Πικάσο,ο…καννιβαλιστής !


Οταν έχουν καταναλωθεί χιλιάδες τόνοι χαρτιού για να «αποδοθούν» στο λαό με κάθε λεπτομέρεια τα πάντα γύρω από την τελευταία κρίση και τίποτα στον κοντινό ορίζοντα δεν προοιωνίζεται απελευθερωτικό, η στροφή προς την τέχνη πιθανότατα να είναι μια κάποια λύση.

Η τέχνη, βεβαίως, δεν είναι αναγκαστικά κάτι ανάλαφρο ή ανακουφιστικό ή λυτρωτικό. Μπορεί να είναι όλα αυτά μαζί ή ένα ένα χωριστά, αλλά παράλληλα μπορεί να είναι μια απολύτως γήινη εκδήλωση του φλογερού πάθους του ανθρώπου για τη ζωή. Ο Δημήτρης Μυταράς λέει ότι η τέχνη ερμηνεύεται μόνο με τέχνη, όπως ο πιανίστας ερμηνεύει τη μουσική σύνθεση. Λέει επίσης ότι η τέχνη δεν προοδεύει ποτέ, αλλάζει πρόσωπα και τρόπους, για να πει κάθε φορά τα ίδια πράγματα και αποπνέει πάντα ένα ποιητικό μήνυμα είτε αναπαριστά τη σφαγή της Χίου ή  τις αρβύλες του Βαν Γκογκ.

.

Δεν ξέρω αν η τέχνη ποδηγετείται από κάποια αόρατη δύναμη, αν απλώς αλλάζει πρόσωπα και τρόπους κι αν εκπέμπει πάντα κάτι ποιητικό. Οι σύγχρονοι καιροί η αλήθεια είναι ότι μας έχουν εκπλήξει προς το χειρότερο και το πλέον πεζό. Ξέρω όμως ότι πολλά χρόνια τώρα

η ζωγραφική του Πικάσο παραμένει σημείο ποιητικής αναφοράς όσων αντιλαμβάνονται πολλά γύρω από την αφαιρετική ζωγραφική κι όσων μπορούν να ερμηνεύουν ανεπηρέαστοι από θρησκευτικούς δογματισμούς το αποτύπωμα ενός αντισυμβατικού καλλιτέχνη (Θυμάται κανείς το επεισόδιο στη Θεσσαλονίκη με τα έργα του Πικάσο, ή όντας άνθρωποι της ταχύτητας και της επιδερμικής πληροφορίας ξεχνιόμαστε;).

Θα μπορούσε ο Πικάσο να είναι η εύκολη υπεκφυγή μου. Ισως, αλλά ας όψονται οι διοργανωτές της έκθεσης «Ο Πικάσο και οι δάσκαλοι», που ξεκίνησε στις 8 Οκτωβρίου σε τρεις εκθέσεις, στο Γκραντ Παλαί, το Λούβρο και στο μουσείο Ντ’ Ορσέ και θα διαρκέσει ώς τις 2 Φεβρουαρίου 2009. (Εχει σχετικό αφιέρωμα το περιοδικό L’Express). Οι δάσκαλοι, λοιπόν! Ντελακρουά, Ραφαέλ, Μανέ, Γκρέκο, Ντεγκά, Λοτρέκ, Γκόγια, Τισιανός …Βελάσκεθ και δίπλα τους ένας Πικάσο. Αυτή κι αν είναι υπεκφυγή, λοιπόν. Πρέπει να ’σαι θαρραλέος για να τολμήσεις αυτή την καλλιτεχνική τιτανομαχία, αλλιώς κινδυνεύεις να βρεθείς στη γυάλα με τα υπόλοιπα μικρά και ασήμαντα ψάρια. Ομως οι διοργανωτές θέλουν να προκαλέσουν τον επισκέπτη. Να τον αναγκάσουν να προσέξει αν όντως ο Πικάσο είναι επηρεασμένος από τα έργα των μεγάλων ζωγράφων και αν ναι, τότε να παρατηρήσουν τον τρόπο που ο πολιτογραφημένος κάτοικος της Μονμάρτης μετατρέπει τις δικές τους ιδέες σε δική του δημιουργική παραγωγή.

Παράδειγμα: Ενας αυθεντικός πίνακας του Μανέ, «Matador Saluant» (1866-1867) και η κανιβαλιστική εκδοχή του «Matador» (1970) του Πικάσο, ή «Portrait de Gauguin a la palette» (1893-1894) του Γκογκέν και η προσωπογραφία του Πικάσο «Υο Picasso» (1901)…

Είναι γεγονός ότι ο Πικάσο επέστρεφε στην ιστορία, θέλοντας από εκεί να αντλεί τα θέματά του. Φιλοτέχνησε παραλλαγές πάνω σε συγκεκριμένο έργο, με διασημότερες τις «Δεσποινίδες των τιμών» (Las Medinas) του Βελάσκεθ. Πολλές φορές ένιωσε γοητευμένος από το έργο του Ντελακρουά «Γυναίκες του Αλγερίου» (Les femmes d’ Alger), ή από το έργο του Μανέ «Πρόγευμα στη χλόη» (Le Dejeuner sur l’ herbe), για το οποίο είχε πει το 1932: «Οταν βλέπω αυτόν τον πίνακα, λέω στον εαυτό μου: τα προβλήματα για αργότερα». Ο Πικάσο πιανόταν από κάποιο γνωστό έργο και στη συνέχεια προσπαθούσε να παρουσιάσει άλλες του εκδοχές. Ισως είχε κατά νου να αντιπαρατεθεί με την καλλιτεχνική γλώσσα των αρχικών δημιουργών. Πατροκτόνος; Καννιβαλιστής; Το τελευταίο ερωτηματικό πάνω στην τέχνη; Προφανώς όλα αναμειγνύονται σ’ αυτή τη μοναδική εμπειρία. Οι προσεγγίσεις του Πικάσο είναι σίγουρο ότι σοκάρουν τους υποκριτές, τους ίδιους που συχνά αναδεικνύουν το φάσμα του γεροντισμού μέσα από τα εξαιρετικά ερωτικά έργα του καλλιτέχνη τα τελευταία χρόνια της ζωής του.

Τριάντα πέντε χρόνια μετά το θάνατο του Πικάσο, η σκιά του εξακολουθεί να απλώνεται ώς την άκρη του κόσμου, ερεθίζοντας τον πουριτανισμό των συντηρητικών και εκτινάσσοντας στη στρατόσφαιρα την αχαλίνωτη φαντασία των προοδευτικών. (Οι όροι χρησιμοποιούνται μετά της δέουσας προσοχής). Κι ήταν κι αυτός ένας… αυλικός, ένας Γκόγια της εποχής του, στην αυλή όχι του βασιλιά Καρόλου του Γ΄, αλλά σ’ αυτήν του Μπατό – Λαβουάρ, Καράβι-πλυσταριό, όπως έλεγε ο Μαξ Ζακόμπ το εργαστήρι στην πλατεία Ραβινιάν, στο Παρίσι, όπου μέσα σ’ ένα πλαίσιο κοινοβιακής ζωής ανταλλάσσονταν ιδέες, απόψεις, ανακαλύψεις που αρχικά καθήλωναν τον καλλιτεχνικό περίγυρο του Πικάσο και αργότερα έγιναν εφαλτήριο παγκόσμιας σαγήνης.

Διαβάζω στο βιβλίο του Νταν Φρανκ «Οι Μποέμ»: «Οταν ο Αντρέ Σαλμόν πήγε για πρώτη φορά στο Μπατό – Λαβουάρ ανακάλυψε τον Πικάσο να ζωγραφίζει ξυπόλυτος στο ατελιέ του μ’ ένα κερί αναμμένο. Παρατώντας τη δουλειά του άρχισε να δείχνει τα έργα του στο νεοφερμένο. Περνούσε από πίνακα σε πίνακα αναποδογυρίζοντας τα τελάρα και τα πλαίσια, παρουσιάζοντας τη δουλειά του δίχως το παραμικρό σχόλιο… Με τη σειρά του ο Σαλμόν, όπως ο Ζακόμπ και ο Απολινέρ προηγουμένως γοητεύτηκε από την αχαλίνωτη επινοητικότητα του νέου του φίλου… Η τέχνη στο Μπατό – Λαβουάρ δεν ήταν αντικείμενο μεγάλου ανταγωνισμού. Μόνον ο καλλιτέχνης προσφερόταν γι’ αυτό το ρόλο. Ποιος καλλιτέχνης; Μα φυσικά ο Πικάσο, ο οποίος ζήλευε υπερβολικά και προκαλούσε τη ζήλια, μια ζήλια μάλλον συναισθηματική. Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στον Απολινέρ, τον Μαξ Ζακόμπ και τον Αντρέ Σαλμόν δεν αφορούσε τα έργα τους. Ζήλευαν τις πρωτιές που έδινε ο Πικάσο στον έναν ή στον άλλο. Ο πιο δυστυχισμένος ήταν ο Ζακόμπ, τον οποίον είχε εκθρονίσει ο Απολινέρ από το βάθρο της ποίησης, η Φερνάντ Ολιβιέ από το βάθρο της στοργής και σύντομα ο Ολλανδός κυβιστής Μπρακ από το βάθρο της καλλιτεχνικής δημιουργίας… Αλλά ο Πικάσο περιφερόταν αυτοκρατορικός ανάμεσα στους δικούς του, αδιαφορώντας για τα κλαψουρίσματα, τις κακογλωσσιές και τις μικρές δυστυχίες γύρω του. Κρατούσε τη θέση του. Η θέση αυτή ήταν η πρώτη. Οταν η Γερτρούδη Στάιν τον είδε να μπαίνει σπίτι της για πρώτη φορά συνοδευόμενος από τον χοντρό Απολινέρ, τον ψηλόλιγνο Σαλμόν και τα τρία θηρία, τον Μπρακ, τον Ντερέν και τον Βλαμένκ, σκέφθηκε ότι έμοιαζε με τον Ναπολέοντα και τους γρεναδιέρους του»…

δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 12-10-2008

32 thoughts on “Πικάσο,ο…καννιβαλιστής !

  1. τώρα που πολυσυζητιέται η διακειμενικότητα, και λαμβάνοντας υπ’ όψη ότι κείμενο δεν είναι μόνο ο γραπτός λόγος, αλλά (κατά Φουκό και Ντεριντά), ό,τι επιδέχεται ερμηνείας, μήπως πολύ πριν τον όρο της κα. Κρίστεβα, ο Πικάσο είναι αυτός που φέρνει στη ζωγραφική τον αέρα της δημιουργικής συζήτησης με τα προηγούμενα έργα, φτιάχνοντας τα αριστουργήματά του, (τώρα μου έρχεται στο νού ότι είναι την ίδια περίπου εποχή που ο Τζόυς συναντά το αριστούργημα του Ομήρου και φτιάχνει το δικό του αριστούργημα)

  2. @meniek…μου είναι σχεδόν αδύνατο να κρίνω τον Πικάσο και το τί ήταν τελικά αυτό που τον ώθησε να επαναλάβει με το δικό του τρόπο εργα των μεγάλων δασκάλων της ζωγραφικής. Μπορεί να ηταν απλώς ενα στοιχημα με τον εαυτό του.Μπορεί να ήθελε – λόγω χαρακτήρα – να βγάλει τη γλώσσα στο τότε σύστημα.Προφανώς ,. η λογική μου υπαγορεύει να πω ότι δικαίωμα στη διαφορετική εκφορά του λόγου ή του έργου ή του κειμένου έχει ο κάθε άνθρωπος, πολλώ δε μάλλον ένας εκκεντρικός καλλιτεχνης ,οπως ο Πικάσο.
    χαιρετω…το υλικό παρελήφθη ;

  3. Λοιπόν, ακριβώς αυτό εννοώ… Ότι όταν συνομιλείς, κρίνεις, το ενσωματώνεις, αναπαράγεις μετασχηματίζοντάς το πρότερο έργο με τα δικά σου μέτρα και καταβολές τότε παράγεις αριστουργήματα, αλλιώς κάνει απλές αντιγραφές και απαιτείς κι από τους άλλους να σε αναγνωρίσουν ώς διακειμενικό (μπλιεξ). Το υλικό παρελήφθη, σου έστειλα (όπως και στο νατασσάκι) κι ευχαριστήριο e-mail, δεν το έλαβες?

  4. @@Meniek….
    xαίρομαι που συμφωνούμε, αν και ο Πικάσσο μου δεν έχει ρέντα απόψε.. Σιγά, ο κόσμος περί άλλα τυρβάζει.

    τώρα θα ελέγξω το σύστημα, το οποίον ως συνήθως πάσχει

  5. Ο Πικάσσο είχε πει «‘Όλοι θα ήθελαν να καταλάβουν τη ζωγραφική, γιατί δε δοκιμάζουν να καταλάβουν το κελάηδισμα των πουλιών;» .. Είχε τόσο δίκιο!
    Τέχνη μπορεί να είναι το οτιδήποτε προέρχεται απο τη δημιουργική ορμή τού ανθρώπου..
    Το σύστημα πάσχει, αλλά … κάποιος κόσμος ενδιαφέρεται τελικά και διαφοροποιείται. Αυτός και μόνο αξίζει να μας απασχολεί.

  6. δεν θα μπορούσα ποτέ να σκεφτώ τον Πικάσσο ως καννιβαλιστή -με ή χωρίς εισαγωγικά….

    Είναι ο ζωγράφος που θαυμάζω περισσότερο από όλους, συνολικά για το έργο και τη ζωή του -κι αυτό δεν το ήξερα!!!🙂

    Και δεν θα μπορούσα να συμφωνήσω περισσότερο με τη Meniek, (κι ας ανακάτεψε το Φουκώ της πάλι)

    καλή βδομάδα, Ριτσάκι μας🙂

  7. @@νατασσακι….
    το καννιβαλιστής ειναι ένας όρος που τον χρησιμοποιούν οι γαλλοι κριτικοί με αφορμή αυτες τις εκθέσεις, προσπαθώντας να δώσουν απαντήσεις. Δε νομίζω ότι ειναι εύκολο, παρ ότι και πατροκτόνο τον είπαν…Δεν το υιοθετώ βεβαίως, κι αν διαβάσεις την απάντηση που εδωσα στη Μενιεκ θα το καταλάβεις.\φιλια και καλή δυναμη απ αυτήν που δεν υπάρχει…

    Η Λιμνη των Κυκνων εξακολουθεί να με συγκλονίζει, δεν ξέρω ομως το γιατί. Δεν εχω πια απαντήσεις σε όλα…

  8. συγχαρητήρια που μας προσφέρεις πάντα τροφή για σκέψη!
    θα μας στείλεις ξανά στο παρίσι, μόλις πριν 10 μερες γύρισα, και τα οικονομικά μου είναι καταστροφικά!
    πάντως, τι θέμα!
    η τέχνη ως περιθώριο της ζωής, περιθώριο ελευθερίας, θα γίνει τώρα και περιθώριο επιβίωσης!
    άραγε ποια η διαφορά ανάμεσα στη ζωή και την επιβίωση…
    μερικές φορές η διαφορά παύει να υφίσταται μου φαίνεται!
    την καλησπέρα μου!

  9. @eleni….
    bonsoir cherie Η τεχνη είναι η ποιητική πλευρά της ζωής για κάποιους, όχι για όλους. Ειναι όμως κι ενα ξεσπασμα ψυχής για τους δυνατούς, μ αυτή την έννοια περιθώριο επιβίωσης.
    η διαφορά αναμεσα στη ζωή και την επιβίωση ειναι ότι στην πρωτη απολαμβανεις την ομορφιά της, στη δευτερη σιχτιρίζεις συχνά. Υφίσταται, υφίσταται καλό μου
    φιλια

  10. Μια χαρά μου ήρθε ο Πικάσο, πλήρης αποσύνδεση από την επικαιρότητα, η οποία στα πλαίσια της συνόδου της Ε.Ε, με είχε κάνει συνεπιβάτη στο πλοίο των τρελών του Ιερώνυμου Μπός.

  11. Γιατί πατροκτόνος και κανιβαλιστής; Η νέα ματιά δεν είναι απαραίτητη; Δεν μας προχωρά;
    Κάποιοι μπορεί να έλεγαν «αντιγραφέας». Ούτε με αυτό θα συμφωνούσα, καθώς η γλώσσα, που χρησιμοποιεί είναι άλλη.
    Καλημέρα

  12. Ο Μυτάρας δεν ξέρω τι εννοεί με αυτό το simplistic παραπάνω τσιτάτο ..! αλλά σίγουρα εκφράζει την εποχή που ζεί κάθε δημιουργός του. Τώρα πως αξιολογείται κάθε έργο τέχνης εκείνη το μεγάλο μυστήριο και πως ανεβαίνουν οι τιμές στα ύψη του εκάστοτε έργου τέχνης😉 (βλέπε φιλελευθερος καπιταλισμος)

  13. @@Penelope…
    Ο Μυταράς ειναι συγχρονος ζωγράφος που κατα καιρούς λεει διάφορα. Αν θες τα παρακολουθείς, αν όχι, δεν χάθηκε ο κόσμος…. Το πώς αξιολογείται ενα έργο τέχνης, ειναι θέμα Οίκων, θέμα χρονικής στιγμής, θέμα ζητησης , θεμα προβολής και δυνατότητας πρόσβασης στα ΜΜΕ του εν ζωη ζωγράφου πχ… κι αλλοι πολλοί λόγοι που κατα καιρούς αναδεικνύονται στην επιφάνεια. Ναι, εχει καποια σχέση και ο γνωστός καπιταλισμός, ο οποίος δεν θα αλλάξει

  14. @@ worldcity
    ευχαριστούμε γενικώς ,Προσπαθούμε αρκετά

    ok, θα το δούμε με τον Προυστ..ευχαριστούμε

    @@ Ντροπαλός….
    οι κριτικοί τον ειπαν πατροκτόνο και καννιβαλιστή. Θάχουν τους λόγους τους. Εχω απαντήσει παραπάνω..χαιρετώ

    @@ΚΥΠ Walking…
    H αλήθεια ειναι ότι η ελληνική και διεθνής πολιτικοοικονομική πραγματικότητα έχει προσμετρήσει τον βίον της….

    @ Κοκό…
    Μην καννιβαλήσεις εσύ, προσοχή εντάξει ;

  15. Πολύ ενδιαφέρον κείμενο, θέτει σημαντικά θέματα προς συζήτηση.

    Υπάρχει κι ο τρόπος που ο ίδιος Πικάσσο ‘παρενέβει’ στα πολιτικά και κοινωνικά δρώμενα της εποχής του, ενισχύοντας μάλλον, παρά αποδυναμώνοντας, την αισθητική αυτονομία του έργου του.

    Ένα σχετικό άρθρο είναι ακόμη στο μπλογκ:

    http://kafeini.blogspot.com/2007/04/blog-post_27.html

    Την καλησπέρα μου.

  16. @@Kafeini….
    ευχαριστούμε.Πιστευω κι εγω στην αισθητικοπολιτική παρέμβαση του Πικάσο και ολων των μποεμ της εποχής του.
    θα περασω από το μπλογκ

  17. Καλημερούδια!
    Να πω κι εγώ κάτι για τον αγαπημένο μου, δεν γίνεται..
    Τι πατροκτόνος και τι κανιβαλιστής, θα μου επιτρέψετε, δεν συμφωνώ καθόλου μ’ αυτούς που τα λένε.Αν στην τέχνη δεν έχεις τον δικό σου δρόμο, τόσο στην εκφορά του λόγου όσο και στην δημιουργία, ΚΑΙ πάνω σε έργα άλλων, τότε που στο καλό να τον έχεις…Εγώ πάντως, τον Matador απ’ τον Πικάσο τον γνώρισα και τώρα μαθαίνω και τον Μανέ…
    Το να βγάζεις την γλώσσα στο σύστημα, και τόσο δημιουργικά και διαχρονικά, είναι μεγάλη υπόθεση!
    Τι ωραίο πρωϊνό ήταν αυτό!Να ξεμιζεριάσουμε λίγο, έτσι για επιβίωση…

  18. Καλημέρες!
    Πολύ ενδιαφέρον θέμα.
    Μ’ αρέσει να βλέπω τον αυθεντικό πίνακα του «δασκάλου» και δίπλα την αποδομητική απόδοση του μέσα από την Τέχνη του «μαθητή» Πικάσο
    Σήμερα βέβαια, 35 χρόνια μετά τον θάνατό του, ο Πικάσο ανήκει πια στην τάξη των κλασσικών του 20ου αιώνα, και επομένως είναι ένας δάσκαλος κι αυτός για τους μεταγενέστερους ζωγράφους. Θα είχε επίσης μεγάλο ενδιαφέρον νομίζω να δούμε με ποιον τρόπο αποδομούν και «κανιβαλίζουν» τα έργα του δάσκαλου Πικάσο οι δικοί του «μαθητές».

    (Ξέρεις, τώρα δίνω ιδέες στα Λούβρα για επόμενες εκθέσεις, και μάλιστα δωρεάν. Τι καλός που είμαι…)🙂

  19. Απ οτι βλεπω οι γνωμες διιστανται…
    Το τι οδηγεισαι τον Πικασο να επαναλαβει καποια εργα μεγαλων ζωγραφων κανεις δεν ξερει,εικασιες μονο μπορουμε να κανουμε….
    Εμενα προσωπικα δεν με ενοχλει ουτε και το θεωρω κανιβαλισμο…
    Ας παραδειγματιστουμε και ας βγαλουμε και εμεις την γλωσσα στο συστημα…
    Καλη σας μερα!

  20. Αν, όμως, έχει πει όντως και το σόγκανάκι «χρειάστηκα τέσσερα χρόνια για να μάθω να ζωγραφίζω όπως ο Ραφαήλ και μια ζωή για να ζωγραφίζω σαν παιδί», τότε θα χρειαστεί να γράψεις και άλλο ένα κείμενο, νομίζω.🙂

    Φιλιά και καλησπέρες!

  21. Καλησπέρα σε όλους…
    @@anepidoti
    κι εγω ξεμιζεριάζω ξέρεις.

    |@@@ Allu Fun Marx
    Α, ωραίες ιδέες δίνετε κυριε Αλλουφάνιε και πολύ το χαίρομαι κι εγω και το Λούβρο, βεβαιως.

    |@@ recuerdos
    Οσο για τις διαφωνίες ε, καλά , Γαλλοι και ελληνες περι τα ίδια τυρβάζουν.

    @@@ust me
    Μπορει αργότερα να ξαναγράψουμε για τον Πικάσο. Είναι λυτρωτικός ο άτιμος….

  22. Να σου πω κάτι; Εγώ το κανιβαλίζειν δεν το φοβάμαι τόσο πολύ, όσο φοβάμαι τους καλλιτέχνες (λογής λογής) που λειτουργούν σαν βαλβίδες ασφαλείας. Αυτούς τους τρέμω…
    Την καλησπέρα μου, Ριτσάκι!

  23. Καλησπέρα σε όλους, πολύ ενδιαφέρον κείμενο! Και για εμένα ο Πικάσο είναι σημείο αναφοράς, απίστευτη μορφή πραγματικά. Αναρωτιέμαι γιατί μας τελείωσαν έτσι απότομα οι «Καννιβαλιστές» στην τέχνη: αν πάρουμε τη ζωγραφική το Νο 1 όνομα της εποχής φαίνεται να είναι ο Φρόϋντ ο οποίος μάλλον με κάνει να… χασμουριέμαι. Ελπίζω η συνέχεια του 21ου αιώνα να μας επιφυλάσει πιο ενδιαφέροντα πράγματα, ίσως και ανάλογα της αντίστοιχης του 20ου, ελπίζω λέω!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s