«Ψιθυριστές» :Ο Στάλιν και οι Ρώσοι που θυμούνται


stalin

Ο αγαπημένος των ιστορικών όλου του κόσμου Ιωσήφ Στάλιν επιστρέφει για μία ακόμη φορά στο προσκήνιο μέσα από το βιβλίο του Βρετανού ιστορικού Orlando Figes «Ψιθυριστές». Δεκάδες Ρώσοι αφηγούνται στον ιστορικό τη ζωή τους μέσα από τις χαραμάδες, άνθρωποι μοναχικοί που εξακολουθούν να ζουν τις τραυματικές εμπειρίες τους και που κανείς δεν ενδιαφέρεται γι’ αυτούς.

KhrushchevΣτις 25 Φεβρουαρίου του 1956, όσοι συμμετείχαν στο 20ό συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της ΕΣΣΔ είδαν τον Νικήτα Χρουστσόφ να ανεβαίνει στο βήμα και να εξαπολύει δριμύτατη επίθεση κατά του Ιωσήφ Στάλιν. Μερικοί λιποθύμησαν. Κάποιοι χρειάστηκαν ώρες για να συνέλθουν. Ο πατερούλης, ο οποίος ηγήθηκε της χώρας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν αίφνης ένας δεσποτικός και βίαιος χαρακτήρας, γεμάτος βίτσια. Ο Χρουστσόφ επέκρινε εκείνους που τον είχαν θεοποιήσει και που δεν είδαν ποτέ ή δεν θέλησαν να δουν την κατάφωρη βία που χρησιμοποιούσε εναντίον οποιουδήποτε έστεκε εμπόδιο στις επιδιώξεις του. Αυτή η ομιλία – καταδίκη του Στάλιν έγινε με τον καιρό η απαρχή της αποδόμησης της σοβιετικής εξουσίας, το τέλος του τρόμου και των φοβισμένων πολιτών, το τέλος της ιστορίας των γκούλαγκ που πέρασαν στην Ιστορία.

6cbec8eb-02a5-4831-95e6-afdbaaacbd9f

Orlando Figes

O Βρετανός ιστορικός Orlando Figes θεωρείται μετρ της ρωσικής Ιστορίας. Το τελευταίο του βιβλίο «Οι Ψιθυριστές» είναι δοκίμιο προφορικής ιστορίας. Ενα λογοτεχνικό μνημείο που αποτίει φόρο τιμής στα εκατομμύρια των θυμάτων του σταλινισμού και που αναπαράγει ιστορίες επιζώντων στη σημερινή Ρωσία. Στόχος του συγγραφέα ήταν να αντιληφθεί το πώς επιδρούσε το σταλινικό καθεστώς στην προσωπική ζωή του Σοβιετικού πολίτη και πώς αυτή η επίδραση καθόριζε στη συνέχεια τις σχέσεις του με την οικογένειά του, τα παιδιά του. Ποιοι ήταν οι ηθικοί συμβιβασμοί που τον ακολουθούσαν στην καθημερινή ζωή κι αν υπήρχε η πιθανότητα προστασίας της ιδιωτικότητας μέσα σε χώρους κοινοκτημοσύνης όπου οι μεν παρακολουθούσαν τους δε. Δύσκολη η απάντηση. Κάποιοι που ήταν 15 και 20 χρόνων το 1937, την περίοδο της μεγάλης τρομοκρατίας, αγνοούσαν ότι οι γονείς τους είχαν εξοριστεί ή δεν ήξεραν πως ο πατέρας ήταν μπολσεβίκος και μάλιστα στην ανώτατη βαθμίδα. Στις παραδοσιακές περιοχές εξορίας, μακριά από τη Μόσχα, ορισμένοι αγνοούσαν ακόμη και το όνομα των γονιών τους. Σοβαρή αναπηρία για έναν ιστορικό, λέει ο Orlando Figes στο γαλλικό περιοδικό «Εξπρές»

Τα χρόνια μετά τον θάνατο του πατερούλη, τα παιδιά πολλών εξόριστων ενσωματώθηκαν στο κόμμα, ενώ κάποια άλλα έγιναν πληροφοριοδότες. Θύματα και ζηλωτές: Η δύναμη του συστήματος. Γεννημένοι σε νοσηρό περιβάλλον έμαθαν να σέβονται τους κανόνες, γνωρίζοντας ότι μόνο το σύστημα θα τους διασφάλιζε την αξιοπρέπειά τους. Επί Στάλιν δεν είχαν οι πάντες συλληφθεί. Ο καθένας όμως είχε επηρεαστεί από την καταστολή και τον φόβο. Στο λεωφορείο, σύμφωνα με μαρτυρίες ηλικιωμένων Ρώσων, απέφευγε κανείς να μιλήσει ονομαστικά για συμπατριώτες του και φυσικά στο σχολείο τα παιδιά ποτέ δεν αναφέρονταν στις θρησκευτικές πεποιθήσεις των γονιών τους. Μια γυναίκα σταμάτησε να πηγαίνει στην τουαλέτα του σπιτιού, μήπως κατά λάθος σκουπιστεί με εφημερίδα όπου υπήρχε το όνομα του Στάλιν. Μια άλλη γυναίκα -η Αντονίνα Γκολόβινα, όπως αναφέρει στο βιβλίο του ο Orlando Figes- έζησε είκοσι χρόνια δίπλα στον σύζυγό της χωρίς ποτέ να του εκμυστηρευτεί ότι η οικογένειά της είχε εξοριστεί στη Σιβηρία και ζούσε σε γκούλαγκ!

K-simonov

K.Σιμονοφ

Στο βιβλίο του, ο Orlando Figes αφιερώνει ολόκληρο κεφάλαιο στον Κονσταντίν Σιμόνοφ . Γόνος οικογένειας ευγενών, ο Σιμόνοφ έγραψε το 1934 την επαναστατική πρόζα κι ενώ τα μέλη της οικογένειάς του συνελήφθησαν, εκείνος άρχισε να γράφει ποιήματα προς τιμήν του Στάλιν και των μεγάλων έργων της εποχής του στη Σιβηρία. Το 1970 ο Σιμόνοφ γράφει τα απομνημονεύματά του, θέλοντας να εξηγήσει αν και σε ποιο βαθμό αισθανόταν ντροπή για τη στάση του. Αλλά ένας άνθρωπος αριστοκρατικής καταγωγής, όπως αυτός, με σημαντικές αξίες για την εποχή -υπακοή, υποχρέωση του πολίτη- έκανε κάτι πολύ απλό: έθεσε τις αξίες του στην υπηρεσία του σταλινικού καθεστώτος. Ποιος στο κάτω κάτω ξέρει πώς θα αντιδρούσε ο καθένας από μας σε τέτοιες εξαιρετικά δύσκολες και ακραίες περιπτώσεις;

Σήμερα ο Στάλιν δεν τελεί υπό διωγμό στη Ρωσία και οι Ρώσοι δεν σκαλίζουν τη μνήμη τους ούτε αμφισβητούν κάποιες λιγότερο ένδοξες πλευρές της ιστορίας τους. Το φάντασμα του Στάλιν εξακολουθεί να τους στοιχειώνει. Τα σχολικά βιβλία δεν βοηθούν και το δίδυμο Πούτιν-Μεντβέντεφ δεν αφήνει δημόσιο χώρο για να εκφραστεί όλος αυτός ο συσσωρευμένος πόνος για το παρελθόν από γερασμένους και απογοητευμένους πολίτες. Είναι άραγε η συνήθεια του φόβου; Ποιος ξέρει. Είμαστε τρελοί και παλαβοί με το Ολοκαύτωμα, αλλά προσπερνάμε τις άλλες καταστροφές του 20ού αιώνα.

ριτς

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 25-10-2009

23 thoughts on “«Ψιθυριστές» :Ο Στάλιν και οι Ρώσοι που θυμούνται

  1. Καλημέρα Ριτς, εδώ αυτό το παρελθόν στοιχειώνει το «δικό» μας ΚΚΕ. Τους Ρώσους δεν θα στοίχειωνε… Και για να έρθουμε στα δικά μας, μήπως εμείς ξέρουμε την ιστορία του 1821; Εδώ να δεις στοιχειά…

  2. Ρίτς, εξαιρετικό! Με άδραξε το βράδυ στην αλλαγή της ώρας. Η γραφή σας κυρία Μασούρα είναι πνευματική μαστούρα. Μπράβο.
    Εγώ βέβαια θα προσέθετα και μια μικρή αναφορά από το βιβλίο του Πιετρ Κροπότκιν σχετικά με τις επαναστατικές κυβερνήσεις. Αν έχετε το βιβλίο ρίξτε μια ματιά.. Είναι ενδιαφέρον.

  3. Ετσι ειναι… Οι καταστροφές μπορούν να προέρχονται μόνο από τη Δύση κι από τα Δεξιά. Αριστερά και Ανατολικά αποκλείονται, ως τόποι του φωτός. Τελικά ο «επιλεκτικισμός» είναι αυτοάνοσο και μεταδοτικό.
    Θα το ψαξω Ριτσα μου να το διαβάσω, με μπρίζωσες.🙂

  4. Τώρα δεν είμαι κατάληλη να γράψω ένα σχόλιο εφάμιλο του κειμένου σου αλλά θα προσπαθήσω να δώσω τη δική μου πλευρά κα γνώμη που όπως είπε και ο Σωκράτης μπορεί να μην είμαστε ειδήμονες αλλά μπορούμε να έχουμε γνώμη χ. Το τι συνέβη επί Στάλιν κλπ και κυρίως των κουμουνιστικών καθεστώτων καλύφθηκαν από μία φοβερή ιδεολογία εφάμιλης αυτής του Χριστιανισμού αλλά με χειριστές τους ίδιους τους ανθρώπους και βέβαια στράβωσε στην πορεία όταν ο άνθρωπος πήρε την εξουσία . Αλλά δεν νομίζω ότι έχει να κάνει με το στενό Εθνικισμό και ρατσισμό του Ολοκαυτώματος των Γερμανών.
    Να γράφω σχόλια για συνέλθω από το jet lag😉

  5. » penelope dearest///
    τελικά ήσουν Λονδίνο και μου τοκρυβες, ή μάλλον μου του είπες εμμε΄σως. Σε συγχωρώ γιατί εισαι φιλη μου καλή
    Ως προς το σχολιο σου, ήταν σωστό και να σου θυμίσω ότι στους μεταγενέστερους χρονους ειχαμε μια ταυτιση της ορθοδοξίας με τον κομμουνισμό ( πχ.η Κανέλη, ο Ζουράρις, κλπ, ανηκουν σ αυτήν την κατηγορία) Και ο χριστιανισμός εχοντας αντιμετωπίσει βιαιότητες, κατεφυγε σε βιαιότητες Τα σπασανε τ αγαλματα, μας λεει ο ποιητής.. Ομως εκεί υπήρξε μια άλλου είδους τρομοκρατία που δεν ειχε να κανει τόσο με την ιδεολογία , όσο με την τρομοκρατία του ατόμου αρχικα και του συστήματος. Είχε να κανει και με το γάτζωμα στην εξουσία. Πολυ πιο περίπλοκο και δε νομίζω ότι επί χριστιανισμού υπήρξε τέτοιος φόβος. Ο φόβος στον χριστιανιασμό είχε να κανει με την τιμωρία στην αλλη ζωή και με το μπερδεμα που υπήρχε με την παλαια διαθήκη ου φονευσεις, ου μοιχεύσεις, ου ψευδομαρτυρήσεις ου το ένα ου το αλλο… Ο Ορλάντο μιλάει για το Ολοκαύτωμα γιατί ασχολούνται οι πάντες με αυτό και δεν σκέπτονται -λεει- τους ανθρωπους που τόσα χρονια στη Ρωσία αντιμετωπίζουν μόνοι τους τον πόνο.
    σε φιλω και ευχαριστώ για τη συμμετοχή

  6. Ρίτσα μου,
    καλησπέρα. Πάντα όταν διαβάζω κάτι για το Στάλιν με πιάνει ένα είδος μελαγχολίας. Τον θεωρώ πολύ σκοτεινή φυσιογνωμία. Και είναι κρίμα σήμερα, στον 21ο αιώνα να υπάρχουν άνθρωποι που θεωρούν ότι θεμελίωσε το σοσιαλισμό! Σοσιαλισμός θεμελιωμένος σε τρομοκρατία, διώξεις, εξορίες, ψιθύρους κλπ να μας λείπει. Μ’ ακούς Αλέκα και λοιποί σύντροφοι?

  7. Μήπως οι σύγχρονοι αρθρογράφοι αντί να αναμασούν ελέγξημα ιστορικά στοιχεία, αμφιβόλου ιστορικής βάσης θα έπρεπε να ελέγχουν τον Σταλινισμό του Κωσταντίνου Καραμανλή του Β΄, του Νικολά Σαρκοζί, του Γκόρντον Μπράουν,τον Μπλάιρ, του Μπαρόζο, του Κίσιγκερ,του Σολάνα, του Μπούς τον ηγέτη της Ινδονησίας, της Ζουαζιλάνδης,της Δαχομέυ,του Πακιστάν, του Ισραήλ και πλήθος άλλων ηγετίσκων που στη νομή και διεκδίκηση της εξουσίας έχουν σαφώς πλήθος τα νεκροταφεία υπο την ευθύνη τους να επιδείξουν;;;

  8. Δεν έχει σημασία αγαπητές μου τί είπε ο Σωκράτης ούτε ο Χριστιανισμός. Ο Στάλιν πολύ απλά είναι οπαδός τού Περίανδρου «απορρήτων εκφοράν μη ποιού» το οποίο εφήρμοσε παραδειγματικά.

  9. @Dionysos
    Καλε μου φίλε, τί σχέση έχουν αυτά που λες με όσα συνέβησαν τότε..Καμιά, κι ας είμαστε λίγο ρεαλιστές…για το καλό μας δηλαδή
    φιλια και καλη εβδομάδα

  10. @Μeropi
    Μεροπακι μου,η ανθρωπότητα βρίθει τέτοιων προσωπικοτήτων που αλλιως ξεκίνησαν κι αλλιως εξελίχθηκαν. Η εξουσία είναι αφροδισιακή, αντε να ξεφύγεις. Τώρα, τί είδους σοσιαλισμός ήταν αυτός με τόσο φοβο και τόσο πόνο δεν ξέρω και δεν θα μάθω ποτέ, μα ποτέ.

  11. Ρεαλιστικά το βλέπω και να η σχέση.
    Πιστεύω πως ποσώς οι δυτικοί αρθρογράφοι ενδιαφέρονται ΣΗΜΕΡΑ για τη διάθεση περι ανθρωπίνων δικαιωμάτων ιστορικών προσωπικοτήτων σαν τον Ταμερλάνο, τον Στάλιν, τον ναπολέοντα ή τον Τσέγκις Χαν. Απλά γνωρίζοντας τη δύναμη σύγκρισης που έχει ακόμα στον καταξεφτελισμένο σήμερα θνήσκοντα Ρωσικό λαό ο Στάλιν πιέζουν για οφέλη στη πολιτική αγωγών, για εμπορικές συμβάσεις ή για επέκταση οικονομικών κύκλων επηρροής όπως είναι η τελευταία επένδυση Ρωσίας στην Σερβία. Ευτυχώς που σε επίπεδο εποικοδομήματος ΣΗΜΕΡΑ στην Ελλάδα χάριν στη Ψυχή Βαθειά ξαναθυμόμαστε ότι το πεδίο πρωτης εφαρμογής των βομβών Ναπάλμ στο Γράμμο Βίτσι οφείλονταν στο χασάπη Χάρυ Τρούμαν και τον στρατηγό του Βαν Φλιτ και όχι σε κάποιο σύγχρονό του Ιωσήφ Στάλιν Γεωργιανό σοβιετικό αδιάφορο για τα ανθρώπινα δικαιώματα του ΔΣΕ και τους άδολους προδωμένους μαχητές του………

  12. Dionysos
    Καλέ μου φίλε , θυμωμένε φίλε, όσα λες ανήκουν σε άλλη κατηγορία μελετων των ιστορικών που γίνεται και θα γίνεται. Ο ιστορικός στον οποίον εγω αναφέρθηκα, εκανε μια έρευνα με βαση τις μαρτυριες ανθρώπων. προφορική ιστορία λεγεται αυτό. Δεν μιλάμε για τα σημερινά γεγονότα, αλλα να σε διαβεβαιώσω ότι ο φόβος ο σημερινός δεν εχει σχεση με εκεινο το φόβο. Ας μην τα μπλέκουμε. Είναι διαφορετικά γεγονότα σε διαφορετικές χρονικες περιόδους. Κι εδω ειχαμα Γυαρο και Μακρονησο, δεν υπαρχει αμφιβολία, αλλα λυθηκαν σχετικά γρηγορα, κι αυτό ειναι προς οφελος των ανθρώπων που ταλαιπωρήθηκαν. Το γιατί ταλαιπωρήθηκαν ειναι μια αλλη κουβέντα που επισης δεν εχει σχεση με αυτό που εγινε τα χρονια του Σταλιν στην ΕΣΣΔ.

  13. Ρίτσα, η ανάρτηση σου θίγει πλήθος δύσκολων ερωτημάτων. Είχα πριν από καιρό διαβάσει την πραγματικά μνημειώδη μελέτη του Orlando Figes ‘A People’s Tragedy’ για την άνοδο και την πτώση της προοδευτικής σκέψης στη Ρωσία. Χάρηκα που -χάρη σε σένα- μαθαίνω ότι ένα τόσο σημαντικό έργο όπως το The Whisperers κυκλοφορεί στα ελληνικά.

  14. @@Ευα Σταμου….καλή εβδομάδα Ευα μου. Προχθες στον Ιανό ειδα το βιβλιο σου.,Καλη διαδρομή εύχομαι…. Δεν νομιζω ότι εχει ακομη μεταφραστεί στα ελληνικά. Στα Νεα ειχα διαβάσει τον Ιανουαριο ένα «μακάρι να μεταφραστεί». Εγω το βρηκα από το γαλλικό Λ εξπρες.
    σε φιλω

  15. καλημέρα από ΝΖ, δύσκολο θέμα άνοιξες…Όπως και όλα τα άλλα πολιτικά θέματα του αιώνα μας, θα μου πεις, αλλά ειδικά αυτό…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s