Aυτοπροσωπογραφία: Η «εσωτερική αλήθεια» των ζωγράφων

457px-Van_Gogh_Self-Portrait_Autumn_1887

Van Gogh

f_0627

Van Gogh

Γράφει ο Βίνσεντ Βαν Γκογκ στον αδελφό του Τεό: «Λένε –και το πιστεύω– ότι είναι δύσκολο να ξέρεις τον εαυτό σου, αλλά είναι εξίσου δύσκολο να τον ζωγραφίσεις. Αυτήν την εποχή, μιας και δεν έχω άλλο μοντέλο, δουλεύω πάνω σε δύο πορτρέτα μου. Το πρώτο το ξεκίνησα μόλις συνήλθα. Ημουν αδύνατος και ωχρός σαν φάντασμα. Είναι ένα πορτρέτο σε σκούρο μπλε χρώμα, με το χρώμα των μαλλιών να κιτρινίζει. Αλλά αμέσως μετά έπιασα το δεύτερο στο οποίο άλλαξα το φόντο, το ’κανα προς το γαλάζιο. Κι αν το προσέξεις, θα δεις ότι στο δεύτερο φαίνομαι υγιέστερος, σε τέτοιο βαθμό ώστε δεν θα χρειαστεί να σου επισημάνω τα της υγείας μου μέσα από το γράμμα που σου στέλνω…».

Οι αυτοπροσωπογραφίες των ζωγράφων δεν απασχολούν πολύ τους ιστορικούς τέχνης. Ο έντονος ναρκισσισμός λειτουργεί ανασταλτικά, λες και ο άνθρωπος–νάρκισσος δεν αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι των κοινωνιών. Ομως οι αυτοπροσωπογραφίες, θελκτικές ή ωραιοποιημένες, χλευαστικές ή φανταστικές –από τον Ρέμπραντ και τον Σεζάν, ώς τον Πικάσο, τον Καντίνσκι, τον Λούσιαν Φρόιντ και τον Αντι Γουόρχολ– μοιάζουν με οδηγό προσέγγισης του συναισθηματισμού των ζωγράφων που λατρεύουν ή μισούν το επιτηδευμένο εγώ τους. Στις 13 Ιουλίου κυκλοφόρησε στη Βρετανία το βιβλίο της κριτικού τέχνης του «Ομπσέρβερ» Λάουρα Κάμμινγκ «A Face to the World», μια ενδιαφέρουσα δουλειά για την «εσωτερική αλήθεια» των ζωγράφων που φημίζονται για τις αυτοπροσωπογραφίες τους.

Αφετηρία του ζωγράφου είναι η εξερεύνηση του εαυτού του. Πιστότερος φίλος, ο καθρέφτης. Εξομολογείται, ποζάρει, ονειρεύεται μπροστά του, αλλά επιστρέφει νομοτελειακά στη βασανιστική κλασική δημιουργία. Το βλέμμα του περιφέρεται πάνω στο σώμα του, το ερωτεύεται, το αποτυπώνει, αλλά συχνά αποτυπώνει μόνο το πρόσωπο, την κινητήρια δύναμη που δραματοποιεί την εικόνα. Ενας τέτοιος ζωγράφος θα μπορούσε να είναι ο εκκεντρικός Εγκον Σίλε, έργα του οποίου είδαμε προ διετίας στην Αθήνα μαζί με Κλιμτ και Κόκοσκα.

munch171

Munch

Δεν είναι όμως μόνον η εξερεύνηση του είναι τους. Οχι. Οι ζωγράφοι θέλουν να εκτεθούν στο κοινό. Οπως σημειώνει στο βιβλίο της η Λάουρα Κάμμινγκ, o Νορβηγός ζωγράφος Ε. Munch στο «Self – Portrait in Hell» –γυμνός από τη μέση και πάνω– δεν αποτυπώνει μόνο τη μοναξιά της εγκατάλειψης που παρ’ ολίγον να τον οδηγήσει στην αυτοκτονία. Ουσιαστικά, προβαίνει σε δημόσιο Κατηγορώ (j’ accuse), εκθέτοντας την αυτοπροσωπογραφία του σε γκαλερί του Οσλο, όπου ο καθένας μπορεί να τη δει και ιδιαίτερα οι δημοσιογράφοι. Ερωτικές επιστολές, ιεραποστολικές δηλώσεις, σημειώματα για επικείμενη αυτοκτονία… όλα στο όνομα μιας στημένης ευκαιρίας. Μια προαναγγελθείσα επίδειξη!

Γιατί, τελικά, οι αρτίστες τοποθετούν τον εαυτό τους σε πρώτο πλάνο; Γιατί επιτρέπουν στους ιστορικούς της τέχνης να τους επικρίνουν για τον ναρκισσισμό τους; Ιστορικά, ποτέ δεν υπήρξε χρήμα ή και δόξα πίσω απ’ αυτή την τρέλα. Οι αυτοπροσωπογραφίες, σε αντίθεση με τα πορτρέτα, σπανίως θεωρούνται η κορύφωση της καλλιτεχνικής δημιουργίας των ανθρώπων τους, ακόμη κι αν πρόκειται για τον Ρέμπραντ ή τον Ντιέγκο Βελάσκεθ. Ομως, έχουν τη σημειολογία τους. Ο Γκόγια ζωγραφίζει τον εαυτό του στην αγκαλιά του γιατρού που τον έσωσε από βέβαιο θάνατο: σύμβολο ευγνωμοσύνης και ντοκουμέντο. Ο Μουρίλο φτιάχνει το πορτρέτο του γιατί του το ζητούν τα παιδιά του και θέλει να τον θυμούνται. Ο Βαν Γκογκ περιγράφει στον αδελφό του πώς ήταν λίγο μετά την αρρώστια του…

1930_detail_self-portrait

Fr. Khalo

Ο καλλιτέχνης θεωρεί την αυτοπροσωπογραφία ενσάρκωση της τέχνης του. Ηχεί τόσο απλό και συνάμα τόσο περιεκτικό. Αλλά μήπως θέλει να διαπιστώσει ποιο πραγματικά είναι το πρόσωπο που βλέπει στον καθρέφτη; Πόση μοναξιά κουβαλάει και πόσο σκληρό είναι να το αφήνει να εκτίθεται στα μάτια των πολλών; Σ’ αυτή την ερμηνεία θα μπορούσαν να ενταχθούν ορισμένες από τις αυτοπροσωπογραφίες της Φρίντα Κάλο. Είναι σαν να γυρίζεις ένα ρούχο από την καλή στην ανάποδη ή και το αντίστροφο. Εδώ βρίσκεται το μυστικό της δουλειάς της, της δουλειάς των καλλιτεχνών, αλλά και η αλήθεια για το πώς επιθυμούν να τους δει ο άλλος ή πώς επιλέγουν να παρουσιάσουν τον εαυτό τους στον κόσμο…

Ο Ντεγκά έλεγε: «Ο δημιουργός μας έφτιαξε για να μοιάζουμε ο ένας στον άλλον». Ομως μοιάζουμε;

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 19-7-2009

ριτς

ΥΓ.. Να περνάτε καλά

Advertisements

Η καμεράτα, η κρίση και οι αλλοδαποί μουσικοί

961223_bΗταν από τις πρώτες παραστάσεις της που είχα παρακολουθήσει τις ενθουσιώδεις εποχές του Μεγάρου Μουσικής. Η Καμεράτα υπό τον Αλέξανδρο Μυράτ με ταξίδευε ως τη Βιέννη, το Βερολίνο, το Παρίσι, λες και δεν είχα ταξιδέψει ως τότε, λες και το αυτί μου ήταν αμάθητο στους  ήχους των Φίλων της Μουσικής. Ο καιρός πέρασε, μαζί του και ο ενθουσιασμός των πρώτων μηνών. Τα πράγματα βρήκαν τη σειρά τους. Ψηλα, χαμηλά, τί σημασία έχει. Στη διάρκεια όλων αυτών των χρόνων, ελάχιστες φορές επέστρεψα για να απολαύσω την Καμεράτα. Σε μια απ’ αυτές πρόσεξα ότι το κεφάλι του Μυράτ είχε αρχίσει να ασπρίζει. Τί λεπτομέρεια κι αυτή!

Χθες έμαθα ότι η Καμεράτα κινδυνεύει να αποπεμφθεί.Ο χορηγός «Γιουρμπανκ»δεν θα συνεχίσει να την στηρίζει.Κύριε Λάτση μας, πώς έγινε αυτό ; Ελλείψει άλλου χορηγού, τί θα κάνει ; Το προφανές. Λουκέτο θα βάλει και είναι και πολύ της μόδας. Ετσι, λοιπόν, σε παρακμιακούς καιρούς, όπως οι τωρινοί, οι συντελεστές της πραγματικά όμορφης μουσικοπαρέας καλούνται να δεχτούν μείωση μισθού ( 20%) , μείωση 20% των ωρών εργασίας εβδομαδιαίως, μείωση 20% της αποζημίωσης που θα έπαιρναν αν απολύονταν, δικαίωμα εργασίας σε άλλο φορέα, δραστική μείωση των κύριων εμφανίσεών της στο Μέγαρο, απλήρωτες ηχογραφήσεις( LOL!!)kamerata000000

Αν συμφωνήσουν στην αυριανή σύσκεψη έχει καλώς. Θα σωθεί η δική τους αξιοπρέπεια. Αλλιώς νάμαστε καλά να τους θυμόμαστε. Και το ευτράπελον της ιστορίας : η πλειοψηφία των μουσικών προέρχονται από διαφορες χώρες  (Κορέα, Γερμανία, Κίνα, Αρμενία, Ρουμανία, Αλβανία, Ρωσία, Ουζμπεκιστάν, Τουρκία και Ελλάδα) και ο νοών νοείτο.

Κύριε υπουργέ μου, μια ματιά στην Καμεράτα, πλιζ.  Διαμαντάκι σε στέρφα γη είναι η καημένη. Μπορεί η τιμή πώλησης των διαμαντιών να έχει μειωθεί λόγω της κρίσης -μάθατε τί γίνεται στην Αμβέρσα ε;-  αλλά τα διαμάντια είναι παντοτινά.Τί λέτε;

ριτς

myratO Αλέξανδρος Μυράτ σπούδασε διεύθυνση ορχήστρας στο Παρίσι και έκανε την πρώτη του εμφάνιση ως μαέστρος το 1970, με την Εθνική Ορχήστρα του Μόντε Κάρλο. Είναι ιδρυτής της Ορχήστρας Νέων της Γαλλικής Κοινότητας στο Βέλγιο και της πρώτης Ορχήστρας Νέων της Γαλλίας, ενώ υπήρξε καλλιτεχνικός διευθυντής της Ορχήστρας της Πικαρδίας.

Έχει ηχογραφήσει για τις εταιρείες Label Βlue, Virgin, EMI και Auvidis. Το 1984 του απονέμεται το μεγάλο βραβείο της Γαλλικής Ακαδημίας Δισκογραφίας.

Το 1991 αναλαμβάνει την Καμεράτα – Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής, την οποία συγκροτεί και γρήγορα αναδεικνύει σε σύνολο υψηλού επιπέδου.>

Το 2004 τιμάται από τη Γαλλική Δημοκρατία με τον τίτλο του Ιππότη των Τεχνών και των Γραμμάτων, για τη συμβολή του στον πολιτισμό.

Είναι επίτιμος πρόεδρος της Sinfonietta-Ορχήστρας Δωματίου του Δήμου Χανίων και από το 2006 είναι μέλος της Λυρικής Ακαδημίας, που λαμβάνει χώρα στην πόλη Βαντόμ της Γαλλίας κάθε καλοκαίρι.

Περί δημοκρατίας …του μηνός Ιουλίου

Προσωπα

0714_Defile_007_Sc

Η συζήτηση γύρω από την έννοια της δημοκρατίας δεν κόπασε ποτέ. Ακόμη και σε περιόδους απόλυτης δημοκρατικής έκφρασης, με τον πολίτη να απολαμβάνει τη μέγιστη δυνατή εφαρμογή της, ακόμη και τότε υπήρξαν πολιτικοί, διανοούμενοι και συγγραφείς που ασχολήθηκαν μαζί της, όχι τόσο για να την ψέξουν –γιατί κι αυτό έχει συμβεί– όσο για να τη βοηθήσουν να πάει ένα βήμα παραπέρα. Γιατί, ο άνθρωπος δεν θα πάψει ποτέ να ψάχνει για το καλύτερο πολίτευμα, που θα του εξασφαλίζει την καλύτερη αντιπροσώπευση στα κοινά και θα τον ανταμείβει με τον σεβασμό της ατομικότητάς του και της ατομικότητας του διπλανού του. Ο Ιούλιος, κατά μια περίεργη συγκυρία, είναι ο μήνας της δημοκρατίας για τρεις χώρες, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Γαλλία και την Ελλάδα. Και οι τρεις με τον ένα ή τον άλλο τρόπο έχουν ρίζες στην αθηναϊκή δημοκρατία, αλλά γιορτάζουν διαφορετικά. Με βεγγαλικά, με παρελάσεις, με στρατιωτικούς βηματισμούς… αλλά και με ανάλογη σεμνότητα της εποχής, όπως εμμέσως μας διεμήνυσε ο Πρόεδρος κ. Παπούλιας .

Ομως τελευταία, η συζήτηση για το τι σημαίνει δημοκρατία, αν διαθέτει άλλες αντοχές κι αν μπορεί να συνεχίσει απρόσκοπτα την πορεία της μέσα στο χρόνο έχει φουντώσει. Οχι αδίκως. Οι παγκόσμιες συνθήκες αλλάζουν με ιλιγγιώδεις ρυθμούς και οι κυβερνήσεις, υπό την πίεση των εξελίξεων, νομοθετούν έξω από την πεπατημένη. Οι ανατροπές που επέφερε η 11η Σεπτεμβρίου στόχευσαν κατευθείαν στις αξίες που το δημοκρατικό πολίτευμα εξασφάλισε στον πολίτη του κόσμου. Οι ατομικές ελευθερίες, τα ανθρώπινα δικαιώματα που συνδέθηκαν με την εποχή του Διαφωτισμού και τη Γαλλική Επανάσταση, η αμφισβήτηση των δημοκρατικών θεσμών από ανθρώπους που διακατέχονται από πολιτική βουλιμία, όλα, απλώθηκαν ξανά στο τραπέζι. Για να συζητηθούν ενδεχομένως. Για να αναιρεθούν ίσως. Για να επανακαθοριστούν οι συντεταγμένες.Polizeikongress__550,property=poster Προ ημερών, ο Γάλλος επίτροπος Ζακ Μπαρό εξέφρασε εμμέσως φόβους για τη δημοκρατία στην Ελλάδα, αναφερόμενος στο μεταναστευτικό ρεύμα. Υπερβολικά ευαισθητοποιημένος ο Μπαρό; Μήπως υπερβολικά υποψιασμένος; Δεν θα το μάθουμε ποτέ.

Αλλά και ο καθηγητής Χρήστος Γιανναράς σε άρθρο του στις 28-6-2009 στην «Κ» με τον τίτλο «Ανέφικτη στην Ελλάδα η δημοκρατία» προβαίνει σε διαπιστώσεις για τα κόμματα (εδώ ο υποκειμενισμός οφείλει να επισημανθεί), τα οποία επικρίνει για το γεγονός ότι έχουν και το μαχαίρι και το πεπόνι, ενώ θα ’πρεπε ο «δήμος» να έχει αυτό το «προνόμιο». «Τα κόμματα», σημειώνει ο κ. Γιανναράς, «θεσμοποιούν έμπρακτα το πολίτευμα, μπορούν να ονομάζουν δημοκρατία την κατάφωρη άρνηση της δημοκρατίας, να φιμώνουν ή να αγνοούν προκλητικά τους πολίτες που απαιτούν συνέπεια στις αρχές της δημοκρατίας…». Μπορεί πολλοί να διαφωνούν με τις απόψεις του κ. Γιανναρά, αλλά αν ανατρέξουμε βιαστικά στο παρελθόν και ειδικότερα στην εποχή της αρχής της μεταπολίτευσης θα διαπιστώσουμε ότι στα μετέπειτα χρόνια πολλές από τις αξίες και τις ιδέες για τις οποίες πάλεψαν οι Ελληνες, σήμερα έχουν εγκλωβιστεί σε δύσοσμα κανάλια διαφθοράς και διαπλοκής. Δεν θα πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι τίποτα δεν μας χαρίστηκε, τίποτα δεν μας δόθηκε δωρεάν και ότι ο σεβασμός, η τήρηση και επέκταση των δημοκρατικών θεσμών χρειάζονται το διαρκές ενδιαφέρον μας, τον διαρκή αγώνα μας, τις ατέρμονες προσπάθειες της κοινωνίας των πολιτών.

51WPYZ6V9XLΕχουμε ξεφύγει αρκετά από την εποχή των προβληματισμών για τη δημοκρατία του Αλέξις ντε Τοκβίλ. Ο Τοκβίλ με την οξεία ιστορική διαίσθηση που διέθετε κατάλαβε κάποια στιγμή ότι η αριστοκρατική φάση των κοινωνιών είχε οριστικά παρέλθει και ότι η ελευθερία δεν θα μπορούσε να εδράζεται στους ευγενείς, στους λίγους δηλαδή («Ατομικισμός, επανάσταση και δημοκρατία», εκδόσεις Σαββάλας). Από την άλλη, η δυσπιστία του αριστοκράτη, που ήταν ο ίδιος, απέναντι στις μάζες που η δημοκρατία έφερε στο προσκήνιο δεν του επέτρεπε να εμπιστευθεί την ελευθερία στις πολλές «μέτριες» ψυχές των καινούργιων πρωταγωνιστών της ιστορίας. Του απέμενε επομένως μια λύση. Και τη βρήκε στους λίγους που η νομιμότητα της πολιτικής ύπαρξής τους δεν ανάγεται στην αριστοκρατική καταγωγή, αλλά στην ευγένεια της ψυχής τους… H ευγένεια ψυχής όμως στην εποχή μας επερίσσευσε.

Δεν είναι εύκολο, βεβαίως, να ισχυριστούμε ότι τις μέρες μας η δημοκρατία κινδυνεύει.Ας παραδεχτούμε όμως ότι μια αίσθηση φόβου που συνοδεύεται από προσπάθειες συγκάλυψης λαθεμένων πράξεων και επιλογών – σε επίπεδο δυτικού κόσμου – εγείρει ερωτηματικά και απαιτεί, αν μη τι άλλο εγρήγορση. Οι δημοκρατικές αρχές βασίζονται στην ανθρώπινη ελευθερία κι έχουν δοκιμαστεί στο χρόνο. Η δημοκρατία, ωστόσο, εδραιώνεται καλύτερα και διαδίδεται καλύτερα μέσα από τη συνέχεια και το παράδειγμά της και οι γιορτές χρειάζονται ως υπενθύμιση, όχι ως αυτοσκοπός.

ριτς

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 12-7-2009

Ο Ουμπέρτο Εκο, οι Ιταλοί και ο φασισμός

Θα συνεχίσω να αναρωτιέμαι: Κινδυνεύει, άραγε, η δημοκρατία στην Ιταλία ; Κι αν ναι, οι Ιταλοί κλείνουν τ ‘ αυτιά τους στις σειρήνες ενδεχόμενου φασισμού; Τόσο πολύ πια έχουμε απομακρυνθεί από τα τραγικά γεγονότα που προηγήθηκαν του Β’Παγκοσμίου Πολέμου ; Τόσο λίγη είναι η τσίπα που μας απέμεινε;

Το ξέρω. Ο κρίκος εμπιστοσύνης που ένωνε τον κόσμο με τους πολιτικούς έχει προ πολλού γίναι κομμάτια. Ο πολιτικός εξελίχθηκε σε καρικατούρα και πιθανώς σε αποτυχημένο καρατερίστα. Κι ο κόσμος , φορτισμένος πάντα, αλλά και απαυδησμένος, αδιάφορος, αλλά και αναιδώς απαιτητικός ως προς το ατομικό του συμφέρον, μ έναν πρωτόγνωρο υλισμό στο μυαλό του, δεν καρτεράει τίποτα. Αφήνεται στο τυχαίο και στο εύκολο.Αφήνει το μυαλό του να καρκινοβατεί. Αν ο Μπερλουσκόνι του υπόσχεται ότι θα καθαρίσει για πάρτι του, ότι θα μαζέψει τους ξένους, τους περιθωριακούς, τους αναρχικούς, τους αναρχοαυτόνομους και γενικώς οτι ενοχλεί το οπτικό του πεδίο, γιατί να μην τον ακολουθήσει; Αν ο Μπερλουσκόνι με τα καμώματα του ικανοποιεί τους μύχιους πόθους του, γιατί να μην τον κάνει  ίνδαλμα ; Και όπως λέει ο Ουμπέρτο Εκο, δεν είναι ο Μπερλουσκόνι το πρόβλημα. Είναι οι Ιταλοί που τον ψηφίζουν.umberto_eco_23615

Ο Ουμπέρτο Εκο παρεμβαίνει συχνά στα δημόσια πράγματα της χώρας του. Κι ο Ντάριο Φο παλιότερα το ίδιο έκανε. Ο φόβος ενός νεοφασισμού( μεταφασισμού κατα το μεταμοντέρνο) τρομάζει κάποιους και δημιουργεί μικρές νησίδες αντίδρασης.

Γράφει,λοιπόν, ο Εκο στην Espresso.«Ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι δεν είναι το πρόβλημα της Ιταλίας. Η ιστορία είναι γεμάτη με τυχοδιώκτες, που δεν στερούνται χαρισμάτων, έχουν μια κακή αίσθηση του κράτους, αλλά μια πολύ ανεπτυγμένη αίσθηση των δικών τους συμφερόντων, οι οποίοι θέλησαν να εγκαθιδρύσουν μια προσωπική εξουσία, παρακάμπτοντας τα κοινοβούλια, τους δικαστές και τους θεσμούς.Όταν η κοινωνία τους το επιτρέπει, γιατί να τα βάζουμε μαζί τους κι όχι με την κοινωνία που τους επέτρεψε να το πράξουν;»

Είναι επομένως ανώφελο να τα βάζουμε με τον Μπερλουσκόνι, ο οποίος κάνει μόνο τη δουλειά που τον συμφέρει. Η πλειοψηφία των Ιταλών είναι αυτή που αποδέχθηκε τη σύγκρουση συμφερόντων για την οποία ευθύνεται ο Ιταλός πρωθυπουργός, ο οποίος έχει στην ιδιοκτησία του την αυτοκρατορία Fininvest, η οποία ελέγχει κυρίως τον τηλεοπτικό όμιλο Mediaset. Ο Eκο καταγγέλει την «άρρωστη κοινωνία» στην Ιταλία και υπερασπίζεται την ελευθερία του Τύπου, η οποία απειλείται από νομοσχέδιο που προβλέπει πολύ βαριά πρόστιμα για τα άρθρα που αναφέρονται σε έρευνες των ανακριτικών αρχών ή σε δίκες που βρίσκονται σε εξέλιξη. «Στις ‘υγιείς’ δημοκρατίες δεν χρειάζεται να υπερασπιστεί κανείς την ελευθερία του Τύπου επειδή κανείς δεν σκέφτεται να την περιορίσει», σημειώνει. Και γιατί να σημάνει κανείς συναγερμό, αν η ιταλική κοινωνία δεν αισθάνεται ότι την αφορά, διερωτάται. «Είναι πολύ απλό. Το 1931 ο φασισμός επέβαλε στους πανεπιστημιακούς καθηγητές -1.200 εκείνη την εποχή- έναν όρκο πίστης στο καθεστώς. Μόνον 12 αρνήθηκαν και έχασαν τη δουλειά τους. Ίσως οι 1.188 που παρέμειναν να είχαν αξιοσέβαστους λόγους. Όμως οι 12 που αρνήθηκαν έσωσαν την τιμή του Πανεπιστημίου και τελικά την τιμή της χώρας.«Να γιατί πρέπει να λέμε όχι μερικές φορές», καταλήγει ο συγγραφέας, ο οποίος δηλώνει «απαισιόδοξος» και πιστεύει ότι η παρέμβασή του αυτή «δεν θα εξυπηρετήσει σε τίποτα».

Η Ακαδημία Αθηνών, οι βάνδαλοι και το Κέιμπριτζ!

Οσο κι αν προσπαθώ, αδυνατώ να καταλάβω την τάση κάποιας μικρής ( να υποθέσω) ομάδας συμπολιτών μας να βρωμίζουν με πάσης φύσεως συνθήματα την Ακαδημία Αθηνών και τα διπλανά και παραδιπλανά κτίρια για τον καθαρισμό των οποίων έχουν διατεθεί χρήματα όλων ημών των ανάδελφων Ελλήνων. Διάβαζα στις εφημερίδες ότι οι βάνδαλοι συνθηματολόγοι (λες και χάθηκαν οι τοίχοι της πόλης) «μουτζούρωσαν» την Ακαδημία Αθηνών  με διάφορα σχήματα που βγάζουν μάτι πάνω στο λευκό χρώμα της κτιριακής τριλογίας επί της Πανεπιστημίου.7-07-09_321299_1

Αύριο ( σημερα ) η Ακαδημία Αθηνών θα υποδεχθεί τους υψηλούς προσκαλεσμένους της με αφορμή τον εορτασμό των 800 χρόνων του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ και όλα δείχνουν ότι η υποδοχή θα γίνει με τυπικά αθηναϊκό μενού: συνθήματα στην πρόσοψη του ιστορικού κτιρίου, μικροπωλητές στο πεζοδρόμιο της οδού Πανεπιστημίου και παρκαρισμένα οχήματα στα Προπύλαια!

Οπως μας λέει ο Δημήτρης Ρηγόπουλος στο ρεπορτάζ δρόμου, ήταν πριν από τρία Σάββατα, στις 20 Ιουνίου, όταν γράφτηκε (κυριολεκτικά) η νέα σελίδα ευτελισμού της Αθηναϊκής Τριλογίας. Ολα έγιναν στη διάρκεια συναυλίας «αλληλεγγύης και οικονομικής ενίσχυσης στους φυλακισμένους της εξέγερσης του Δεκέμβρη» στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών με διοργανωτές αναρχικούς, «αντιεξουσιαστές μέσα και έξω από σχολεία και σχολές» και τη Συσπείρωση Αναρχικών. Οι πεντακάθαροι τοίχοι της Ακαδημίας (δεν είχαν περάσει λίγα 24ωρα από τον καθαρισμό τους) ήταν σκέτη πρόκληση. Ενας μικρός αριθμός αγνώστων κατευθύνθηκε προς το γειτονικό κτίριο. Θεωρητικά ο χώρος δεν προστατεύεται από τις διατάξεις του πανεπιστημιακού ασύλου, αλλά το γεγονός δεν πτόησε τους λίγους αποφασισμένους οι οποίοι άρχισαν να γράφουν εκεί που τα ίχνη της προηγούμενης γενιάς συνθημάτων υπήρχαν ακόμα. Οι φύλακες της Ακαδημίας (ναι, υπάρχουν βάρδιες ασφαλείας όλο το εικοσιτετράωρο), ούτως ή άλλως ανήσυχοι για την εξέλιξη της συναυλίας, πετάχτηκαν έξω να δουν τι συμβαίνει. Γρήγορα συνειδητοποίησαν ότι δεν τους «έπαιρνε». Εκτός από τους σιδηρολοστούς που δεν ήταν καλό σημάδι, είχαν επιστρατεύσει ένα εξαιρετικά ανήσυχο τετράποδο με πολύ άγριες διαθέσεις. Ενας φύλακας τόλμησε να εμποδίσει την αναγραφή συνθημάτων, πρωτοβουλία που δεν άρεσε καθόλου στον σκύλο ο οποίος τον κυνήγησε και τελικά τον δάγκωσε(!). Ακολούθησαν τα δέοντα σε αυτές τις περιπτώσεις: αντιλυσσικός ορός και χορήγηση αντιβίωσης για μια εβδομάδα….Μεμονωμένο περιστατικό, ασφαλώς, αλλά το ερώτημα παραμένει. Αν το κορυφαίο πνευματικό ίδρυμα της χώρας αδυνατεί να προστατεύσει τον εαυτό του τι μήνυμα δίνεται στην υπόλοιπη κοινωνία;

cambridgeΚι αν δεν φτάνουν αυτές οι πληροφορίες για να αποφτιαχτούμε , να πούμε ότι ναι μεν θα γιορτάσουν κάποιοι τα 800 χρονια του Κέιμπριτζ, αλλά ας μην πανηγυρίσουμε κι ολας γιατί ένα από τα σημαντικότερα τμήμτα διδασκαλίας των Νέων Ελληνικών που βρίσκεται στο βρετανικό πανεπιστήμιο απειλείται με λουκέτο, εκτός αν….. Διαβάζω στην Ελευθεροτυπία ότι ο καθηγητής των Νεοελληνικών Σπουδών του Κέιμπριτζ Ντέιβιντ Χόλτον ήρθε στην Αθήνα για να ζητήσει την οικονομική στήριξη της έδρας του μετά τη συνταξιοδότησή του. Το Κέιμπριτζ, ελπίζει ότι ελληνικά υπουργεία, κοινωφελή ιδρύματα και χορηγοί θα συνδράμουν ώστε να συνεχίσει τα προγράμματά του Ενημερώνοντας το αθηναϊκό κοινό για τις εργασίες του Νεοελληνικού Τμήματος και την πολλαπλή προσφορά του επί σειρά δεκαετιών, οι καθηγητές που θα μιλήσουν, πιστεύουν ότι θα ευαισθητοποιήσουν κάποιους προκειμένου η έδρα να μην αναστείλει τη λειτουργία της. Βεβαίως, ίσως κάποιοι να μην κατανοούν ότι η ύπαρξή της σε ένα κορυφαίο πνευματικό ίδρυμα όπως το Κέιμπριτζ (δεύτερο μετά το Χάρβαρντ στη γενική κατάταξη των πανεπιστημίων παγκοσμίως) περιποιεί τιμή για την Ελλάδα… Ναι , αυτό το τελευταίο είναι μια αλλη θλιβερή ιστορία για τις κρύες νύχτες του χειμώνα…

Σας αρέσουν οι μούσες;

6 - Picasso fernande

Η ωραία Φερναντ του Πικάσσο

Η ωραία Φερνάρντ, μια από τις μούσες του Πικάσο έχει αποτυπωθεί σε αρκετά πορτρέτα της ροζ και μπλε περιόδου του, καθώς και στους πρώτους, πιο ήπιους, πειραματισμούς του με τον κυβισμό. O Πικάσο είναι τρελά ερωτευμένος. Αυτός ο άβγαλτος νεαρός  Ισπανός, τακτικός θαμώνας των μπουρδέλων δυσκολεύεται να πιστέψει ότι περπατάει αγκαζέ με την υπέροχη, καλοντυμένη γυναίκα που είναι λίγο αστή, όπως και όλες οι μελλοντικές ερωμένες του…Εκείνη διστάζει. Φοβάται τη ζήλια του. Εκείνος τη ζαλίζει με τις επιθέσεις του. Εκείνη ποζάρει και παρατηρεί, γίνεται η μούσα του….

dali

Σαλβαδόρ Νταλί

Στα εφηβικά μας χρόνια η λέξη «μούσα» παρέπεμπε συνήθως σε ηδονιστικές εικόνες καλλιτεχνών που με πάθος και πόθο ζωγράφιζαν την ατελή γυναίκα, ημίγυμνη ή γυμνή να προσπαθεί να διεγείρει το πνεύμα και το σώμα του μέντορά της. Μόλις είχαμε μάθει λιγοστά πράγματα για τον Νταλί, τον Πικάσσο ή τον Φιτζέραλντ , αλλά εκείνο που μας εθέριζε  περισσότερο ήταν οι σχέσεις τους με τη Γκαλά, τη Μαρί –Τερέζ ή τη Ζέλντα Φιτζέραλντ κι όχι τόσο τα ζωγραφικά ή συγγραφικά αριστουργήματα τους. Με αυτά ασχοληθήκαμε αργότερα, όταν οι επιλογές μας έγιναν διακριτές κι όταν συνειδητοποιήσαμε ότι μούσα θα μπορούσε να είναι ένα ασήμαντο ανορεξικό μοντέλο, μια πρωταγωνίστρια σε ταινία του Αλμοδοβάρ, όπως η Πενελοπε Κρουζ, ή μια δυναμική σύντροφος διάσημου συγγραφέα που χωρίς αυτήν η συγγραφική του δεινότητα θα χανόταν στα όρια της μετριότητας.

ΜΟΥΣΕΣ

Οι Μούσες κατά τον Ησίοδο

Στα σχολειά μάθαμε αρκετά για τη γυναικεία φιγούρα που μπορούσε να είναι θεά, πλατωνικό ιδεώδες, ερωμένη και σύζυγος και η οποία ενέπνεε ποιητές και ζωγράφους. Για εκατοντάδες χρόνια, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, η χάρις και η υποστήριξη της μούσας αποτελούσαν συχνά το συστατικό στοιχείο της δημιουργικότητας του καλλιτέχνη. Στη Θεογονία του Ησίοδου, η Μνημοσύνη θεωρείται μητέρα των εννέα Μουσών. Ο Δίας κοιμήθηκε εννέα συνεχόμενες νύχτες μαζί της και ιδού οι εννέα Μούσες: Καλλιόπη, Κλειώ, Θάλεια, Ερατώ, Τερψιχόρη, Μελπομένη, Πολύμνια, Ουρανία , Ευτέρπη. Κι ήταν αργότερα οι Ρωμαίοι γραφειοκράτες που τους ανέθεσαν κάποια δουλειά. Ας πούμε, η Τερψιχόρη άνελαβε νάναι η θεά του χορού, η Θάλεια της κωμωδίας, η Μελπομενη της τραγωδίας….Ηταν καλές, αλλά πολλές φορές ξεπερνούσαν τα ανθρώπινα όρια και δρούσαν σαν θέες.  Οταν  ο Θάμυρης, ποιητής από τη Θράκη τις προκάλεσε σε διαγωνισμό τραγουδιού κι έχασε, εκείνες τον τύφλωσαν. Η ίδια τιμωρία ίσχυσε και για τις Σειρήνες που προσπάθησαν να τις ανταγωνιστούν στο τραγούδι. Ηττήθηκαν , έχασαν τα φτερά τους κι έπεσαν στη θάλασσα. Είτε όλες μαζί, ως ενιαία ομάδα, είτε η καθεμιά ξεχωριστά, οι Μούσες συμβόλιζαν το μεγαλείο της τέχνης· το ωραίο όχι μόνο στη μορφή, μα και στο περιεχόμενο.

Purgatorio-Giant-Whore

Από τη Θεία Κωμωδία

Στις «Μεταμορφώσεις» ο Οβίδιος απευθύνεται και στις εννέα μούσες ,ζητώντας τους να τον βοηθήσουν να εμπνευστεί. Αλλά και πολύ αργότερα, η αγαπημένη του Δάντη,η Βεατρίκη – υπαρκτό πρόσωπο ή ιδέα – τον συντροφεύει στη συγγραφή της «Θείας Κωμωδίας», για την καλύτερη κατανόηση της οποίας θαταν καλό να διαβάσουμε προηγουμένως το αυτοβιογραφικό έργο του Δάντη «Νέα Ζωή» ( 1292),τη θλιβερή ιστορία ενός πλατωνικού έρωτα, με μούσα τη Βεατρίκη. Η Βεατρίκη για τον Δάντη συμβολίζει τον επίγειο έρωτα και τη χριστιανική αλήθεια, άποψη που πέρασε στους αιώνες, καθώς η μούσα απέκτησε δύο μορφές : απραγματοποίητο όνειρο, όπως η Βεατρίκη και σεξουαλικό αντικείμενο. Οι δύο Μαντόνες του Ραφαέλ είναι απεικόνιση της ερωμένης του, κόρης ενός φούρναρη από τη Σιέννα, της Μαργαρίτα ντι Λούτι, ενώ ένας άλλος ζωγράφος ο Φιλίππο Λίππι αποπλάνησε μια καλόγρια , έζησε μαζί της και την χρησιμοποίησε ως μοντέλο σε πολλά πορτρέτα της Παναγίας.

Yoko Ono Lennon

Στις μερες μας, οι μούσες, τουλάχιστον με τη μορφή που τις μάθαμε, έχουν χαθεί. Μικρές εξαιρέσεις μόνο……..ίσως η Γιόκο Ονο, σύντροφος του  Τζον Λένον. Σήμερα η μούσα είναι ισότιμη σύντροφος, το αναχρονιστικό σεξιστικό στοιχείο έχει εξαφανιστεί. Προ μηνός, στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης πραγματοποιήθηκε έκθεση με τις Μούσες να κινούνται ανάμεσα στο μοντέλο που διαχέει στις γυναίκες συγκεκριμένο στυλίστικοτύπο και στη γυναίκα –μοντέλο-διασημότητα που έχει άμεση επιρροή στις μάζες.. Σήμερα η «μαζική» μούσα υπαγορεύει τη φυγή από το όνειρο, κάτι που φαντάζει ισοπεδωτικό σε μια εποχή απογυμνωμένη από συναισθήματα , πασπαλισμένη μόνο με άκρατο ερωτισμό. Ας  φανταστούμε λίγο τη Μελπομένη μιας άλλης εποχής στον τηλεοπτικό ρόλο των singles!Τί είδους μούσα θα ήταν αυτή ;

ritsamasoura@kathimerini.gr