Ο Μαρξ, ο Ενγκελς και το …Αφγανιστάν.


Ο Μαρξ έλεγε ότι το Αφγανιστάν είναι μια ποιητική έκφραση συνόλου κρατών και φυλών που γρήγορα εξελίχθηκε σε στρατηγικό τόπο για τον έλεγχο όλης της Ασίας. Υπήρξε όμως και οδυνηρή παγίδα για όσους θέλησαν να το κατακτήσουν: Από την τσαρική Ρωσία και τη Βρετανική Αυτοκρατορία τον 19ο αιώνα ώς τον σοβιετικό στρατό, το 1979, και τα στρατεύματα των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ, το 2001. Σήμερα το Αφγανιστάν αποτελεί το μεγάλο στοίχημα του Μπαράκ Ομπάμα, ένα Βατερλό ή μια D-Day. Εξαρτάται πού τελικά θα σταθεί η μπίλια.

Το 1857 σε άρθρο του που δημοσιεύθηκε στη New American Cyclopedia, ο Φρίντριχ Ενγκελς γράφει ότι οι Αφγανοί είναι μια γενναία, ρωμαλέα και ανεξάρτητη φυλή. Επιδίδονται μόνο σε γεωργικές και κτηνοτροφικές ασχολίες και παραμελούν το εμπόριο, το οποίο περιφρονητικά εγκαταλείπουν στους Ινδούς. Γι’ αυτούς ο πόλεμος αποτελεί συγκίνηση και ανακούφιση από τη μονότονη απασχόλησή τους με τη γη. Το αδάμαστο μίσος τους κατά της εξουσίας και η αγάπη τους για την ατομική ελευθερία είναι τα μόνα που τους εμποδίζουν να γίνουν ισχυρό έθνος. Και είναι τελικά ο αυθορμητισμός και η αστάθεια τους που τους καθιστούν επικίνδυνους γείτονες, ικανούς να εκραγούν από μια ιδιοτροπία ή να ξεσηκωθούν από πολιτικούς μηχανορράφους που τεχνηέντως ξεσηκώνουν τα πάθη τους. («Η αποικιοκρατία στην Ασία», των Μαρξ και Ενγκελς, εκδόσεις Αγρα).

Ο πόλεμος, λοιπόν. Προαιώνιος. Το άξεστο των ανθρώπων. Η πνευματική ατροφία. Ο πρωτογονισμός, σήμερα χαρακτηριστικό στοιχείο των Ταλιμπάν. Και ο ισλαμισμός; Το θρησκευτικό δόγμα; Οι Ταλιμπάν που η Δύση επιχειρεί να διασπάσει, να τους κάνει προδότες και λιποτάκτες του κινήματός τους θεωρούνται οι πρωτόγονοι πολεμιστές που βιάστηκαν να αφαιρέσουν από το Ισλάμ τη σημαντική κληρονομιά, τη φιλοσοφία, την επιστήμη, την τέχνη, την αισθητική, τον μυστικισμό. Και τι απέμεινε; Η θεολογία και η μπούργκα! Στο όνομα και των δύο διέπραξαν και διαπράττουν τα ίδια εγκλήματα με τους προγόνους τους.

Ένας σοφός Αφγανός γέροντας, θέλοντας να δικαιολογήσει το εκπληκτικό τοπίο με τα σκληροτράχηλα βουνά και τις δίχως ήλιο απότομες κοιλάδες, επικαλέστηκε το δημιουργικό αδιέξοδο του Θεού. «Όταν ο Θεός έφτιαξε τον υπόλοιπο κόσμο είδε ότι του ’χαν απομείνει πολλά σκουπίδια. Τα μάζεψε και τα ’ριξε στη Γη. Αυτό ήταν το Αφγανιστάν». Έτσι δικαιολόγησε ο γέροντας τη μορφολογική εικόνα της πατρίδας, έτσι όμως την έβλεπαν και οι κατακτητές που είχαν το ταλέντο να τη θεωρούν πηγή έμπνευσης ενός στρυφνού στίχου και ενός λαφύρου.

Αλλά το Αφγανιστάν δεν είναι μόνο λάφυρο, δεν είναι απλώς ένα αλλόκοτο ισλαμικό χωνευτήρι. Είναι το χωνευτήρι της δωροδοκίας. Την περίοδο της βρετανικής και ρωσικής αντιπαλότητας, ο πόλεμος των δωροδοκιών ήταν αυτός που το κράτησε ζωντανό και συνέτεινε να εξελιχθεί σε κράτος – πελάτη. Η τακτική της δωροδοκίας συνεχίστηκε μέχρι των ημερών μας και ποιος θα αποκλείσει ότι αυτή η έσχατη προσπάθεια της Δύσης να προσεγγίσει τους Ταλιμπάν δεν εσωκλείει άλλου είδους συναλλαγές. Επί αιώνες αυτό το γοητευτικό σταυροδρόμι της Ασίας που έγινε αφορμή για μια από τις πιο ενδιαφέρουσες συνεργασίες των Μαρξ και Ενγκελς με τη New York Daily Tribune και που για τους χίπηδες του ’60 λειτούργησε ως χαλαρωτικό σημείο αναφοράς (!), οι Μεγάλες Δυνάμεις έκαναν τα πάντα για να το καταστρέψουν, διαθέτοντας τρομακτικά ποσά και στη συνέχεια έδιναν διπλάσια και τριπλάσια χρήματα για να το ξ αναστήσουν. Άραγε, ο Ομπάμα τι θα επιλέξει για να διαχωρίσει τη θέση του, αν πραγματικά επιθυμεί να τη διαχωρίσει; Τον φετιχισμό της υψηλής τεχνολογίας των όπλων ή θα αγωνιστεί για τη διάσωση μιας ακαταμάχητης χώρας που στο 80% ελέγχεται πλέον από τους Ταλιμπάν;

Α, ναι, υπάρχει και η πρωτεύουσα Καμπούλ. Αν κάποιος δει σε πακιστανικές εφημερίδες τους χάρτες του Αφγανιστάν από το 2001 ώς τις μέρες μας, όπου φαίνεται η διαδοχική κατάληψη της χώρας από τους Ταλιμπάν, θα εκπλαγεί. Πώς ξεφτιλίστηκαν τόσο οι πραιτωριανοί της Καμπούλ; Τα χρόνια της βρετανικής κατοχής, οι Εγγλέζοι στην Καμπούλ διοικούνταν από τον στρατηγό Ελφινστόουν -γράφει ο Ενγκελς- έναν γέρο με ποδάγρα, αναποφάσιστο, εντελώς ανίκανο, που έδινε συνεχώς αντιφατικές εντολές. Τα στρατεύματα κατελάμβαναν ένα οχυρωμένο στατόπεδο τόσο εκτεταμένο όσο και η φρουρά του, η οποία μόλις επαρκούσε για να κρατήσει τις οχυρώσεις και δεν ήταν σε θέση να στείλει αποσπάσματα στην ύπαιθρο. Τα οχυρωματικά έργα ήταν τόσο ατελή που μπορούσε κάποιος να πηδήξει το παραπέτο τους καβάλα στο άλογο. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, γύρω από το στρατόπεδο υπήρχαν υψώματα, οπότε μπορούσαν να το πλήξουν ακόμη και με μουσκέτο, ενώ το αποκορύφωμα του παραλογισμού ήταν ότι όλα τα εφόδια και οι προμήθειες βρίσκονταν σε απόσταση από το στρατόπεδο, σε δύο άλλα στρατόπεδα που χωρίζονταν από αυτό με κήπους κλειστούς με τοίχους και με ένα φρούριο που δεν το είχαν καταλάβει οι Αγγλοι… Δεν έτυχε να επισκεφθώ την Καμπούλ, υποθέτω όμως ότι η περιγραφή του Ενγκελς πριν από τόσα χρόνια ελάχιστα απέχει από τη σημερινή πραγματικότητα.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 14-2-2010

ριτς

ΥΓ. Γιατί το Αφγανιστάν την ημέρα της γιορτής του Αγίου Βαλεντίνου ; Γιατί ο έρωτας είναι και πόλεμος ανάμεσα στα άλλα. Κι όπως στον πόλεμο, κάποιοι κερδίζουν και κάποιοι χάνουν. Ο Μαρξ και ο Ενγκελς είναι το «αλατοπίπερο» της Ιστορίας ή μάλλον καλύτερο το άλλοθί της.

Advertisements

28 comments

  1. «Nα αφαιρέσουν από το Ισλάμ τη σημαντική κληρονομιά, τη φιλοσοφία, την επιστήμη, την τέχνη, την αισθητική, τον μυστικισμό»
    Ας το σκεφτούν όσοι στήριξαν τον σαουδαραβικό ουαχαμπιτισμό, που είναι ακριβώς αυτό!

  2. Υπέροχο άρθρο!!!! το Αφγανιστάν είναι το μεγάλο αδιέξοδο και για τον Ομπάμα αλλά κυρίως για τον Μπράουν, οι Βρετανοί δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν πια…Στο πόλεμο όλοι χαμένοι είναι … Εκείνο που περισσότερο μετράει και στα δύο είναι η αυξομείωση της αδρεναλίνης 😉
    υ.γ το γράψιμο και η θεματολογία είναι φερστ κλας!

  3. @@@penelope dearest
    ναι, σε ευχαριστώ πολύ. Το θέμα είναι ότι προσπαθώ μεσα από ιστορικές διαδρομές να επισημάνω πρώτον ότι τιποτα δεν αλλαξε και ότι όπως δεν έχει γίνει κατι ολα αυτά τα χρόνια, δεν θα γίνει και τώρα. και ειναι κριμα για τους νεους που χάνονται ετσι σε τέτοιους αποικιοκρατικούς πολέμους… Το βιβλίο ειναι..τζαμι….

    Μελέτησες το υστερόγραφο ; Ολα τα λεφτά, λεμε..

  4. Τόσα χρόνια βρε Ρίτσα οχι μόνο δεν έχεις κουραστεί αλλά έχεις μια ανοδική σταθερή πορεία και έχεις δώσει τόσο πολλά όσον αφορά την ποιότητα και την διεθνή πληροφόρηση στον Ελληνα αναγνώστη. Είναι πραγματικά αξιοθαύμαστη η όλη παρουσία σου στο δημοσιογραφικό χώρο.
    p.s αυτά έπρεπε να τα γράψω γιατί εχω επισημάνει ότι τώρα τελευταία έχεις φορτσάρει ακόμα πιο πολύ όταν οι αλλοι πια έχουν κουραστεί και επαναλαμβάνουν τους εαυτούς τους
    p.s ναι το τελευταίο είναι ολα τα λεφτά γιαυτό είπα ότι με ‘το πόλεμο όλοι είναι χαμένοι…’

  5. @@@@@@Penelope
    ΚΑΛΗΜΕΡΑ φιλενάδα με τα ωραία σου. Εσείς εκεί να μου πεις πώς βλέπετε τη διεθνή πολιτική ; Με το ποτήρι μισοάδειο, μισογεμάτο; Είναι ένα ερωτηματικό αυτό, δεδομένου ότι είναι τόσο επίπονες και συγχρόνως τόσο γρήγορες οι αλλαγές που το ανθρώπινο σώμα, ο ανθρώπινος νους δύσκολα ακολουθούν και αντιλαμβάνονται.
    Η περίπτωση του Αφγανιστάν είναι κολλημένη στην Ιστορία γιατί είναι έτσι δομημένη. ΜΟΝΟ τα βουνό και τις φυσιογνωμίες των ανθρώπων να δεις, μπορείς να το αντιληφθείς.
    Ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια. Δεν θα είχα λόγο δημοσιογραφικής ύπαρξης αν δεν προσπαθούσα….γιατί αυτό κάνω, προσπαθώ.
    Τα μπλογκ δεν λειτουργούν πια, αν και υπάρχουν εξαιρέσεις.

    Ναι, το τελευταίο μέχρι κι εγώ το απόλαυσα. ΗΤΑΝ το κυνικό μου κομμάτι..
    σε φιλώ..

  6. Εδώ ο αραβικός κόσμος προσπαθεί να βρεί ένα τρόπο να συμπλεύσει αλλά υπάρχουν τόσες ιδιαιτερότητες σε κάθε χώρα του Αραβικού κόσμου που είναι προς το παρόν ανέφικτο να βρούν κάποια χρυσή τομή, όπως ήταν κάποτε η Ευρώπη. Ακόμα κάτι που είναι πολύ σημαντικό είναι η εκπαίδευση και η πληροφόρηση χωρίς στεγανα έχουν μακρύ δρόμο να κάνουν για να φτάσουν σε ένα επίπεδο ικανοποιητικό, ωστε να μπορεί κανείς να έχει μια άποψη και να κρίνει την σημερινή κατάσταση, όλα κρύβονται κάτω από το χαλί.Το Ιραν είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την γύρω περιοχή, μιας και οι ίδιοι οι Ιρανοί θεωρούν ότι είναι ξεχωριστοί και μη Αραβες(κάτι πολύ σημαντικό) και με μεγάλη κουλτούρα και πολιτισμό στο υπόβαθρο με σκληροπυρηνική θρησκεία και όπλα έχουν γίνει το κόκκινο πανί.
    Υ.Γ τα μπλογκ λειτουργούν μια χαρά, αυτοί που τα γράφουν ίσως κουράστηκαν και νέοι ορεξάτοι παίρνουν την σκυτάλη

  7. Πολύ ενδιαφέρον το «αφγανικό» και εύστοχη η αναφορά σε ένα βιβλίο των Μαρξ-Ένγκελς από τα λιγότερο γνωστά. Σχετικά με την πολιτική των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή είναι διαφωτιστικό και το τελευταίο άρθρο του Tariq Ali στο New Left Review.
    PRESIDENT OF CANT

  8. @tsoyknida
    Ξέρεις, ότι οι δευτερες σκέψεις στο μυαλό των σχεδιαστών της παγκόσμιας στρατηγικής δεν ιεραρχούνται έτσι. Αλλά με διαφορετικό γνώμονα.
    Καλημέρα. Συγγνώμη που δεν απάντησα εγκαιρως, μάλλον μπλέχτηκα.

  9. @@tsalapetinos
    Ναι, ναι, το είδα, ευχαριστώ για την υπενθύμιση.Και ευχαριστώ για την αναφορά στο μπλόγκ σου…Όλοι καλά είστε ; εννοώ όλα τα πουλιά της γειτονιάς σας ;

  10. @@Rodia
    Μπα , βρε Ροδιά μου, δε νομίζω, αν και η ζωή εκεί μοιάζει παραμυθένια από τη σκοτεινή της πλευρά κι όχι με τη ρομαντική της Δύσης..

  11. @@Penelope..
    Η περιοχή των Εμιράτων θέλει λίγο προσοχή, ακριβώς επειδή υφίσταται αυτή η αγωνία με το Ιράν. Ας ελπίσουμε ότι θα πρυτανεύσει η λογική και ότι η οικουμένη δεν χρειάζεται μια ακόμη πολεμική αναταραχή σαν αυτές των τελευταίων μετα-ψυχροπολεμικών εποχών.

  12. ritsmas :@@tsalapetinosΝαι, ναι, το είδα, ευχαριστώ για την υπενθύμιση.Και ευχαριστώ για την αναφορά στο μπλόγκ σου…Όλοι καλά είστε ; εννοώ όλα τα πουλιά της γειτονιάς σας ;

    Καλά είμαστε, όσο καλά δηλαδή γίνεται μεσούσης… κρίσης. Ο καθένας στη φωλιά του. Δικιά μου όλος ο… κόσμος 🙂

  13. … καλησπέρα σας …
    … ένα εξαιρετικό άρθρο και συνάμα επίκαιρο …
    … και ευχαριστώ για την ανοχή σας στην ανάρτηση που του έκανα …
    … έρρωσθε …

  14. @@stavrosx1

    καλησπέρα και από εμένα. Να τα αναρτάτε, να τα αναρτάτε. Ο,τι έχουμε, είναι για να το μοιραζόμαστε με τους φίλους, με τους γνωστούς, με τους αγνώστους…αρκεί να κυκλοφορεί η πληροφορία και η πληροφόρηση. Τιμή μου, άλλωστε!
    ερρωσθε, όπως σας αρέσει να λέτε.
    ριτς

  15. Ρίτσα unlimited!!

    Συμφωνώ απόλυτα με την Πηνελόπη και την ανοδική πορεία της μετοχής της Ρίτσας στο εγχώριο χρηματιστήριο πραγματικά ανθρώπινων αξιών, που μέσα απο τον πλούτο της σκέψης και της δημοσιογραφικής ματιάς μας δίνει αυτά τα μοναδικά κοντινά πλάνα του κόσμου που ζούμε.

    Είναι εκπληκτική η ιστορική αναφορά-σύνδεση αυτού του ‘μονίμως επίκαιρου’ Αφγανιστάν του τότε και του σήμερα προσφέροντας το σχεδόν αυτονόητο συμπέρασμα για το πως χειρίζονται οι ισχυροί τους ανίσχυρους αλλά και τι πατέντες εφευρίσκουν οι ανίσχυροι για να επιβιώνουν.

    Το εκπληκτικό με σένα Ρίτσα δεν είναι η ‘είδηση’ αλλά η μοναδική παλέτα χρωμάτων και αρωμάτων που χρησιμοποιείς για να περιγράψεις ένα θέμα, κάνοντας το κάθε άρθρο σου τόσο μοναδικό όπως ένα τραγούδι του Χατζηδάκη η ένας πίνακας του Μυταρά που παραπέμπουν απευθείας στον καλιτέχνη.

    Να προσθέσω στο πανέμορφο άρθρο σου μία ανάλογη ανταπόκριση το 1951 του Μαρξ απο το Πεκίνο που περιγράφει ξεκάθαρα την παρουσία των ΗΠΑ εκεί αλλά και τις μελλοντικές τους βλέψεις..

  16. Καλημέρα κα. Μασούρα.

    Παρακολουθώ τά άρθρα σας στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ όμως αυτό εδώ μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση.

    Τόσο συνοπτικό και ουσιαστικό άρθρο για το Αφγανιστάν δεν έχω ξαναδιαβάσει.
    Συγχαρητήρια λοιπόν και συνεχίστε να μας ενημερώνετε με τόσο ωραίο τρόπο.

    Το άρθρο σας το έβαλα και στο blog μου γιατί αξίζει να διαβαστεί και έξω από τα όρια της ¨ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ»

    Σας ευχαριστώ

    Κ. Γραικιώτης

  17. Georgos Karahalios
    Ευχαριστώ πολύ.Μην υπερβάλλετε μονο, σας παρακαλώ. Βρηκα έναν τεκμηριωμένο τρόπο για να πω ότι τίποτα δεν αλλαξε ολα αυτά τα χρόνια εκτός από τα προσωπα, όχι τις χώρες, τα πρόσωπα.Και επειδή Μαρξ και Ενγκελς παραμένουν λέξεις μαγικές, αρα και ισχυρές, κατεφυγα στους δυο αυτούς κολοσσούς για να κάνω το κείμενοο βατό και ευπεπτο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s