Η ευρωπαϊκή αριστερά και τα ερωτηματικά


406Και να που χάσαμε τον μπούσουλα. Τις υποτυπώδεις διαχωριστικές γραμμές πάνω στις οποίες πορευτήκαμε επί δεκαετίες, άλλοι τιμώντας την Αριστερά, άλλοι τη Δεξιά και οι τρίτοι το μεσαίο χώρο. Μοιάζουμε με ορφανά που έχασαν μάνα, πατέρα και αδελφούς. Μόνοι απέναντι στα δεινά της οικονομίας, προσπαθώντας να σταχυολογήσουμε τις αιτίες αυτής της κατάρρευσης. Και με ενοχές, γιατί έως πρόσφατα  εκθειάζαμε την παγκοσμιοποίηση και χλευάζαμε τα εναντίον της κινήματα. Ανθρωποι ολοι που μπορεί να είμαστε νοσταλγοί των δυναμικών κινητοποιήσεων της Γένοβας, του Σιάτλ, του Πόρτο Αλέγκρε, αλλά και οπαδοί της οικονομίας της αγοράς. Στην Ευρώπη, οι δεξιές κυβερνήσεις που τη δεδομένη στιγμή χειροκροτούσαν τον νεοφιλελευθερισμό και την παγκοσμιοποίηση, υμνώντας ουσιαστικά την κατάρρευση του Ανατολικού Μετώπου και της ΕΣΣΔ, φτάνουν τώρα να εθνικοποιούν ό,τι κινείται κι ό,τι πετάει. Εθνικοποιούν τις τράπεζες και με πρωτόγνωρη αγωνία διοχετεύουν δημόσιο χρήμα στην οικονομία. Γίνονται λαλίστατοι γύρω από θέματα που έως χθες απέρριπταν μετά βδελυγμίας. Μιλάνε για την ανάγκη να επιβληθούν ρυθμίσεις στην αγορά, ξεχνώντας μία από τις ομορφότερες κουβέντες του Μολιέρου, ότι το φως της αλήθειας έκανε πολλούς ανθρώπους να ζητούν να κρυφτούν πίσω απ’ τον ίσκιο της. Κι εκεί στον ίσκιο κρυμμένες οι κεντροδεξιές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μαζί με τους Ευρωπαίους ταγούς έχουν αποχρωματιστεί πολιτικά. Στο κάτω κάτω, η δική τους υποκειμενική αλήθεια είναι ο στόχος και ο καημός τους μαζί. Να θυμίσω όμως ότι η Ευρώπη κατακλύζεται από αριστερά ή αριστερίζοντα κόμματα και αριστερούς ή αριστερόστροφους πολιτικούς, χωρίς κανείς να μπορεί να εγγυηθεί στις μεγάλες μάζες ένα στοιχειωδώς ασφαλές κοινωνικό δίχτυ, σήμερα που το έχουν ανάγκη.

59587

Να θυμίσω βιαστικά τον Ολιβιέ Μπεζανσενό, το νέο αστέρι της γαλλικής Αριστεράς. Ο Μποβέ εξελίχθηκε σε γραφική καρικατούρα, ο Μαρσέ απεβίωσε, ζήτω λοιπόν ο Μπεζανσενό. Οταν η Γαλλία χάνει τη δική της Αριστερά, θυμίζει περίλυπη χήρα. Είναι θέμα ιστορικής ιδεοληψίας. Ο 35χρονος Ολιβιέ, λοιπόν, ίδρυσε πανηγυρικά στο Παρίσι νέο κόμμα με τον τίτλο «Νέο Αντικαπιταλιστικό Κόμμα» και τα ποσοστά δημοφιλίας του είναι πολύ υψηλά (γύρω στο 60%), ενώ οι πρόχειρες δημοσκοπήσεις του δίνουν ποσοστό 18% αν γίνονταν σήμερα προεδρικές εκλογές.Ο λόγος που αναφέρομαι στον Ολιβιέ Μπεζανσενό δεν είναι γιατί διαφωνώ με την ιδέα της ανάδειξης νέων προσώπων . Το αντίθετο, θα έλεγα. Τα συνθήματά του, όμως, με τα οποία εφορμά είναι παλαιομοδίτικα, κάτι ανάμεσα στον Μάη του ’68, τα αριστερά πειράματα της Λατινικής Αμερικής και ολίγος Μαρξ προκειμένου το προϊόν να ωραιοποιηθεί, γιατί ο Μαρξ όντως παραμένει γοητευτικός ακόμη και στους καπιταλιστές. Ισως γι’ αυτό , ενώ ο πολίτης της Ευρώπης θα περίμενε να δει τα αριστερά κόμματα να επωφελούνται από το κενό εξουσίας , τα βλέπει να βυθίζονται σε ακόμη βαθύτερο πηγάδι, χωρίς φρέσκιες ιδέες. Παραμένουν ισοβίτες του ιδεολογικού παρελθόντος τους, παθιασμένοι με την αναχρονιστική σκέψη, προσδεδεμένοι στα συνδικάτα και στον αυταρχικό κρατισμό.

Μα και στην Ελλάδα το ίδιο δεν συμβαίνει; Διάβαζα στην «Ελευθεροτυπία» τον Γιώργο Βότση σε μια εκ βαθέων εξομολόγηση με αφορμή το δικό μας ΚΚΕ. Δεν έχουν σημασία οι λεπτομέρειες και τα τσιτάτα πολιτικών ηγετών του κόμματος που μετέφερε στο κείμενό του. Οποιος θέλει, ας τα αναζητήσει. Βγάζει όμως φωτιές ο Βότσης, όταν παραδεχόμενος ότι έχει τη γούνα του καμένη, απευθύνεται προς τους νεότερης ηλικίας συνέδρους του ΚΚΕ, λέγοντας: «Δεν είδατε προ τριετίας την ταινία «Οι ζωές των Αλλων», ούτε παλιότερα τη συνταρακτική «Ομολογία» του Κώστα Γαβρά; Τρέξτε τώρα να δείτε το «Κατίν» του Βάιντα – για να ψυχοπλακωθείτε και να ταρακουνηθεί το μυαλό σας…».

Κι όμως, υπάρχουν πεδία δράσης πάνω στα οποία θα μπορούσαν τα αριστερά κόμματα να αναπτύξουν ρόλους, βοηθώντας τον δημιουργικό δυναμισμό των νέων ανθρώπων. Στην αγορά εργασίας έχει μεγάλη σημασία να προστατευτούν οι εργαζόμενοι, όχι απλώς να διαφυλαχθούν οι θέσεις εργασίας τους. Οι εργοδότες μπορεί να θέλουν να απολύουν και να προσλαμβάνουν με την ίδια ευκολία, αλλά είναι σημαντικό να υπάρχει ένα οργανωμένο κράτος που θα στηρίζει τους απολυμένους και θα ενθαρρύνει τον ιδιωτικό τομέα, να τους επανεκπαιδεύει σε νέους αποδοτικότερους ρόλους. Εναν άλλο τομέα που μπορεί η Αριστερά να βοηθήσει, είναι να πιέσει προς την κατεύθυνση της δημιουργίας νέων επιχειρηματιών. Ανθρωποι που παραμένουν άνεργοι, που μπορεί να είναι μετανάστες, που μπορεί να είναι πολύ θυμωμένοι. Και είναι αυτοί οι νέοι, όπως έχει πει ο σοσιαλιστής Ζακ Αταλί, που θέλουν ν’ αλλάξουν τον κόσμο Η Aριστερά λοιπόν οφείλει να τους ανακαλύψει, ψάχνοντάς τους στα διάφορα γκέτο της Ευρώπης, όπως σωστά επισημαίνουν οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», που πιστεύουν ότι η Αριστερά οφείλει να ασχοληθεί παραπάνω απ’ όσο πρέπει με την προστασία του περιβάλλοντος, όπου δημόσιο και ιδιωτικό οφείλουν να προχωρήσουν χέρι χέρι και ο διεθνισμός αποτελεί προϋπόθεση επιτυχίας.

13171_hobsbawm_eric

Ομως, ποιος μιλάει για συνεργασία και συλλογική εργασία και ποιος μιλάει για ρόλους; Προ ετών, στο βιβλίο του «Στους Ορίζοντες του 21ου αιώνα», ο γηραιός Βρετανός ιστορικός Ερικ Χομπσμπάουμ (μαρξιστής) περιέγραφε πόσο δύσκολο είναι για όλα τα πολιτικά κόμματα και όχι μόνο για την Αριστερά να κινητοποιήσουν τον κόσμο. «Ιδιωτικά και ιδιοτελή-εγωιστικά συμφέροντα έχουν σοβαρά διαβρώσει τις αξίες της Αριστεράς. Κι όσο περνάει ο καιρός γίνεται όλο και πιο δύσκολη η συμμετοχή των ατόμων σε συλλογική δράση. Οταν ο πολίτης διαβεί το κατώφλι της ανάγκης, αποκτήσει δηλαδή τα αναγκαία, νομίζει ότι μπορεί να αποκτήσει περισσότερα και επιδιώκει μόνο το ατομικό του συμφέρον…».

Εχουμε αφήσει χρόνια πίσω μας τον Τοκβίλ και τη μεταβάση από την αριστοκρατική στη δημοκρατική κοινωνία. Οι ανάγκες τούτου του κόσμου είναι διαφορετικές, πέραν των στενών ορίων της ηθικής των προηγούμενων δημοκρατικών κοινωνιών. Θα πρέπει να βρεθούν άνθρωποι να ρίξουν τον νέο σπόρο στο χωράφι. Δεν ξέρω από ποιόν πολιτικό χώρο θα προέρχονται και πώς θα προωθήσουν τις ιδέες τους. Η ευρωπαϊκή Αριστερά είχε ρόλο, και αν σήμερα δεν έχει, ας τον εφεύρει. Οι κοινωνίες δεν προχωρούν μονόμπαντα. H Ευρώπη, εγκλωβισμένη στο οικονομικό χάος, οφείλει να βρει καινούργιες πολιτικές φωνές που δεν θα μηρυκάζουν παλαιομοδίτικες θέσεις και απόψεις, αλλά θα αποπνέουν τον αναγκαίο ιδεολογικό δυναμισμό. Αλλιώς θα συνεχίσει να ρίχνει χρήμα στις τράπεζες και στην αγορά. Ασκόπως και αναιτίως..

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή της Κυριακής

ριτς

23 thoughts on “Η ευρωπαϊκή αριστερά και τα ερωτηματικά

  1. Τι να σου πω βρε Ρίτσα μου??? Όσοι κάποτε πιστέψαμε στην αριστερά, σήμερα βρισκόμαστε σε πλήρη σύγχυση. Το ΚΚΕ ετοιμάζεται, λέει, να δικαιώσει το Σταλινισμό, ο ΣΥΡΙΖΑ παραπαίει μέσα στις διάφορες τάσεις του, με μια τάση του να κοιτάζει με κατανόηση και ανεκτικότητα (αν όχι τρυφερότητα) την κοινωνική βία. Πλήρης σύγχυση σου λέω…

  2. αγαπητη Ριτσα η περιπτωση Ολιβιέ Μπεζανσενό ειναι παρα πολύ ελπιδοφορα… Ας μη πεφτουμε στην παγιδα των υπεραπλουστευσεων και των δικών μας προκαταλήψεων …..

    Και η Γαλλια παραμένει μια χωρα ζωντανή και ορθια -οχι χαρη στα καραγκιοζιλικια του Σαρκοζύ αλλά χαρη στο ενδιαφερον πειραμα Μπεζανσενό και των συντροφων του … που συν τοις αλλοις αποδεικνυουν οτι μετα απο δυο δεκαετιες αισχρης νεοφιλελευθερης προπαγάνδας και κατεδαφισης καθε ηθικού στοιχειου απο την πολίτικοι υπάρχουν ακομα εντιμοι ανθρωποι στην καρδια της Ευρώπης …

    τωρα για το βιβλιο του Χομπσμαουμ ..Ειναι εξαιρετικό … Αλλά σου θυμιζω οτι ο Χομπσμπαουμ ενσαρκωνει και ο ιδιος μια Κριτική παραδοση της Αριστεράς που ειναι και η Ουσια της Αριστερής σκεψης…
    και κατι ακομα ..Δεν θυμαμαι ποιος ειπε » Δεν ξερω αν υπάρχει ακομα η διακριση Δεξιας και Αριστεράς ..Ξερω ομως οτι αυτοι που ειναι σιγουροι οτι δεν υπάρχει ειναι..Δεξιοι »
    Νομιζω πως ηταν Ν . Μπόμπιο…
    —-

    για να εξηγουμαι … Δεν νομίζω οτι η Αριστερα συνιστα μια ταυτότητα..
    Εκεινο που ξερω ειναι οτι συνιστα ενα ειδος σκεψης… Κριτικής σκεψης ..
    και ενα ιιδαιτερο ηθος : ηθος που νιαζεται , μη -εγωιστικό , ηθος ανιδιοτελές ..

    Αυτο ομως ειναι Αιτημα ..Δηλαδή δεν αρκει να λές ειμαι αριστερος ..πολλές φορες οι αυτοπροσδιορισμοι και η ταυτοτητα σκεπαζουν την κριτική ικανοτητα …
    Η Αριστερα -ακριβώς γιατί ειναι αριστερά – παλεευει με τον εαυτό της . Τις κρυσταλώσεις την απολιθωση , την ταση Δογματισμου ..
    Η Δεξια ομως; η Νεοφιλελευθερη Δεξια; Με τι παλεψει ..; Αφου Δεν εχουν τιποτα να πουν ; εννοώ περα απο τις εξωφρενικά κοινοτοπες κοινοτοπιες , την αδιακοπη επαναληψη κουφων ρητορικών , το ατελειωτο υμνο προς τον εγωισμό , την ιδιοτελεια και την ιδιωτεια και τα συμφεροντακια τους ..

    πολύ ενδιαφερον το Ποστ αυτό ..Και φυσικά θα το συνδεσω με τη Σπηλια μου
    Φιλικότατα πάντα

  3. @Νοσφεράτος….
    η αλήθεια είναι ότι συνηθίζω να περιγραφω τα πράγματα οπως τα αντιλαμβάνομαι ή όπως τα προσλαμβάνω. Συμπαθώ τον Μπεζανσενό, αλλά δεν έχει κάνει κατι για να με πείσει για κάτι΄. Γι αυτό εχω ενδοιασμούς ως προς την ανακυκλωση της ίδιας επιχειματολογίας. Νομίζω ότι οι σημερινές ανάγκες είναι αρκετά διαφορετικές.. Θα συμφωνήσω για τη Γαλλία, αλλά η Γαλλία βρίσκεται σε δραματική κατάσταση από πλευράς κοινωνικής κι ισως αυτή τη στιγμή δεν ειναι το καλύτερο παράδειγμα, εκτός από την πατριωτική ρητορική του Σαρκοζί που έχει ως φαινόμενο ενδιαφέρον και τίποτ άλλο.
    Ο Χομπσμπάουμ είναι πολύ ηλικιωμένος και σίγουρα δεν εχει πια γύρω τους τις αναγκαίες παραστάσεις…
    Γενικώς, βλέπω έλλειψη ιδεών. Λείπει η καινοτόμος ιδέα, θέλω να πω που θα βοηθήσει να επιστρέψει η εμπιστοσύνη και η αλληλεγγύη στονν κόσμο. ( Δεν είναι χριστιανικό αυτό που λεω, είναι πρώτον πρακτικό και δεύτερον ηθικό).

  4. @ Meropi
    καταλαβαινω τη σύγχυση και τους δισταγμούς. Φαντάζομαι ότι κατι διαφορετικό θα προκύψει. Απλώς δεν ξέρω τί θα είναι αυτό….

  5. Καλημέρα,
    νομίζω ότι όλα ξεκινάνε από την αρχή. Η Αρχή πως θα πάρει άλλη τροπή? Ας αποφύγουμε τον πόλεμο, που πολύ φοβάμαι ότι θα ζήσουμε. Ίσως ο φόβος, αναγκάσει πολλούς να ξανασκεφτούν το τι, και με ποιόν θα συζητήσουν.

  6. @Μαυρος Γάτος ….
    οχι απαξιωτικά. Απλώς επειδή εχω δει πολλά κι εχω ακούσει περισσότερα και γνωρίζω εκ των εσω τα γαλλικά πολιτικά πράγματα δεν ξέρω αν μπορεί να είναι καινοτόμος. Λεω απλώς λοιπόν ότι επαναλαμβάνει τα κλισέ….
    Σε φιλώ….

  7. Γειά σου Ρίτσα,
    Ένα σύντομο σχόλιο: η συζήτηση περί αριστεράς και μάλιστα ειδικά στο αναλυτικό πλαίσιο εντός του οποίου διεξάγεται μου θυμίζει το γνωστό ανέκδοτο με τον ελέφα και τους τυφλούς… (κανένα υπονοούμενο για την εκλεκτή ομήγυρη!). Μήπως λείπουν από το πλαίσιο αυτό κάποιες βασικές παράμετροι; Είναι δυνατό να υπάρξουν αποτελεσματικές νέες πολιτικές ιδέες όταν ο μέσος πολίτης επιθυμεί με τέτοια ένταση να ‘πεθάνει η αγελάδα του γείτονα’;

  8. Περί «παλαιομοδιτισμού» του γαλλικού Νέου Αντικαπιταλιστικού Κόμματος, όπως αναγράφεται στο κείμενο, έχω κατ’αρχήν να πω το εξής: η Αριστερά δεν έχει να κάνει με «μόδες»… Είναι ουσία, να ξέρει κανείς τι θέλει, γιατί το θέλει και πώς θα το επιτύχει.
    Από αυτή την άποψη η Αριστερά οφείλει να είναι ενάντια σε «μόδες», να κολυμπάει κόντρα στο ρεύμα της εποχής.

    Για το Νέο Αντικαπιταλιστικό Κόμμα η γνώμη μου είναι η εξής: πρόκειται για ένα «κεντριστικό» σχηματισμό (όπως όλοι οι παρόμοιοι «αντί-» σχηματισμοί που διστακτικά αυτοκαθορίζονται εκ του αντιθέτου τους και όχι εκ της ταυτότητάς τους) που κάποια στιγμή, και όπως συνήθως γίνεται με αυτές τις «συσσωματώσεις» θα χωριστεί στα εξ ων συνετέθη αλλά και στα εξ ων …δεν συνετέθη. Τα πιο ριζοσπαστικά μέρη του θα γινούν «σαφή» και «διακριτά» έναντι των πιο συντηρητικών, συνδιαχειριστικών και «καρεκλοφόρων» (της εξουσίας) μερών του.

    Όσο για το Μάη του 68 που επικαλείται ο Μπεζανσενό, ε αυτό ουδόλως με χαλάει. Και ο Μάης του 68 δεν είναι θέμα «μόδας» για να τον πιάνει και να τον αφήνει κανείς, αλλά επικαιρότητα σε κάθε εποχή, μιας και τα αιτήματά του, άλυτα ακόμη, παραμένουν πάντα πρωτοποριακά.

  9. @the return,
    ευχαριστούμε για τον σχολιασμό σας. Ο Μάης του 68 έχει γίνει άλλοθι για πολλούς μεταγενέστερους και εμμονή για όσους δεν τον έζησαν. Στην εποχή που έγινε υπήρξε εξαιρετικός και ολοι τον λατρέψαμε.

  10. @ return….
    το δανείστηκα από τη φιλη μου τη Μενιεκ, μάλλον δένει με αυτά που λεμε :

    «H ομορφιά του παρελθόντος είναι το αποτέλεσμα, όχι ο λόγος της νοσταλγίας»
    Μ. Foucault

  11. @Βανγκ Λανγκ
    γραφω καποιες σκέψεις μεσα από την τρεχουσα ειδησεογραφία…από κει και περα ο καθένας μπορεί να προσθέτει παραμέτρους…….

  12. Η επιμονή μου να επιδιώκω να στρέφεται η προσοχή στον τρόπο που ‘βλέπουμε’ τα πράγματα, ξέρω, συχνά καταντά ενοχλητική. Μη με παρεξηγείς, αδελφούλα μου, είναι τα όσα βλέπω γύρω μου (ζώντας μάλιστα σε ‘επαφή’ με τον απλό πολίτη που υποβάλεται στα μύρια πάθη) που με κάνουν, συχνά, υπέρμετρα ορμητικό.

  13. Βανγκ Λανγκ…., δεν σε παρεξηγεί κανείς. Να λες ο,τι θες οπως το θες…. απλό είναι κι ας ειναι και ορμητικό…. Εγω παντως , για να ξεκαθαρίσω τη θέση μου, δεν θελω να πεθανει η αγελάδα του γειτονα….

  14. Δεν είμαι ‘αριστερός’ αλλά νομίζω ότι αξίζει περισσότερη συμπάθεια στον Μπεζανσενό . Από φτωχειά ρίζα . Οι υπόλοιποι γάλλοι της ‘αριστεράς’ κρατάνε από ‘τζάκια’ κι άλλοι είναι και επιχειρηματίες το επάγγελμα . Ο Ολιβιέ ο ταχυδρόμος μιλάει για το τώρα κυρίως και δεν συνθηματολογεί σαν το δικό μας ΚΚΕ που ιστορικά ξεκινάει από …τα χρόνια εκείνα που ζούσε ο Στάλιν , ο Μπέρια κλπ – πάει πολύ πάνω από μισός αιώνας

    Τα ομοιάζοντα με τα λόγια του Μάρξ είναι θέμα και πάλι …. επικαιρότητας . Βλέπεται οι κατ όνομα μόνο – αλλά όχι και στην πράξη – καπιταλιστές της σήμερον προτίμησαν την κλοπή και την απάτη δια της ασυδοσίας και όχι την επένδυση και την παραγωγή του πλούτου δια της εργασίας. Αυτοί φταίνε που ο Μάρξ μπορεί και ηχεί ακόμα , αυτοί που δεν ακουν τον Γκάλμπρεηθ που λέει : Δώστε τα λεφτά στον κοσμάκη κι αυτός θα σώσει την κρίση , όχι λεφτά στις τράπεζες που δεν ξέρουμε καν τί τα κάνουν ‘ . Και μην μου πείτε ότι ο Γκάλμπρεηθ είναι …κομμουνιστής , αντίθετα είναι ο θεωρητικός ενός υγιούς καπιταλισμού – που τον ξεφτίλισαν οι ανάξιοι επίγονοί του

    Κι ήταν και οι σοσιαλιστές που ήρθαν στην δεκαετία του 70 κι επί 30+ χρόνια προσπάθησαν να αποδείξουν ότι μπορούν κι αυτοί να είναι καλοί ….καπιταλιστές. Θυμάμαι που κάποτε ρώτησαν τον επί Μιτττεράν διευθυντή μιας κρατικοποιημένης τράπεζας ότι είχε επιλέξει πολύ καπιταλιστικές τακτικές , κι απάντησε : ‘Γιατί ξέρετε κανένα άλλο οικονομικό σύστημα εκτός από το καπιταλιστικό ;’ . Και να μην ξεχνάμε και πόσοι ‘λοχαγοί’ του ‘στρατηγού’ Μιττεράν υπηρετούν σήμερα τον Σαρκοζύ. ( Όπου φυσάει άνεμος ή αν προτιμάτε όπου υπάρχει η εξουσία )

    Έτσι που έχουν τα πράγματα ο Μπεζανσενό αντιπροσωπεύει κάτι . Οι γάλλοι πράσινοι με εκείνο το δίδυμο Μπωβέ-Μπεντίτ που ως τώρα κράτησαν εντελώς αντιδιαμετρικές θέσεις στην πρακτική τους , είναι σχήμα που δεν θα αντέξει στο χρόνο και το ξέρουν μάλλον κι οι δύο αυτοί ‘ηγέτες’ . Όσο για το γαλλικό ΚΚ , από τότε που συμμετέσχαν στην σοσιλαιστική κυβέρνηση …. αυτομηδενίστηκαν

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s