω ότι αυτή η εκάστοτε νομενκλατούρα δεν διέφερε σε τίποτα από τους ακραιφνείς καπιταλίσκους που βούλιαξαν τη Γουόλ Στριτ ( τηρουμένων των αναλογιών, βεβαίως και φυσικά για να σε προλάβω).
    Αυτό είναι το ένα, που σημαίνει ότι έχουμε εικονα αυτή τη στιγμή και των δύο πλευρών. Φυσικά υπάρχει πάντα μια μεσαία οδός, ένας τρίτος δρόμος που μέλλει να διευρευνηθεί η δυνατότητα προώθησης του και φυσικά η βιωσιμότητά του..
    Το δεύτερο αφορά στη διάχυση της γνώσης και της ευημερίας. Η γνώση δεν υπάρχει περίπτωση να πάψει να διαχέεται στο βαθμό που διαχεεται σήμερα και ενδεχομένως πολύ περισσότερο. Οσο για την ευημερία, η αλήθεια είναι ότι εχει δημιουργηθεί στις χωρες του λεγομενου Τριτου Κοσμου ενα μεγάλο κομματι μεσαιας τάξης που κινείται με χίλια. Ποιός θα το αγνοήσει και γιατί ; Η αυτοεξυπηρέτηση και η αυτάρκεια της τοπικής κοινωνίας μου θυμίζει τον παππού και τη γιαγιά στο χωριό πούχουν μια μικρή σύνταξη κι έχουν κι έναν κηπάκο, λίγες κοτούλες κι ένα γουρουνάκι ( είχαν,δηλαδή, γιατί σήμερα το τοπίο είναι διαφορετικό). Αυτοί όντως αυτοεξυπηρετούνται. Αλλά έτσι, μπαίνουμε σε μια άλλη κουβέντα πολύ πιο σύνθετη, άκαιρη και ουτοπική. Οσο για το περίφημο κράτος, εξαρτάται για ποιά χώρα μιλάμε. Υπάρχουν κράτη και κράτη ανά την υφήλιο. Πλούσια και φτωχά, αλλά για διαφορετικούς λόγους το καθένα.
    Καλή Κυριακή
    ριτς

  8. Χαχαχα, δεν με προφταίνεις, αυτό πάνω κάτω υπονοώ, θεωρώντας ακριβώς ότι και στις δύο περιπτώσεις υπάρχουν άνθρωποι που εκμεταλλεύονται το σύστημα, απλά ο καπιταλισμός, σαν ιδεολογία, το θεωρεί υγιές! Θα σε διορθώσω απλά λέγοντας πως έχουμε εικόνα της τότε εφαρμογής του υπαρκτού σοσιαλισμού, υπό την καθοδήγηση της συγκεκριμένης νομενκλατούρας, χωρίς να γνωρίζουμε που θα οδηγούσε την επόμενη γενιά ένα πιο υγιές σοσιαλιστικό σύστημα που θα αντικαθιστούσε τον τότε υπαρκτό σοσιαλισμό, αντί του καπιταλισμού με τον οποίο αντικαταστάθηκε τελικά. Συγκρίσιμα μεγέθη είναι είτε η τότε καπιταλιστική με την τότε σοσιαλιστική κοινωνία, είτε οι αντίστοιχες σημερινές, όχι μία του τότε με μία του σήμερα.
    Όσον αφορά στην αυτοεξυπηρέτηση των τοπικών κοινωνιών, δεν εννοώ ακριβώς αυτό που σου έρχεται στο μυαλό. Το κακό όμως είναι πως οι αλληλεξαρτώμενες τοπικές κοινωνίες τείνουν να είναι μη-βιώσιμες και όσο αυξάνει ο βαθμός αλληλεξάρτησης, τόσο ελαττώνεται η βιωσιμότητά τους. Δεν είναι τυχαίο πως οι νέες τάσεις στις οποίες προσπαθεί να οδηγηθεί το σύστημα είναι η οικονομική ισχυροποίηση και ανεξαρτητοποίηση των τοπικών κοινωνιών από απομακρυσμένες πηγές υλικών και ενέργειας, η ελαχιστοποίηση των μεταφορών από απομακρυσμένες κοινωνίες και η ανάπτυξη τοπικών σχημάτων βιώσιμης διαχείρισης, ελαχιστοποιώντας έτσι τις επιβλαβείς παρενέργειες στους τρείς πυλώνες αειφορίας του οικοσυστήματος (περιβάλλον, κοινωνία, οικονομία). Και όπως είπα και νωρίτερα, διατηρώ επιφυλάξεις ως προς την σχετική έκταση των τάξεων στο σύνολο του κόσμου (υψηλή-μεσαία-χαμηλή) καθώς και ως προς το τι αυτή συνεπάγεται για την αύξηση εκμετάλλευσης καθώς το βέλος κινείται προς τα κάτω.
    Καλή Κυριακή και σε εσέ🙂

  9. Αισιοδοξία…χρειάζεται..
    Και συνήθως η αξία φαίνεται όταν κάποιος αναγεννάται από τις στάχτες του..
    Ευτυχώς υπάρχουν θετικές ειδήσεις..κ ας κυριαρχούν δυστυχώς όλα όσα περιέγραψες σήμερα..
    Δε θα μπορούσες να βάλεις ..πιο ταιριαστό τραγούδι..

  10. Οι εισαγωγικές σκέψεις του κειμένου για τα ‘πάθη’ του Αριστοτέλη δείχνουν προς πια κατεύθυνση μπορεί να κινηθεί ο λόγος μας για την οικονομική παθολογία της εποχής μας.

    Το άρθρο μου άρεσε γιατί εκτός των άλλων μου υπενθύμησε πως η οικονομική συμπεριφορά δεν είναι άσχετη από την ‘πολιτική’ θέση των ανθρώπων – τη στάση τους ως μέλη μιας πολιτικής κοινότητας που προστατεύει τα μέλη της απο την ύβρη η οποία, μετά την πρόσκαιρη ηδονή της οικονομικής εξουσίας, επιφέρει το φόβο.

  11. Καλημέρα!!! Καλημέρα μέσα από μια παραφυάδα συστήματος υπό κατάρρευσιν..Τώρα, περί συστήματος επρόκειτο ή περί γενναίας αρπαχτής, είναι άλλο θέμα. Απλοϊκά θάλεγα, βρισκόμαστε μπροστά στο «τρέϊλερ» της ταινίας «ανακατανομή αρπαχθέντων» και μόνον, έτσι το αντιλαμβάνομαι εγώ. Θεατές και ούτε καν κομπάρσοι, πράγμα που σημαίνει πως το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι αν, λέω αν, διαθέτουμε στοιχειώδη λαχτάρα να πρωταγωνιστήσουν κάποτε οι απόγονοί μας, να πετάξουμε απ’ την ζωή μας κάθε μόρφωμα συστήματος, είτε καπιταλιστικό λέγεται, είτε σοσιαλιστικό και ν’ αναζητήσουμε όχι πλέον μορφώματα, αλλά συστήματα.
    Πιστεύω, τελικά, πως τίποτε δεν θα γίνει, απλά θα μας πάρει κάποια χρόνια μέχρι ν’ αλλάξουν χέρια τα λεφτά. Χρόνια περίεργα και λίγο «ύποπτα».

  12. Καλημερα σε όλους και καλή συνεχεια στην …κούρα της Κυριακής. Με καφεδακι και εφημερίδες και κουβεντούλες εκτονωτικές…

    @@Καμηλιέρη,

    μην προσπαθείς να προσπεράσεις τα facts .Και τα μεν και τα δε, όλα οσα αναφέρω, αποτελούν κομματι της ιστορίας, ειπαμε… Ρωτα και τις καμηλες σου ντε
    φιλια


    @@roadartist

    Ναι, δεν έχεις άδικο καθόλου. Αυτό που λείπει πλέον είναι η αισιοδοξία. Ισως γιατί μας έπνιξε ο άκρατος καταναλωτισμός – κατα το άκρατος καπιταλισμός – οπότε δεν μας γεμίζουν τα μικρά καθημερινά πράγματα.Αντίθετα ειναι τα βαρίδια στα πόδια μας..Λέω τώρα….


    @@@ Kafeini
    O καημένος ο Αριστοτέλης. Τάχε πει και ταχε ξεκαθαρίσει. Αλλά μετά ήρθαμε εμείς οι σύγχρονοι πολίτες του κόσμου και τα κάναμε ένα υπέροχο μπριάμ, το οποίο μας έλυωσε λίγο παραπάνω στο φούρνο, οπότε, αντε να ξεχωρίσουμε το κολοκύθι από τη μελιτζανα και την πατάτα από το καρότο και το κρεμμύδι.
    Ο φόβος είναι εγγενές στοιχείο του ανθρώπου από τη γέννηση του και μετά.

  13. anepidoti Καλημέρα, πολλές καλημέρες….

    Με εκπροσωπεί : «Πιστεύω, τελικά, πως τίποτε δεν θα γίνει, απλά θα μας πάρει κάποια χρόνια μέχρι ν’ αλλάξουν χέρια τα λεφτά. Χρόνια περίεργα και λίγο “ύποπτα”.»
    ριτς

  14. Ω δεν προσπερνώ τίποτε. Απλά δεν υποπίπτω στο σφάλμα σύγκρισης ανόμοιων αποτελεσμάτων μηχανισμών οι οποίοι ξεκινούν από διαφορετική βάση και φυσικά αναγνωρίζω τη σημασία των μηχανισμων που επικρατούν a priori στο οικοσύστημα.

  15. *** Επιπλέον καλό θα ήταν να μην παραβλέπεις το γεγονός πως η πολιτική που αναφέρω είναι τμήμα της χάραξης στρατηγικής της ΕΕ για τα επόμενα έτη. Άλλο αν δεν βρίσκει σύμφωνο τον επιχειρηματικό κόσμο.

  16. Dartthir the Abban

    Εγω ειμαι με την Ε.Ε.λογω κουλτούρας δηλαδή. Ημουν με τον Ντυβερζέ προ ετών που λέγαμε (!) ότι οφείλουμε πρωτα να εμβαθυνουμε και μετά τα επεκταθούμε. Στον τομέα της εμβάθυνσης περιλαμβάνονταν πολλά από αυτά που σήμερα συζητάμε και μας προβληματίζουν. Ομως , τότε, ήταν αλλα τα οικονομικά συμφέροντα της Γερμανίας και της Βρετανίας. Και δυστυχώς το πράγμα ξεχειλώνει και στην Ευρώπη. Ας ελπίσουμε ότι το καλό μου τζίνι θα παρέμβει κατευναστικά.

    Δεν ειναι ανομοιες καταστάσεις. Είναι τα δύο άκρα. Και φαντάζομαι ότι θαχεις ακουσει για τη συγκλιση των άκρων.

  17. Α δεν διαφωνώ καθόλου. Ίσα ίσα που θεωρώ πως μια συνύφανση των ευεργετικών στοιχείων κάθε ιδεολογίας θα επιφέρει πολύ καλύτερα αποτελέσματα από μεμονωμένες εφαρμογές. Ανήκω στους λάτρεις της βελτιστοποίησης. Αυτό όμως σίγουρα δεν σημαίνει πως επιθυμώ και δεν είμαι φανατικός πολέμιος κάθε πράξης ή θέσης που βλάπτει την βιωσιμότητα. Εντελώς «φονταμενταλιστικά»😛

  18. @Dartthir the Abban
    Μεχρις αστραγάλων ω Βελτιστοι, έλεγαν οι αρχαίοι ημών πρόγονοι, ο θεος να τους κανει προγόνους μας δηλαδή.

  19. Πολύ ενδιαφέροντα, ως συνήθως, τα όσα γράφεις Ρίτσα. Προσωπικά θα διαφωνήσω ότι η παρούσα οικονομική κρίση είναι ένα είδος 11ης Σεπτεμβρίου – και αυτό διότι δεν αποτελεί απαρχή κάποιας μακροπρόθεσμης διαδικασίας (π.χ. πολέμου κατά της Τρομοκρατίας), αλλά εντάσεται στο πλαίσιο μιάς γενικότερης φθίνουσας πορείας του Καπιταλιστικού συστήματος. Περισσότερο μου μοιάζει με δυσλειτουργία – ασθένεια αν προτιμάς – ενός οικονομικού συστήματος που αργά αλλά σταθερά φθίνει. Το που θα καταλήξει δεν το ξέρω. Το πιο πιθανόν να μετριαστεί η κρίση σε ένα με δύο μήνες και να ξεχαστεί.

    Θα θυμήσω απλά μιά φράση (το ’95) του αμερικανού πολιτικού επιστήμονος Χάουαρντ Ζιν: Ο καπιταλισμός υπήρξε πάντα ανεπαρκής (ως σύστημα) γιά τις κατώτερες κοινωνικές τάξεις. Τώρα αρχίζει να είναι ανεπαρκής και γιά τις μεσσαίες.

  20. @Zorba the Greek

    Ηθελα να το συνδέσω με τον Μπιν Λάντεν και τις δηλώσεις του. Ηταν ένας από τους στόχους του, άλλωστε, η κατάρρευση του δυτικού συστήματος -οικονομικού ,πολιτικού και κοινωνικού,νομίζω. Γι αυτό και το ανέφερα. Τώρα αν θα έχουμε μια μακρά διαδικασία ανάκαμψης ή περαιτέρω πτώσης δεν το ξέρω, οπως δεν το ξέρει κανείς. Ούτε οι μεγαλοσχήμονες οικονομολόγοι και αναλυτές. Την τύφλα τους δεν ξέρουν κι αυτοί

  21. Η liza τα λέει όλα: χρημα – χρημα – χρήμα…….

    Οσο ο κόσμος στηρίζει τις αξίες του σε κουρελοχαρτα, όλα είναι πιθανά!

    ΑΚόμα και η φιλοσοφια: δώσε μου φτωχε να μη σου μοιάσω.

    καλη βδομάδα ritsmas

  22. Είναι βέβαιο πλέον ότι η θεωρία της αγοράς που «όλα τα ρυθμίζει» βάλλεται πανταχόθεν, ακόμα και εκ των έσω. Δε λέω ότι καταρρέει, γιατί ο καπιταλισμός έχει δείξει ισχυρές αντοχές και έχει διαψεύσει αρκετές εσχατολογικές θεωρίες τις τελευταίες δεκαετίες. Πάντως φαίνεται ότι κάτι πρέπει να αλλάξει. Το ζητάει η κοινωνία. Τώρα αν το αίτημα του περισσότερο παρεμβατικού κράτους, δηλαδή ορισμένων ρυθμιστικών κανόνων που θα μας προφυλάσσουν από καταστάσεις σαν κι αυτή εισακουστεί, μένει να αποδειχτεί…

  23. @@ ange-ta
    Ω, ειδες πόσο περίπλοκο και συγχρονως πόσο απλό είναι το θέμα; Νασαι καλά που πέρασες από το φτωχικό μας

    @@@ δ.τζ
    Ναι, αλλά αναθεωρούμε πλέον τα πάντα. Η κρίση αυτή θα αφήσει φοβερα δυσμορφα αποτυπώματα στο παγκόσμιο σώμα και θα χρειαστεί οι πολιτικοί πια να πάρουν τα πράγματα στα χέρια τους. Το κράτος για να παρεμβαίνει, χρειάζεται να έχει λεφτά. Είναι τόσο απλό.

  24. Έχω την αίσθηση ότι χρήματα χρειάζονται περισσότερο σε περιπτώσεις σαν κι αυτήν, που η αγορά λειτουργεί ασύδοτα και η ζημιά έχει γίνει. Να το συγκεκριμενοποιήσω: πιστεύω πως αν υπάρχουν ορισμένοι κανόνες, όπως συγκεκριμένοι ελεγκτικοί μηχανισμοί, δύσκολα θα φτάνουμε στο σημείο που το κράτος θα είναι υποχρεωμένο να χρηματοδοτεί ελλειμματικές επενδυτικές τράπεζες. Αυτό που λέω είναι ότι σαφώς χρειάζεται χρηματοδότηση, αλλά πάνω απ’ όλα χρειάζεται σχέδιο και μεσοπρόθεσμη στρατηγική. Άμα το καλοσκεφτούμε κάτι τέτοιο πέρα από πιο ορθολογικό (πρόληψη και όχι εκ των υστέρων αντίδραση) είναι μάλλον και λιγότερο δαπανηρό.

  25. Η «αυτορρύθμιση της αγοράς» είναι μια όμορφη ουτοπία. Η έννοια της αυτορρύθμισης, πανταχού παρούσα στο σύνολο του οικοσυστήματος, από τον μικρόκοσμο που αυτορυθμίζεται στην θερμοδυναμική του ισορροπία, μέχρι το μακρόκοσμο κατά ζώντα είδη, που μέσω του ανταγωνισμού αυτορυθμίζεται σε μια ισορροπία με όλα τα χαρακτηριστικά της θερμοδυναμικής, στηρίζεται σε μια απλή αρχή: Όλα «ανταγωνίζονται» με στόχο τη επιβίωση (κοινώς μέσω «βιώσιμης διαχείρισης») και όχι με στόχο την μεγιστοποίηση των μεγεθών και την εξυπηρέτηση συμφερόντων…
    Υπό αυτές τις συνθήκες η «αυτορρύθμιση» είναι ανέφικτη.
    Όσο για τα «κρατικά χρήματα», χρειάζονται για πολλές περιπτώσεις, καθώς και για να επιτελεί κοινωνική πολιτική, καθώς και για να στηρίζει ένα μέρος των πολιτών του που δεν ενδιαφέρονται να ασχοληθούν με το παρόν ανταγωνιστικό καπιταλιστικό σύστημα και τις διαδικασίες του.
    Εκτός και αν φτάσαμε στο επίπεδο να θεωρούμε πως πρέπει να επιβληθεί η αποδοχή του από τους πάντες, ανεξαρτήτως των πεποιθήσεών τους.

  26. έτσι όπως το γράφεις: κατέρρευσαν και οι δύο «κόσμοι»…
    και τώρα τι θα κάνουμε χωρίς βαρβάρους;

    η βασική λύση είναι απλή: κάποιοι πρέπει να συνεισφέρουν περισσότερο από κάποιους άλλους…
    πρέπει να γίνει κατανοητό…

    αλλά το μεγάλο πρόβλημα είναι το ίδιο παντού: έλλειψη ηγεσίας…
    η βούληση έρχεται μετά…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s