Μπάουχαους και Βάλτερ Γκρόπιους : 90 χρόνια μετά!


gropius Το όνομα Βάλτερ Γκρόπιους λέει ελάχιστα σε όσους δεν έχουν ασχοληθεί με τη δουλειά και την παγκόσμια κληρονομιά του Γερμανού αρχιτέκτονα. Επομένως, αξίζει να μάθουμε πώς σε εποχές οικονομικής κατάρρευσης και βαθιάς απογοήτευσης, όπως ήταν τα χρόνια μετά το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ένας χαρισματικός άνθρωπος έγινε φορέας σπουδαίων ιδεών που μας ακολουθούν έως σήμερα. Φέτος γιορτάζονται τα 90 χρόνια του πνευματικού παιδιού του Γκρόπιους, που δεν είναι άλλο από το διάσημο Μπάουχαους, με σειρά εκθέσεων που ξεκινούν από το Τόκιο ώς τη Βαϊμάρη και από το Βερολίνο ώς τη Νέα Υόρκη. Εκθέσεις, που αποτολμούν να μας επισημάνουν ότι, χωρίς τον Γερμανό αρχιτέκτονα, ο κόσμος της αρχιτεκτονικής και του σχεδίου θα ήταν σήμερα πολύ διαφορετικός. Το διάσημο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης (ΜοΜΑ) στη Νέα Υόρκη ήθελε να γιορτάσει τα δικά του 80 χρόνια με ένα αφιέρωμα στα 90 χρόνια του Μπάουχαους. Ο πρώτος διευθυντής του ΜοΜΑ, Αλφρεντ Μπαρ, είχε τόσο συγκινηθεί από την ακαδημία τέχνης του Γκρόπιους, ώστε έκανε την ευρωπαϊκή μοντέρνα τέχνη κεντρικό σημείο αναφοράς του αμερικανικού μουσείου.

Ο Βάλτερ Γκρόπιους ήταν 35 χρόνων όταν αποφάσισε να γυρίσει την πλάτη στην παράδοση και στον παλιομοδίτικο τρόπο σκέψης και παράλληλα να πρωτοστατήσει στην προώθηση της ιδέας μιας δικαιότερης κοινωνίας και μιας καλύτερης κοινωνικής ευθύνης. Ξέρετε, τότε, δεν βυθίζονταν όλοι οι άνθρωποι στην απόγνωση της μίζερης μεταπολεμικής πραγματικότητας. Δεν σιωπούσαν, υπομένοντας τα δεινά του επερχόμενου γερμανικού εθνικισμού. Υπήρχαν κάποιοι που αφήνονταν στο όνειρο, φλέρταραν με την ουτοπία και κάποιες φορές αναδεικνύονταν νικητές. Ο Βάλτερ Γκρόπιους είναι ένας από αυτούς. Στις 20 Μαρτίου του 1919 υπέβαλε αίτηση για την ίδρυση ακαδημίας στην πόλη της Βαϊμάρης. Η άδεια εκδόθηκε στις 12 Απριλίου. Στο μεταξύ διάστημα, ο αρχιτέκτονας έγραψε ένα σαρωτικό μανιφέστο, θέλοντας με αυτό να σηματοδοτήσει το ξεκίνημα μιας παγκόσμιας αισθητικής έκρηξης, μιας αληθινής επανάστασης, όπως σημειώνει στο σχετικό αφιέρωμά του το περιοδικό «Σπίγκελ». Κι αν υπήρχε κεντρική ιδέα ήταν η δημιουργία νέου τύπου κτιρίου, το οποίο θα μπορούσε να συνδυάσει την αρχιτεκτονική, τη γλυπτική και τη ζωγραφική. Η πρώτη δουλειά του Μπάουχαους ήταν να γκρεμίσει την κατεστημένη γνώμη. Ξαφνικά οι άνθρωποι ανακάλυψαν ότι η ζωή μπορεί να ιδωθεί από διαφορετικές πλευρές και να έχει διαφορετικές προοπτικές, έγραψε ένας από τους αποφοίτους της σχολής.

gropius_fagus-factoryΚι αυτή η κληρονομιά δεν αμφισβητείται από κανέναν. Ως τις μέρες μας, το Μπάουχαους εκπροσωπεί όλους όσοι ανήκουν στην αβάντ–γκαρντ τέχνη, στο σχέδιο, την αρχιτεκτονική και τον σχεδιασμό της πόλης. Παράλληλα, όμως, αποτελεί τη βάση της σύγχρονης φήμης της Γερμανίας, η οποία μπορεί να καυχηθεί ότι έτσι γίνεται πρωτοπόρος στην καλλιτεχνική εξέλιξη. Το στυλ Μπάουχαους έχει διαμορφώσει τον σχεδιασμό του 20ού αιώνα. Η παρουσία του στα καθημερινά χρηστικά αντικείμενα είναι καθοριστική και εντυπωσιακή συγχρόνως. Πολλά πράγματα γύρω μας, από τον σχεδιασμό των διαμερισμάτων μέχρι τα έπιπλα και τα αξεσουάρ, φέρουν την υπογραφή Μπάουχαους. Οι καλλιτέχνες της θρυλικής σχολής άφησαν την ετικέτα τους στον εξοπλισμό hi–fi, στις καφετιέρες, στα ραδιόφωνα, στις εντοιχισμένες οικιακές συσκευές, την τυπογραφία, τη φωτογραφία. Ακόμη και σε ταπετσαρίες και σε υφάσματα βρίσκεις ανάσες από το Μπάουχαους, όπως βεβαίως και στις διάσημες μεταλλικές πολυθρόνες («Βήμα», 27 Φεβρουαρίου 2000). Θα υπέθετε κανείς ότι η αρχιτεκτονική ήταν η αρχή και το τέλος της φιλοσοφίας του Μπάουχαους. Λογικό από τη στιγμή που στο μανιφέστο του ο Γκρόπιους έλεγε ότι «απώτερος σκοπός κάθε δημιουργικής δραστηριότητας είναι το κτίσιμο». Ομως, η αρχιτεκτονική δεν διδασκόταν τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της σχολής, εξαιτίας της… ματαιότητας της εποχής. Τότε η Γερμανία ήταν μια διαλυμένη και ισοπεδωμένη χώρα. Οι δάσκαλοι στη σχολή ήταν ζωγράφοι. Ανάμεσά τους ο Πάουλ Κλέε και ο Βασίλι Καντίνσκι, άνθρωποι που κατανοούσαν και αναδείκνυαν τη θεωρία του αφηρημένου, όπως και οι γλύπτες Μαρκς και Σλέμερ.

bauhaus_uni_01

Αν κάτι είχε οραματιστεί ο Γκρόπιους ήταν να φέρει κοντά τον διανοούμενο, το ταλέντο και την ενέργεια. Ολα τα προϊόντα που δημιουργήθηκαν στο Μπάουχαους –πολυθρόνες, λάμπες, πόρτες– έδειχναν να περιστρέφονται γύρω από αυτό το τρίπτυχο. Κι αν κάτι υπερίπτατο της σπουδαίας αυτής σχολής ήταν η εμπιστοσύνη που έδενε τους φοιτητές με τους καθηγητές και στη συνέχεια αυτούς με τα αντικείμενα. «Ζούμε λες και είμαστε δίδυμοι», έλεγε ένας φοιτητής. Ο καθένας που έφτανε στη σχολή για σπουδές άφηνε πίσω του τις μπουρζουαζίστικες αντιλήψεις του. Διόλου τυχαίο, επομένως, ότι η ακαδημία ενοχλούσε την τοπική κοινότητα, καθώς παρήγε και προωθούσε νέες και αντισυμβατικές συμπεριφορές στους νέους. Επί 14 χρόνια, η Βαϊμάρη, το Ντεσάου και το Βερολίνο φιλοξένησαν διαδοχικά τη σχολή. Μόνο που το 1933, η ιδέα ηττήθηκε από τους πολέμιους της κουλτούρας του Μοντερνισμού. Είχαν προηγηθεί μεγάλες ιδεολογικές διαμάχες ανάμεσα στους δασκάλους του Μπάουχαους. Αλλοι επέλεγαν την απομονωτική ατμόσφαιρα της σχολής κι άλλοι δεν ήθελαν να αποκόπτονται τελείως από το κοινωνικό γίγνεσθαι της εποχής τους…

060626-weimar-alemania-037Κι ήταν το 1928 που ο Γκρόπιους εγκατέλειψε το αγαπημένο του σπίτι, για να περάσει ευθύς αμέσως η ακαδημία στα χέρια του Χάνες Μέγιερ, ο οποίος συμπαθούσε το γερμανικό κομμουνιστικό κόμμα, αν και δεν ήταν μέλος. Ωστόσο, ο Μέγιερ δεν κατάφερε ποτέ να ενσωματωθεί στο διανοουμενίστικο κλίμα του Μπάουχαους. Ο Μέγιερ αντικαταστάθηκε το 1930 από τον αρχιτέκτονα Ρόε, αλλά το φαινόμενο Μπάουχαους είχε αρχίσει να χάνεται. Ο νέος διευθυντής ήταν οπαδός της κομψότητας και της τελειότητας, αλλά δεν υπήρξε πολιτικός ή κοινωνικός μεταρρυθμιστής, όπως ο ιδρυτής του. Τον Αύγουστο του 1932, το δημοτικό συμβούλιο του Ντεσάου αποφάσισε να την κλείσει. Η επέλαση των ναζιστών ήταν πια γεγονός και ο αντικομφορμισμός του Γκρόπιους και της ακαδημίας του θα τιναζόταν στον αέρα. Σήμερα τα σημεία όπου λειτούργησε το Μπάουχαους έχουν χαρακτηριστεί από την Ουνέσκο παγκόσμια κληρονομιά.

Ο Γκρόπιους μετοίκησε στη Νέα Υόρκη κι έγινε καθηγητής, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση της διεθνούς αρχιτεκτονικής. Κι όπως σημειώνει το «Σπίγκελ», από την αβάντ–γκαρντ τέχνη της δεκαετίας του ’20, στο τέλος ήταν το Μπάουχαους που αναδείχθηκε νικήτρια δύναμη… Στην άδεια και κενή μηνυμάτων εποχή μας, θα ήταν σπουδαίο να υπάρξει ένα νέο Μπάουχαους στον τομέα της τέχνης, της πολιτικής, του κόσμου των ιδεών…

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 8-3-2009

ριτς

ΥΓ Το θεμα δεν ενδιαφέρει πολλούς, ούτε είναι της σειράς που λέμε, αλλά πότε πότε λιγο ξεσκόνισμα δεν βλάπτει….

Advertisements

34 thoughts on “Μπάουχαους και Βάλτερ Γκρόπιους : 90 χρόνια μετά!

  1. Συγνωμη που δεν εχω διαβασει το ποστ, ηθελα απλα να σου πω οτι σε θυμηθηκα σημερα, και να αφησω ενα φιλι μεγαλο 🙂

  2. H σχολή Μπαουχάουζ υιοθέτησε το σχεδιασμένο αντικείμενο, το βιομηχανικό προϊόν που έχει ξεχωριστή σχεδιαστική επεξεργασία, σήμερα έχει υιοθετηθεί πλήρως απο την ΙΚΕΑ αλλά και γενικότερα έχει επικρατήσει αυτή η αντίληψη, ιδιαίτερα παραμελημένη στη χώρα μας.
    Απο την άλλη η σχεδιαστική αντίληψη του Β. Γκρόπιους έχασε απο το μοντέλλο του φθηνού κόστους χωρίς την επιβάρυνση του σχεδιασμού, λαμπρό παράδειγμα «το αυτοκίνητο του λαού» το VW το γνωστό «φάου βέ». Τώρα αυτό το προβιομηχανικό μοντέλλο έχει μεγάλη επιροή σε Κίνα και Ινδία χώρες όψιμης βιομηχανικής ανάπτυξης.
    Χρειάζεται να προσθέσει κανείς ότι ο Β. Γκρόπιους αξιοποιήθηκε στη προπολεμική Αμερική και έχτισε την Αμερικάνικη πρεσβεία στην Αθήνα την οποία σχεδίασε εμπνεόμενος απο την Παρθενώνα και τις Αψίδες του.

  3. Απόδειξη ότι τίποτε δε χάνεται, σύμφωνα και με τη θεωρία του Αϊνστάϊν Ε+m.c2.
    Αν τότε στη Γερμανία θεωρήθηκε φάρσα, στις Ηπα τον πήρανε στα σοβαρά, δεν έχει πλάκα;

  4. Εμένα πάντως με ενδιαφέρει πάρα πολύ το συγκεκριμένο κείμενο. Και οι εκφάνσεις του μπάουχαους είναι αληθινά κοσμήματα στο σημερινό κόσμο.

  5. To θέμα θα έπρεπενα ενδιαφέρει πολλούς, αν και μάλλον ευτυχώς δεν είναι «της σειράς». Το Μπάουχάους είναι χαρακτηριστική περίπτωση όπου η τέχνη και το κοινωνικό-ιστορικό γίγνεσθαι πάνε χέρι χέρι, και ένα ευτυχές παράδειγμα δημιουργικής «στράτευσης», πέρα από τις στρευλώσεις που ταλάνισαν τόσο οδυνηρά και την τέχνη και τους καλλιτέχνες.

    Και ναι, ένα ξεσκόνισμα σε σημαντικές γνώσεις και πληροφορίες δεν έβλαψε ποτέ κανέναν, είτε είναι ήδη γνώστης και μύστης είτε έχει θαμπωθεί από την ψεύτική «πάστρα» των πραγμάτων «της σειράς»…

    Σε φιλώ
    (τρέχω, τρέχεις, τρέχουμε… για πού, άραγε;)
    🙂

  6. Μάλλον πολύ κόσμο ενδιαφέρει το θέμα. Απ’αυτή την άποψη το Βερολίνο είναι η πιο ενδιαφέρουσα πόλη της Ευρώπης. Γειτονιές ολόκληρες έχουν διατηρήσει την αρχιτεκτονική του Bauhaus, που μαζί με τα υπόλοιπα είδη, αφηγούνται τη νεότερη ευρωπαϊκή ιστορία.

  7. Πολύ ωραίο το αφιέρωμα Ρίτσα.
    Να προσθέσω μόνο πως οι προσφυγικές πολυκατοικίες της Αλεξάνδρας είναι Μπαουχάουζ, αν και λίγες και λίγοι το γνωρίζουν. Η εσωτερική τους διαρρύθμιση είναι μάθημα αρχιτεκτονικής για όσους νομίζουν πως ένα σπίτι για να λειτουργήσει πρέπει να είναι 80-200 τετραγωνικά! Λειτουργικότητα μέσα στην απλότητα!
    Με παρακινείς να γράψω για την αγαπημένη μου σχολή! Και θα το κάνω!
    Σ’ ευχαριστώ για το έναυσμα!
    υ.γ. Μήπως να πεταχτώ και στο Βερολίνο ένα ταξιδάκι;

  8. Βερολίνο μα ποιό Βερολίνο;
    εκείνο που μερικά χρόνια πρίν είχε
    περισότερους μόνιμους κατοίκους
    Γάλλους Ουγενότους;

  9. Οι κοινωνικές διεργασίες τις οποίες περιγράφει το όμορφο άρθρο σου, Ρίτσα, δε μοιάζει να ‘χωράνε’, ούτε στον ‘μπετόν αρμέ’ πολιτικό λόγο που ακούγεται στη Βουλή, ούτε στον ‘καραγκιόζ μπερντέ’ σχολιασμό των τηλεπαραθύρων των 8.
    Φρέσκο, θαλασσινό αεράκι κοινωνικών αλλαγών οσφραίνομαι…

  10. να η ρίτσα μασούρα.
    περνάει με μια μονοκοντυλιά και φωτίζει τους αναγνώστες.
    τελεία, ούτε θαυμαστικό ούτε τίποτα.
    ενημερωτικό, επιστημονικό και συνάμα ανθρώπινο και άκρως ενδιαφέρον!
    σε ευχαριστώ πολύ που το διάβασα.
    την καλημέρα μου ριτς, και την αγάπη μου!

  11. @κοκκινο μπαλόνι….Ναι, δεν ειχα χωρο για περισσότερα. Ακόμη και το Πολεμικό Μουσείο εχει τέτοια στοιχεια πάνω του και πολλά άλλα κτίρια της Αθήνας…Ευχαριστούμε για τα συμπληρωματικά στοιχεία

  12. @just me….Το θαπρεπε ακούγονται ομορφα στ αυτιά μου. Μακάρι να ήταν έτσι…Οσο για το ξεσκόνισμα, το βρισκω απαραίτητο…να μιλησουμε λεω

  13. Για όσους θέλουν να το ψάξουν λίγο παραπάνω υπάρχει το πολύ καλό βιβλίο των εκδόσεων TASCHEN με τίτλο BAUHAUS και το ομότιτλο της Μαρίνας Λαμπράκη Πλάκα το οποίο είναι μικρό (κάπως ατελές θα έλεγα) αλλά δίνει μιά καλή ιδέα και αρκετές πληροφορίες.

    Το κατά κάποιον τρόπο ενθαρρυντικό είναι ότι σε περιόδους μεγάλης κρίσης γεννιούνται μεγάλα πράγματα, το Dada πχ στον Α’Π.Π. και το Bauhaus πρίν τον Β’

  14. Rits,
    πολύ με ενδιαφέρει το θέμα, γιατί και μου αρέσουν αυτά τα πράγματα αλλά και το παιδί μου ονειρεύεται να γίνει ένας σπουδαίος αρχιτέκτονας. Όχι, Ρίτς, δεν μου τον πήρε ακόμα η Νάσα, αλλά που θα πάει, κάτι θα κτίσουμε και μεις…
    καλημέρα

  15. Ρίτσα μου, τρελαίνομαι για τέτοια θέματα, έλα όμως που τώρα τελευταία δεν βρίσκω χρόνο ούτε για ένα «γεια» που λένε… 😦 Το απόκομμα της εφημερίδας πάντως το έχω κρατήσει!!! 😀 Φιλιά πολλά!

  16. Πολύ σας ευχαριστώ όλους κι έναν εναν χωριστά. Να σας πω ότι η στήλη στην εφημ. αλλάζει και γίνεται κάτι άλλο, που θα προσπαθήσω να το ζωντανέψω. Ξέρετε, η ζωή προχωράει χωρίς να νοιαζεται για τίποτα….
    φιλια

  17. Εμείς ευχαριστούμε εσένα για τη ζωντάνια και την ομορφιά σου.
    Γι’ αυτό ακριβώς την αγαπούμε τη ζωή, επειδή προχωράει χωρίς να νοιάζεται για τίποτα

  18. @Stratos….δυστυχώς η στήλη οπως την ήξερες, τελειωσε…. την αλλαξαν γιατί ήθελαν αλλο στήσιμο, το οποίο εμενα δεν με βολευει να γραφω αυτά που ξερω και αισθάνομαι… Από αυριο θα δειτε κατι αλλο, το οποίο θα προσπαθήσω με τις μερες να το φερω στα μετρα μου,αλλα σίγουρα δεν είναι ευκολο…. Μερος της προοδου ειναι αυτό; Τί να πω…..

  19. Καταπληκτικό θέμα! Αυτόν τον καιρότελειώνω ένα βιβλίο που αφορά ακριβώς την ιστορία του Μπάουχαους (Μπαουχαους, του Φρανκ Ουίτμπορ, εκδόσεις Υποδομή 1993) και είμαι και αρχιτεκτόνισσα οπότε πέτυχες διάνα, συγχαρητήρια. 😉 Είναι καλο και χρήσιμο να θυμόμαστε τους αληθινούς οραματιστές του όχι και τόσο μακρινού παρελθόντος. Αλλά πόσο παρεξηγημένη και μεταλλαγμένη είναι σήμερα η κληρονομιά του! Μια τέτοια έκθεση θα ήταν τόσο ωραία να βλέπαμε κι εδώ αλλά που τέτοια τύχη με τα μυαλά που κυκλοφορούν. Ευχαριστούμε για το ποστ!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s