Futurism στην Tate Modern


275bg

Υμνησαν τη δύναμη, την ταχύτητα, τον πόλεμο, τις μηχανές, τα πολυβόλα. Οι φουτουριστές έλεγαν πώς «ένα αυτοκίνητο… είναι ωραιότερο από τη Νίκη της Σαμοθράκης» Ο ιδρυτής του φουτουρισμού Φ.Τ.Μαρινέτι γράφει :«O Φουτουρισμός βασίζεται στην πλήρη ανανέωση της ανθρώπινης ευαισθησίας που προκαλείται από τις επιστημονικές ανακαλύψεις. Oι άνθρωποι που χρησιμοποιούν τον τηλέγραφο, το τηλέφωνο, το ποδήλατο, τη μοτοσικλέτα, το αυτοκίνητο, το υπερωκεάνιο, το αεροπλάνο, τον κινηματογράφο, τη μεγάλη εφημερίδα δεν έχουν ανακαλύψει ακόμη πως αυτά τα μέσα επικοινωνίας, μεταφοράς και πληροφόρησης ασκούν αποφασιστική επίδραση στην ψυχή τους». Στη φωτ. «Ο Ποδηλάτης» της Ναταλία Γκοντσάροβα ( 1913), εκπροσώπου του ρωσικού φουτουρισμού.

68658-004-d896de11.jpgΜαρινετιΟι εκθέσεις που φιλοξένούνται στην Tate Modern του Λονδίνου δεν έχουν πάντα την πλήρη αποδοχή των κριτικών. Συνήθως οι κριτικοί εστιάζουν στο καθ’αυτό εκθεσιακό στοιχείο, λησμονώντας ότι η τέχνη δεν υπήρξε ποτέ απάγκιο αποδοχής. Το αντίθετο μάλιστα: προκάλεσε και προκαλεί θύελλες αντιδράσεων γιατί τολμά να προηγείται του ανθρώπου, όπως συμβαίνει και με την επιστήμη. Αυτή τη φορά στην Tate Modern και ως τις 20 Σεπτεμβρίου παρουσιάζονται έργα του φουτουριστικού κινήματος που για πολλούς κριτικούς αποτελούν κόκκινο πανί. Ιδρυτής του φουτουρισμού είναι ο Ιταλός ποιητής Φ.Τ.Μαρινέτι, ο οποίος στις 20 Φεβρουαρίου του 1909 δημοσίευσε το ιδρυτικό επεισοδιακό μανιφέστο του φουτουρισμού, ξεκινώντας την πιο αμφιλεγόμενη πορεία ενός καλλιτεχνικού κινήματος.

Παραθέτω μικρό απόσπασμα από το Μανιφέστο : «Από την Ιταλία εκτοξεύουμε προς όλο τον κόσμο αυτό το μανιφέστο της φλεγόμενης και ανατρεπτικής βιαιότητας με το οποίο σήμερα ιδρύουμε τον Φουτουρισμό, επειδή θέλουμε να απελευθερώσουμε τη χώρα από τη δύσοσμη γάγγραινα των καθηγητών, των αρχαιολόγων, των ξεναγών και των παλαιοπωλών της…από τα αναρίθμητα μουσεία-νεκροταφεία, μουσεία-δημόσια κοιμητήρια, μουσεία-παράλογα σφαγεία ζωγράφων και γλυπτών…Θέλετε να κατασπαταλήσετε τις καλύτερες δυνάμεις σας σ’ αυτό τον αιώνιο και ανώφελο θαυμασμό του παρελθόντος, απ’ όπου μοιραία θα βγείτε εξαντλημένοι, φτωχότεροι σε πνεύμα και ποδοπατημένοι ; Ας έλθουν λοιπόν οι εύθυμοι εμπρηστές με τα καπνισμένα δάκτυλα. Νάτοι, νάτοι…Εμπρός… Βάλτε φωτιά στα ράφια των βιβλιοθηκών.Αλλάξτε την πορεία των καναλιών να πλημμυρίσουν τα μουσεία….»

«Θέλουμε να δοξάσουμε τον πόλεμο-μοναδική υγεία του κόσμου- τον μιλιταρισμό, τον πατριωτισμό, την καταστρεπτική χειρονομία των φιλελευθέρων, τις ωραίες ιδέες για τις οποίες πεθαίνουμε και την περιφρόνηση της γυναίκας…Κηρυσσουμε αποφασιστικά τον πόλεμο σ’ όλους τους καλλιτέχνες και σ’ όλους τους θεσμούς που αν και καμουφλαρισμένοι μ’ ένα ρούχο ψεύτικου μοντερνισμού παραμένουν μπλεγμένοι μέσα στην παράδοση, στον ακαδημαϊσμό και κυρίως στην αποκρουστική εγκεφαλική νωθρότητα. Μπορούμε εμείς ποτέ να μείνουμε αναίσθητοι μπροστά στη φρενίτιδα των μεγαλουπόλεων, στη νεότατη ψυχολογία του ξενυχτιού, στις πυρετώδεις φιγούρες του viveur, της cocotte, του apache και του αλκοολικού ;» («Οι Πρωτοπορίες της Τέχνης του 20ου αιώνα», Μαριο ντε Μικέλι)

fascism_-_mussolini

Ο Μαρινέτι χαιρέτησε με ενθουσιασμό το ξέσπασμα του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου και μάλιστα με κείμενα του ενθάρρυνε τη συμμετοχή της Ιταλίας. Το 1918 ίδρυσε το Φουτουριστικό Πολιτικό Κόμμα κι έγινε από τους πρώτους υποστηρικτές του Μπενίτο Μουσολίνι (φωτο), γεγονός που τον ακολούθησε ως το θάνατο του το 1944 και σήμερα ακολουθεί το καλλιτεχνικό κίνημα. Κι είναι αλήθεια ότι αυτό το κίνημα, αντιφεμινιστικό και φιλοπόλεμο, ήταν από τα λίγα που χαιρέτισαν τα πλήθη και τα εργοστάσια μαζικής παραγωγής, τα επιτεύγματα της τεχνολογίας, τις επικοινωνίες, τις μεταφορές.Οι φουτουριστές έπλασαν κουλτούρα φωτός και ήχων, οραματίστηκαν την τέχνη των αιθέρων με χρώματα και ιπτάμενα αντικείμενα, με στόχο να υπάρξει ένα λαϊκό θέατρο για τις μάζες…

uberto ecoΟ Ουμπέρτο Εκο είναι ίσως από τους λίγους που δεν θεωρούν καταστροφική την επιρροή του φουτουρισμού στον κόσμο της τέχνης και πιστεύει ότι καλώς πράττουν φέτος πολλά ευρωπαϊκά μουσεία- ανάμεσα τους και η Tate modern- που με αφορμή τη συμπλήρωση εκατό χρόνων από το μανιφέστο του φουτουρισμού θυμίζουν και ενδεχομένως επανεκτιμούν την προσφορά του. Ο Ουμπέρτο Εκο λέει ότι το φουτουριστικό κίνημα έχει δώσει στην οικουμένη έργα, όπως «Ο Δυναμισμός ενός Ποδοσφαιριστή» του σύγχρονου του Μαρινέτι, Ουμπέρτο Μποτσιόνι ή «Η Κηδεία του αναρχικού Γκάλι» του Κάρλο Καρά και «Ο Ποδηλάτης» της Ναταλία Γκονσάροβα (1913), εκπροσώπου του ρωσικού φουτουρισμού.

Κάποιοι διατείνονται ότι στην φουτουριστική τέχνη, η εικόνα λειτουργεί ως  υπνωτικό θέλγητρο προς το πλήθος που εξουσιάζεται από τον ηγέτη…Θα έλεγα, απλουστευτικά ενδεχομένως, ότι η τέχνη εξουσιάζεται από τον υποκειμενισμό κι ως τέτοια θα πρέπει να την προσεγγίζουμε, ανεξάρτητα από κριτικές και εποχές. Και για του λόγου το αληθές, μια επίσκεψη στην Tate θα ήταν ό,τι καλύτερο! tate modernritsamasoura@Kathimerini.gr

16 thoughts on “Futurism στην Tate Modern

  1. είναι ατέλειωτη η βιβλιογραφία για τον φουτουρισμό, μεγάλο μέρος αυτής είναι κυρίως επικριτική. Ο Έκο πάντως, εκτιμώντας πάντα με σημειολογικά κριτήρια έχει δίκιο, συμφωνώ. Ίσως προλάβω να δω την έκθεση.

  2. Πιθανόν ο Φουτουρισμός δεν είναι ούτε άσπρο ούτε μαύρο, ούτε καταστροφή ούτε σωτηρία, βεβαίως αξίζει να μνημονεύεται. Ωστόσο το πραγματικό ζήτημα που βοηθάει στην ανάλυση του Φουτουρισμού μάλλον είναι η σχέση μεταξύ Μνήμης και Λήθης Χαρισματικής πολιτικής και Παραδοσιακής. Επίσης η συγκυρία έχει αρκετή σημασία για την ομοιότητα των καιρών των αρχών του 20ου αιώνα με τις αρχές του 21ου αιώνα. Οι σημερινές αλλαγές στον Κόσμο είναι εξίσου ανατρεπτικές αν όχι περισότερες. Ταυτόχρονα η ασφάλεια του κόσμου είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ ότι πριν έναν αιώνα και κάθε διατάραξή της επιβεβαιώνει την επανάληψη ως φάρσα.
    Στους ανθρώπους δεν μένει άλλο απο τό να αλλάξουνε συγχρονισμένοι να προλάβουνε τήν αλλαγή του Κόσμου. Τα μηνύματα δείχνουν να επιβεβαιώνουν τις προσδοκίες.
    Κυρίαρχες αντιλήψεις φαίνεται να υποχωρούν και να σαθροποιούνται, το παρελθόν της ισχύος δε φαίνεται να διαθέτει την δύναμη της γνώσεως που αναζητά την ήπια
    δικαίωση της.
    Ο Φουτουρισμός τότε και τώρα διεκδικεί μεγαλύτερο μερίδιο στην χαρισματική εξουσία και το ταλέντο με λιγότερο φυλετικό έλεγχο, όπως και στην εποχή όπου η ενοποίηση της αυτοκρατορίας υπερίσχυε των εθνοφυλετικών διαιρέσεων.
    Φουτουρισμός είναι η μετάβαση απτό χωριό ή την στάνη, στην Πόλη ή την Μητρόπολη, απτόν Λαβύρινθο στην Αθήνα του Θησέα. Σήμερα ίσως η μετάβαση κρίνεται απτά Κράτη στις Πολιτείες.
    Η άμυνα πλέον δεν είναι υπόθεση αυτονομίας αλλά συμμαχιών. Φαίνεται να υπάρχει μία δυστοκία στην επικοινωνία των πολιτικών όχι να ερμηνεύσουν τις αλλαγές αλλά να τις διαδόσουν. Οι Σειρήνες μιλάνε με νοήματα για καιρούς ξεπερασμένους και χωρίς προσανατολισμό με στόμφο νοσταλγικό για καιρούς παραδοσιακούς και φανταστικούς.
    Οπως είπε ο Χείρων στον Ιάσων εν όψει του καθ’ όλα αγνώστου ταξιδιού προς το Χρυσόμαλλο Δέρας, έτσι και τώρα όσο βαδίζει ο κόσμος στο άγνωστο να ξέρει ότι τα μέσα του ταξιδιού έχουνε σημασία και ότι οι στόχοι δεν άλλο από αντικατοπτρισμοί του παρελθόντος.
    Ο Φουτουρισμός πιθανόν να μοιάζει με το ταξίδι στο άγνωστο και ο Μαρινέτι ένας Κολόμβος, ένας Ιάσονας, ένας Οδυσσέας κακός για τον Κύκλωπα.
    Ρίτσα αυτή τη φορά είμαι ανατρεπτικά φλύαρος, την καλησπέρα μου

  3. Καλησπέρα και στους δύο.Το θεμα δεν εχει και τόση πέραση, αλλά δεν πειράζει.Πρέπει καποια πράγματα να λεγονται και ευχαριστώ που με συπληρώνετε όποτε μπορείτε.
    ριτς

  4. Νομίζω πως πολιτική διάσταση του φουτουρισμού, ήταν αυτή που προσέφερε περισσότερη δημοσιότητα, παρά η καθεαυτού καλλιτεχνική έκφραση. Αν ο Μαρινέτι δεν συνέδεε την τέχνη του και τις καλλιτεχνικές του αναζητήσεις με τον φασισμό, κανείς δεν θα ασχολούταν σήμερα μαζί του, για τους λόγους που ασχολούμαστε κι εμείς…Αντίθετα θα τον θυμόμασταν σαν τον ιδρυτή μιας ακόμα σύντομης σε διάρκεια φάσης της σύγχρονης τέχνης…Αλλά προφανώς ήταν και ο ίδιος αρκετά μπερδεμένος, όπως και το κίνημα που δημιούργησε…
    Τεσπά, πολύ ενδιαφέρουσα η έκθεση, και καταπληκτικό το αφιέρωμα…

  5. μια επίσκεψη στην Tate θα ήταν ό,τι καλύτερο!

    …και η ανάρτησή σου ό,τι καλύτερο για όσους δεν έχουν επί του παρόντος την πολυτέλεια μιας επίσκεψης στην Τate!
    (Ο φουτουρισμός _και στην πολιτική και στην καλλιτεχνική του διάσταση_ μου κάθεται λίγο βαριά στο στομάχι, με τον χαραχτήρα που έχω, αλλά επειδή ως γνήσια ενοχικό ον δεν μπορώ να απορρίψω τίποτα αν δεν το έχω στοιχειωδώς «βιώσει», θα επισκεπτόμουν ασυζητητί την έκθεση αν βρισκόμουν στο Λονδίνο).

    Βιαστικό και αγχωμένο το πέρασμα, πολλά και διαρκείας τα φιλιά μου.🙂

  6. Από τους εκατό που διαβάζουνε την Οδύσσεια εκατό έρχονται στην θέση του Οδυσσέα και σπανιότατα 1% αναρωτιέται για τον Κύκλωπα. Γιατί; Πολλές φορές είμαστε μέρος της ιστορίας του, παρ’ όλα αυτά δεν του συμπάσχουμε αλλά ταυτιζόμαστε με την διαφυγή του Οδυσσέα. Αυτές τις δυσνόητες αντιφάσεις περιγράφει ο Μαρινέττι και ο Φουτουρισμός, δύδκολες να κατανοηθούν, περί αυτών έγραψε αρκετά και ο Ελίας Κανέττι.
    Ενδιαφέρουσα η έκθεση Τate, μακάρι να απασχολήσει και τις ελληνικές πόλεις.

  7. Ριτσάκι μου σ’ έχασα και έχω… στερητικά! Ραντεβού το Σάββατο στον πολυχώρο και μετά Πένελοπ και Ιουστινης και Θαλασσινής και Νατασσακίου, αν είσαι εδώ? Φιλί… καππαδόκικο, καλό!

  8. Πολύ ωραία η αναφορά σας σε ένα από τα πλέον σημαντικά καλλιτεχνικά κινήματα του 20ού αιώνα, ανεξάρτητα από τις ατυχείς πολιτικές επιλογές ορισμένων μελών του.

    Οι πρωτοπορείες του 20ού αιώνα πάντα έθεσαν καίρια ζητήματα μην αποφεύγοντας βέβαια πολλές φορές εξαλλοσύνες, προχειρότητες και ερασιτεχνισμούς.

    Ωστόσο, τίποτε δεν θα μπορούσε να μένει ίδιο στην τέχνη μετά από αυτές τις πρωτοπορείες.

    Να είστε καλά που μας κρατάτε πάντα σε «εγρήγορση».

  9. Πέραν του ότι για το προσωπικό μου γούστο ο φουτουρισμός έχει συμπεριλάβει απίστευτης δύναμης και πρωτοπορίας έργα και για τούτο θελκτικά, στέκομαι και σε κάτι άλλο: στην ανάγκη για μανιφέστα, για ομάδες και κοινές πορείες. Νομίζω πως το στοιχείο αυτό, τα κινήματα, έδιναν το μήνυμα της μη μοναξιάς, της συλλογικής πίστης, γεγονός που νομίζω πως λείπει στην εποχή μας, και όχι βέβαια μόνο στην Τέχνη.

  10. Το ζήτημα δεν είναι τι νοιώθει κανείς ότι νοιώθει ο ποδηλάτης αλλά να τον φανταστεί το 1913 με τα μάτια και το νού της Ναταλία Γκοντσάροβα. Τότε ανακαλύπτει το μεγαλείο της απεικόνισης, διότιο πρόκειται για μιά εποχή όπου υπάρχει μιά και μοναδική εικόνα, άλογα με ή χωρίς άμαξες. Α

  11. … Απτήν γήτευση έως την τροφή και την περιποίηση του αλόγου έξαφνα εμφανίζεται η τεχνολογία του ποδηλάτου ικανή να μεταφέρει τον άνθρωπο χωρίς το χλιμίντρισμα και την έγνοια του αλόγου.
    Απελευθέρωση και στυγνότητα συναισθηματική, νάτη η εποχή του 20ου αιώνα.
    Εξοχη η απεικόνιση του ποδηλάτη της Ναταλίας και συνάμα επίκαιρη

  12. ναι κομπρεσέερρ, απτά δεξιά προς τ’ αριστερά ανάποδα απτήν φορά της γραφής, απτό παρελθόν προς το μέλλον …
    όχι βέβαια από πάνω προς τα κάτω

  13. @@Coco
    αχ βρε Κοκό νομιζα οπως σου ειπα ότι θα ενθουσιαζόσουν. κρίμα, γιατί εγω εσένα στο ποδήλατο, ετσι σε φαντάζομαι…χωρις τον υδραυλικό βεβαια….

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s