Tο χαμένο βιβλίο της Διδώς Σωτηρίου


Για τη διεθνή πολιτική στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου

Το χαμένο βιβλίο της Διδώς Σωτηρίου

Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ (Ελευθεροτυπία, 7,2,2009)

imagesΜια άγνωστη στις μέρες μας πτυχή της δημοφιλέστατης συγγραφέως των «Ματωμένων Χωμάτων» αποκαλύπτεται πέντε χρόνια μετά το θάνατό της και μισό και πλέον αιώνα μετά την μάχιμη, στρατευμένη αρθρογραφία της στο «Ριζοσπάστη» (τα άρθρα της για διεθνή θέματα διήρκεσαν απ’ το 1945 ώς τη διαγραφή της από το ΚΚΕ το 1947). Ηλθε το πλήρωμα του χρόνου, και η Διδώ Σωτηρίου μάς ξανασυστήνεται, σήμερα που «εκπαραθυρώνεται» κατά εξοργιστικό τρόπο απ’ την επίσημη δημόσια εκπαίδευση, ως πολιτική αναλύτρια, ή αν θέλετε, με τρέχουσες ορολογίες, ως διεθνολόγος. Μετά από δεκαετίες ξανάρχεται στο φως ένα σημαντικό ντοκουμέντο για τη διεθνή μεταπολεμική πολιτική Ιστορία και τις «κινήσεις» που θα άλλαζαν οριστικά την παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα. Δημοσιεύεται η πρώτη, «μεταξύ κειμένου και σημειώσεων», γραφή του βιβλίου της για τη διεθνή πολιτική τα πρώτα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου, «το έργο μου που -όπως η ίδια έλεγε με παράπονο- το ‘φαγαν τα ποντίκια». Αδημοσίευτο υλικό, που αγνοείτο από ένα καπρίτσιο της τύχης και ξαναβρέθηκε από ένα άλλο παιχνίδι της ίδιας, όπως φαίνεται, θεότητας. Στα τέλη του Φεβρουαρίου κυκλοφορεί από τον «Κέδρο» με τίτλο -σημειωτέον, δόθηκε σήμερα από τους επιμελητές και όχι από την ίδια- «Το βιβλίο μου για τη διεθνή πολιτική – Τα πρώτα βήματα του Ψυχρού Πολέμου».

Τον πρόλογο υπογράφει ο Βασίλης Παναγιωτόπουλος και το επίμετρο ο Νίκος Μπελογιάννης, που μαζί με τον Κωνσταντίνο Ζαγαρά έχει και τη συνολική επιμέλεια της έκδοσης.

«Μικρό μέρος του βιβλίου ήταν διαμορφωμένο σε κείμενο έτοιμο για δημοσίευση», διευκρινίζει στο επίμετρο ο Ν. Μπελογιάννης, για να προσθέσει -χωρίς φόβο και πάθος: «Θα τολμούσαμε να πούμε πως το βιβλίο αντιμετωπίστηκε σαν ανασκαφικό εύρημα και χρειάστηκε ανασυγκόλληση σπαραγμάτων χωρίς να θυσιαστεί τίποτα». Αθλος. Ορθώς κρίθηκε σκόπιμο κι αναγκαίο να συνοδεύεται από τα άρθρα του «Ριζοσπάστη», με τα οποία συνδιαλέγεται και απ’ τα οποία εκκινεί. Δημοσιεύονται τα 29 απ’ τα 174 συνολικά στο ακέραιο [για τη σοβιετο-γιουγκοσλαβική συμφωνία (13.4.46), την αντικατάσταση του Μπερνς από τον Μάρσαλ (13.1.47), το πρόβλημα της Παλαιστίνης σε σχέση με τον αγγλοαμερικανικό ιμπεριαλισμό (3.5.1946) κ.ά.].

Η κινηματογραφική περιπέτεια του χαμένου χειρογράφου ξεκινά από τη μοιραία ημέρα του ’47 που η Διδώ Σωτηρίου εκδιώχτηκε απ’ το ιδιόκτητο διαμέρισμά της στην οδό Κοδριγκτώνος, καθώς μια υπερεθνικόφρων ένοικος της πολυκατοικίας μάζεψε υπογραφές απ’ τους υπόλοιπους ενοίκους της, που υποβλήθηκαν στην Ασφάλεια. Αμέσως ξεκινά η εκδίωξή της ως «επικίνδυνης κομμουνίστριας». Εγκαταλείποντας το σπίτι «η Διδώ έκαψε ή έβρασε μέχρι πολτοποίησης», όπως σημειώνει στο επίμετρο ο Νίκος Μπελογιάννης, «τεράστιο αριθμό χειρογράφων. Το υλικό που είχε συγκεντρώσει γράφοντας τα άρθρα στον «Ριζοσπάστη», αφού ήταν ήδη δημοσιευμένο, δεν είχε νόημα να το καταστρέψει».

Στο νεοκλασικό πια της οδού Αιγίνης στην Κυψέλη, όπου κατέφυγε (ανήκε στην κουνιάδα της Μ. Ιορδανίδου), «η Διδώ επεξεργάστηκε όλο το υλικό το σχετικό με τη διεθνή πολιτική, και καθώς η παρανομία δεν είχε τέλος, έκρυψε την ολοκληρωμένη μορφή του βιβλίου στη σοφίτα. Με τη λήξη της παρανομίας το αναζήτησε, για να διαπιστώσει με φρίκη πως τα τρωκτικά δεν είχαν αφήσει ούτε ένα κεφάλαιο που να διαβάζεται. Εμεινε λοιπόν με τον καημό η Διδώ τα επόμενα 45 χρόνια. Ωσπου το 1995 διαπιστώθηκε πως η παροιμιώδης αφηρημάδα της είχε αποβεί σωτήρια. Καθώς η πολυκατοικία της Κοδριγκτώνος είχε κτιστεί επί Ιωάννου Μεταξά, εποχή που όλοι οι αριστεροί επινοούσαν κρύπτες στα πιο απίθανα μέρη των σπιτιών τους, η Διδώ είχε, όπως φάνηκε εκ των υστέρων, φροντίσει να υπάρχει ένα κενό μέσα από τα σοβατεπιά του σαλονιού». Εκεί έκρυψε την πρώτη μορφή του βιβλίου, γεγονός που… καθ’ οδόν λησμόνησε.

Το 1995 ενόσω ανακαινιζόταν το διαμέρισμα -δωρεά πλέον στην Εταιρεία Συγγραφέων- ήλθαν στο φως άθικτα τα… χαμένα χειρόγραφα.

**Στο επίμετρό του, ο Ν. Μπελογιάννης περνά διαγωνίως την τρικυμιώδη σχέση της Διδώς Σωτηρίου με images-222τον Ζαχαριάδη, την απότομη διακοπή της συνεργασίας της με το «Ριζοσπάστη», που ξεκινά ήδη απ’ το ’34-’35, καθώς και τη διαγραφή της από το ΚΚΕ με τη χονδροειδή δικαιολογία «δείλιασε λόγω της αστικής της καταγωγής». Η διαγραφή της (στις 12 Μαρτίου του ’47) δεν ήταν παρά η τιμωρία της για τη μετάδοση, χωρίς άνωθεν άδεια, μιας σοβαρότατης ανακατάταξης: η Αγγλία παραχωρούσε την κυριαρχική θέση της στην Ευρώπη στις ΗΠΑ, αντί του ΟΗΕ. «Το βασικό πρόβλημα του Ζαχαριάδη με τη Διδώ ήταν πως, πράγμα σπάνιο μέσα στο ΚΚΕ, δεν είχε καθόλου βλέψη για κομματική αναρρίχηση και καθώς ήταν πάντα ανεξάρτητο πνεύμα, την απασχολούσαν μόνο η δημοσιογραφία και η λογοτεχνία. Τι μπορούσαν να κάνουν με κάποιον που δεν τους είχε καμία ανάγκη και προπαντός, κάποιον πολύ πιο μορφωμένο από αυτούς;», θέτει το ρητορικό ερώτημα ο Μπελογιάννης. «Δεν μπορούσε να γίνει ανεκτό το ότι η Διδώ ως γλωσσομαθής είχε πρόσβαση σε πληροφόρηση περί τα διεθνή, αδιανόητη για την κομματική νομενκλατούρα». Ευτυχώς διεγράφη -η ίδια μάλιστα έλεγε πως χρωστούσε γι’ αυτό μεγάλη χάρη στον Ζαχαριάδη- για να καθίσει και να γράψει το «Οι νεκροί περιμένουν» (1959). Κι εν συνεχεία, όλα της τα μυθιστορήματα. *

9 thoughts on “Tο χαμένο βιβλίο της Διδώς Σωτηρίου

  1. Κρίμα τέτοια ντοκουμέντα να έρχονται στο φως από κάποιες συμπτώσεις… ίσως όμως αυτό να αναδεικνύει και την αξία τους!
    φιλιά ριτσάκι μας

  2. Πάντα μου άρεσε η Διδώ Σωτηρίου. Και είχα την τύχη να την ακούσω μερικές φορές σε ραδιοφωνικές συνεντεύξεις της. Η ζεστασιά και η αμεσότητα του λόγου της με άγγιζαν, σε αντίθεση με το ψυχρό ξύλινο πολιτικό λόγο άλλων κομμουνιστών.

  3. Aναμνήσεις από εποχές που υπήρχαν ακόμη ιδεολογίες, έστω πεπλανημένες. Στην ιδεολογικά άδεια εποχή μας ούτε να παραπλανηθεί κανείς αξιοπρεπώς δεν μπορεί. Και μένουμε με τις αναμνήσεις από παλιότερες, ζωντανές εποχές.

  4. Nai χρειάζονται συγκλονιστικά βιώματα, συμπτώσεις και ανεξήγητα μαζί με τη διορατικότητα και ευθυκρισία του ερευνητή για να διαπιστώσουμε άμποτες απλές αλήθειες μέσα και από το έργο της Διδούς.
    «ένα κεφάλι στοιχειωδώς λειτουργόν απαιτεί ένα στυβαρό και έντιμο δεξί χέρι και ένα νεωτεριστικό πρωτοπόρο αριστερό χέρι σε συνεργασία μεταξύ τους»

  5. @Dionysos…
    Πάντα θα ειναι στην καρδιά μας ο,τι κι αν μας πει μεσα από τα βιβλία της. Μαθηματα ζωής από έναν άνθρωπο φορτισμένο συναισθηματικά από την ίδια τη ζωή και παράλληλα στα όρια της σοφίας….

  6. @gerasimos
    ξερεις κατι Γερασιμε…εμεις δεν ζήσαμε εκείνες τις εποχές , δεν ξέρουμε τα βιώματα των ανθρώπων, πώς τους τα σερβιραν, πώς ριζωναν οι θεσεις και οι αντιθέσεις. Εκ των υστερων μας φαίνονται περίεργα,….ισως γι αυτό και πρέπει να μελετάμε και μάλιστα προσεγγίζοντας τα μεσα από πολλές και διαφορετικές τοποθετήσεις.

  7. @Meropi
    Γεια σου Μεροπάκι μου, με συγχωρεις που αργησα να απαντήσω…Ημουν πνιγμένη και σημερα απαντώ σε πεντε ποστ ταυτοχρόνως… Ναι, η Διδω Σωτηριου τιμά τον τοπο μας. Τόσο απλά.

  8. @Thalassini
    χρειαζεται θαρρος για να γράφεις και να εκτίθεσαι έτσι και μάλιστα να υποστηρίζεις με πάθος τις θέσεις σου, συμφωνεί δεν συμφωνει ο αναγνώστης σου….

    Π.Κ…θεα οντως

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s