Τώρα, ορθοπεταλιά, αλλιώς…..


465317_63th

Σε εποχές αβέβαιων εξελίξεων, όπως κατά κοινή ομολογία είναι οι τωρινές, επιστρέφω σε βιβλία αγαπημένα, όχι γιατί θα ’θελα να απομονωθώ και να ξορκίσω τους δαίμονες, αλλα για να τεκμηριώσω, να βελτιώσω ή και να ανατρέψω την οποία επιχειρηματολογία μου. Ενα από αυτά είναι η «Μιζέρια του Πλούτου» (εκδόσεις Αστάρτη), πολύ αγαπημένο βιβλίο του Γάλλου εκκεντρικού διανοουμένου Πασκάλ Μπρυκνέρ. Ο Μπρυκνέρ περνάει τον καιρό του αλλάζοντας τις μάσκες του ψεύδους με αυτές της αλήθειας. Υποκειμενική δουλειά. Η δική μου απορία, η οποία δεν προσδοκά απάντηση: γιατί αποτελεί τον κανόνα κι όχι την εξαίρεση να διανύει ο άνθρωπος τις αποστάσεις της ζωής του, έχοντας καλυμμένο το πρόσωπο του με κάποια μάσκα;465271_57th

Γραμμένη το 2002, η «Μιζέρια του Πλούτου» φαντάζει σχεδόν προφητική για όσα σήμερα συμβαίνουν. Γράφει ο Μπρυκνέρ: «Αυτό που προέχει δεν είναι να βγούμε από τον καπιταλισμό, αλλά από τον οικονομισμό. Οσοι επικρίνουν τον καπιταλισμό χαρακτηρίζονται από δύο τάσεις: πρώτον αισθάνονται την ανάγκη να του αντισταθούν, να χώσουν ραβδιά στους τροχούς του, παρεμποδίζοντάς τον όσο το δυνατόν γρηγορότερα και δεύτερον μπαίνουν στον πειρασμό να επισπεύσουν την πορεία του για να επιταχύνουν την πτώση του. Ο αφανισμός του καπιταλισμού προϋποθέτει απαραιτήτως την εξάπλωσή του σε όλο τον κόσμο: στο τέλος της νύχτας μετά την ερήμωση, αφού περάσουν τα βιομηχανικά φουσάτα, ξεπροβάλλει το φως μιας καινούργιας αυγής».

465126_49thΕνδεχομένως μιλάμε για έναν καπιταλισμό ξεφτισμένο εκ των έσω, ένα σύστημα που αχρηστεύεται λόγω υπερβολικής χρήσεως και λόγω της επιτυχίας του. Αν τα πάντα γίνουν αγορά, διατείνεται ο γνωστός μας Τζέρεμι Ρίφκιν, τίποτα δεν θα είναι αγορά. Ομως αυτό το σκεπτικό είναι ευσεβείς πόθοι που γίνονται ευσεβέστεροι, καθώς παρακολουθούμε τις παγκόσμιες εξελίξεις και τις διορθωτικές κινήσεις των αγορών. «Ο καπιταλισμός», γράφει ο Μπρυκνέρ, «δεν έχει εξαπλωθεί σε όλο τον πλανήτη. Σε πάμπολλες περιοχές της γης είναι εκκωφαντικά απών. Κι ύστερα, θωρώντας τον καβαλάρη της Αποκάλυψης που κουβαλάει πλούτη και ευμάρεια και ελπίδα –φορέας μιας άλλης θρησκείας– του δίνουμε πολύ μεγαλύτερη αξία από αυτήν που πραγματικά έχει. Τι κάνει ο καπιταλισμός; Παράγει υλικά αγαθά σε απεριόριστο αριθμό και παραληρούμε όταν του αποδίδουμε εσχατολογικές προθέσεις».465718_25th

Η αλήθεια είναι ότι το παραξηλώσαμε. Οταν μας εισήγαγαν στην κοινωνία της αγοράς και στη σαγήνη του καταναλωτισμού, νιώσαμε ότι η μπάλα είχε περάσει, επιτέλους, στο δικό μας γήπεδο. Εμείς κάναμε παιγνίδι. Εμείς εκπροσωπούσαμε το άλφα και το ωμέγα της οικονομίας και του πλούτου. Κι έτσι, μέσα από τέτοιου είδους ψευδαισθήσεις που συχνά θυμίζουν το ανεπανάληπτο λαϊκιστικό σύνθημα του Ανδρέα «ο λαός στην εξουσία», ο καθένας μας έγινε ένα κεφάλαιο που έπρεπε να αποδώσει καρπούς, μονάδα παραγωγής ας πούμε. Μάθαμε καλά ότι το χρήμα, όχι μόνο μας απελευθερώνει από τις υποχρεώσεις μας, αλλά μας τοποθετεί στο βαγονέτο που οδηγεί κατ’ ευθείαν στα μεταλλεία χρυσού. Ναι, ο χρυσός μας ανήκει ή μάλλον μας ανήκε, γιατί στο εξής θα βολευτούμε με άλλα ευγενή μέταλλα, χαμηλότερης αξίας. Εκείνες τις εποχές μας είπαν μάλιστα κάτι εντελώς παραπλανητικό. Αν μπείτε στο βαγονέτο και φθάσετε στα ορυχεία χρυσού, αφού δηλαδή δουλέψετε σκληρά –πείτε το ποσότητα– τότε θα σας δοθεί η ευκαιρία να απολαύσετε τα οφέλη των προσπαθειών σας – πείτε το ποιότητα, αν και κατά τη γνώμη μου πολλοί έφτασαν ώς εκεί, αλλά μόνο ποιοτικοί δεν έγιναν. Κάπως έτσι λοιπόν, όλοι εμείς, εν μέρει αφελείς και εν πολλοίς άπληστοι διεισδύσαμε στον πλασματικό κόσμο του χρηματιστηρίου των αγορών και της ευμάρειας. Κι όσο περνούσε ο καιρός, η ζωή μας έμοιαζε να χρειάζεται όλο και περισσότερη μηχανική υποστήριξη –πείτε το πιστωτικά ιδρύματα– και το σώμα μας άρχισε να γεμίζει σωληνάκια απ’ όπου κυλούσαν μέσα μας βιταμινούχες ουσίες –πείτε το δάνεια– στο όνομα της ευζωίας και μακροημέρευσης. Κάπως έτσι έγινε το σούπερ μάρκετ ο μόνος χώρος ζωής για πολλούς ανθρώπους, ο μόνος χώρος αυτοανάπτυξης και κάπως έτσι εισήλθαμε στον θαυμαστό κόσμο της διαφήμισης, που σαν άλλη Κίρκη ψάχνει κάθε φορά έναν καινούργιο Οδυσσέα. Η αγορά λοιπόν και μαζί της η υλική διαφημιζόμενη αφθονία έγινε alter ego, φέροντας φαρδιά πλατιά την υπογραφή μας. Ας μη γελιόμαστε. Ο μικρός εαυτός μας ήταν αυτός που πίστεψε ότι θα γιγαντωθεί τελικά, ότι αυτός θα εκπροσωπήσει ολάκερη την αγορά, κι ας είμαστε τώρα άπραγοι και πανικόβλητοι.

466013_58th1Ενα παιγνίδι, όμως, δεν παίζεται εσαεί με τους ίδιους κανόνες. Είδατε με τον Παναθηναϊκό τι γίνεται. Ολοι του λένε να ενισχύσει τo κέντρο της άμυνάς του. Το κάνει; Δεν το κάνει, γιατί πιστεύει ότι δεν έχει ακόμη εξαντλήσει τις άλλες μεθόδους. Ομως ο χρόνος στενεύει και η αναζήτηση άλλων, περισσότερο ευέλικτων μεθόδων είναι πλέον καθήκον των πάντων. Το να είμαστε σε διαρκή ενθουσιασμό είναι λάθος τακτική. Δεν μπορεί να είναι υπαρκτό το δίλημμα: ή εκστασιαζόμαστε ή χανόμαστε, λέει ο Μπρυκνέρ και προσθέτει: το μεγαλύτερο λάθος του καπιταλιστικού συστήματος είναι η έλλειψη διάκρισης ανάμεσα στον καλό επιχειρηματία και τον κερδοσκόπο. Μια κουβέντα που, το 1995, είχε απασχολήσει, δίχως αποτέλεσμα, τη Σύνοδο του G8, στο Χάλιφαξ του Καναδά.466082_35th

Στο ψευδεπίγραφο και μιαρό δίλημμα «εκστασιαζόμαστε ή χανόμαστε» λέγεται ότι αναφέρθηκε σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις της με τον Γκόρντον Μπράουν και τον Σαρκοζί, η Γερμανίδα καγκελάριος Αγκελα Μερκελ Ηθελε να επισημάνει ότι δεν μπορεί ούτε η πολιτική ούτε η οικονομία να εξαντλούνται σε θέσφατα υπερβολής. Κι είναι αλήθεια ότι οι τρεις Ευρωπαίοι ηγέτες, άνθρωποι που νωρίς γαλουχήθηκαν με την ιδέα της παγκοσμιοποίησης των αγορών και των ιδεών θέλουν τώρα να παγκοσμιοποιήσουν την πολιτική. Κι όσο κι αν τους ψέξουμε, τους καταγγείλουμε ή τους εκθειάσουμε, τουλάχιστον ας παραδεχτούμε ότι, αν μη τι άλλο, σπεύδουν να βάλουν τα πράγματα στη σειρά. Μέσα από τη σχεδόν φοβιστική συγκυρία, ενδεχομένως να γεννηθεί ένα καινούργιο ήθος πολιτικής. Μια παγκόσμια πολιτική, απαλλαγμένη από την υστερία των απόλυτων αριθμών και των οικονομικών μεγεθών και που παράλληλα θα στηρίζει τον καλό επιχειρηματία και τον καλό καταναλωτή. Που θα συμβάλει στο να επανέλθουν οι εμπορικές δραστηριότητες εκεί όπου ανήκουν, δημιουργώντας εκ νέου χώρο για το ίδιο το νόημα της ζωής μας, που δεν μπορεί να είναι ταπεινός υπηρέτης της ευμάρειας. Κάποτε ο Νίτσε είχε πει: «Η πιο φιλόπονη απ’ όλες τις εποχές, η δική μας, δεν ξέρει τι να κάνει με το μόχθο της, το χρήμα της, παρά μόνο διαρκώς περισσότερο χρήμα, διαρκώς περισσότερο μόχθο»… Τίποτα που να μη είναι ήδη γνωστό. Τίποτα που να μην μπορεί να ανακάμψει προς το καλύτερο.

ριτς

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 9-11-2008

Advertisements

18 thoughts on “Τώρα, ορθοπεταλιά, αλλιώς…..

  1. Καλησπέρα Ρίτσα,

    Τη «μιζέρια του πλούτου» δεν την έχει νοιώσει ο κόσμος, γιατί καθημερινά ξερνάει «τα πλούτη της φτώχειας» του…

    vloutis.wordpress.com
    vloutis.blogspot.com

  2. χμμμ, κάτι σαν τους φανατικούς θρησκόληπτους που αποζητούν στην ουσία τον Αντίχριστο αντί την Βασιλεία των Ουρανών (αποζητούν το πρώτο για χάρη του δεύτερου υποτίθεται)
    Καλημέρα

  3. @Vloutis Ομορφο λογοπαίγνιο φίλε μου.. Αν σου δοθεί η ευκαιρία διάβασε το βιβλίο του Μπρυκνέρ, θα δεις πολλά από τον εαυτό μας εκεί..

    @Ντροπαλός
    Προφανώς ετσι είναι, παρ ότι πιστεύω ότι ο σημερινός άνθρωπος δεν ασχολείται με αυτή την προαιώνια διένεξη. Είναι πιο πεζός
    καλημέρα και ευχαριστούμε για το σχόλιο…

  4. Καλή εβδομάδα,

    γράφει ο Μπρυκνερ σε ένα άλλο βιβλίο του «Η αέναη ευφορία» :

    » […] για πολύ καιρό αντέτασσαν το ιδανικό της ευτυχίας κόντρα στο αστικό ιδανικό της επιτυχίας. Και να που η ίδια η ευτυχία έγινε ένα από τα συστατικά της επιτυχίας.»

    και κάπου αλλού » […] το δικαίωμα στην ευτυχία έγινε υποχρέωση στην ευτυχία»

    Αυτό που φαίνεται πως ξεχάσαμε (ή μάλλον, ξεχνούμε-ξαναθυμόμαστε-αποξεχνιόμαστε πάλι, κ.ο.κ, είμαστε οι αντιφάσεις μας, ε;) είναι ότι η ευτυχία δεν κατακτιέται άμεσα από τα πράγματα, αλλά έμμεσα, σαν άρωμα που αναδίνεται, κι όχι κρουνός που ρέει ευμάρεια. Εν τέλει, είναι ειρωνικό:

    συντομότερος δρόμος φαίνεται η ευθεία, αλλά για να ευτυχίσεις πρέπει να ακολουθήσεις την …τεθλασμένη!

    Καλή εβδομάδα, ξανά.

  5. @@sikofagos
    ναι, την εχω διαβάσει την αεναη ευφορία, καθ ότι μπρυκνεροπληκτη από καιρό. Λέει κατι αλήθειες, απ αυτές που δεν θαλεγα ούτε στα πιο τρελά μου όνειρα… Βέβαια, εκ του ασφαλούς και απο θέσεως ισχύος.

  6. Λοιπόν, σου έχω πει πολλέεεεες φορές πόσο καλύτερα σκέφτομαι με το έντυπο στα χέρια μου, σωστά? Ε! θα το πω άλλη μια φορά μαζί με το ότι όταν είχα διαβάσει τη μελαγχολική δημοκρατία, με είχε πιάσει μια απίστευτη λύσσα που διάβαζα ότιδήποτε, αλλά οτιδήποτε λέμε είχε την υπογραφή του, μέχρι που έπεσα σ’ ένα άρθρο του στον LeMonde, όπου πίσω από την ερμηνεία κάποιων λεγομένων του και (ακόμα χειρότερα) κάποιων γραπτών του διέκρινα μια υφέρπουσα και ανομολόγητη (και είναι αυτό που με ενόχλησε γιατί αν είσαι συντηρητικός και το καυχιέσαι, μπράβο σου και μαγκιά σου) συντηρητικότητα που με έπιασε η απελπισία… ξαναδιάβασα λοιπόν την εμβληματική (για μένα) μελαγχολική δημοκρατία και τα ριζοσπαστικά (έλεγα τότε) φεγγάρια του έρωτα και θες που ήμουν επηρεασμένη, θες που είχαν περάσει και κάποια χρόνια και είχα αλλάξει εγώ θέση… έβλεπα πράγματα ανάμεσα στις λέξεις και αναρωτιόμουν γιατί δεν τα είχα προσέξει τότε και η Μπρικνερίτιδά μου, έγινε αντιμπρικνερίτιδα (καλά όχι και φανατική, μη φανταστείς, αφού είναι όντως μετρ στα νοηματικά παιχνίδια και φοβερός γλωσοπλάνος)…
    σε φιλώ και καλή εβδομάδα

  7. Meniek….
    αν δεις το απο πάνω σχολιο στον Συκοφάγο, λεμε περίπου το ίδιο πράγμα. Αλλά ξέρεις, πολλές φορές χρειάζεται τις σκεψεις σου να τις βάλεις στο στόμα καποιου πιο εγκριτου, αλλιως δεν γίνεσαι ευκολα πιστευτός. Και καθοτι δεν ειμαι πανεπιστημιακιά και τα τοιαύτα, αλλα μια απλή απόφοιτος της Νομικής Αθηνών προσπαθώ να ταξινομώ τις σκέψεις μου μεσα από τα κουτάκια άλλων…Δεν πέφτεις έξω σε τίποτα, απλώς εγω παραμένω πιστή, γιατί μεταξύ μας μου αρέσει ο κυνισμός του. Οχι δεν ειμαι κυνική, αλλά υπάρχουν φορές που θαπρεπε ναμαι.
    σε φιλω φιλενάδα μου

  8. Θα φανεί στην πορεία αν βγει κάτι καλό από αυτή την κρίση εμπιστοσύνης στο σύστημα. Το καλό με τις κρίσεις, άρα και με την συγκεκριμένη, είναι ότι τις συζητάμε. Πόσο μελάνι έχει χυθεί, πόσες κουβέντες σε ραδιόφωνα και τηλεόραση, πόσα σχόλια στα μπλογκς; Μέσω της συζήτησης νομίζω ότι είναι πιο εφικτό να αντιληφούμε τα λάθη μας και να διδαχθούμε από αυτά.

    Χρησιμοποιώ α’ και όχι γ’ πληθυντικό δίοτι η ευθυνη δεν ανήκει αποκλειστικά στα golden boys αλλά κυρίως σε μας τους ίδιους. Σε εμάς που κάνουμε ωσάν να μην έχουμε ξανακούσει την έννοια καταναλωτική συνείδηση.

    Καλησπέρα & καλή εβδομάδα.

  9. @@δ. τζ
    είσαι άψογος, σωστός. Αυτή ειναι η αλήθεια. παριστάνουμε ότι δεν μας αφορά τίποτα, ενώ κι εμείς ξεπεράσαμε τις δυνάμεις μας και αποδείχτηκε ότι δεν έχουμε χαρακτηρα βρε αδελφέ…
    καλη εβδομάδα ευχομαι δημητρη

  10. Εμένα δε μ’ αρέσει ο Μπρυκνέρ!
    και σ’ αυτά που διάβασα, πουθενά δεν είδα τον εαυτό μου, να μου κάνεις τη χάρη!

    κι αν δεν ήταν η ταινία του Πολάνσκι (που παίζει κι ο Χιου, λεμε) μάλλον δεν θα τον είχα διαβάσει και σε τίποτε άλλο…
    🙂

  11. @νατασσακι μου , να τον διαβάσεις πρώτα και να δεις τις κοινωνίες μας μέσα από τα γραφόμενά του. Αυτό έχει σημασία και μετά τα συζητάμε. Αλλωστε δένει τόσο με την εποχή που ζούμε σήμερα…

  12. Αμάν αυτος ο Χιού πια.Νατασσακι μου….. Προχθες και μερικές εβδομάδες πριν ειχε Το ημερολόγιο της Μπρίτζετ Τζόουνς (Ρενέ Ζελβέγκερ, Κόλιν Φερθ, Χιου Γκραντ) .. Σε θυμήθηκα. Πολυ κρυόπλαστος αδελφέ μου ο Χιου, ενώ ο Ντάρφι ειναι πιο….

  13. καλημέρα!
    λατρεύω μπρυκνερ…
    πρώτο βιβλίο φυσικά τα μαύρα φεγγάρια του έρωτα και απογοήτευση με την ταινία…
    λατρεύω τον σνομπισμό και την ειρωνία του
    κι ας είναι εκ του ασφαλούς…άλλωστε οι σπουδαίοι πολλές φορές εκ του ασφαλούς δημιουργούσαν, δεν μου πέφτει και λόγος, το αποτέλεσμα μετράει…
    η αέναη ευφορία, ακόμη παραπάνω…
    το σχόλιο του συκοφάγου και η αναφορά στο βιβλίο…
    για να μην επαναλαμβάνω
    έτσι δεν μορφοποιήσαμε την ευτυχία?
    συστατικό της επιτυχίας….
    το μίγμα μας μπέρδεψε λίγο και η διαδρομή….
    🙂

  14. Δεν απουσιάζω, αγαπημένη. Τρέχω σαν την παλαβή να προλάβω προθεσμίες γιατι αλλιώς την αγορά θα τη βλέπω με το κιάλι. Όσο για την Κίρκη αυτή την έχω μονίμως πάνω απ’ το κεφάλι μου.

    ΥΓ.: Ευχαριστούμε για το οφθαλμόλουτρο του προηγούμενου ποστ. Ήταν ό,τι πρέπει για επιδόρπιο μετά την ταινία.
    Σας φιλώ πολύ!

  15. Koprotaptou/// trexate podarakia mou……

    Κι εμεις σε ασπαζόμαστε σταυρωτά αγαπημένη μας κοπτοραπτού… Να δεις που θα γυρίσουμε συντομα στις γνωστές και πολυαγαπημένες ραφτρες μιας άλλης εποχής. Θυμάμαι τέτοιες παιδικές στιγμές και μουρχεται μια βουρλισία… δε σου λεω…ευτυχώς πουχουμε και τα ζαρα δηλαδή

  16. @@@Anepidoti

    Η αλήθεια είναι ότι ο Μπρυκνέρ έχει στήσει δική του σχολή και αερίζεται που λένε. Ισως γιατί όπως προανέφερα περπατάει με τη βούλα του διανοητή και το να είσαι Γάλλος διανοητής , παλαιόθεν, αποτελεί μεγάλο τίτλο τιμής και εξουσίας και ασυδοσίας. Εν παση περιπτωσει, παλια στην Παιδικότητα είχα βρει εξαιρετικό υλικό, ρεαλιστικό, προσβλητικό και φανταστικό. Ολα μαζί γιατί ο Μπρυκνέρ , ίσως και ο Μπερναρ Λεβί, ίσως και ο Γκλουκσμαν, ίσως και ο Ουελμπεκ αποτελούν το σήμα κατατεθέν της σημερινής γαλλικής εξωστρέφειας.

  17. @@ Zorba The Greek
    Πολυ καλησπέρα φίλε μου… Καλά, μην τσακωθούμε στο μέσον τώρα. Ας κάνει ο καθένας ο,τι νομίζει και βλέπουμε.. Σκουρα ειναι μπροστά τα χρώματα, αλλά, ξερεις, εμείς εχουμε μια αχρωματοψία αλλο να σου λεω κι αλλο βλέπεις.\
    χαιρετώ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s