Οι «κοτσιδάκηδες» του Ισραήλ και επί γης …ειρήνη!

Υπερορθόδοξοι Εβραίοι ( εμείς τους λεμε ...κοτσιδάκηδες)

Ζουν σ’ έναν παράλληλο κόσμο, χωρίς τηλέφωνο, χωρίς τηλεόραση, χωρίς Ιντερνέτ. Οι «χρήσιμες» πληροφορίες αναρτώνται στους τοίχους. Σε περιόδους μεγάλων κρίσεων, η τάξη των υπερορθόδοξων Εβραίων του Ισραήλ μεγαλώνει.

Γιώργος Αυγερόπουλος

Στην Ελλάδα ασχολούμαστε πολύ με το Ισραήλ. Οχι μόνο γιατί η υπερβολή είναι χαρακτηριστικό της φυλής μας, αλλά γιατί, αιώνες τώρα, οι σχέσεις Ελλήνων – Εβραίων –   σχέσεις αγάπης – μίσους  –  συνδέονται συχνά με τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό και το σφιχταγκάλιασμά του με τους Εβραίους, όπως και με τη ροπή  μας να σπεύδουμε στο πλευρό των αδικημένων της γης, χωρίς αυτό βεβαίως να αποδίδεται στην πράξη, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων. Πρόσφατα στο φεστιβάλ ντοκιμαντέρ στη Θεσσαλονίκη βραβεύτηκε η δουλειά του Γιώργου Αυγερόπουλου και του σκηνοθέτη Γιάννη Καρυπίδη, «Γάζα ερχόμαστε», που αφορά το ριψοκίνδυνο ταξίδι 44 ακτιβιστών, μεταξύ των οποίων και Ελληνες, το 2008, όταν μια χούφτα θαρραλέων ανθρώπων έσπασαν ύστερα από 41 χρόνια τον ναυτικό αποκλεισμό του Ισραήλ.

Το Ισραήλ ιδρύθηκε όταν οι Βρετανοί εκχώρησαν αποικιοκρατικά τους δικαιώματα σε μια ομάδα ανθρώπων που συνέχισαν την αποικιοκρατική τακτική με τη δικαιολογία ότι τα παλαιστινιακά εδάφη τούς ανήκαν, καθώς τις εποχές της Βίβλου οι πρόγονοί τους είχαν ζήσει εκεί. Οι ζηλωτές έπαιξαν ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση της ψυχοσύνθεσης των σημερινών Ισραηλινών, αλλά ποιος είπε ότι τα άλγη, οι ενοχές και οι κατασκευές δογμάτων δικαιολογούν το επί δεκαετίες σακάτεμα των Παλαιστινίων και την αναιδή επέκταση των εβραϊκών οικισμών στα Κατεχόμενα;

Αμος Οζ

Ο Αμος Οζ,,  διάσημος Ισραηλινός συγγραφέας, διαφωνεί με την άποψη πολλών αραβικών κρατών που διατείνονται ότι το Ισραήλ δεν είναι κράτος, αλλά μόρφωμα. Αλλά δεν σημαίνει ότι δίνει άφεση αμαρτιών στους φανατικούς Ισραηλινούς. Ο Αμος Οζ προτάσσει και αναδεικνύει τα καλά, όπως λέει: τον ρόλο των πρώτων ουτοπικών σοσιαλιστών εποίκων, όπως διαμορφώθηκε μέσα στα κιμπούτζ κι έχει πειστεί ότι ο ομφαλός θα πρέπει να αναζητηθεί πρωτίστως στην κοινότητα των πολιτών, πολύ πριν αυτή μετεξελιχθεί σε πολιτική κοινωνία. Στα πέτρινα χρόνια, ο Οζ υπήρξε αυστηρός επικριτής της πολιτικής της βίας και μέσα από το κίνημα ειρήνης που ίδρυσε, αντιπαρατάχθηκε στην ωμή αλήθεια του σιωνισμού. Βεβαίως, όταν τον ρωτούν για την ύπαρξη του ισραηλινού κράτους, απαντά ότι ένα ισχυρό Ισραήλ είναι προϋπόθεση της ειρήνης. Είναι η δική του εκδοχή για τον σιωνισμό, την έκφραση, όπως λέει, του ουτοπικού σοσιαλισμού των Εβραίων της διασποράς. Ο Οζ διαβάζει καθημερινά τη βίβλο στο σπίτι του στο Αράντ, στα όρια της ερήμου Νεγκέβ. Η βίβλος είναι ένα ανυπέρβλητο απόθεμα από ιστορίες, εξομολογείται συχνά. Όταν δεν γράφει, όταν δεν ξεθάβει τις πνευματικές ρίζες της πατρίδας του, όταν δεν παίζει τον ρόλο του αρχηγού της προοδευτικής διανόησης του Ισραήλ στέλνει επικριτικά γράμματα στην ισραηλινή ηγεσία. Και παρότι είναι γνωστό ότι συμμετείχε στον πόλεμο των Έξι Ημερών του 1967, καταδίκασε την εισβολή της χώρας του στον Λίβανο, το 1982, και μαζί της την ισραηλινή ντροπή στους προσφυγικούς καταυλισμούς Σάμπρα και Σατίλα.

Αυτή τη φορά, το βλέμμα επικεντρώνεται στον Μπ. Νετανιάχου και τους εταίρους του. Η κυβερνητική δυστοκία είναι εμφανής. Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι πηγαινοέρχονται στη Μέση Ανατολή. Το πείσμα δεν αφήνει περιθώρια συζήτησης. Ο συμβιβασμός μοιάζει με σλάλομ σε ερημικό τοπίο. Υπερισχύει ο θυμός και η οργή των Παλαιστινίων. Ο Ομπάμα ψάχνει για λύσεις. Η Χίλαρι επίσης. Εχουν δεσμευτεί στην ίδρυση παλαιστινιακού κράτους. Γνωρίζουν ότι η Χαμάς, η Δυτική Οχθη, το Ισραήλ, η Συρία και το Ιράν παραμένουν η πυριτιδαποθήκη της Μέσης Ανατολής. Η τραυματική εμπειρία ζωής των Εβραίων μέσω του Ολοκαυτώματος γίνεται πλεονεκτικό χαρτί για τα εβραϊκά λόμπι στις ΗΠΑ, μαζί και οι εκβιασμοί. «Μπρα ντε φερ» βαριάς… κοπής!

Η συλλογική λήθη, όμως, δεν επιτυγχάνεται μέσω της διασποράς του φόβου και του εκβιασμού. Θέλει άλλα, πολύ πιο σύγχρονα πολιτικά εργαλεία. Στον απόηχο του ζοφερού αυτού κλίματος, ο προοδευτικός κόσμος του Ισραήλ προσπαθεί να ερμηνεύσει την καθημερινή προσχώρηση Εβραίων στην κοινότητα των υπερορθόδοξων. Η κοινότητα των 550.000 ατόμων ζει σ’ έναν παράλληλο κόσμο και ορίζει το μέλλον της με βάση την απολυτότητα της θρησκείας. Οι «ενταγμένοι» δεν βλέπουν τηλεόραση, δεν ακούνε σύγχρονη μουσική, δεν έχουν τηλέφωνο, ούτε Ιντερνέτ. Οι «σημαντικές» ειδήσεις διαδίδονται με σημειώσεις στους τοίχους! Τα παιδιά πηγαίνουν σχολείο, αλλά διδάσκονται μόνο θρησκευτικά. Πολλά από αυτά δεν γνωρίζουν την ύπαρξη της Νέας Υόρκης. Είναι οι πυρήνες του θρησκευτικού απομονωτισμού που τρομάζουν την ισραηλινή διανόηση που δεν επιθυμεί κι άλλη «γκετοποίηση» της χώρας.

Κυριακή των Βαϊων

Θα υπάρξει πρόοδος;

Κυριακή των Βαΐων σήμερα, με τον Χριστό καθήμενο επί πώλου όνου να διασχίζει το τελευταίο κομμάτι του δρόμου πριν από τη Σταύρωση. Μυσταγωγία, πάθος, προδοσία, πόνος, ελπίδα, Ανάσταση. Η Ιερουσαλήμ καθαγιάζεται για μια ακόμη φορά.

Advertisements

Το Ιράκ, η θεά Αστάρτη και η επιστροφή στην ομαλότητα

Προσωπα

Της Pιτσας Mασουρα

Η θεά Αστάρτη μπορεί, επιτέλους, να ησυχάσει. Η Μεσοποταμία επιστρέφει μέρα τη μέρα στην ομαλότητα. Μετά τον νοσηρό και απροσδόκητο πόλεμο, το Ιράκ οικειοποιείται ξανά την έλξη του κόσμου και παρότι γνωρίζει την υπερβολή των επιθυμιών του, αντέχει τις εκκωφαντικές εκρήξεις και συγχρόνως προσέρχεται στις κάλπες, με στόχο τι; Την ευζωία. Σπαργανική δημοκρατία, θα το λέγαμε. Η χώρα βάλλεται από χιμαιροκυνηγούς εκπροσώπους γεωπολιτικών συμφερόντων, από θησαυροθήρες που ταυτίζονται με πολυεθνικές πετρελαίων, από τυχοδιώκτες που απολαμβάνουν το χρώμα του αίματος, αλλά η ζωή πρέπει να αποκτήσει σχήμα καθημερινότητας, ακόμη κι αν κινδυνεύσει να χαθεί το παράτολμο του νου.

Ο Γιασίν Χουσίν γεννήθηκε στη Βαγδάτη το 1954. Είναι συγγραφέας και για πρώτη φορά ύστερα από επτά χρόνια επιστρέφει φέτος στη γενέτειρά του για να καταγράψει τα βήματα θάρρους ενός λαού που έπεσε θύμα του προληπτικού πλήγματος του Τζορτζ Μπους. (Δόγμα που πρωτοδιατυπώθηκε από τον Τζορτζ Ουάσιγκτον.) Ο Χουσίν φωτογραφίζει την πόλη του, μπαίνει στους καφενέδες, μιλάει με καλοντυμένα αγόρια, φωτογραφίζει μικρές Ιρακινές που πηγαίνουν σχολείο χωρίς τη μανδήλα! Οπως αφηγείται στο Νουβέλ Ομπσερβατέρ, η πρώτη του κίνηση, φτάνοντας, είναι να εισέλθει στο… ισλαμικό εμιράτο, τη γενέτειρά του Σαγιντίγια, στη νότια Βαγδάτη. Παλιότερα η συνοικία αποτελούσε κλασικό δείγμα της ιρακινής πολυεθνικότητας – σουνίτες, σιίτες, χριστιανοί. Σήμερα είναι καντόνι των σουνιτών. Κι ύστερα δίνει τον λόγο στο μεγάλο του αδελφό. Κι εκείνος: «Από τη στιγμή που η Αλ Κάιντα έθεσε υπό τον έλεγχό της τη γειτονιά μας, κλείστηκα για ένα χρόνο στο σπίτι. Οι τρεις κόρες μου και η γυναίκα μου φόρεσαν τη χιτζάμπ. Εκρυψα όλα μου τα βιβλία και διάβαζα μόνο θρησκευτικά. Οταν οι άνδρες της Αλ Κάιντα ήρθαν να με ανακρίνουν, προσποιήθηκα ότι ανήκω σε σουνιτική φυλή, την ιστορία της οποίας, ευτυχώς, γνώριζα καλά. Μιλούσα σπάνια με τους γείτονες και η αγωνία για το αύριο γινόταν φίδι τις νύχτες που μ’ έπνιγε. Ο αμερικανικός στρατός μάς απελευθέρωσε το 2007». Κάποια στιγμή ο αδελφός βγαίνει νοερά από το σπίτι και μιλάει για την εν ψυχρώ δολοφονία του φύλακα στο σχολείο της γειτονιάς. Κάποιος τον κάρφωσε γιατί μιλούσε με Αμερικανό στρατιώτη. Η ανιψιά του Σόρα, νεαρή γιατρίνα, πέφτει πάνω σε περίπολο της Αλ Κάιντα και περνάει ώρες σκληρές, καθώς δεν φοράει τη χιτζάμπ…

Το πατρικό του Χουσίν γίνεται ξανά τόπος συνάντησης. Ο ίδιος υποδέχεται φίλους μ’ εκείνο το χαμόγελο που σου αφαιρεί από την εικόνα τη στέρφα και άνυδρη ερημιά. Κι απολαμβάνει την άναρχη δημοκρατία της ομήγυρης και του Ιράκ. Απολαμβάνει τα τερτίπια του φόβου, καθώς αυτός σιγά σιγά απομακρύνεται από το πρόσωπο, το πρώτο δείγμα ελπίδας που εκδηλώνεται με μια κουβέντα, ένα άγγιγμα χεριού. Κι ύστερα ακολουθεί η βόλτα στους πλημμυρισμένους με κόσμο δρόμους της πόλης, στους καφενέδες και στα παλιά κτίρια, όπου σήμερα εργάτριες ράβουν τις στολές του στρατού και της αστυνομίας. Ο κινηματογράφος. Ναι, ναι, έχει ουρά απέξω. Ανδρες και γυναίκες. Και το στέκι των διανοουμένων της προπολεμικής εποχής; Δεν υπάρχει. Κάποια βόμβα ισοπέδωσε τον καφενέ. Ο ιδιοκτήτης και οι γιοι του σκοτώθηκαν. Στη θέση του, η κυβέρνηση έκτισε νέο και κρέμασε στους τοίχους φωτογραφίες από τους νεκρούς πια ιδιοκτήτες. Μόνον αυτό. Και οι διανοούμενοι; ρωτάει ο Χουσίν, ο ρόλος της λογοτεχνίας; Ανθρωποι και ρόλοι εξανεμίστηκαν, απαντάει ο ποιητής Αχμέντ Αμπντούλ Χουσεΐν. Η προσπάθεια να αποφύγουμε τον θάνατο έγινε εμμονή και σκότωσε τη δημιουργικότητά μας. Και η θρησκεία; ξαναρωτάει ο Χουσίν. Η απάντηση αυτή τη φορά έρχεται από τον σκιτσογράφο Γιασέρ: «Η θρησκεία δεν έχει μέλλον στο Ιράκ. Οι άνθρωποι καταλαβαίνουν πολλά και οι εμπειρίες των πέντε τελευταίων χρόνων τούς έμαθαν περισσότερα».

Το 2003 Αμερικανοί στρατιώτες με τη βοήθεια του τροχαλία και της τηλεοπτικής κάμερας γκρέμισαν το άγαλμα του Σαντάμ Χουσεΐν. Το πλάνο πέρασε στην Ιστορία. Τότε οι στρατιώτες πίστευαν ότι υπηρετούν το αμερικανικό σύνταγμα. Σήμερα, τις νύχτες που παραμένουν ξάγρυπνοι, μπορεί να ντρέπονται για τον πόνο που προκάλεσαν σ’ έναν λαό, ο οποίος είχε υποκύψει σ’ έναν δικτάτορα. Ποτέ δεν θα συζητήσουμε ανοιχτά αν η Δύση έχει κατακτήσει το δικαίωμα της ανατροπής δικτατορικών καθεστώτων, στο όνομα όχι τόσο της δημοκρατίας, όσο της εφαρμογής πετυχημένων γεωπολιτικών συνταγών. Η Βαγδάτη όμως βγαίνει στο φως. Κι αυτό ας το σεβαστούμε.

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή 21-1-2010

ριτς

Η Δύση, ο αντιπόλεμος, ο Μοντεσκιέ και οι πανστρατιές των ηλιθίων

Σταυροφόροι ιππότες, σαμουράι, γενίτσαροι, ουσάροι, στρατηγοί και πεζοναύτες παρελαύνουν αδιάκοπα στις σελίδες της παγκόσμιας Ιστορίας. Δίπλα τους, η λογοτεχνία, η ζωγραφική, η γλυπτική και η κινηματογραφική ταινία περιγράφουν φρικαλεότητες, ηρωισμούς ή ηθικά διλήμματα του πολέμου, πραγματικά και μη. Αλλά, ενώ οι πόλεμοι διαμορφώνουν έμμεσα ή άμεσα την ύπαρξή μας, υπάρχει μια αντίθετη πραγματικότητα που παραγνωρίζουμε: οι ζωές όλων μας διαμορφώθηκαν μεταξύ άλλων και από πολέμους που δεν διεξήχθησαν ποτέ, που αποτράπηκαν επειδή κερδήθηκαν «αντιπόλεμοι». Από την εποχή του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη ή τα χρόνια της κυριαρχίας των Σπαρτιατών, η πολιτική της άμεσης και βίαιης ανταπόδοσης οποιουδήποτε πλήγματος ήταν απολύτως αποδεκτή και επιβεβλημένη. Το ίδιο συνέβη και στο Βυζάντιο ή στον Μεσαίωνα που στη συνέχεια έγινε η μαγιά για τη διατύπωση του δόγματος του Κλαούζεβιτς ότι «ο πόλεμος είναι η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα».

Ο Αλβιν Τόφλερ, όμως , στο γνωστό βιβλίο του «Πόλεμος και Αντιπόλεμος» (εκδόσεις Κάκτος)  παρουσιάζει μια μάλλον διαφορετική άποψη. Ο πόλεμος και ο αντιπόλεμος , λέει, δεν είναι κατ’ ανάγκην αντίθετες διαδικασίες. Οι αντιπόλεμοι δεν διεξάγονται με ομιλίες, προσευχές, δηλώσεις, διαδηλώσεις και πορείες, ή πικετοφορίες υπέρ της ειρήνης, αλλά με πολιτικές ενέργειες, οι οποίες δημιουργούν συνθήκες περιοριστικές ή εκμηδενιστικές του πολέμου. Προς το παρόν και καιρού επιτρέποντος, οι δυτικές κοινωνίες ισορροπούν ανάμεσα στις δύο θεωρίες του Τόφλερ. Αν μάλιστα κάποιος ακουμπήσει με την άκρη του δακτύλου του τις ευαίσθητες περιοχές του σώματός τους θα αισθανθεί ότι με το πέρασμα του χρόνου οι ίδιες αυτές κοινωνίες μοιάζουν πια με μικροσκοπικούς πωγωνομύρμηγκες. Αυτούς που ναι μεν ζουν σε συνθήκες διαρκούς πολεμικής αντιπαλότητας, αλλά σε περιόδους που χτίζουν τους υπόγειους διαδρόμους τους γίνονται οπαδοί της ειρηνικής συνύπαρξης.

Το ερώτημα είναι σε ποιά φάση βρίσκεται σήμερα ο δυτικός κόσμος και κατ’επέκτασιν  η Ελλάδα. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του δικού μας αντιπολέμου ; Οικοδομούμε υπόγειους διαδρόμους, άρα επωμιζόμαστε ρόλους συναινετικούς και ειρηνικούς ; Μήπως μας θέλγει το επίσης κλασσικό δόγμα «είμαστε ετοιμοπόλεμοι γιατί αγαπάμε και σεβόμαστε την ειρήνη;» Η μήπως μετά δυσκολίας κρατάμε κλειστό το καπάκι της κατσαρόλας για να μην λιποθυμήσουμε από τη δυσοσμία που θα προέλθει να τύχει και το ανοίξουμε ; Γιατί λέτε; Γιατί μέσα στην κατσαρόλα πετάξαμε τα ερπετά! Και ξέρετε, τα ερπετά δεν εξαφανίζονται ούτε για του βρασμού.

Οποιαδήποτε απάντηση κι αν αποτολμήσουμε, θα κάνει βόλτες γύρω από τη συνήθη φαντασία του καθημερινού ανθρώπου. Γιατί οι αποφάσεις για το μέλλον του καθημερινού ανθρώπου λαμβάνονται σε επίπεδα όχι απλώς υψηλά, αλλά και άγνωστα για τους πολλούς, ενώ τελικά οι πολλοί είναι αυτοί που τις εκτελούν. Ναι, αυτοί που τη δεδομένη στιγμή γίνονται συμβιβαστικοί, επιβιωτικοί και με το γνωστό στρουθοκαμηλισμό τους διαγράφουν με ευκολία τις λέξεις «αντιπαλεύω», «αντιμάχομαι» .Στο προλογικό σημείωμά του στο βιβλίο «Η Ευημερία του Κακού», ο Ντανιέλ Κοέν, πρόεδρος του επιστημονικού συμβουλίου του γαλλικού ιδρύματος «Ζαν Ζορές» λέει ότι η Ευρώπη, παρά τη μεγάλη οικονομική κρίση θεωρείται ήπειρος της ειρήνης και της ευημερίας, προφανώς γιατί έχει ξεχάσει το πρόσφατο παρελθόν της. Για την Ευρώπη, το σύντομο χρονικό διάστημα στη διάρκεια του οποίου υπήρξε το επίκεντρο της ιστορίας της ανθρωπότητας τελείωσε  με τη βαρβαρότητα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Μερικές φορές ανακουφίζεται κανείς με τη σκέψη ότι η ευημερία θα είναι παράγοντας ειρήνης, ότι οι εμπορικές συναλλαγές θα φέρουν ειρήνευση στις διεθνείς σχέσεις. Ωστόσο ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος ξέσπασε μέσα σ’ ένα κλίμα κοινής ευημερίας. Τίποτα, επομένως, δεν μας επιτρέπει να είμαστε σίγουροι. Ούτε ο πλούτος, ούτε η εκπαίδευση κάνουν τον άνθρωπο καλύτερο.

Μοντεσκιέ

Η Δύση επιμένει να βλέπει τον εαυτό της στα όρια του Μοντεσκιέ.  Γι αυτόν, η εκπαίδευση και το εμπόριο εξημερώνουν τα ήθη και τις καρδιές. Άραγε, μετά από δύο αυτοκτονικούς πολέμους η Ευρώπη έχει πάρει το μάθημά της ; Με φοβίζει ο εκκωφαντικός θόρυβος των τελευταίων μηνών με επίκεντρο την Ελλάδα και το ευρώ και δεν ξέρω αν οι κυβερνώντες έχουν αντιληφθεί τη σημασία του τοφλερικού αντιπολέμου, αυτή τη σύζευξη καθαρού λόγου και πειραματισμού. Θα τολμήσω από διαίσθηση και μόνο να πω ότι  κάποιοι ήδη έχουν αντιληφθεί τη ροή των σύγχρονων πραγμάτων , παρ ότι απέναντί τους έχουν στηθεί πανστρατιές  ηλιθίων. Κι αν τούτη την ύστατη ώρα θέλω κάτι να ευχηθώ, είναι να ψηλαφίσω τα αντιπολεμικά μηνύματα, γιατί έμαθα από παιδί να λατρεύω την ειρήνη, να εξιδανικεύω την πρόοδο και αναγάγω σε υπέρτατο αγαθό την εκπαίδευση.

———————————————–

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 14-3- 2010

ριτς

Η Ημέρα της Γυναίκας, ο Σοπενχάουερ και οι Ανοιχτοί Ορίζοντες.

Το κείμενο που ακολουθεί, είναι η ομιλία μου για την εκδήλωση: «Γυναίκα και εργασία: Προοπτικές εξέλιξης- Ανεργία», που έκαναν οι Ανοιχτοί Ορίζοντες για την ημέρα της Γυναίκας και που μου έκαναν την τιμή να με βραβεύσουν

Καλησπέρα σας
Είμαι κι εγώ μια γυναίκα σαν όλες εσάς. Σε πολύ νεαρή ηλικία, σχεδόν κοριτσόπουλο έχασα τον άνδρα μου. Σκοτώθηκε σε τροχαίο έξω από τη Στυλίδα. Κι έμεινα πίσω θυμωμένη, ερωτευμένη, φορτισμένη, απογοητευμένη, με δύο μωρά στην αγκαλιά και μύρια όσα προβλήματα γύρω μου. Μια μητέρα με αλτζχάιμερ που την φρόντισα επί δέκα χρόνια ανελλιπώς και μια γιαγιά που σήμερα στα 109 της εξακολουθώ να την φροντίζω, χωρίς να την έχω στείλει σε θλιβερά γηροκομεία. Δύσκολα χρόνια με γεύσεις πικρές στο στόμα, δίχως ίχνος χαράς. Έπρεπε να βγω στη δημοσιά, όπως έλεγε ο πατέρας μου, να αποδείξω ότι δεν είμαι ελέφαντας , ότι δεν είμαι σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά μια γυναίκα με σάρκα και οστά , μια συνηθισμένη γυναίκα που όφειλε να προστατεύσει παιδιά και γονιούς. Και φυσικά, ούτε λόγος να πέσω στο γκρεμό. Έμοιαζα με μουλάρι που όφειλα να ακροπατώ στο χείλος του γκρεμού και ν’αλαφιάζω. Ήταν πολλές οι υπόγειες διαδρομές, υπήρχαν δάκρυα τις νύχτες στο μαξιλάρι, υπήρχαν όμως και χαμόγελα το πρωί στα δυό αγόρια. Ζωή και ελπίδα μαζί, ένα κουβάρι που ακόμη και σήμερα δύσκολα το ξεμπερδεύει κάποιος,

Προχώρησα όμως, όπως προχωρήσατε και όλοι εσείς κι έγινα κοινωνική, δούλεψα και δουλεύω σκληρά, εξυψώσεις, ταπεινώσεις, χαστούκια, μπράβο…. Μια φορά, όταν διευθυντής της « Κ» ήταν ο Α.Καρκαγιάννης, κάτι είχα γράψει, μάλλον χάλι θάταν, οπότε μπήκε στην αίθουσα σύνταξης και μου είπε παρουσία των συναδέλφων μου ότι δεν έχω τομή στον εγκέφαλό μου! Εκτοτε χρειάστηκε να αποκτήσω τομή και νάμαι σήμερα μπροστά σας. Όχι για να σας πω στοιχεία από έρευνες , όχι να αναφερθώ πανεπιστημιακά βιβλία, αλλά να σας μιλήσω απ’την καρδιά μου. Δεν μου πέρασε από το μυαλό να σας αναπτύξω πολεμικές στρατηγικές που θα εκτινάξουν τη γυναίκα στην κορυφή της πυραμίδας. Να κάνει τι εκεί πάνω μονάχη ;Προτιμώ να πω να κάτι κοινότοπο, αλλά αληθινό: ΟΤΙ Η ΖΩΗ ΕΚΠΟΡΕΥΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΓΥΝΑΙΚΑ. Γι αυτό, οι ευθύνες και οι υποχρεώσεις μας είναι περισσότερες από τα δικαιώματα για τα οποία δώσαμε και δίνουμε σημαντικούς αγώνες.
Ξέρετε, έχει περάσει πολύς ανθρώπινος χρόνος από την εποχή που η Ρόζα Παρκς, η μαύρη ράφτρα από το Μοντγκόμερι της Αλαμπάμα αρνήθηκε να σηκωθεί από τη θέση της στο λεωφορείο και να την παραχωρήσει σ ‘ ένα λευκό, ως όφειλε. Κι έχει περάσει πολύς χρόνος από τότε που εμείς τα θηλυκά βγήκαμε από την σπηλιά και πήραμε στο κατόπι τον άνδρα, πιστεύοντας ότι μπορούμε αν όχι να τον αντικαταστήσουμε στο κοινωνικό του ρόλο, τουλάχιστον να τον ανταγωνιστούμε. Και φυσικά πέρασε καιρός από την παιγνίδι με την τυφλόμυγα. Ωραία ήταν όταν μας έκλειναν τα μάτια κι εμείς λέγαμε ψέματα ότι όλα τα βλέπουμε – τίποτα δεν βλέπαμε, απλώς είχαμε εξασκήσει τη φαντασία μας. Το ίδιο συνέβη και με τους παραμορφωτικούς καθρέφτες. Άλλες εμείς από εδώ, άλλες οι γυναίκες που βλέπαμε στον καθρέφτη, πότε παραμορφωμένες, λίγο επηρμένες, λίγο πόρνες, λίγο επιστημόνισες, λίγο λαϊκές, λίγο κυριλέ…
Πάνε αυτά, ξεχάστε τα. Πάμε παρακάτω. Οι παιδικές ασθένειες μας τέλειωσαν. Σε ποιόν αρέσει η ακινησία; Είστε καλά με το νοιώθετε βολεμένες ; Το σπιτάκι σας, τον αντρούλη σας, το παιδάκια σας, τα βράδια του Σαββάτου στο Μέγαρο ή στην ταβερνούλα της γειτονιάς… Ωραία όλα αυτά και σεβαστά και ιερά. Αλλά αυτά ανήκουν στο χώρο δίπλα στο εικονοστάσι, ποια στιγμή λέτε ; Τη στιγμή που μια ατίθαση έφηβη που λέγεται ζωή κάνει πάρτι ξυπόλητη στα πλακάκια της κουζίνας και μάλιστα εν τη απουσία σας. Σας αρέσει αυτό ; Σας αρέσει η φωτογραφία σας στο κάδρο, με ένα προσποιητό μειδίαμα στα χείλη ; Ημι-ικανοποίηση ; Ημι-χαρά; Ημι-απαγοήτευση ;
Έχω μια πρόταση να σας κάνω. Ελάτε να βγούμε από το κάδρο και ν’ ακουμπήσουμε τις πλάτες μας δίπλα στο λευκό τοίχο, δηλαδή να μην απομακρυνθούμε πολύ, όχι γιατί φοβόμαστε, αλλά για να μην χαθεί η σταθερά της σιγουριάς μας. Η πρόταση μου δεν αναφέρεται τόσο πολύ στις νέες γυναίκες που έχουν αρπάξει τη ζωή απ τα μαλλιά και το παλεύουν. Να σας προτείνω να στηθείτε μια μέρα έξω από την καγκελόπορτα ενός λυκείου σε ώρα διαλείμματος. Δείτε τα κορίτσια μας πόσο όμορφα και πόσα δυναμικά είναι.
Αυτό επομένως που θα πω αφορά τις λίγο μεγαλύτερες, πούχουν μεγαλώσει τα παιδιά τους, που η σχέση τους μέσα στο σπίτι με το σύζυγο είναι επιεικώς μέτρια και που στο κομμωτήριο ξεφυλλίζουν με ανάμεικτα συναισθήματα τα μοδάτα περιοδικά, με τα λίφτινγκ, τις μεθόδους λιποαναρρόφησης χωρίς νυστέρι , με νυστέρι και τα μεσημέρια παρακολουθούν τα τηλεοπτικά σκουπίδια, καταγράφοντας τις δηλώσεις της κάθε Τζούλιας, της κάθε Τζούλιας…
Ακούστε με και κρατείστε το. Η πιο ωραία γυναίκα σήμερα είναι η γυναίκα στα 50 της που πιάνει τον εαυτό της να σκέφτεται ότι θα μπορούσε να παρακολουθήσει μαθήματα στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο (έχουμε τρία στην Αθήνα) που θα μπορούσε να μάθει μια κάποια τέχνη, να ενταχθεί σ ένα πολιτιστικό σύλλογο ή πολιτικό σχήμα. Να βγει, σας λέω, να εκτεθεί, να δοκιμαστεί διαφορετικά μακριά από την επιρροή του συζύγου – γιατί υπάρχουν και σύζυγοι που θέλουν τη γυναίκα υποτακτικό πλάσμα στο σπίτι, ναι, ναι, υπάρχουν. Να βρει το θάρρος ν’ανοίξει κουβέντα με την περιπτερού – που είναι σαν ναχει βγάλει τρία πανεπιστήμια και να μιλάει τρεις ξένες γλώσσες. Κι ύστερα να πάει πιο κάτω στη φουρνάρισσα κι ανάμεσα στο ψωμί, στο γάλα, στον κόσμο στην ουρά να πει δύο κουβέντες παραπάνω μαζί της για την οικονομική κρίση. Να αφουγκραστεί δηλαδή τη ζωή, έξω από το σπίτι, μακριά από την τηλεόραση, όχι όμως υπό τη μορφή της προστατευόμενης κυρίας, αλλά της γυναίκας που ποθεί να μετεξελιχθεί σε ενεργό πολίτη. Το αντίθετο του ΑΝΕΡΓΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΕΙΝΑΙ Ο ΕΝΕΡΓΟΣ ΠΟΛΙΤΗΣ.
Υπάρχουν τρόποι αν πραγματικά το θέλουμε. Όπως υπάρχουν τρόποι να πείσουμε την κακοποιημένη γυναίκα να μοιραστεί το πρόβλημα της, δίχως ντροπή. Να ξανοιχτεί στα αρμόδια κέντρα. Θα την ακούσουν, μπορεί και να την αγκαλιάσουν. Δεν ξέρετε. Σίγουρα όμως θα απελευθερωθεί η ίδια και θα αναλάβει από κει και πέρα τις ευθύνες της, γιατί οι ευθύνες δεν ποτέ του ενός, είναι και του άλλου.
Εκείνο που προέχει να βρούμε, είναι τρόπους επικοινωνίας. Να δικτυωθούμε , ανάλογα με τις δυνατότητες της γυναίκας και τις εμπειρίες της κάθε μιας μας, με στόχο τη διάχυση των ιδεών, με στόχο την εμπέδωση του νέου ήθους, το οποίο η γυναίκα οφείλει να ξετυλίξει μπροστά μας. Ναι, αυτή ο Βαστάζος της Γης.
Να σας πω ένα παράδειγμα : είστε στην παραλία, ένα ζευγάρι με τις πετσετούλες σας, τις κουβεντούλες σας…. νομίζετε ότι είστε μόνοι και είστε έτοιμοι για τα παραπέρα. Αίφνης εμφανίζεται μια ομάδα από άλλους κολυμβητές, όχι απαραιτήτως ζευγάρια και σας ζητούν φωτιά για το τσιγάρο. Η γυναίκα μουτρώνει, ο άνδρας δίνει φωτιά και θέλει να πιάσει κουβέντα. Η γυναίκα τον αποτρέπει. Κι εκείνος με ευγένεια της εξηγεί ότι έχουν όλο το χρόνο να τα πούνε αργότερα, ας μην χάσουν την ευκαιρία που τους δίνει ένας αναπτήρας για να ακούσουν τις κουβέντες των άλλων. Αν και εφόσον αξίζουν βεβαίως…. Έτσι είναι και στη ζωή, στην καθημερινότητά μας. Απλά πράγματα που εμείς τα κάνουμε σύνθετα, γιατί τρελαινόμαστε για τις αποκλειστικότητες…
Η ενεργοποίηση, λοιπόν, της γυναίκας ( το ζητούμενο) η οποία μέρα τη μέρα προχωράει, πρέπει να γίνεται με ομαλό τρόπο, όπως σας είπα προηγουμένως: με τη μετακίνηση μας λίγο πιο πέρα από το κάδρο. Να πείσουμε τους άνδρες μας ότι αξίζουμε κάτι καλύτερο, ότι έχουμε κάθε λόγο να συμμετάσχουμε στα κοινά, να καταθέσουμε το λιθαράκι της γνώσης και κυρίως το ένστικτο της γυναίκας- μάνας που νομίζω ότι όμοιο του δεν υπάρχει πουθενά.
Παλιότερα διάβαζα συχνά Σοπενχάουερ. Με εντυπωσίαζε ο μισογυνισμός του. Τότε , μου ήταν αδύνατον να εξηγήσω γιατί ένας σπουδαίος στοχαστής έβαλλε κατά της γυναίκας με τόσο αιχμηρό τρόπο. Έλεγε ο Σοπενχάουερ : «Πρέπει να σκοτίστηκε από τον έρωτα ο νους των ανδρών για να ονομάσουν ωραίο αυτό το μικρόσωμο φύλο, με τους στενούς ώμους, τους φαρδιούς γοφούς και τις κοντές γάμπες. Όλη η ομορφιά του έγκειται στο ερωτικό ένστικτο. Αντί να το ονομάζουν ωραίο, θα ήταν πιο σωστό να το αποκαλούν αντιαισθητικό. Οι γυναίκες δεν διαθέτουν συναίσθημα, δεν ξέρουν ούτε από μουσική, ούτε από ποίηση. Σ’ αυτές, τα πάντα είναι σκέτος πιθηκισμός, προσχήματα και επιτήδευση που αντανακλά την επιθυμία τους να αρέσουν»
Εκ των υστέρων κι έχοντας κοντραριστεί με τη ζωή, όπως ας προανέφερα, ζώντας πλέον σ έναν πολυεστιακό τόπο με τις πολυμορφικές συμπεριφορές αναρωτιέμαι πώς θα αντιδρούσε αυτός ο μοναχικός περιπατητής της Βαϊμάρης, όχι τόσο στην απελευθέρωση των γυναικών, όσο στην εκμετάλλευση τους από τη διαφήμιση. Η , μάλλον, να το διατυπώσω καλύτερα, πώς θα αντιδρούσε στην προώθηση μέσω της διαφήμισης, ενός προτύπου γυναίκας που νομίζω ότι ο φιλόσοφος αποδίδει στην τελευταία του πρόταση : Πιθηκισμός, προσχήματα και επιτήδευση που αντανακλά την επιθυμία τους να αρέσουν.
Αναφέρομαι γενικότερα στην εκμετάλλευση του γυναικείου σώματος και στον τρόπο που ο διαφημιστής στοχεύει στη διέγερση του θεατή για να πουλήσει το προϊόν. Με απασχολεί το πώς η γυναίκα πέφτει στην παγίδα της ωραιοποιημένης ζωής. Παλιότερα στην Ποσειδώνος υπήρχε μια διαφήμιση με μια πολύ ωραία κοπέλα με κόκκινα εσώρουχα κι από κάτω η εξής πρόταση : Τι σημασία έχει αν δεν ξέρω να μαγειρεύω ; Ναι, με τέτοια εσώρουχα, και τέτοιο κορμί, τί να την κάνω τη μαγειρική, ευτυχώς υπάρχουν και το ντελίβερι.
Κανείς όμως από τους διαφημιστές δεν σκέφτηκε το πώς μια τέτοια αντίληψη φιλτράρεται από μια έφηβη, μια νεαρή κοπέλα που δεν έχει προλάβει να διυλίσει την πληροφορία και που κάποιος την έχει πείσει ότι το όνειρο της ζωής ξεκινάει από το ρόλο μιας πανελίστριας ή μιας τηλεοπτικής γλάστρας. Θα μου πείτε, εσένα τώρα αυτό σε ενόχλησε ; Σιγά. Μήπως στα περίπτερα δεν κυκλοφορούν περιοδικά αντίστοιχου περιεχομένου ; Για να φτάσουμε στο χρήμα πρέπει πρώτα να διεγείρουμε το κοινό. Απλά μαθηματικά. Δεν παύει όμως νάναι ένας βραχνάς. Κι εδώ οι μητέρες αυτές που θα πρέπει να εξηγήσουν στα κορίτσια εγκαίρως και με θάρρος ένα μικρό κομμάτι της αλήθειας τούτου του κόσμου. Ποτέ όλη τη αλήθεια, γιατί μετά η ζωή θα είναι βαρετή.
Τελευταία θα είδατε στην τηλεόραση τη μικρή Βραζιλιάνα τη βασίλισσα της σάμπας. Ξεσηκώθηκε όλος ο ΟΗΕ στο όνομα των δικαιωμάτων του παιδιού κι ακούστηκαν διάφορες υπερβολές, με αφορμή την επιμονή των γονιών της μικρής να αναλάβει νωρίς το ρόλο της. Όμως για να δούμε πόσες μανάδες, Ελληνίδες, πόσες γυναίκες κάνουν τα πάντα για να σπρώξουν τα κοριτσάκια τους στη διαφήμιση και να αρπάξουν λίγο από τη δική τους πιθανή λάμψη ;
Ας είμαστε ρεαλιστές κι ας ξαναστήσουμε τους κανόνες του παιγνιδιού. Όχι παλαιομοδίτικα, όχι αναχρονιστικά, όχι βιαστικά και τυχαία. Μέσα από τη συζήτηση, μέσα από τη ΣΥΝΑΝΤΙΛΗΨΗ για έναν πακτωλό θεμάτων, μέσα από την κοινή δράση, από τη διεκδίκηση θέσεων στους δημόσιους χώρους, στο δημαρχείο, στη Βουλή. Να βγούμε από τη νιρβάνα που μας στήνουν γύρω μας. Όχι να πολεμήσουμε τους άνδρες. Όποιος λέει τέτοιες κουβέντες, είναι χαμένος από χέρι. Δεν έχουμε καιρό για πολέμους. Έχουμε λίγο χρόνο να σμίξουμε, να αγαπηθούμε ξανά, να γνωριστούμε μεταξύ μας, να απλώσουμε τα χέρια και να στήσουμε εκείνο το κοινωνικό δίχτυ ασφάλειας που κάθε φορά, μα κάθε φορά θα μας βοηθάει να ξεπερνάμε με σύνεση και υπομονή τις μεγάλες κρίσεις. Σε πλαίσιο τιμιότητας και με γνώμονα την ευθύνη. Δεν θα κερδίσουμε αλλιώς το σεβασμό της κοινωνίας όλης. Η αντίληψη, βαθιά πατριαρχική, ότι η γυναίκα είναι ο αγρός και ο άνδρας είναι το αλέτρι φθίνει, αλλά δεν αντικαθίσταται. Οι κυβερνήσεις θεσπίζουν νόμους και επαίρονται για τις ποσοστώσεις υπέρ των γυναικών, αλλά οι ποσοστώσεις αποκτούν τη μορφή δουλείας για τα κόμματα. Επομένως δεν αρκούν οι μεγάλες κουβέντες, τη στιγμή που η γυναίκα αγγίζει με σχεδόν παιδικό φόβο την περιοχή της κοιλιάς της και κοιτάζει τον άνδρα χωρίς το πλεονέκτημα της εμπιστοσύνης ; Η σημερινή ημέρα είναι ίσως μια ευκαιρία για μικρές, αλλά ουσιαστικές αναθεωρήσεις.
Πολλές από εμάς, ήδη τις έχουμε κάνει. Ας το τολμήσουν όσες θέλουν κι όσες νοιώθουν έτοιμες να δράσουν διαδραστικά σ’ ένα πολυμορφικό πια κόσμο. Στο κάτω κάτω είμαστε πια – σωματικά τουλάχιστον – στον αντίποδα του μοντέλου-γυναίκα του Σοπενχάουερ, άρα οι μετοχές μας έχουν κάθε λόγο να εκτιναχθούν. Τολμήστε και να ξέρετε ότι όλο και κάποιος θα βρεθεί δίπλα σας να σας στηρίξει.
Σας ευχαριστώ.
Ρίτσα Μασούρα

Μετα-υλισμός και μετα-ηθικοποίηση.Βοήθειά μας!

“Madonna” by Edvard Munch

Προσωπα

Της Pιτσας Mασουρα


Ο μετα-υλισμός θα μπορούσε να γίνει και στην Ελλάδα στο σύνθημα της εποχής, αφήνοντας χώρο για να στραφούμε λίγο σε βαθύτερες έννοιες που δεν θα μοιάζουν πια με ελκυστικά προϊόντα.

Προσπαθώ να κλείσω τ’ αυτιά μου. Να εξαιρεθώ από τις συζητήσεις για τα κοινά, να αποτινάξω από τον σβέρκο εκείνο το αρθρόποδο, τον σκορπιό που ξέρω ότι κατοικεί σε ξερές και πετρώδεις περιοχές, αλλά που τελευταία σκαρφαλώνει πάνω μου, χωρίς να μου εξηγεί τι θέλει από μένα. Είναι σαν να μου υπενθυμίζει τη γενετική του λειτουργία, που το θηλυκό μετά τον ερωτικό εναγκαλισμό του με το αρσενικό, το πνίγει επιτόπου! Θέλω να γίνω αόρατη, λέω. Να διακτινίζομαι χωρίς αναφορές σε λοχαγούς και λοχίες. Να ξεφεύγω από την προσοχή των φρουρών της πόλης. Να βλέπω τον ναρκομανή να χαροπαλεύει στον παράδρομο της Θεμιστοκλέους κι εγώ να απολαμβάνω το σουβλάκι, πάντα όμως αόρατη. Να πηγαίνω στο «Φλοράλ» και να κλείνω τα μάτια στον άθλιο εμποράκο με τα ναρκωτικά, γιατί η τζαζ που ακούω εκείνη τη στιγμή είναι πιο πάνω απ’ τη ζημιά που ο «ανθρωπίσκος» ετοιμάζεται να κάνει σ’ έναν ώς χθες κανονικό άνθρωπο. Να καθίσταμαι μάρτυρας της κάτω από το τραπέζι συναλλαγής του τάδε υπαλλήλου σε νευραλγική ΔΕΚΟ κι εγώ να απολαμβάνω αδιάφορη τη «μαργαρίτα» μου. Α, ναι, της έχω ρίξει και λίγη βότκα μέσα. Να αυτοκωδικοποιηθώ, θέλω, και να ζω χωρίς την ανάγκη του διπλανού.

Άραγε το ’χω αυτό το δικαίωμα; Κι αν βιαστικά υποθέσω ότι στο όνομα της ελεύθερης βούλησης του ατόμου, το ’χω, μήπως να αναρωτηθώ αν δικαιούμαι να το χρησιμοποιήσω, τη στιγμή που μπροστά μου εκατοντάδες μικροί Νέρωνες  κατακαίνε τη χώρα μου; Μια φίλη μου ψιθύρισε ευγενικά: απο-ηθικοποίηση. Έτσι το λένε αυτό που σκέπτεσαι. Έχεις, ας πούμε, δύο ευρώ και χωρίς τυμπανοκρουσίες, στη ζούλα, τα διοχετεύεις σε ελβετικές τράπεζες. Σε νοιάζει για τις κρατικές απώλειες; Οχι. Πάμε παρακάτω. Έχεις κρυμμένα κιούπια με λάδι στο υπόγειο και αίφνης, γίνεσαι σύγχρονος μαυραγορίτης, ο δε ανθρωπάκος που περνάει μπροστά σου και τα θωρεί, είναι για σένα το «τεμάχιο» από το οποίο θα ωφεληθείς. Κι αν είναι γραφτό του να πεθάνει από τη σφαίρα, ας πεθάνει. Είσαι ο ταξιτζής, δηλώνεις αφεντικό των δρόμων και απειλείς με διάφορους τρόπους την πολιτεία (άρα και τους δυνάμει πελάτες σου), επειδή κάποτε κάποιοι σου είπαν ότι επιτελείς δημόσιο έργο, αντικαθιστώντας τις ελλιπείς συγκοινωνίες. Στα κομμάτια, οι αποδείξεις. Είσαι ελεύθερος επαγγελματίας. Τις νύχτες ψάχνεις σατανικούς λογιστές για να κλέψεις την εφορία, το κράτος, να μην αποδώσεις ΦΠΑ κ.λπ. κι αν τύχει και ερωτηθείς από τον αφελή τον φίλο «γιατί τόση φούρια», εσύ να πεις «ε, σιγά, το ληστρικό το κράτος θα υπολογίσω τώρα;». Την επομένη, το Καγιέν είναι στην πόρτα σου. Είσαι ο παρανοϊκός καταναλωτής, κλέβεις εργατοώρες από το Δημόσιο και ικανοποιείς την τρέλα σου σε πολυκαταστήματα πολυτελείας. Στο όνομα του απογυμνωμένου από στοιχειώδη ηθική υλιστικού καταναλωτισμού. Στα παλιά σου τα παπούτσια αν σε πληρώνει ο μικρομεσαίος φορολογούμενος. Αυτά και δεκάδες άλλα μικρά παραδείγματα που ζούμε καθημερινά, μου είπαν ότι λέγεται απο-ηθικοποίηση. Η καινούργια μάστιγα της κοινωνίας.

Κοινωνία: λέξη-κλειδί. Μεταξύ των ιδεών της Θάτσερ ήταν η ανυπαρξία της κοινωνίας. Η κοινωνία δεν υπάρχει, μας είπε. Υπάρχουν μόνον άτομα και οικογένειες. Ήταν η εποχή του άκρατου φιλελευθερισμού. Ο θρίαμβος του αχαλίνωτου, ατομικού και εξατομικευτικού καταναλωτισμού επί της «ηθικής οικονομίας» και της κοινωνικής αλληλεγγύης δεν ήταν βεβαίως προδιαγεγραμμένος. (Ζωή για κατανάλωση, Zygmunt Bauman, εκδ. Πολύτροπον.) Δεν θα μπορούσε να οικοδομηθεί μια κοινωνία κονιορτοποιημένη με μοναχικά άτομα και ρημαγμένες οικογένειες, αν πρώτα η Θάτσερ δεν είχε καθαρίσει το τοπίο. Δεν θα μπορούσε να οικοδομηθεί, αν δεν είχε καταφέρει να κάνει ανίσχυρες τις αυτοάμυνες, τις ενώσεις εκείνων που χρειάζονταν συλλογική προστασία, αν δεν είχε αφαιρέσει από τους αδύναμους τους περισσότερους πόρους, αν δεν είχε αποδομήσει το προσωπικό των εργοστασίων και των γραφείων, τα άλλοτε φυτώρια αλληλεγγύης μετατρέποντάς τα σε αθροίσματα καχύποπτων ατόμων που ανταγωνίζονταν το ένα το άλλο υπό το σύνθημα «Όποιος πρόλαβε τον Κύριον είδε».

Τότε, οι καμπάνες της καταναλωτικής ευτυχίας ηχούσαν χαρούμενα κι η ευτυχία έμοιαζε με κομήτη σε διατεταγμένη υπηρεσία: σας πλησιάζω σε απόσταση αναπνοής, αλλά δεν σας συνθλίβω γιατί θα πάνε περίπατο τα υπερκέρδη των επιχειρήσεων και η δική σας ευτυχία! Σατανικό, ε; Ο ψυχολόγος Ολιβερ Τζέιμς  -στον αντίποδα της Θάτσερ- λέει ότι η υλιστική χλιδή μας κάνει βαθιά δυστυχισμένους. Δηλαδή, πάει η ευτυχία που μας τάξανε. Κι αν κάτι θέλει να τονίσει ο Τζέιμς είναι ότι η σημερινή οικονομική κρίση αναζητεί ένα μετα-υλιστικό μήνυμα. Το κίνημα του μετα-υλισμού ξεκινάει πρώτα από την ανάληψη των ευθυνών μας για να αγγίξει ζητήματα κοινωνικής αλληλεγγύης, περιβάλλοντος, σύμπραξης και συναντίληψης σε μια σειρά θεμάτων που αφορούν όχι μόνο το πρακτικό σκέλος της ζωής, αλλά και το πνευματικό της σκέλος που σε τελευταία ανάλυση μπορεί να δημιουργήσει το καινούργιο πρότυπο του ενεργού πολίτη.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 7-3-2010

Ηγέτες που αντέχουν στους κραδασμούς


Tης Ριτσας Μασουρα

Η αίσθηση της απογοήτευσης είναι σχεδόν κραυγαλέα, λες και τίποτα πια δεν επιδέχεται βελτιώσεις. Ο ενθουσιασμός των πρώτων καιρών για το μεγαλειώδες, τότε, επίτευγμα που λέγεται Ευρωπαϊκή Ενωση σμικρύνεται. Οχι γιατί τα πράγματα ακολουθούν πλέον μια φυσιολογική πορεία, όπου τα κουτάκια στη συρταριέρα ανοιγοκλείνουν θαυμάσια με τέλειους γερμανικούς μηχανισμούς και ανθεκτικό γαλλικό λούστρο, αλλά γιατί το σύνολο της εικόνας γίνεται μπακαλίστικο. Θυμίζει τους μπακαλόγατους με τα τεφτέρια στις ελληνικές γειτονιές. Τότε που η ανοχή λόγω φτώχειας ήταν δεδομένη, αλλά ακόμη κι αυτή είχε όρια.

Σήμερα η Ε.Ε., μακριά πια από τα τεφτέρια άλλων εποχών, κινείται στα δικά της πεπερασμένα όρια: η επίτευξη αριθμητικών πράξεων μέσα από εξισώσεις, παραγοντοποιήσεις και συναρτήσεις από τη μια και η πάλη για τη διατήρηση του Συμφώνου Σταθερότητας από την άλλη. Ο πρωταγωνιστής άνθρωπος θυμίζει ανυπόδητο πολίτη που παρακολουθεί τις διασταυρώσεις πυρών πάνω από την τεθλασμένη γραμμή των χρεών και των ελλειμμάτων. Γίνεται ακούσιος μάρτυρας έμμεσων απειλών και άμεσων προσβολών και κάποιες ώρες νιώθει σαν μικρόβιο σε στάσιμα νερά. Πόσο του αξίζει αυτό, ακόμη κι αν εξαρχής δεν υπήρξε καλός παίκτης;

Για την Ε.Ε. έχουν γραφτεί άπειρα βιβλία, με οραματισμούς. Ο Μαρκ Λέοναρντ στο βιβλίο του «21ος: ο αιώνας της Ευρώπης» γράφει ότι «η Ευρώπη τον 21ο αιώνα θα αναδειχθεί σε κυρίαρχη πολιτική δύναμη επειδή αποτελεί το μοναδικό σχήμα στον κόσμο που μπορεί να δαμάσει τους ανέμους της παγκοσμιοποίησης. Η εξέγερση των πολιτών ενάντια στις τάξεις των Ευρωπαίων πολιτικών θα αναγκάσει τους Ευρωπαίους ηγέτες να αλλάξουν συμπεριφορά». Λίγο πριν από τον Λέοναρντ, ο Ερικ Χομπσμπάουμ είχε παραδεχτεί ότι η μόνη απόπειρα ελέγχου της οικονομίας σε παγκόσμια κλίμακα έγινε με τη σύσταση ενώσεων κρατών, όπως η Ε.Ε. Και ότι ο σημερινός κίνδυνος έγκειται στο ότι ηγέτιδες δυνάμεις, όπως η ΗΠΑ, η Ε.Ε. και η Ιαπωνία, μπορούν να οδηγηθούν στη λήψη αποτελεσματικών μέτρων μόνον σε περιόδους κρίσης!

Ιδού η Ρόδος, ιδού και το πήδημα. Ποιος θα ισχυριστεί ότι η Ε.Ε. μπορεί αυτή την ώρα να λάβει αποτελεσματικά της κρίσης μέτρα; Ποιος από τους Ευρωπαίους ηγέτες θα αποφασίσει αν μας οφείλεται επιστροφή σε κεϊνσιανές συνταγές ή σε καπιταλιστικές ορθοδοξίες; Σκυμμένοι οι Ευρωπαίοι ταγοί πάνω από το μαγικό μουσικό κουτί των αριθμών επιχειρούν τα ακατόρθωτα. Αλλά δεν έχουν ψυχή, δεν πάλλεται το είναι τους. Λείπει το πάθος των ποτάμιων υδάτων που κάποτε ξεπερνάει την κοίτη και πλημμυρίζει την πεδιάδα. Κι αν κάτι ανακύπτει ως πρώτη ανάγκη είναι η ανάγκη του ισχυρού ευρώ. Ξεχνούν, ωστόσο, οι ηγέτες ότι η Ε.Ε. δεν θυμίζει πια το αόρατο χέρι που λειτουργεί μέσα από το κέλυφος των παραδοσιακών πολιτικών δομών. Κι αυτό που προέχει είναι να δημιουργηθεί ένα ασφαλές δίχτυ αλληλεγγύης μεταξύ των λαών και ενδιαμέσως φυτώρια πολιτικής σκέψης, προσαρμοσμένα στις σημερινές κλιματικές συνθήκες, όπου ο άνθρωπος-κηπουρός θα είναι πάνω και πέρα από οποιαδήποτε άλλη στρατηγική. Αυτό, όμως, προαπαιτεί ηγέτες που θα αντέχουν στους κραδασμούς.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 4-3-2010

ανευ φωτο για τεχνικούς λόγους

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: