Η επικούρεια φοβία, ο Γιάλομ και ο Γούντι Αλλεν


1347644792_677f916107Ο Ιερώνυμος Μπος ανήκει στην κατηγορία των ζωγράφων που μέσα από τους πίνακές τους – εδώ η Τελική Κρίση – προσέδωσαν στο άγχος του θανάτου μια αιματοβαμμένη εικαστική διάσταση. Οι προειδοποιήσεις των θρησκευτικών ηγετών για τις τιμωρίες που θα υποστεί ο άνθρωπος μετά θάνατον εφόσον δεν τηρήσει συγκεκριμένους κανόνες και κανονισμούς έγιναν πίνακες ζωγραφικής που σήμερα κοσμούν τα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου.

Ευπώλητο βιβλίο! Εύηχος, ελκυστικός όρος. Σε παρακινεί να αναζητήσεις το βιβλίο, να ψάξεις για κριτικές, να δεις αν ταιριάζει στη δική σου ιδιοσυγκρασία, στις διακυμάνσεις του είναι σου. Βεβαίως εκ των προτέρων γνωρίζεις ότι κάθε τι ευπώλητο δεν είναι αυτομάτως και ποιοτικό. Υπάρχουν ωστόσο βιβλία που προσελκύουν το ενδιαφέρον μας επειδή κυριολεκτικά μας καίνε.Το έζησα παλιότερα με το εξομολογητικό, οικουμενικό βιβλίο του Φίλιπ Ροθ, «Καθένας» Το ζω τελευταία με το βιβλίο του Ιρβιν Γιάλομ «Στον κήπο του Επίκουρου», μέσω του οποίου ο συγγραφέας επιχειρεί να ελαχιστοποιήσει τον κυρίαρχο φόβο του θανάτου.

.

imagesΗ διαχείριση του θανάτου, λέει ο Γιάλομ είναι διαφορετική ανά τους αιώνες. Υπήρξαν πολιτισμοί που τον αρνήθηκαν. Το βλέπουμε στους τάφους των Φαραώ ή στους τάφους των αρχαίων προγόνων μας. Δίπλα στο νεκρό σώμα, αντικείμενα προσωπικά, αντικείμενα που ενδεχομένως θα διευκόλυναν το νεκρό στη δεύτερη ζωή του. Ο επίγειος πλούτος στοιβάζεται στην τελευταία κατοικία του νεκρού.

Σε μουσείο του Μπρούκλιν υπάρχουν νεκρικά αγάλματα ιπποποτάμων που είχαν ταφεί μαζί με τους νεκρούς για να διασκεδάζουν στη μετέπειτα ζωή τους. Αλλά για να μην τρομάξουν οι νεκροί από τα ζώα, τους είχαν φτιάξει τόσο κοντά πόδια, ώστε να μπορούν να μετακινηθούν πολύ αργά, άρα να είναι ακίνδυνα.

bosch_hieronymusΑργότερα, οι διάφορες θρησκείες διέσπειραν το φόβο, αλλά και την ευτυχία της μετά θάνατον ζωής, προκαλώντας τεράστια σύγχυση. Η θρησκευτική εικονογραφία του μεσαιωνικού χριστιανισμού με τις τιμωρίες της Κόλασης ή τις σκηνές από την Ημέρα της Κρίσης του Ιερώνυμου Μπος επέτεινε το άγχος του θανάτου, δίδοντας του μια αιματοβαμμένη εικαστική διάσταση.

Ο Ιρβιν Γιάλομ, όντας ψυχοθεραπευτής καταφεύγει στον Επίκουρο και στην επικούρια αφοβία. Μέσω του Αθηναίου φιλόσοφου στοχεύει στην άμβλυνση του φόβου του θανάτου, γιατί όπως διατείνεται ο Επίκουρος, η τρομακτική σκέψη του αναπόφευκτου θανάτου μας εμποδίζει να απολαύσουμε τη ζωή. Κάποιοι φτάνουν στο σημείο να τη μισήσουν. Άλλοι αφοσιώνονται σε μια εργασιακή φρενίτιδα, η οποία δεν έχει άλλο στόχο από το να αποφευχθεί η οδύνη. Όμως ο άνθρωπος, διδάσκει ο Επίκουρος, είναι σύνθεση στροβίλων, περιδινιζόμενων και περιπαλλασσόμενων ατόμων. Ως εκ τούτου και το σώμα και η ψυχή του είναι πράγματα υλικά.

Epikouros_BM_1843Ο Επίκουρος αμφισβητήθηκε όσο κανένας άλλος. Ισως γιατί πέραν των θρησκευτικών επιταγών μπορεί να εκμηδενίσει το κύρος οποιασδήποτε εξουσίας, η οποία υποτίθεται ότι στηρίζεται – σύμφωνα με τους πρώτους στίχους του Προμηθέα Δεσμώτη του Αισχύλου – στο Κράτος και τη Βία. Οι Επικούρειοι όμως, όντας απαλλαγμένοι από το φόβο δεν υποκύπτουν σε καμιά μορφή βίας, αναζητώντας τη χαρά τη ζωής στα μικρά και τα ταπεινά και αδιαφορώντας για τα μεγάλα και τα σπουδαία….

imagesΟ Γούντι Αλλεν, ευφυολογώντας κάποια φορά είπε το εξής : « Δεν φοβάμαι το θάνατο, απλώς δεν θέλω νάμαι εκεί όταν θα έρθει»! Ο  θάνατος όμως, διατείνεται ο Επίκουρος δεν μας αφορά, επειδή όταν εμείς υπάρχουμε δεν υπάρχει αυτός κι όταν αυτός επέλθει, δεν το καταλαβαίνουμε γιατί έχουμε πάψει να υπάρχουμε! Από τη στιγμή που ο άνθρωπος θα ξεπεράσει το φόβο των Θεών (του Θεού), από τη στιγμή που θα διερευνά με το νου και την εμπειρία τη φύση των πραγμάτων και θα μάθει να χαίρεται την ουσία της ζωής, αναζητώντας την ηδονή στο κορμί, στο μυαλό, στο φύλο, στη γνώση, στο στομάχι και στην τέχνη, από τη στιγμή λοιπόν που θα αποκτήσει αυτά τα αθάνατα αγαθά θα μπορεί να ζήσει –όσο ζήσει – την πρόσκαιρη, αλλά ανεπανάληπτη ύπαρξη του, απολαμβάνοντας την υπαρξιακή ηδονή.( «Εμείς οι Επικούρειοι», εκδόσεις Μ.Βερέττας). Η ηδονή με την επικούρεια έννοια σημαίνει αποφυγή του σωματικού πόνου και αταραξία της ψυχής!

Κοίτα να δεις, πού μπορεί να φτάσει κανείς, μέσα από ένα ευπώλητο βιβλίο.

rits

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 14-6-2009

Advertisements

20 thoughts on “Η επικούρεια φοβία, ο Γιάλομ και ο Γούντι Αλλεν

  1. ευπώλητο = bestseller!
    Εχω πολλές φορές σκεφτει την απόδοση της λεξης μπεστσελλερ. Στο μυαλο μου έρχεται: Τα πρώτα της λίστας πωλήσεων. Μακρύ όμως. Τέσπα…..

    Γιάλομ, άλλος ένας συγγραφέας με καλό μάνατζερ. Βέβαια έχει ταλέντο και τα βιβλία του διαβάζονται εντός της ημέρας. Να φανταστεις, είχα πάει στο Βόλο με λωφορείο και διάβασα το «Η μάνα και το νόημα της ζωής» μόνο στο ρετούρ. τεσπα….

    Επίκουρος: «επιστολή προς Μενοικέα»

    Το πιο φρικιαστικό, λοιπόν, από τα κακά, ο θάνατος, δεν είναι τίποτα για εμάς, γιατί ακριβώς, όταν εμείς υπάρχουμε, ο θάνατος δεν υπάρχει. Όταν όμως ο θάνατος είναι παρών τότε εμείς δεν υπάρχουμε. Επομένως, ούτε με τους ζωντανούς έχει σχέση ούτε με τους πεθαμένους, γιατί ακριβώς για τους ζωντανούς δεν υπάρχει (ο θάνατος), οι δε πεθαμένοι δεν υπάρχουν (όταν έλθει).

    Εκπληκτικό κείμενο. Αφταστο!!

    Το είχα δωσει στη κορη μου και μου λέει ότι το διαβάζει ταχτικά, γιατι την βοηθάει στη δουλειά της (είναι γιατρος)

  2. Αν ο Ι. Γιάλομ, όπως γράφεις, επιχειρεί πως οι Αιγύπτιοι αρνήθηκαν την διαχείριση του θανάτου μάλλον πλανάται. Διότι εκεί όπου βλέπει απόπειρες μεταθανάτιας ζωής των Φαραώ δεν είναι παρά η αρχική πολιτισμική διαχείριση του Χρόνου της Ανθρωπότητας με την βασική διάκριση του τετριμένου γήϊνου και θνητού χρόνου με τον αιώνιο και ουράνιο. Χωρίς τον συμβολισμό των Πυραμίδων είναι αβέβαιο αν μπορούν να θεμελιωθούν οι Επικούριες φιλοσοφικές θεωρίες ή η Χριστιανική διδασκαλία.
    Ανάλογες αναφορές συναντάμε και στην πρόσφατη επικαιρότητα με τον Αγγελόπουλο, «Μία στιγμή μία αιωνιότητα» αλλά και στην αστροναυτική ρήση για το μικρό βήμα στην προσελήνωση που ισοδυναμεί σε ανθρώπινο άλμα με πολιτισμική διάρκεια.

  3. πέρσυ το καλοκαίρι διάβασα τον γιάλομ, ήδη είχα γνώση επίκουρου…προσωπικά, ποσώς μ’ενδιαφέρει αν ένα βιβλίο είναι εύληπτο και ευπώλητο, διατηρώ πάντα την χαρά της προσωπικής γνώμης…
    το θέμα του θανάτου επειδή σε δύσκολες προσωπικές στιγμές κόντεψε να καταντήσει θέμα για μένα, το διάβασμα του γιάλομ ήρθε σε μια στιγμή που με απεγκλώβισε, με πήγε παρακάτω επί της προσωπικής μου ουσίας. δεν είναι εύκολο πράγμα η διαχείρηση τέτοιων αιώνιων αγωνιών για τους ανθρώπους και τέτοια βιβλία, για όσους δεν θα προστρέξουν εύκολα στον επίκουρο που τάχει καταθέσει διεξοδικά, δεν είναι μαθημένοι πολλοί άνθρωποι να προστρέχουν στην ανάγνωση των αρχαίων και γι’ αυτό πιστεύω πως ο γιάλομ κάτι προσφέρει…
    ριτσάκι, ξέχασα, με συνεπήρε το κείμενο,
    καλημέρες βρε!!!!
    🙂

  4. GB

    μια και μιλάμε για την αρχαία Αιγυπτο:

    Γράφει ο Ρομπερτσ:

    «Στις όχθες του (Νείλου) ένας ευγνώμων και υπομονετικός λαός συνέλεγε τον πλουτο που του παρήχε το ποτάμι. Απο αυτον τον πλούτο έβαζαν κατα μέρος ό,τι θεωρούσαν αναγαίο για την πραγματική περιπέτεια της ζωής: Την προετοιμασία για τον θάνατο».

    ΑΛΛΟΣ τελείως είναι ο ελληνικός πολιτισμός. Επικεντρωμένος στη μια και μοναδικη περιπέτεια, αυτη της ζωής!

  5. Ακριβώς το ίδιο συνέβηκε και σε μένα, όταν διάβασα το «Οταν έκλαψε ο Νίτσε». Αργότερα ανακάλυψα, ότι ήταν πρώτο σε πωλήσεις, αλλά δεν το θεώρησα καθόλου αρνητικό, μάλλον με εξέπληξε ευχάριστα. Κι αν το βιβλίο με το Νίτσε υπήρξε ο σπινθήρας της αναθεώρησης των πραγμάτων, τότε «Ο Κήπος του Επίκουρου» (δεν το έχω διαβάσει ακόμη), βάσει των περιγραφών σου, αντιπροσωπεύει την ώρα του…τρύγου. Άρα είναι το φυσικό επόμενο βήμα του Γιάλομ. Προσωπικά θαυμάζω τους ερευνητές που ασχολούνται με τον Επίκουρο, μιας και πολλοί μειδιούν μόνο και μόνο στην αναφορά του ονόματος του. Η αποδοχή της ύπαρξης της ηδονής στη ζωή μας συγκρούεται μονίμως μέχρι και τις μέρες μας, με οπισθοδρομικά σύνδρομα. Ακόμη ένας λόγος υπέρ του Επίκουρου κι ενάντια στην οξεία καθωσπρεπίτιδα…
    Εξαιρετική ανάρτηση, Ρίτσα, να ‘σαι καλά…

  6. Να κάνω μια διευκρίνηση : στο κείμενο αναφέρομαι στην επικούρεια αφοβία και στον τίτλο στην επικούρεια φοβία. Δεν είναι λάθος. Θέλω να τονίσω τη διάσταση ανάμεσα στις δύο θέσεις-αντιθέσεις.
    ευχαριστώ

  7. Στην εφημερίδα θέτεις το ερώτημα «είναι ελαφρώς επίκαιρη η (επικούρεια) θεωρία ή κάνω λαθος;» Στο blog εδώ δεν βρήκα το ερώτημα (δαίμων;) και γι’ αυτό ήθελα να παρατηρήσω ότι καθόλου λάθος δεν κάνεις. Ο Επίκουρος απευθυνόταν σε μια κοινωνία που άλλαζε ραγδαία (διάδοχοι Αλεξάνδρου), λόγω πολιτικών και οικονομικών ανατροπών, και σε ανθρώπους με παιδεία, αξιοπρέπεια και αυτοπεποίθηση. Γι’ αυτό εξαφανίστηκε αυτός ο μεγάλος φιλόσοφος από την επικαιρότητα με την έλευση των βόρειων και ανατολικών «βαρβάρων» και την επιβολή του χριστιανισμού και ανακαλύφθηκε εκ νέου, στη Δύση με την Αναγέννηση και παρ’ ημίν μάλλον μεταπολεμικά, στην εποχή του (αληθούς) ελληνικού διαφωτισμού.

  8. Σε ένα επιστολικό κείμενό του ο Επίκουρος αναφέρει πως ένα από τα προβλήματα του ανθρώπου (της εποχής εκείνης) είναι η αδυναμία του να κάτσει σε ένα μέρος για πολλή ώρα. Πάντα ‘φεύγει’, μας λέει ο Επίκουρος, αλλά ανεπιτυχώς – γιατί αυτό που προσπαθεί να ‘αποφύγει’ είναι ο ίδιος ο εαυτός του -ή, έστω, ο φόβος του δικού του θανάτου.

    Πολύ ωραίο το θέμα σου, όπως πάντα, Ρίτσα!

    Καλή εβδομάδα

  9. Ο Γούντι Αλλεν, ευφυολογώντας κάποια φορά είπε το εξής :
    « Δεν φοβάμαι το θάνατο, απλώς δεν θέλω νάμαι εκεί όταν θα έρθει»

  10. @strang…
    σωστα το παρατήρησες. Ξέρεις, καμια φορά τελευταία στιγμή προσθέτω, αφαιρώ..ανασφάλειες… Οπότε καλά το έπιασες.Ειδες ότι τοκανα επικούρεια, αλλα δεν ήμουν βεβαιη κι οποιον ρωτησα μου απαντησε : απλοποιησε το ….
    Προφανώς η ελευση του χριστιανισμού ανέτρεψε τα πάντα. Ο Επικουρος χάθηκε ανάμεσα στις διαδρομές των Αποστόλων, αν και όπως λες χαθηκε πολύ νωρίτερα….

  11. @Eva Stamou
    καλησπέρα Εύα μου. Ξέρεις, αυτό που λες είναι απολύτως σωστό, δραματικά σωστό. Κι εγω ολο να μετακινούμαι θέλω, λες και ξανακερδίζω τη ζωή , λες και ξεφεύγω από κατι…αστο τώρα…

  12. Ο Επίκουρος βασανίστηκε σχεδόν σ΄όλη του τη ζωή από την κακή του υγεία. Η φιλοσοφία του εκτός από τη θεωρητική της διάσταση, την επηρεασμένη από το Δημόκριτο, απηχεί τη μακροχρόνια προσπάθειά του να αντιμετωπίσει με σθένος την προσωπική του ατυχία και κατ΄ επέκταση να παράσχει κι ένα μοντέλο ζωής εφόσον όλοι οι άνθρωποι κάποια στιγμή θα έρθουν αντιμέτωποι με τον πόνο, τη δυστυχία, το θάνατο. Προτείνει λοιπόν μια «ελαχιστοποίηση» των αναγκών και των ηδονών, για να ελαχιστοποιήσει έτσι τις απογοητεύσεις, τις διαψεύσεις και την οδύνη. Μη τρως και μη πίνεις πολύ, μη κάνεις παιδιά, μην ενδιαφέρεσαι για την απόκτηση δύναμης, πέρνα απαρατήρητος, μην ελπίζεις για τη ζωή μετά το θάνατο, γίνε άφοβος (αφού θα΄χεις αποστραγγίξει από μέσα σου τους χυμούς της ζωής κρατώντας την σε μια τεχνητή νηνεμία, σε μια επισφαλή ισορροπία και σε μια επιδιωκόμενη αταραξία. Σ΄έναν ανεστραμμένο ασκητισμό, κατά τη γνώμη μου). Καλημέρα!

  13. Τον κύριο Γιάλομ τον έμαθα όταν διάβασα το «Όταν έκλαψε ο Νίτσε» που με συνεπήρε. Έτσι, προ καιρού που είδα στο βιβλιοπωλείο τον «Κήπο του Επίκουρου» το πήρα, γιατί με τράβηξε κυρίως το θέμα με το οποίο καταπιάνεται (τελευταία με κατατρύχουν τέτοιες σκέψεις – η πρόοδος της ηλικίας, βλέπετε). Δεν το άρχισα, όμως, επειδή είπα να διαβάσω πρώτα τον Επίκουρο. Έτσι δεν έχω γνώμη για το βιβλίο.

    Πάντως, αν και δεν είναι φόβος ακριβώς αυτό που νιώθω ως προς το θάνατο, δε μου είναι ευχάριστη η σκέψη πως θα συνεχίσουν να συμβαίνουν πράγματα και μετά την αναχώρησή μου, ο κόσμος θα προοδεύει(?) κι εγώ θα λείπω. Θα γράφονται μουσικές που δε θα ακούω, θα γυρίζονται ταινίες που δε θα μπορώ να δω, θα συγγράφονται βιβλία που δε θα μπορώ να διαβάσω, ομορφιές (και ασχήμιες, γιατί όχι) που δε θα μ’ αγγίξουν… Φριχτό και μόνο να το σκέφτεται ένα «εγωιστικό», περίεργο και φιλομαθές ον σαν και του λόγου μου. Ακριβό, πανάκριβο το τίμημα της υπέρτατης ωριμότητας, έτσι νομίζω.

  14. Αγαπητή Νερένια, εγώ σκέφτομαι ότι συνέβαιναν πολλά πράγματα και πριν την έλευσή μας εδώ και τίποτα δεν φαίνεται να επηρέασε η απουσία μας στην εξέλιξη του σύμπαντος και της γήινης κοινωνίας… Κι αν δεν ερχόμασταν, ο κόσμος ίδιος θα ήταν! Ανάλογα σκέφτομαι και για το μέλλον: ο κόσμος θα συνεχιστεί μετά από μας, όπως υπήρχε και πριν! Εννοείται, αν είμαστε «καλοί άνθρωποι», κάποιοι συγγενείς και φίλοι θα διατηρήσουν μια καλή ανάμνησή μας για 1-2 γενιές ακόμα…

  15. Φίλτατε sfrang,
    τα όσα συνέβησαν πριν την έλευσή μας εδώ τα πληροφορούμαστε – ας είναι καλά η ιστορία.
    Η απουσία μας δεν επηρέασε βέβαια την εξέλιξη του σύμπαντος, η παρουσία μας όμως;

    Επειδή μάλλον το ίδιο βιβλίο διαβάζουμε αυτό τον καιρό (Richard Dawkins, Η Περί Θεού Αυταπάτη) σκέφτομαι πως η καταστροφική επίδρασή μας πάνω στον πλανήτη δύναται να σχηματοποιήσει με έναν άλλο τρόπο το ίδιο το σύμπαν σε κάποια χρονική στιγμή που εμείς θα είμαστε πια …αστρική σκόνη έτσι κι αλλιώς.

    Ωστόσο, θα ήθελα να είμαι εδώ τότε που ο κόσμος συνολικά θα έχει αποδεχθεί πως ο κάθε θεός δεν είναι παρά μια αυταπάτη. Αυτή η παραδοχή δε θα αλλάξει το σύμπαν, θα αλλάξει όμως τον τρόπο ζωής και σκέψης μας μέσα σ’ αυτό. Τρομερά ενδιαφέρον, δε βρίσκετε κι εσείς;

  16. Δυστυχώς καθόσον δεν έχουμε και πολλά στοιχεία για τον Επίκουρο, ο καθένας τον χρησιμοποιεί όπως νομίζει…Πολλοί νομίζουν πχ πώς ο ηδονισμός είναι μια τάση προς τρυφηλή ζωή, αντί για ασκητισμό…Το βιβλίο του Γιαλόμ δεν το έχω διαβάσει και δεν μπορώ να εκφέρω γνώμη επι του περιεχομένου, όσο για τον φόβο του θανάτου τον αφήνω για τους θρησκευόμενους και γηραιότερους…
    Καλημέρα απο ΝΖ…

  17. Παράθεμα: Η επικούρεια φοβία, ο Γιάλομ και ο Γούντι Αλλεν

  18. Παράθεμα: Η επικούρεια φοβία, ο Γιάλομ και ο Γούντι Αλλεν | ΑΘΡΗΣΚΟΣ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s