Ακρατος ανταγωνισμός-άκρατος καταναλωτισμός: βαρίδια στα πόδια του ανθρώπου



H αγωνία είναι συναίσθημα καθηλωτικό. Ενυπάρχει ούτως ή άλλως από τη στιγμή που ο άνθρωπος συνειδητοποιεί τη δύναμή του και τις αδυναμίες του. Αλλά η αγωνία δεν είναι κατ’ ανάγκην έμπλεη αρνητισμού. Εμπεριέχει και θετικά στοιχεία. Η αγωνία, επομένως, που απορρέει από την παρούσα χρηματοπιστωτική κρίση, αυτήν που νομοτελειακά διεισδύει στην πραγματική οικονομία, θα μπορούσε να ιδωθεί θετικά και να αποτελέσει την ευκαιρία βελτίωσης των στρεβλώσεων του δυτικού μοντέλου ζωής. Ενα μοντέλο που επί δεκαετίες ήταν η Εδέμ των λαών, έγινε στη συνέχεια ιδέα, δρομοδείχτης και εμμονή και παρά τα προβεβλημένα μειονεκτήματά του εξακολουθεί να φαντάζει απόρθητο φρούριο για μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες. Ισως γιατί όλοι λησμονούμε ότι όταν κατακτάς κάτι, το παιγνίδι τελειώνει και αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση για κάτι διαφορετικό.

Το δυτικό μοντέλο ζωής, καλώς ή κακώς, αποτελεί συνώνυμο της ανάπτυξης και της ευημερίας που συνήθως ακολουθεί. Δεν παύει όμως να έχει στρεβλώσεις, εκ των οποίων η σοβαρότερη αφορά το δίπολο: «άκρατος ανταγωνισμός – άκρατος καταναλωτισμός». Θα ήταν λάθος να μην υπογραμμιστεί ότι το συγκεκριμένο μοντέλο εμφορείται από την ιδέα της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά φοβάμαι ότι όσο περνάει ο καιρός, αυτές οι αρχές τείνουν να γίνουν κουκίδες της Ιστορίας. Μήπως, λοιπόν, έχει φτάσει η ώρα των αναθεωρήσεων; Μήπως αξίζει να συζητήσουμε για ένα μινιμαλιστικό μοντέλο ζωής, όπου ο υγιής ανταγωνισμός και καταναλωτισμός θα συνυπάρχουν στο ίδιο επίπεδο με τις αξίες που ανέδειξαν τις δυτικές δημοκρατίες;

Ακούγεται αφελής η ιδέα, αφού η δίψα για σπουδαία ύπαρξη είναι μεγάλη. Αν κάποιοι, τραπεζίτες εν προκειμένω, μας κάνουν να αισθανόμαστε ολίγον Κροίσοι ουκ έστιν προς θάνατον. Και είναι αλήθεια ότι δύσκολα επιδεικνύεις αυτοσυγκράτηση στις τραπεζικές σειρήνες, όπως δύσκολα παραμένεις δέσμιος της «υποβαθμισμένης» αυτοπεποίθησής σου. Εξίσου δύσκολο είναι να διδάξεις τα παιδιά πώς να μη γίνουν κυνικά και άπληστα, πώς να μάθουν να σέβονται τον διπλανό, πώς να μην πατούν επί πτωμάτων για να αναδειχθούν. Και είναι ακόμη πιο δύσκολο να τα πείσεις ότι θα ζουν καλύτερα αν δεν εξαρτούν άμεσα τη ζωή τους από την υπερβολική κατανάλωση, καθώς γύρω τους υπάρχουν, μεταξύ άλλων, πεδία γόνιμης εσωτερικής ζωής.

Διάβαζα στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» ότι στις ΗΠA πολίτες αγωνίζονται να εξασφαλίσουν τα απολύτως απαραίτητα αγαθά, παραμερίζοντας την ανάγκη για φάρμακα. Διάβαζα επίσης ότι σύμφωνα με στοιχεία της Wal Mart, η κατανάλωση γάλακτος αυξάνεται κατακόρυφα μόνον τις ημέρες καταβολής των μισθών των εργαζομένων!Σταχυολογήματα, θα πείτε. Ενδεικτικά όμως του πόσο γρήγορα αλλάζει το δεδομένο τοπίο και πόσο γρήγορα οφείλουμε να αποδεχθούμε ότι βαδίζουμε στα κράσπεδα του απροσδόκητου. O Σαρκοζί μίλησε για επανίδρυση του καπιταλιστικού συστήματος. Εμείς ας αναμετρηθούμε με το θεριό και ας γίνει ζήτημα τιμής η νίκη μας.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 23-10-2008

Advertisements

38 thoughts on “Ακρατος ανταγωνισμός-άκρατος καταναλωτισμός: βαρίδια στα πόδια του ανθρώπου

  1. «άκρατος ανταγωνισμός – άκρατος καταναλωτισμός»
    Παρατηρώ την φράση αυτή και διακρίνω ένα ενδιαφέρον δίπολο/λογοπαίγνιο. Συμπεριφορά υπέρμετρη-που δεν συγκρατείται- και συμπεριφορά στην οποία το κράτος δεν έχει κανέναν λόγο.
    🙂
    Καλημέρα

  2. Όσο η κατανάλλωση δεν γίνεται μόνο με βάση την αναγκαιότητα (need to consume basis) και ο ανταγωνισμός δεν αντικαθίσταται από τον συναγωνισμό και τη συλλογική πρόοδο, το δυτικό μοντέλο θα παραμένει μια αποτυχία, οσα θετικά και αν βρεις σε αυτό (που σίγουρα υπάρχουν – τα πάντα έχουν δύο όψεις αλλά ο φαινότυπος μετράει).

    Μετά από αυτά μπορούμε να αρχίσουμε να συζητάμε για το δυτικό μοντέλο…

  3. Λίγος Επίκουρος;
    «Ο πλούτος που μας αρκεί ώστε να ζούμε σύμφωνα με τη φύση, έχει τα όριά του και αποκτάται εύκολα.Ενώ ο πλούτος που αποζητά η ανθρώπινη ματαιοδοξία, χάνεται στο άπειρο».
    Γνώμη μου, καμμία επιδιόρθωση ¨δυτικού μοντέλου» δεν μας σώζει, καινούριοι δρόμοι πρέπει να «εφευρεθούν» κι όλα αυτά βλέποντας στο πολύ μακρινό μέλλον, όχι κοντόφθαλμα.
    την καλημέρα μου.

  4. Σαφέστατη και σοφότατη. Εξαιρετικό!

    Altius, fortius, citius,

    ως πότε;

    γιατί;

    με ποιό κόστος;

    για να επωφελούνται ποιοί;

    Την απάντηση την έδωσε ο Επίκουρος, χιλιάδες χρόνια πριν…

    «Ο πλούτος που είναι απαραίτητος για να ζει κανείς καλά, και πεπερασμένος είναι, και εύκολα αποκτάται.

    Ο πλούτος της ματαιοδοξίας τείνει προς το άπειρο….»

    Χαίρομαι πολύ που σ’έχω γνωρίσει, Ρίτσα

    Σ;-)))!

  5. Συγγνώμη για τα απανωτά σχόλια, αλλά μια που ο Επίκουρος ήταν πιασμένος, να παραθέσω λίγο Κόμητα Λέοντα Τολστόι;

    «Τί είναι η δουλεία; Τίποτα άλλο, από το να καρπώνονται λίγοι την καταναγκαστική εργασία των πολλών. Για να εκλείψει η δουλεία, πρέπει να μη θέλουν οι άνθρωποι να καρπώνονται την καταναγκαστική δουλειά των άλλων και να το θεωρούν αυτό λάθος και ντροπή. Τί γίνεται όμως γύρω μας; Αντίθετα, οι κυβερνώντες παίρνουν και αλλάζουν τα εξωτερικά χαρακτηριστικά της δουλείας, τα κανονίζουν έτσι ώστε να μη γίνονται πιά αγοραπωλησίες σκλάβων, απαγορεύεται δήθεν η δουλεία, καταργούνται όλες οι σχετικές διαδικασίες και τα χαρτιά, και φαντάζονται, μέχρι που καταντούν να το πιστεύουν και οι ίδιοι, ότι δεν υπάρχει πιά δουλεία… Και δεν βλέπουν, και δεν θέλουν να δουν, πως η δουλεία καλά κρατεί, γιατί οι άνθρωποι βρίσκουν ακόμα σωστό και καλό και δίκαιο να καρπώνονται τους κόπους των άλλων. Και μια και θεωρείται αυτό καλό κι αποδεκτό και δίκαιο, πάντα θα βρίσκονται εκείνοι, οι πιό ισχυροί ή πιό πονηροί ανάμεσα στους ανθρώπους, που θα επωφελούνται…»

    Λέων Τολστόι, «η Σονάτα του Kreutzer»

  6. κι ένα δικό μου υπό-σχόλιο:

    αδέρφια μου σκλάβοι, το όλο πρόβλημα ξεκινά από τη στιγμή που τα υλικά αγαθά έπαψαν αν υπηρετούν τον άνθρωπο και ο άνθρωπος, χάριν της υπερκατανάλωσης, άρχισε να υπηρετεί τα υλικά αγαθά, κι έγινε σκλάβος τους. Ο Δυτικός άνθρωπος δηλαδή είναι σκλάβος της υπερκατανάλωσης. Γιατί ο άλλος… ο τριτοκοσμικός… εκείνος είναι σκλάβος δικός μας!!! Πώς αλλιώς νομίζετε ότι μπορούμε να αγοράζουμε δύο ευρώ το ξύλινο καραβάκι που θέλει δύο ώρες για να φτιαχτεί;;;;;; Μπορούμε επειδή κάποιος στην Κίνα ή στην Ινδία εργάζεται σαν σκλάβος για να το φτιάξει. Σαν ΔΙΚΟΣ ΜΑΣ σκλάβος…

  7. Ritsmas έχεις πρόσκληση στο μπλογκ μου. Κάνε μια βόλτα και αμα θες μπες στο παιχνίδι. Αν και νομίζω ότι είναι η ίδια πρόσκληση με τον dinosma
    Καλό βράδυ!

  8. Ήταν φανερό ότι αργά ή γρήγορα η φούσκα του (υπερ)καταναλωτισμού θα έσκαγε. Τώρα που αυτό συνέβη και το σύστημα βρίσκεται με την πλάτη στο τοίχο, πρέπει όντως να αναζητήσουμε κάτι διαφορετικό, εννοείται στα πλαίσια του καπιταλισμού. Ίσως να ψάξουμε για έναν πιο υγιή, πιο «ελεγχόμενο» καπιταλισμό. Ωστόσο, αυτός ο έλεγχος θα πρέπει να γίνεται εντός του συστήματος, αλλιώς υπάρχει ορατός κίνδυνος να «νοθευτεί»η ελευθερία επιλογής που μας δίνει το συγκεκριμένο μοντέλο.

    «Η δίψα για σπουδαία ύπαρξη είναι μεγάλη» και χαλινάρια στις ανθρώπινες επιθυμίες είναι δύσκολο να βάλεις. Αυτό δεν αναιρεί όμως τις δικές μας ευθύνες: οφείλουμε να είμαστε πιο εκλεκτικοί, πιο συγκρατημένοι, ειδάλλως φτάνουμε σε ένα σημείο (όπως τώρα) που ο μινιμαλισμός δεν αποτελεί επιλογή αλλά ανάγκη επιβίωσης…

  9. Excellente ! To διαβασα και το ευχαριστήθηκα …. δεν έχω καμμία απάντηση ουτε κανένα τσιτάτο να προσθέσω , περιμένω να δώ τι θα γίνει. xx

  10. @@@ Penelope dearest ,
    καλησπέρα από Αθήνα. Παρασκευή βραδάκι, σκέψεις πολλές, αναλαφρες ή σοβαρές, ο,τι του κατέβει του καθενός, αρκεί να ισορροπεί με το είναι του, Μεγάλη υπόθεση Πενελοπε αυτή η ισορροπία. Εγώ ακόμη την ψάχνω κι αμφιβάλλω αν θα συναντηθώ ποτέ μαζί της. Μάλλον κινούμεθα σε παράλληλους δρόμους.
    Φιλια και ευχαριστώ ιδιαιτέρως για τα καλά σου λόγια, όπως και για τον Ντίνο. Σε λατρεύει..
    Ριτς

  11. @ adaeus
    Καλησπέρα, άργησα γιατί είχα δουλειά και τωρα απαντώ σιγά σιγά σε όλους τους φίλους. Συνήθως καταθέτω τους προβληματισμούς μου, ενιοτε χαζολογώ και λίγο γιατί τόσος κουρνιαχτός γύρω μου, πώς να τον αντέξω
    φιλια καλό Σ/Κ
    ριτς

  12. @ δ.τζ.
    Καλησπέρα. Η φουσκα του καταναλωτισμού δεν πρέπει ναχει ακόμη σκάσει. Ερχεται όμως, ειδα στο δρόμο κατι φυσαλλιδες.. Ο ελεγχόμενος καπιταλισμός θα μπορούσε να ειναι μια ιδέα, αλλά ξέρεις, μπερδεύεται με το βασικό ελαττωμα του ανθρωπου, την απληστια. Το μινιμαλιστικό μοντέλο το εζησα λίγο στη Φινλανδία. Δεν ξέρω αν θα μπορούσα να το σηκώσω,αλλά εχει ενδιαφέρον
    Καλό Σ/Κ

  13. @ Πανόπτης….
    ευχαριστώ για την προτιμηση, θα σε προσθεσω και εγώ , αν ήδη δεν το έχω κάνει..

    ε, ας αφήσουμε τωρα τα κομμουνιστικά και τα μαοϊκά. να δούμε τί μας γίνεται, δηλαδή, πέρα από δογματισμούς

  14. @ Μαυρος Γάτος

    ευχαριστούμε πολύ για τα λατινικά σου ( ειναι από τα πολύ αγαπημένα μου) για τις προτροπές τις επικουρικές ή του Τολστόι ( άλλος αγαπημένος κι αυτός ).
    Κι εγω χαίρομαι πολύ πολύ \ριτς

  15. @ Μαύρος Γάτος,
    μου αρεσε η υποσημειωση ότι ο άλλος …ο τριτοκοσμικός …εκείνος είναι σκλάβος δικός μας… Εκλείπει σιγά σιγά το φαινόμενο. Νομίζω, δεν ξερω ακριβώς. ξυπνάνε οι σκλάβοι. Αυτό κι αν ειναι νομοτέλεια ,
    κις

  16. @anepidoti
    καλησπέρα, εξαιρετικός ο Επικουρος. Οπως λεει και μια φιλη, μα οι άνθρωποι τα είχαν πει όλα. Μιλάμε τωρα κι εμείς…….

  17. @Dartthir the Abban
    νομιζω ότι λείπει η συλλογική δουλειά, η αναγνώριση της σημασίας του άλλου και φυσικά ο σεβασμός στο χρήμα που κατέχουμε. Οπως το κατέχουμε δηλαδή.
    φιλια καλο Σ/Κ

  18. @ Ντροπαλός
    Καλησπέρα και σε σένα. Συγγνωμη που αργησα να απαντήσω, αλλά ήμουν εκτός και εντός δηλαδή, αλλά πνιγμένη. Το δίπολο-λογοπαιγνιο που καθησε στο μυαλό την ωρα που έγραφα το κειμενο Προσπαθούσα να βρω δυο δυνατά και αδιαμφισβητητα στοιχεία του συστήματος και να επιχειρήσω να τα καυτηριάσω. Τωρα, βεβαια, κάτι άλλο μου βγήκε, αλλά οπως λεω και στο κείμενο ουκ έστιν προς Θανατον….Το κράτος καλα θα κάνει να αναλάβει τις ευθύνες που του πρέπουν κι όχι να τσαλαβουτάει τείδε κακείσε κι ό,τι του κάτσει
    χαιρετω Καλο Σ/Κ

  19. Δε σε έπιασα αρκούνως, αλλά καλό ΣΚ 🙂

    (Αν παρ’ όλα αυτά όντως εννοείς αυτό που θεώρησα, να σου επιστήσω την προσοχή στο ότι και ο ανταγωνισμός αλλά και η κατανάλλωση είναι αρνητικά -τα αρνητικότερα – στοιχεία)

  20. Darthiir the Abban

    δεν μπορώ να ξέρω τί εννοείς, αλλά ο υγιής ανταγωνισμός είναι φυσιολογικό φαινόμενο και η συνηθισμένη κατανάλωση επίσης. Αλλιώς θάπρεπε να ζούμε στις σπηλιές, αλλά και εκεί παλι, ο ανταγωνισμός για το κυνήγι το ίδιο πράγμα θα ήταν. Το αρνητικό στοιχείο είναι ο μηδενισμός των πάντων. Αντιθέτως, εκεινο που μετράει ειναι το …μέτρο..

  21. H κατανάλωση, με μαθηματική ακρίβεια, οδηγεί στην εξάντληση. Εξ ου και πρέπει να διατηρείται στα αναγκαία επίπεδα, ενώ απαιτείται και η εξασφάλιση της βιωσιμότητας. Όλα αυτά δεν έχουν καμία σχέση με τη σημερινή έννοια κατανάλωσης, η οποία είναι εντελώς εσφαλμένη και καταστροφική.

    Ο ανταγωνισμός επίσης προέρχεται από το νόμο της ζούγκλας και ή σύνταξή του με την έννοια της υγείας είναι οξύμωρη. Μπορούμε να συζητήσουμε για ευγενή άμιλλα και συναγωνισμό όσο θέλεις όμως 🙂

  22. @@Darthiir the Abban

    Μα αγαπητέ μου φίλε, αυτό δεν έγραψα; Για τη σημερινή έννοια της κατανάλωσης και του ανταγωνισμού ; Πού διαφωνείς; Στο ότι πρέπει να εκλείψει ο ανταγωνισμός ; Μα ο άνθρωπος είναι κατ αρχήν ανταγωνιστικό ον. Δεν χρειάζεται καν να το διδαχτεί. Αυτό του διδάσκεται είναι να γίνεται άκρατα ανταγωνιστικό ον. Κι εκεί διαφωνώ κάθετα. Τα όρια και το μέτρο έχουν σημασία στη ζωή σε όλα, στα παντα και για πάντα.

  23. Μάλιστα. Και με δεδομένο το ανταγωνιστικό σύστημα μέσα στο οποίο αναπτύσσεται από γεννησιμιού του κάθε δείγμα ανθρώπου, που στηρίζεις το συμπέρασμα πως ο άνθρωπος είναι ανταγωνιστικό ον;
    Γιατί ο άνθρωπος, λόγω ακριβώς της νόησης, είναι το μόνο ον της φύσης που έχει τα φόντα να είναι συναγωνιστικό σε αντίθεση με τα κατώτερα θηλαστικά (τα οποία επίσης δεν είναι ανταγωνιστικά, απλά είναι ανταγωνιστές οργανισμοί ως είδη).
    Διαφωνώ στην οποιαδήποτε έκφανση του ανταγωνισμού, για εμένα φανερώνει κατώτερα όντα και αποτελεί κατάντια για την ανθρώπινη φύση. Συμφωνώ και επικροτώ κάθε μορφή συναγωνισμού.
    Για την κατανάλωση, αν και μόνο αν και εσύ τη θεωρείς μόνο ως εξ ανάγκης δραστηριότητα, με σεβασμό της βιωσιμότητα και παροχή έργου προς την επιστροφη πόρων, συμφωνούμε.

  24. Darthiir the Abban
    Ξέρεις, νομίζω ότι ο συναγωνισμός και ο ανταγωνισμός είναι έννοιες ταυτόσημες, απλώς έχουν αλλάξει την πρόθεση για λόγους κομψότητας. Είναι πιο ευγενές να λες συναγωνισμός και λιγότερο ευγενές ανταγωνισμός. Ολα όσα λεω είναι αποτέλεσμα της μελετης των ανθρώπων, κάτι που κανω από παιδί. Δεν αυθαιρετώ, γιατί δεν πρέπει να αυθαιρετω

  25. Χμμμ όχι. Στο συναγωνισμό, όταν ο διπλανός σου παραπατήσει, σταματάς να τον σηκώσεις και να τον βοηθήσεις, ενώ τον υγιή ανταγωνισμό απλά τον προσπερνάς, ενώ στον στυγνό ανταγωνισμό του δίνεις και μία να πέσει ακόμα πιο κάτω.

    Η μελέτη σου λοιπόν στηρίζεται σε ανθρώπους που έχουν ήδη λάβει ανταγωνιστική παιδεία από τα γεννοφάσκια τους, άρα και δεν αποδεικνύει ότι ο άνθρωπος είναι apriori ανταγωνιστικός.

  26. Φοβάμαι να επαινέσω όσο θα ήθελα τα γραπτά σου γιατί θα φανώ κάπως.

    Αυτό που με παραξενεύει, ευχάριστα, είναι που τα γράφεις στην Καθημερινή- πάντα την εκτιμούσα αλλά τώρα ακόμα πιό πολύ, εξαιτίας σου.

  27. @Darthiir the Abban
    Αυτό το σταματάς να τον βοηθήσεις είναι το πρόβλημα μας. νομίζω ότι ισχύει και στον υγιή ανταγωνισμό , όχι πάντως στον στυγνό ανταγωνισμό. Η προσωπικότητα του ανθρώπου, πάντως, δεν δομείται μονο από τα γονίδια του, αλλα και από το περιβαλλον στο οποίο μεγαλώνει.
    καλημερα

  28. @Μαυρος Γάτος…
    ευχαριστώ, αλλα΄δεν γραφω τίποτα σπουδαίο. Σίγουρα δεν ειμαι ποιητική, αλλα΄περισσότερο ορθολογική ματιά. Τωρα, η καθημερινή ειναι μια εφημεριδα απόψεων οπου ο καθενας εκφραζεται οπως νομίζει.
    καλημερα καλη εβδομάδα ευχομαι
    ριτς

  29. Εννοιολογικά αυτή ακριβώς είναι η διαφορά συναγωνισμού, ανταγωνισμού. Όταν αρχίσουμε να χρησιμοποιούμε τις σωστές λέξεις θα έχουμε και λιγότερα προβλήματα επί του πρακτέου. Αν εσύ με τον υγιή ανταγωνισμό θεωρείς τον συναγωνισμό, τότε και σε αυτό συμφωνούμε. Θα ωφελούσε να χρησιμοποιείς τη σωστή λέξη στα κείμενά σου, δημιουργεί λιγότερες πιθανότητες παρερμηνείας και κάνει το κείμενο άμεσα αντιληπτό.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s