Ενας φοβερός Αξελός!!


14-04-09_275322_161axelos-2Κώστας Αξελός: «Η φιλοσοφία σήμερα δεν μπορεί να υπηρετήσει τίποτα και κανέναν»
Ακμαίος στα 85 χρόνια του, ο τελευταίος μεγάλος Έλληνας στοχαστής κυκλοφορεί το νέο βιβλίο του και παραχωρεί στο «Κ» μια σπάνια συνέντευξη.
Tου Γιώργου Δουατζή
Πορτρέτα: Αλέξανδρος Αβραμίδης

Ένας γοητευτικός έφηβος ογδόντα πέντε ετών, με μυαλό σπινθηροβόλο. Φωνή και προφορά, υποβλητικές. Η ανθρώπινη ζεστασιά διάχυτη. Το γέλιο αβίαστο. Μοναδική οξύνοια δεμένη με παιδική τρυφερότητα. Και όσο σου μιλάει, νιώθεις από τους τυχερούς εκείνους, που δέχτηκαν τα υψηλά ερεθίσματα «πετάγματος της σκέψης» από έναν από τους σημαντικότερους στοχαστές του αιώνα μας. Τον συνάντησα στη Θεσσαλονίκη, όπου η εκεί Φιλοσοφική Σχολή του ΑΠΘ τον αναγόρευσε πρόσφατα επίτιμο διδάκτορα. Ο λόγος του τελευταίου μεγάλου Ελληνα στοχαστή σε συνεπαίρνει, σε βοηθάει να ανελιχθείς σε άλλες σφαίρες, σε γεμίζει χαρά. Aντε μετά να προσγειωθείς και να κάνεις αυτήν τη σπάνιας ποιητικότητας συζήτηση… συνέντευξη.

«Τα μεγάλα ερωτήματα έχουν απαντηθεί από δεκάδες μεγάλους και παραμένουν αναπάντητα. Στη φιλοσοφία, η έννοια της απάντησης σε ένα ερώτημα είναι μια αδόκιμη σκέψη. Το γιατί υπάρχει ο κόσμος έχει ποτέ αποδειχθεί;» λέει ο Κώστας Αξελός. Και στην εύλογη ερώτηση αν η συνεχής αυτοαναίρεση της αλήθειας αναζωογονεί ή σκοτώνει τον φιλόσοφο, απαντά: «Μιλάω πάντα για στοχαστές και όχι για φιλοσόφους. Και η αλήθεια είναι μια πάρα πολύ προβληματική έννοια. Βλέπω την αλήθεια σαν κυρίαρχη μορφή μιας περιπλάνησης. Αμα η περιπλάνηση παίρνει μορφή και περιεχόμενο και συγκροτεί και συγκροτείται, δίνει μια μορφή της αλήθειας. Αλλά η αλήθεια υπακούει στην περιπλάνηση, και όχι το αντίθετο».

Τέλος των ιδεολογιών;

Οι ιδεολογίες γενικευόμενες πεθαίνουν. Μετά από αυτές, μια μέση απατηλή νοοτροπία θα κυριαρχήσει για πολύ.

Με ποια χαρακτηριστικά;

Εχει στοιχεία από όλα. Λίγο φιλελεύθερα, λίγο σοσιαλιστικά, λίγο χριστιανικά, λίγο εβραϊκά, λίγο προλεταριακά, λίγο αστικά, λίγο από τις φιλοσοφίες, αλλά είναι πάντα ένα μπέρδεμα, χωρίς αυτό να είναι σκέψη. Κάνει τους ανθρώπους να νομίζουν ότι σκέπτονται.

Μπορεί ο άνθρωπος να προχωρήσει έτσι;

Η τεχνική προχώρησε με γιγαντιαία βήματα. Ο άνθρωπος, όμως, αμφιβάλλω πολύ.

Θα μπορούσατε να διαβλέψετε στον αυριανό κόσμο;

Ο αυριανός κόσμος, ο βιομηχανικός, μαζικός, μηδενιστικός, ηλεκτρονικός και τεχνικοποιημένος πολιτισμός, θα τεχνικοποιήσει ακόμη και τη φαντασία. Υπάρχει ένα πέρα από την τεχνική; Και από ποιον κυριαρχείται η τεχνική; Δεν μπορώ να απαντήσω.

Επικυρίαρχη η τεχνική;

Σήμερα φαίνεται ότι είναι το κυρίαρχο στοιχείο. Υπάρχει έως και μια τεχνική των φαντασιώσεων. Ο κινηματογράφος, η ίδια μας η ζωή είναι μια μορφή τεχνικής. Είναι σαν αυτό που ακούω από τους φοιτητές, να λένε «έκανα έρωτα» χρησιμοποιώντας τη λέξη «κάνω» σαν να έκαναν ένα σκαμνί ως μαραγκοί…

14-04-09_275322_21axelos-1Αν τελειώνει η φιλοσοφία, μετά τι;

Η εποχή μας έχει πέσει χαμηλά και η φιλοσοφία ζει το τέλος της. Μετά από αυτήν υπάρχει χώρος για μια ανοιχτή ποιητική σκέψη.

Το έργο σας είναι διαποτισμένο από την ποίηση.

Αναμφισβήτητα. Πέρα από την ποίηση του ανθρώπου με τη λυρική έννοια, υπάρχει η ποιητικότητα του κόσμου που είναι πιο δυνατή. Και η ανθρώπινη ποίηση είναι ένα ανταύγασμά της. Με ενδιαφέρει η ποίηση που ξεφεύγει από όλα τα όρια και φτάνει σε ένα ύπατο σημείο όπου συντρίβεται, συντρίβοντας και τον ποιητή της.

Τι είναι ο Θεός;

Η πορεία του κόσμου η ίδια έκανε να φανεί ένας Θεός. Λέω συχνά ότι ο Θεός είναι μια μορφή και μια μάσκα του κόσμου.

Τι κρατά ζωντανή τη σκέψη σας;

Η αναζήτηση, στη ζωή και στη σκέψη, της σύγκλισής τους και η αδυναμία της απόλυτης συνέπειας.

Είναι ποιοτικό κριτήριο για σας η συνέπεια ζωής και έργου σε έναν στοχαστή;

Θα έπρεπε να είναι. Αλλά βλέπουμε ότι μεγάλοι, τεράστιοι φιλόσοφοι σαν τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη είχαν την κουταμάρα να νομίζουν ότι οι δούλοι ήταν φύσει δούλοι. Κοντύτερα σε μας βρίσκεται ο Χάιντεγκερ και η τόσο ύποπτη σχέση του για ένα διάστημα με το ναζισμό. Η συνέπεια είναι μια απαίτηση την οποία βρίσκω πιο πολύ στους μεγάλους ποιητές σαν τον Χέλντερλιν και τον Ρεμπώ.

Ποια η ελπίδα, η απελπισία σας;

Ελπίδα και απελπισία είναι αντιμετωπίσεις σχετικές, στενές. Είναι και μένουν ψυχολογικές, άρα περιορισμένες.

Ο,τι ψυχολογικό, περιορίζει;

Οι ψυχικές δυνάμεις σπρώχνουν τη σκέψη. Το ψυχικό όμως, που γίνεται ψυχολογικό, είναι εμπόδιο. Παραδείγματος χάριν, ο ναρκισσισμός σαν το αποκορύφωμα του ψυχολογισμού είναι κάτι που όλα τα αναχαιτίζει, τα συρρικνώνει.

Κάποιες στιγμές δεν νιώσατε ναρκισσισμό, ματαιοδοξία…

Τα θεωρώ ευτελή, αλλά αναγκαία. Συγκροτούν κι αυτά την ολότητα και κανείς δεν μπορεί να βγει από την Ιστορία με καθαρά χέρια. Αν θέλει να κρατήσει τα χέρια του εντελώς καθαρά, δεν θα έχει χέρια. Ο άνθρωπος παίρνει μέρος σε αυτή την απογύμνωση, δεν είναι ποτέ έξω απ’ ό,τι γίνεται.

Πώς εισπράττετε την αναγνώριση;

Αναμφισβήτητα με ικανοποίηση και θα έλεγα ψέματα αν έλεγα ότι είμαι αδιάφορος, έστω κι αν τα κίνητρά της δεν με ικανοποιούν πάντοτε. Το καινούργιο βιβλίο μου θα ήθελα να πουληθεί, να συζητηθεί, να αρέσει. Αλλά η αγωνία είναι ποιο θα είναι το επόμενο βήμα.

Γιατί εκδίδετε βιβλία;

Νομίζω πως είναι τα βιβλία μου εκείνα που μου επιβάλλονται.

Αν τα αφήνατε ως χειρόγραφα στο συρτάρι σας;

Ο άνθρωπος δεν είναι απομονωμένο ον. Δεν είναι ανεξάρτητος, είναι στοιχείο του κόσμου. Κάθε πράγμα θέλει να λεχθεί, να φανεί. Και η μετριότητα και η βλακεία. Και γι’ αυτό έχουν κι αυτά το χώρο τους.

Τι υπηρετεί σήμερα η φιλοσοφία;

Δεν μπορεί να υπηρετήσει τίποτα και κανέναν. Σήμερα, ως πλανητική σκέψη μπορεί να τα θέσει όλα υπό ερώτηση και να δώσει αινιγματικές απαντήσεις.

Τι θα νέκρωνε τη σκέψη μας;

Η έλλειψη του παιχνιδιού.

Το παιχνίδι…

Ας θέσουμε πρώτα μια ερώτηση: πώς ξετυλίγεται ο κόσμος; Δεν θα έλεγα τι είναι ο κόσμος, γιατί τότε τον καθιστούμε στατικό. Οι μεν λένε προϊόν της ιδέας, οι άλλοι λένε προϊόν της ύλης, άλλοι λένε δημιούργημα του Θεού, άλλοι λένε φαντασίωση του ανθρώπου. Ολα αυτά είναι νοήματα που δίνουμε σαν να βρισκόμαστε έξω από τον κόσμο, ενώ ο κόσμος ο ίδιος ξετυλίγεται χωρίς νόημα, χωρίς γιατί και επειδή, σαν παιχνίδι.

Τι είναι ο χρόνος;

Ενα κεντρικότατο θέμα του στοχασμού, που κινητοποιεί και συντρίβει κάθε στοχασμό.

Λέτε «να μοχθήσουμε να σώσουμε το όνειρο αφού δεν μπορούμε να το πραγματοποιήσουμε»…

Ολοι κινούμεθα και από διάχυτα όνειρα. Τα όνειρα είναι τα ανοίγματα της ζωής μας. Εχουμε να μάθουμε περισσότερα πράγματα από τα όνειρά μας.

Η μη πραγματοποίησή τους…

Ισως κλονιστεί και η έννοια της πραγματοποίησης. Ισως κάποτε καταλάβουμε ότι το «πραγματοποιώ» σημαίνει συγχρόνως και συντρίβομαι.

Γιατί υποφέρει ο άνθρωπος;

Διότι δεν είναι το όλον. Είναι ένα τμήμα του.

Θα μπορούσε να είναι αλλιώς;

Δεν θα μπορούσε, αλλά πνίγεται μέσα σε αυτόν τον περιορισμό. Οτι δεν μπορεί να είναι εδώ και κει συγχρόνως…

Τι είναι ο έρωτας;

Η αναζήτηση που έγκειται στη συνάντηση και τη μη συνάντηση με τον άλλον.

Τι είναι για σας το θηλυκό;

Το ήμισυ του κόσμου. Κάτι πάρα πολύ κυρίαρχο, όχι σε επίπεδο διάκρισης φύλων, άντρας – γυναίκα. Είναι σαν δύο δυνάμεις στον κόσμο. Η σχέση με το θηλυκό είναι ένα από τα σημεία συνάντησης, των ανθρώπων μεταξύ τους και με τον κόσμο, και μαζί απομάκρυνσης. Δεν μπορεί ποτέ να πραγματοποιηθεί η απόλυτη συνάντηση αρσενικού και θηλυκού.

Επαιξε ρόλο το θηλυκό στη ζωή και στο έργο σας;

Πάρα πολύ. Αλλά δεν ξέρω πολύ καλά πού και πώς.

Ο θάνατος;

Διατρέχει όλη τη ζωή, είναι το οριστικό τέλος της και διατηρεί τα ίχνη της ζωής του θανόντος, που κι αυτά θα εξαφανιστούν κάποτε.

Τον φοβάστε;

Δεν υπάρχει για μένα ο φόβος του θανάτου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θέλω να πεθάνω αύριο. Ο θάνατος είναι ο καλύτερος φίλος και ο χειρότερος εχθρός, γιατί βάζει ένα τέρμα στην περιπέτεια που λέγεται ζωή. Αλλά είναι αυτός που δίνει νόημα σε κάθε πράγμα.

Οι περισσότεροι φοβούνται.

Ο άνθρωπος φοβάται τη ζωή περισσότερο από το θάνατο. Τη ζωή που οδηγεί προς το τέλος νομίζω ότι φοβούνται οι άνθρωποι.

Μεγαλύτερος φόβος σας;

Το στέγνωμα της ψυχής και της σκέψης.

Πώς θα νικηθεί ο φόβος;

Με τη συμφιλίωση μαζί του.

Ποια τρία πράγματα θα άξιζε να πιστέψουμε;

Η πίστη είναι υπόθεση θρησκευτική. Με την ποίηση και τη σκέψη ο άνθρωπος μπορεί να ανοιχτεί στη φύση, στην τεχνική και στο περιπλανώμενο παιχνίδι επάνω σε έναν ληξιπρόθεσμο πλανήτη.

Από πού να πιαστεί ο σύγχρονος άνθρωπος για να υπάρξει;

Να πιαστεί δεν μπορεί από πουθενά. Του είναι ίσως δυνατόν να ανοιχτεί στο αποσπασματικό Ολον.

Με τι όπλα;

Χωρίς όπλα. Και χρησιμοποιώντας όλα τα όπλα. Το άνοιγμα δεν είναι κάτι το μυστηριώδες. Ας πάρουμε μια παρέα στην παραλία. Οι μεν φωτογραφίζουν τους δε. Θέλουν να τους οικειοποιηθούν, να τους αρχειοθετήσουν. Οι άλλοι φωτογραφίζουν τη θάλασσα, θέλουν να την ακινητοποιήσουν. Οι άλλοι λένε, τι ωραία που είναι, δες, δες τι ωραία που χτυπάει το κύμα. Ολα αυτά είναι μορφές ακινητοποίησης του χρόνου, του χώρου και όχι άνοιγμα στο χωροχρόνο. Ανοιγμα είναι να έκαναν μπάνιο, να χαίρονταν, να ζούσαν χωρίς αυτό το δες, δες…

Το αξιακό σύστημα που οικοδομείτε;

Δεν οικοδομώ σύστημα. Επιχειρώ ένα βήμα. Και αυτό θα περάσει. Δεν είναι αυτοσκοπός. Ξέρει κανείς ότι αφήνει κάτι πίσω του και ας έχει υποστεί απέραντες μεταλλαγές.

Αυταπάτη αθανασίας;

Αν το εκλαμβάνει κάποιος σαν αυταπάτη αθανασίας, πρέπει τελικά να ξέρει ότι θα γίνει κάτι τελείως άλλο.

Εχω μια πικρή αίσθηση από όσα λέτε για τον κόσμο.

Πικρή, γιατί κρατάμε χιλιάδων χρόνων πίκρα. Γιατί μας έμαθαν ότι ο άνθρωπος πρέπει να είναι το ιδεατόν του Πλάτωνα, το καλό του Χριστιανισμού, ο καλός αστός και μετά ο καλός προλετάριος, σήμερα ο καλός παραγωγός… Η ανθρωπότητα έχει υποστεί χιλιάδων χρόνων κηρύγματα που την περιορίζουν ολοένα και πιο πολύ.

Υπάρχει σήμερα κρίση;

Υπάρχει κρίση πολιτισμού, κρίση στον ψυχισμό των ανθρώπων, η οποία εκδηλώνεται σε ολόκληρο τον κόσμο.

Γιατί οι νέοι πάντα διάβαζαν Μαρξ και Νίτσε συγχρόνως;

Διότι και οι δύο κάνουν ανελέητη κριτική του παρόντος. Ο Μαρξ καταδικάζει όλη την αποξένωση του ανθρώπου από τον εαυτό του μέσα στο καπιταλιστικό σύστημα. Ο Νίτσε βλέπει στο σύστημα όπου ζούμε έναν απέραντο μηδενισμό. Ομως και οι δύο θέλουν να κάνουν ένα βήμα σωτηριολογικό. Ο Μαρξ στον απόλυτο κομμουνισμό και ο Νίτσε στον υπεράνθρωπο. Ως τα τώρα δεν ξέρω κανέναν φιλόσοφο που να μη θέλησε να δώσει σωτηριολογικό άνοιγμα.

Για ποιον πολιτισμό θα μιλούσατε σήμερα;

Η εποχή μας είναι η εποχή του μυθολογικο-τεχνολογικού πολιτισμού που κρύβει το βαθύτερό του κίνητρο.

Με ποια εργαλεία θα μπορούσαμε να «εξανθρωπιστούμε»;

Με τα εργαλεία προχωρούμε, όπως λένε (προς τα πού;), αλλά αυτά δεν λύνουν το βασικό πρόβλημα της ύπαρξης της ανθρωπότητας, η οποία είναι εγκλωβισμένη στην τεράστια δύναμη που προέρχεται από τη συνάντηση της φύσης με την τεχνική.

Η μεγαλύτερη χαρά;

Οι συναντήσεις -στιγμιαίες και καίριες- με εκφάνσεις της φύσης, η δύναμη του έρωτα και της φιλίας που περιέχει τον έρωτα, οι σκέψεις που έρχονται σε μας.

Το μεγαλύτερο όραμα;

Το όραμα της συνάντησης της σκέψης και του κόσμου και η παραδοχή του φευγαλέου. Η παραδοχή της φανέρωσης και της ταυτόχρονης απόσυρσης, όσο γίνεται πιο γαλήνια.

Νιώθετε ότι πρέπει να αποδείξετε κάτι;

Από την εφηβεία είχα την εντύπωση ότι έπρεπε να πω αυτό που βλέπω.

Η εξάρτηση από τους άλλους είναι αδυναμία;

Εχουμε αναγκαία εξάρτηση από τους άλλους ανθρώπους. Η εξάρτηση πάλι δημιουργεί τα κενά της. Εξάρτηση και μη εξάρτηση έχουν το αναγκαίο στοιχείο που είναι και θετικό και αρνητικό.

Αυτοδυναμία;

Δεν μπορεί να υπάρξει σε κανένα επίπεδο.

Η εικόνα που έχετε για τον εαυτό σας;

Ειλικρινά, δεν έχω μια ενιαία εικόνα του εαυτού μου. Οταν γνωρίζω ότι η τάδε σκέψη είναι σημαντική, τότε νομίζω ότι ίσως αυτό είναι περαστικό, λέω ότι προσπαθώ να τολμάω να σκέπτομαι, ενώ το μεγαλύτερο σύνολο των ανθρώπων σήμερα δεν σκέπτονται… Θα έλεγα, είναι πρισματική η εικόνα του εαυτού μου, όπου γυρίζουν διαρκώς όλα τα χρώματα, όπως στο καλειδοσκόπιο.

Η σύγχρονη Ελλάδα;

Είναι ένα πρόβλημα. Ούτε Ανατολή ούτε Δύση ούτε Ευρώπη ούτε Ασία. Βαδίζει προς την αναζήτηση μιας ενότητας, την οποία δεν βρίσκει εύκολα. Δεξιά και Αριστερά είναι φθαρμένες και δεν αναδύεται ένας δρόμος.

Πώς θα ανακαλύψουν οι Ελληνες πολιτικοί την «πραγματική πολιτική»;

Θα έπρεπε να ξεπεράσουν τον στενό πολιτικαντισμό. Είναι όμως αυτό δυνατό;

Είναι εφικτή η Δημοκρατία;

Η Δημοκρατία μένει ουτοπική, δηλαδή δεν έχει πουθενά τόπο να πραγματοποιηθεί. Το ίδιο της το νόημα μας ξεφεύγει.

Τι σας έχει δώσει η Ελλάδα;

Μια ζωική ορμή. Την επαφή με τα στοιχεία της, τη θάλασσα, τον αέρα, τη γη, τη φωτιά.

Τι σας έχει πάρει;

Δεν είχα ποτέ την προκατάληψη, ώστε να μπορέσει να μου την πάρει.

Οι τιμές που σας κάνουν τα ελληνικά πανεπιστήμια τι συναισθήματα σας γεννούν;

Ευχάριστα. Θα επιθυμούσα όμως και μια πιο ζωντανή συζήτηση, στοχαστική και παραγωγική, με τους πανεπιστημιακούς.

Σκεφτήκατε ότι μπορεί να σας τιμούν και να μη σας έχουν διαβάσει;

Πολλά πράγματα δεν χρειάζεται να έχουν διαβαστεί. Μπορεί να διαπερνάνε την ατμόσφαιρα.

Εσείς διαψεύδετε την κατάρα των Ελλήνων να μην αναγνωρίζουν ζώντες δημιουργούς.

Στην Ελλάδα υπάρχει μεμψιμοιρία και δυσκολία αν δεν προηγηθεί μια αναγνώριση από τα έξω. Εξω είναι πιο πολιτικά θεσμισμένα τα πράγματα. Αλλά και υπάρχουν πράγματα που περιμένουν ακόμα το μέλλον τους.

Πιστεύετε ότι έχετε αμειφθεί;

Και ναι και όχι. Αν όμως ήταν πλήρης η αναγνώριση, θα σήμαινε ότι θα επιπέδωνε και το ειπωμένο.

H τέχνη αποτιμάται σε χρήμα. Η σκέψη;

Υπάρχει προσωπική σχέση με το έργο τέχνης. Η σκέψη έχει μία σχέση με το όλον. Μπορεί να αποτιμηθεί ένα έργο. Το όλον όμως;

Τι θα λέγατε σε έναν νέο φιλόσοφο;

Να ανοιχτεί στη σκέψη, στα κείμενα και στο κίνημα της σκέψης, στην ποίηση που διατρέχει κάθε τέχνη και να ζήσει και να πει αυτό που τον εμψυχώνει και τον συνθλίβει ατομικά και κοινωνικά.

Τι θα λέγατε σε έναν έφηβο;

Να κρατήσει, όσο γίνεται, έναν παλμό και στη λεγόμενη ώριμη ηλικία.

Θερμές ευχαριστίες στην, και συνάδελφο δημοσιογράφο, Κατερίνα Δασκαλάκη, σύντροφο του Κώστα Αξελού τα τελευταία τριάντα χρόνια, για τις μύριες διευκολύνσεις ώστε η συνέντευξη αυτή να πραγματοποιηθεί με τις καλύτερες δυνατές συνθήκες.

Ο βίος του σε 283 λέξεις

> Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1924. Από αστική οικογένεια, διδάχτηκε από παιδί γαλλικά και γερμανικά. H εφηβεία του φωτίστηκε από τα κείμενα των Ηράκλειτου, Πλάτωνα, Αριστοτέλη, Εμπεδοκλή, Μαρξ, Νίτσε, Ντοστογιέφσκι και ποιητών όπως ο Ρεμπώ, ο Ρίλκε.

> Στα δεκαεπτάμισι χρόνια του εντάχθηκε στην κομμουνιστική νεολαία και, παρά τις διαφωνίες του, πήρε ενεργό μέρος στην Αντίσταση, υποστηρίζοντας ότι «ο πραγματικός κομμουνιστής πρέπει να κρατάει στο ένα χέρι το όπλο και στο άλλο τα βιβλία του Ρίλκε». Το 1944, στα Δεκεμβριανά, έζησε εικονική εκτέλεση στα κρατητήρια της Ασφάλειας, φυλακίστηκε σε στρατόπεδο και τελικά απέδρασε. Οπως ήταν φυσικό, η σχέση του με το δογματικό ΚΚΕ δεν ήταν δυνατό να συνεχιστεί και το 1946 εγκατέλειψε τις γραμμές του.

> Τέλη του 1945, με τη βοήθεια του Οκτάβιου Μερλιέ -διευθυντή τότε του Γαλλικού Ινστιτούτου στην Αθήνα- επιβιβαζόταν στο θρυλικό πλέον πλοίο «Ματαρόα» μαζί με τον Κ. Καστοριάδη, τον Κ. Παπαϊωάννου, τον Κ. Βυζάντιο, τη Μ. Κρανάκη, τον Κ. Κουλεντιανό, τον Ν. Σβορώνο και άλλους, με προορισμό το Παρίσι. Λίγο διάστημα μετά την αναχώρησή του, καταδικαζόταν ερήμην σε θάνατο.

> Σπούδασε φιλοσοφία στη Σορβόννη, όπου και δίδαξε (1962-1973). Αρχισυντάκτης του πρωτοποριακού τότε περιοδικού Arguments (Επιχειρήματα) από το 1956 ώς το 1962, ίδρυσε και διηύθυνε την ομώνυμη φιλοσοφική σειρά στις Editions de Minuit, στην οποία εκδόθηκαν επίσης και τα περισσότερα από τα βιβλία του.

> Πασίγνωστη η διένεξή του με τον Σαρτρ, τον οποίο εγκαλούσε για μη πρωτότυπη σκέψη και έκθεση παλαιότερων φιλοσοφικών ιδεών.

Ο Σαρτρ τον κατηγορούσε επειδή είχε εγκαταλείψει τον κομμουνισμό.

> Εχει εκδώσει είκοσι τέσσερα βιβλία και πλήθος κειμένων (γαλλικά, ελληνικά και γερμανικά), που μεταφράστηκαν σε δεκαέξι γλώσσες.

>Τον Απρίλιο θα κυκλοφορήσει στη Γαλλία από τις εκδόσεις Les Belles Lettres το καινούργιο βιβλίο του με τίτλο «Αυτό που επέρχεται».

Πηγή: Περιοδικό «Κ»

36 thoughts on “Ενας φοβερός Αξελός!!

  1. Oι απαντήσεις για την Ελλάδα και τον φιλόσοφο είναι καίριες και απτές λίγο πολύ σε πάρα πολλούς αλλ’ όχι στην πλειοψηφία ακόμη, είναι εκπληκτική κατά τα άλλα αυτή η σύμπτωση.
    Ο Αξελός και το Ματαρόα πιθανόν μπορούν να πλεύσουν σήμερα πιστεύω στην Ελλάδα, αποδεικνύουν τι κάνει ο άνθρωπος χωρίς το κράτος πρόνοιας και καταστολής συνάμα, όταν απέπλεαν για Μασσαλία.
    Καλή η συν/ξη, καλύτερα που την ανάρτησες
    την καλημέρα μου.

  2. ΟΑΣΗ Η ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΑΞΕΛΟΥ.

    ΜΕ ΜΑΓΕΥΕΙ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΜΕΣΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΤΟΥ, ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΩΣ ΜΕ ΠΙΑΝΕΙ ΜΙΑ ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΑ ΓΙΑΤΙ ΜΙΛΑΕΙ ΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΤΟΥ ΠΑΛΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ, ΠΙΚΡΑ ΠΟΥ Η ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ ΔΕΝ ΔΙΑΘΕΤΕΙ ΤΕΤΟΙΟΥΣ ΣΤΟΧΑΣΤΕΣ…

    ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ ΓΙΑΤΗΝ ΑΝΑΡΤΗΣΗ!

    ΦΙΛΙΑ ΡΙΤΣ

  3. οταν αρχες Μαρτίου Ειχε ερθει στη Θεσσαλονικη ετοιμασα την παρακατω αναρτηση

    »ο Αξελός τα δακρυγόνα και η Αλλη Θεσσαλονικη

    Ακουσαμε χθες (Πεμπτη ) τον σπουδαιο Ελληνα φιλοσοφο Κώστα Αξελό να μιλά για τον Ρυθμό του Κόσμου στην κατάμεστη αίθουσα τελετών της Φιλοσοφικής του Α.Π.Θ( οπου ανακηρύχθηκε επιτιμος διδακτορας )
    ..Και μας ηρθε η αβάσταχτη οσμή των Δακρυγόνων …(μάλλον η καινούρια παρτίδα γιατί τα προηγούμενα (τα ληγμένα ..) είχαν τελειώσει …

    Ομως ο κόσμος δεν έφευγε με τίποτε.Κανείς δεν πανικοβλήθηκε ..Και συνεχίσαμε να παρακολουθούμε αμίλητοι (όσο κι αν μας έπνιγε η οσμή των χημικών ) τον φιλόσοφο να μας μιλά για τον Κόσμο….

    και ..ανάμεσα μας πολλά νέα παιδιά ..που μόλις είχαν επιστρέψει από την πορεία για την δολοφονική χειροβομβίδα στο στέκι μεταναστών στην Αθήνα

    Κι αυτά παρακολουθούσαν αμίλητα , σχεδόν με κατάνυξη

    Αυτή είναι η Άλλη Θεσσαλονίκη ..

    Που δεν θα καταλάβουν ποτέ Αυτοί….»

    —————————————-
    Καλό Πάσχα Ριτσα μου

  4. Eγώ πάλι δεν ενθουσιάστηκα. Ίσως διότι ποτέ δε με ‘άγγιξε’ ο Αξελός. Αλλά και η ίδια η συνέντευξη, μου φάνηκε κακοσχεδιασμένη όσον αφορά στις ερωτήσεις της.

  5. Η φιλοσοφία έπαψε να με αγγίζει, περισσότερο μου αρέσουν επιστήμονες όταν φιλοσοφούν. Η επιστήμη εξάλλου τράβηξε το χαλί κάτω από τα πόδια της φιλοσοφίας, και χωρίς να την ανατρέψει, την περιορίζει όλο και περισσότερο, σε περιορισμένους τομείς. Αν την δούμε όμως σαν τον Huizinga σαν ένα παιγνίδι, σαν ύφος και όχι σαν νόημα, τότε μπορεί να έχει κάποιο ενδιαφέρον, το ίδιο ενδιαφέρον που έχει η λογοτεχνία, ιδιαίτερα η ποίηση. Ρίτσα, να μην αρχίσω να φιλοσοφώ κι εγώ, ευχαριστούμε για την ανάρτηση, τη συνέντευξη μόνο στο blog σου θα μπορούσα να τη διαβάσω. Καλό Πάσχα.

  6. Συγκλονιστικός! Εύγε, Ρίτσα! Και εύγε και στον κύριο Δουατζή! Τόσο καλός ο Αξελός, αναστάσιμος θα ‘λεγα!
    Φιλί

  7. Υποκλίνομαι! Στον Αξελό για τη διαύγεια των ιδέων και την αφοβία προ του θανάτου, Στο Γιώργο για τις εκπληκτικές ερωτήσεις και σε σένα για τα δημοσιογραφικά σου αντανακλαστικά!
    Ευωχία, πληρότητα, ευτυχία!

  8. Καλησπέρα σε όλους. Μου άρεσε η συνέντευξη γι αυτό και την προβάλω. Ο τύπος που ο Δουατζής υποβάλει ερωτήσεις είναι ο γνωστός της μαιευτικής. Στον Γεράσιμο δεν αρέσει. Εντάξει,Κι αυτό καλό είναι, δημιουργικό και γονιμο…

    Ελπίζω να ξαναμιλήσουμε για Καλό Πάσχα..
    ριτς

  9. μια συνέντευξη δεν είναι ωραία ή άσχημη
    είναι δρόμος για σκέψεις και συμφωνοδιαφωνίες
    και αυτή είναι, ρίτσα μου!
    λειτούργησε σαν δεξαμενή σκέψης, μακριά από τις θρησκόληπτες και περίεργες αναρτήσεις, μέρες πούναι…
    θα μου επιτρέψεις να κάνω λινκ σαν τελευταία ανάρτηση πριν το πάσχα;
    το θεωρώ εξαιρετικά πιο εποικοδομητικό…
    φιλιά!
    για ευχές είναι νωρίς…🙂

  10. Eκπληκτικός!!!
    Εχτές έκανα copy το link και το έστειλα σε 2-3 καλούς φίλους!
    Καλό Πάσχα κ καλή Ανάσταση σε σένα και στην οικογένεια σου!

  11. Αντιθέτως με τον κ. Δουατζή ο κ. Αξελός δεν με γέμισε καθόλου χαρά το αντίθετο θα έλεγα. Πιστεύω ότι επεσε στην παγίδα του πεσσιμισμού που είναι τόσο φυσικό για την ηλικία του και τόσο ανθρώπινο να δεί κάποιος την εξέλιξη της ζωής μετά από την δική του. Βέβαια έθεσε ερωτήματα και άνοιξε δρόμους στις δικές μας σκέψεις …
    Η Πενελοπε όπως πάντα αμπελοφιλοσοφεί τις βραδυνές ώρες 😉

  12. @ Penelope…. το δικαιούσαι άλλωστε… Το ερώτημα είναι, αν τύχει και φτάσουμε σ αυτές τις ηλικίες τί ακριβώς θα λέμε και σε ποιούς ; Τουλάχιστον ο Αξελος θετει μια σειρά από θέματα, ρεαλιστικά θέματα…
    φιλια μικρό μου καλον υπνο

  13. ρίτσα, πέρνα…
    σ’ ευχαριστώ για το πασχαλιάτικο δώρο!
    η συνέντευξη ό,τι καλύτερο για σκέψεις, αυτές τις μέρες!🙂

  14. Εγώ που αμπελοφιλοσοφώ εδώθεν του Ατλαντικού, θα αντιπαρατεθώ στην Πενέλοπε Πίτστοκ- Τζόουνς.
    Τον βρίσκω ειλικρινέστατο, με μια τόλμη προ του θανάτου και με απόλυτες ιδέες. Η απολυτότητα της ηλικίας χωρίς μέλλον μου θυμίζει εκείνη των παιδιών. Την αποζητώ στους ανθρώπους των μέσως ηλικιών και της σχετικοποίησης.
    Πεσσιμισμός; Οχι, απολυτότητα ναι.

  15. @ justinaki…
    H dearest Penelope μπορει ναναι λίγο αποκαμωμένη από την άμμο της εποχής. Ομως πιστεύω ότι θα εμφανιστεί και θα πει την αποψη της…βελτιωμένη κατά τι…
    φιλια πολλά

  16. Το μεγαλύτερο όραμα;

    Το όραμα της συνάντησης της σκέψης και του κόσμου και η παραδοχή του φευγαλέου. Η παραδοχή της φανέρωσης και της ταυτόχρονης απόσυρσης, όσο γίνεται πιο γαλήνια.
    Ο θάνατος;

    Διατρέχει όλη τη ζωή, είναι το οριστικό τέλος της και διατηρεί τα ίχνη της ζωής του θανόντος, που κι αυτά θα εξαφανιστούν κάποτε.

    Καλώς σε βρίσκω κι απο δω …:)))

  17. «Εχω μια πικρή αίσθηση από όσα λέτε για τον κόσμο» αν αυτό δεν μεταφράζεται με τη λέξη πεσσιμισμός τότε και εγώ αισθάνομαι χαρά όπως και ο κ. Δουατζής! και το τι θα λέω εγώ όταν φτάσω στην ηλικία του κ. Αξελού είναι ‘αλλου παπά ευαγγέλιο’
    Penelope
    p.s η υπογράφουσα υπογράφει από το Λονδίνο ετσι για να έχει βάρος η γνώμη της και ζήτω ο Ομπάμα οχι για τιποτε αλλά για το χρώμα του😉
    Εκανα ότι μπορούσα να βελτιώσω την άποψη μου και να είναι αρμονική με το σύνολο. Καλό Πάσχα !

  18. @@Penelope
    αριστα δεκα..Προσαρμόστηκες στο κοινό περι δικαίου αίσθημα.>χα, χα….Α, ώστε Λονδινο το κορίτσι μας..Πάλι μας την έσκασες. και μας αφησες παραμυθιασμένους….. Είδες το σκυλάκι του Ομπάμα; τοχα ανεβασει στο φεις προ ημερών… Φιλια και πολλές πολλές ευχές..

  19. Ριτσάκι,

    μετά από καιρό πρόλαβα να κάνω μία πρωινή βόλτα από blogs φίλων κι ήρθα κι από δω. Ωραία έκπληξη…

    Την διάβαζα τη συνέντευξη Κυριακή, κάτω από πεύκα με καφέ και μουσικούς με ακορντεόν δίπλα μου. Μου έκανε, μετά από καιρό, εντύπωση μία συνέντευξη σε περιοδικό. Όχι τόσο γιατί είπε κάτι το απροσδόκητο όσο για την συνέπεια των λόγων του και, κυρίως, την σεμνότητά του παρά τα όσα έχει κάνει.

    Ήμαστε και τριμελής παρέα και καταλήξαμε να τους τη διαβάζω μετά από λίγο. Ωραία ήταν, καιρό είχε να συμβεί έτσι που εφημερίδα πια σημαίνει dvd, cd και βιβλίο -καλύτερα, βέβαια, η τωρινή φάση με τη «στροφή» στα «ποιοτικά» παρελκόμενα παρά η προηγούμενη «ό,τι-έχει-ξεμείνει-στην-αποθήκη-δίνω»…

    Ένα μου έμεινε πολύ έντονα. Εκεί που λέει: «Πικρή, γιατί κρατάμε χιλιάδων χρόνων πίκρα. Γιατί μας έμαθαν ότι ο άνθρωπος πρέπει να είναι το ιδεατόν του Πλάτωνα, το καλό του Χριστιανισμού, ο καλός αστός και μετά ο καλός προλετάριος, σήμερα ο καλός παραγωγός… Η ανθρωπότητα έχει υποστεί χιλιάδων χρόνων κηρύγματα που την περιορίζουν ολοένα και πιο πολύ.» (τώρα στο copy-paste είδα ότι κι εσύ το έχεις με πλάγια – συνεννοούμαστε εντελώς, δηλαδή…)

    Έτσι που ‘ρχεται και το χριστιανικο-ηθικό-κατανυκτικο-μετανοο-νηστίσιμο πάσχα, κι έτσι που ξαφνικά γιόμισε ο τόπος με «μεγάλους έλληνες» και «ώρες των αλλαγών», και που συνεχίζει να είναι γεμάτος με όλα αυτά τα σκουπίδια-που νομίζουν και, ακόμη πιο δυστυχώς, καταφέρνουν να είναι «opinion leaders» (ειδεχθής όρος) μου άρεσε αυτό. Αυτό που θα έπρεπε να προβληματίζει είναι πως ακόμη και στον 21ο αιώνα αυτή η διαπίστωση είναι λόγια ενός διανοούμενου και όχι κοινό κτήμα…

    Αυτά τα ολίγα… (είχα καιρό να ‘ρθω, Ριτσάκι, και μου έλειψες και με έπιασε λογοδιάρροια)

    Σε φιλώ κι ελπίζω να ξεκουραστείς.

    Φιλιά,
    id

  20. @@industrial daisies
    βρε καλως το μου.Τί κάνεις εσύ; Χαμενη στα χαρτιά σου ε; αρκεί νασαι καλά..
    Ναι, αν σου πω ότι αυτό κρατησα πιο πολυ από ολο το κείμενο και που εσπέυσα να το συνδεσω με τις μερες αυτές..θα με πιστέψεις ;
    φιλια και ευχές…ριτς παντα

  21. Χαμένη, Ρίτσα μου, σε τόνους χαρτιών και σημειώσεων και άγχους και αποτσίγαρων και και και… προθεσμία διπλωματικής η 30η Απριλίου γαρ….

    Δεν παραδίδουμε ελπίδα, όμως… Αν όλα πάνε καλά θα επανέλθω δριμύτερη στις μπλογκοκαταστάσεις έπειτα. Αβάντιιιιιι!!!!!!

    Φιλιά πολλά

  22. [Disclaimer: Δεν έχω διαβάσει κάποιο βιβλίο του Αξελού, αλλά από τα λεγόμενά του στη συνέντευξη ούτε ο ίδιος θα είχε πρόβλημα με αυτό.]
    Θα διαφωνήσω κάθετα.🙂 Η συνέντευξη είναι μια σειρά από παρατηρήσεις σκόρπιες, κάποιες μου φαίνονται εύστοχες, άλλες όχι, πάντως ποιητικές.
    Φοβάμαι πως δεν ευθύνεται η μέθοδος της συνέντευξης. Και η ομιλία για την αναγόρευσή του στο ΑΠΘ δε διέφερε. Λόγος δίχως συστηματικότητα, χωρίς σαφή στόχο και αποδεικτική κατεύθυνση, σχεδόν συνειρμικός. Ας μην θυμηθώ και το misquotation του Ηράκλειτου.
    Έχω την εντύπωση ότι έχει γίνει πλέον, δηλαδή μετά το ξεπέρασμα των Ντερριντά και σία, κοινη παραδοχή ανάμεσα στους παροικούντες την φιλοσοφική Ιερουσαλήμ πως αυτό που κάνει π.χ. ο Αξελός δε λέγεται φιλοσοφία. Ο όρος «λογοτεχνίζουσα δοκιμιογραφία» μου φαίνεται ότι είναι περισσότερο κατάλληλος.

  23. Μπορεί να διαφωνώ σε μερικά έως αρκετά σημεία, αλλά δεν παύει να είναι μια εξαιρετική συνέντευξη, βοήθημα για γόνιμο προβληματισμό και συζήτηση. Μπράβο σου Ρίτσα που την ανέβασες.
    Σου εύχομαι ολόψυχα,
    Καλή Ανάσταση!!

  24. ρίτσα, ακόμη ένα ευχαριστώ!
    επαληθεύεται και στον αξελό αυτό που είχα την ευλογία να δω: πώς η σοφία συμβαδίζει με την καλοσύνη…
    το μεγάλο αυτό κείμενο είναι μια εργαλειοθήκη για πολλές και σοβαρές στιγμές της ζωής…
    και συνάμα βαθιά δημιουργικό.
    γιατί πάντα ένας δάσκαλος, δλδ ένας φιλόσοφος σαν τον αξελό, ανοίγει, ποιος ξέρει πόσους δρόμους μιλώντας. κάνει τον κόσμο σφαιρικό. μεγάλο, και καμιά φορά τόσο αινιγματικά ανοιγματικό, όσο και σαφή στα μέτρα του ανθρώπου…
    αυτά που είπε για το θεό και για την ποίηση με έθρεψαν και μου άρεσαν…

    καλό πάσχα ριτς! σε φιλώ.

  25. Εμένα δεν μου φάνηκε απαισιόδοξος, νηφάλια πραγματιστής μού φάνηκε. [Προσωπικά, με άγγιξε πάρα πολύ η (απλή) σκέψη ότι κανείς δε φοβάται, κατά βάθος, τον θάνατο όσο φοβάται την ίδια τη ζωή, που οδηγεί προς αυτόν.] Απαισιόδοξη μού φαίνεται η σκέψη _με την οποία συμφωνώ απολύτως, εννοείται_ότι ίσως και να είναι ο τελευταίος μεγάλος έλληνας στοχαστής.

    Ας είναι, όμως. Τέτοιες μέρες, αν μιλάμε για «θανάτους», οφείλουμε να μιλάμε και για «αναστάσεις».
    Καλή Ανάσταση, λοιπόν, καλό Πάσχα, καλή ξεκούραση, καλή συνέχεια και… καλή αντάμωση!🙂
    Σε φιλώ.

  26. @ just me….
    κι εγώ πιστεύω ότι έχει κάποια σημεία του που είναι εξαιρετικά σημαντικά μεσα στην απλότητά τους. Γιατί όσα λεει είναι απλά, γι αυτό και φιλοσοφικά….
    Καλη Ανάσταση φιλενάδα, ελπίζω να τα πούμε

  27. @@ abttha

    βαθιά δημιουργικό: αυτό μου αρέσει σε σένα. Βρίσκεις πάντα τις κατάλληλες λέξεις για να ορίζεις το πλαίσιο.Σε φιλώ, καλή Ανάσταση εύχομαι

  28. @ Κούκος…. φυσικά, σε μια τέτοια μακροσκελή συζήτηση λογικό είναι να διαφωνείς σε λίγα ή σε πολλά σημεία. Νομίζω όμως ότι από μόνο του αυτό είναι θετικό, δεδομένου ότι μας θέτει προ του ερωτήματος
    Κούκε, να περάσεις καλά κι όχι μόνος, με παρέα, λέμε…

  29. @Ασμοδαίος
    βρε αντιρρησία… Και καλή νατανε, στραβή θα την έβγαζες… Εντάξει, αστειεύομαι. Σεβαστή η γνώμη σου και το ξέρεις….

  30. ΕΤΥΧΕ ΝΑ ΤΟΝ ΓΝΩΡΙΣΩ ΕΝΑ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΣΤΟ ΔΙΑΚΟΦΤΟ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑΣ ΑΠΛΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΠΟΥ ΣΚΕΦΤΕΤΑΙ ΚΟΥΒΑΛΩΝΤΑΣ ΕΝΑ ΣΩΡΟ ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΚΑΙ ΒΙΩΜΑΤΑ ΜΠΡΑΒΟ ΣΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ

  31. @ DIMITRIS Καλώς όρισες πρωτίστως και κυρίως… Παρ ότι ήμουν πολύ γνωστή με την συντροφο του Κατερίνα Δασκαλάκη μεσω των εφημερίδων και καποιων ευρωπαϊκών θεμάτων, δεν έτυχε ποτέ να τον συναντήσω γιατί εκεινος ήταν στο Παρίσι…Θα πρέπει ναναι σαγηνευτικός απ ότι μουπε ο Γιώργος Δουατζής , γκαρδιακός φίλος μου
    σε χαιρετω
    ριτς

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s