Γιώργος Χειμωνάς, Τζορτζ Οργουελ, TS Eliot: Όλα τα ζώα είναι ίσα. Απλώς κάποια ζώα είναι πιο ίσα από τα άλλα….


Η Φάρμα των Ζώων του Τζορτζ Οργουελ επιστρέφει. Το βιβλίο που για κάποιους θεωρήθηκε πολιτιστικό εργαλείο του Ψυχρού Πολέμου επανεκδίδεται στη Βρετανία και αποκτά εξαιρετική επικαιρότητα εξαιτίας της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης.

«Πρόκειται να έρθει το νέο είδος των ανθρώπων, ένα άλλο είδος ξαφνικό. Μια νέα ράτσα κι απόλυτοι θα έχουν μια αφάνταστη τελειότητα. Οι παλιοί άνθρωποι κι αυτός ο τρομαγμένος λαός θα πρέπει να εξαφανιστούν. Κανονίστηκε να πεθάνουν σε μια ορισμένη μέρα. Αλλά πρέπει να γυρίσουν ο καθένας στον τόπο του κι εκεί να πεθάνει. Ο Γιατρός Ινεότης βγαίνει και πηγαίνει κι αυτός με τον κόσμο. Έχει σύντροφο έναν γύφτο που ακόνιζε μαχαίρια. Όταν ήρθε η ώρα να πεθάνουν , έμαθαν πως δεν θα πεθάνουν με φυσικό θάνατο και χωρίς να πονέσουν, όπως τους είχαν πει. Αλλά με υπολογισμένο και βασανιστικό θάνατο σαν να τους τιμωρούσαν…».

Προφητικό ; Τυχαίο γεγονός ; Το βράδυ της περασμένης Δευτέρας ήταν αφιερωμένο στο έργο του συγγραφέα Γιώργου Χειμωνά, με αφορμή τη συμπλήρωση δέκα χρόνων από τον αιφνίδιο θάνατό του. Οι εκδόσεις Καστανιώτης είχαν καλέσει τρεις εξαιρετικούς ομιλητές, τη Φωτεινή Τσαλίκογλου, τον Αλέξη Σταμάτη και τον Κωνσταντίνο Τζαμιώτη…. Με συντονιστή τον αναπληρωτή καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών Ευρυπίδη Γαραντούδη.….. Κι ενώ στο κατάμεστο θέατρο του εκδοτικού οίκου ομιλητές και κοινό επιχειρούσαν να αναλύσουν τον άνθρωπο και συγγραφέα Χειμωνά, ο ηθοποιός Μάνος Καρατζογιάννης διάβασε το παραπάνω εισαγωγικό απόσπασμα από το «Γιατρός Ινεότης». Συγκλονίστηκα από την προφητική σκέψη. Ήταν σαν ο Χειμωνάς νάχε οραματιστεί τις δικές μας δυσκολίες και μας καλούσε να φύγουμε, αφήνοντας χώρο σε ένα νέο είδος ανθρώπων. Να πεθάνουμε συντονισμένα και ομαδικά με τιμωρία, λες και συντονισμένα και ομαδικά φταίξαμε για την κατάντια τούτης της χώρας. Κι έτσι αυθόρμητα, καθώς φούντωνε η κουβέντα ένοιωσα να αναζητώ τον Οργουελ και τη σοφή του φράση «Όλα τα ζώα είναι ίσα. Απλώς κάποια ζώα είναι πιο ίσα από τα άλλα». Ναι, γιατί έτσι όπως είμαστε σήμερα – είδος προς εξαφάνιση – σκέφτηκα ότι κάποιοι πιο ίσοι μεταξύ ίσων θα καταφέρουν να επιβιώσουν και να περάσουν αβρόχις ποσί το ποτάμι.

Επέστρεψα, λοιπόν, στο Οργουελ. Τον κλειστοφοβικό συγγραφέα της Φάρμας των Ζώων , απ’ όπου το απόφθεγμα με την ισότητα ( ανισότητα) των ζώων. Ένα βιβλίο με μοναδικό συμβολισμό και διαχρονική επικαιρότητα. Για κάποιους, ο συγγραφέας ξεπέρασε τα όρια της προπαγάνδας. Για κάποιους άλλους, το βιβλίο ήταν έμμεση τοποθέτηση του συγγραφέα απέναντι στην τότε παρακμιακή πραγματικότητα της ΕΣΣΔ και συνδεόταν με το γεγονός ότι ΕΣΣΔ και Ανατολική Ευρώπη αποκτούσαν μια ελίτ με γκροτέσκο προνόμια και αδιαφορία για την πλειοψηφία. Γι αυτό και ειπώθηκε ότι το βιβλίο του Οργουελ εξελίχθηκε σε εργαλείο διάβρωσης του κομμουνισμού, τόσο ως σύστημα όσο και ως ιδεολογία. Η συγγραφή της Φάρμας των Ζώων ξεκίνησε λίγο μετά τον ισπανικό εμφύλιο. Ο Οργουελ πολέμησε στο πλευρό των αντιφασιστών, τραυματίστηκε και στο τέλος εκδιώχθηκε από την Ισπανία από τους οπαδούς του Στάλιν. Ήταν η εποχή που ο Οργουελ πάσχιζε να αντιληφθεί κατά πόσον η πλειοψηφία της αριστερής κοινής γνώμης έσφαλε και ότι η Σοβιετική Ένωση ήταν τελικά μια καινούργια μορφή κολάσεως κι όχι μια αναδυόμενη ουτοπία. Βρήκε, λοιπόν την ιδέα των ζώων για να συμβάλει στην κατάρρευση του σοβιετικού μύθου και παράλληλα να στήσει μια ιστορία κατανοητή από τους πολλούς. Πώς όμως ; Εμπνεύστηκε από ένα αγόρι που το είδε να οδηγεί έναν εύρωστο ίππο σε στενό μονοπάτι και κάθε φορά που το άλογο προσπαθούσε να γυρίσει, το αγόρι το μαστίγωνε. «Εκείνη την ώρα σκέφτηκα ότι μόνον αν τα ζώα συνειδητοποιούσαν τη δύναμη τους , ο άνθρωπος δεν θα είχε πια εξουσία πάνω τους και ότι οι άνδρες εκμεταλλεύονται τα ζώα, όπως οι πλούσιοι εκμεταλλεύονται το προλεταριάτο», γράφει ο Οργουελ.

Η Φάρμα των Ζώων μπορεί να γίνει καλύτερα κατανοητή αν την προσεγγίσουμε από τρεις διαφορετικές πλευρές: το ιστορικό σκέλος, την ανάδειξή της ως σημαντικό πολιτιστικό εργαλείο στον Ψυχρό Πόλεμο και τη σημερινή απήχηση στον κόσμο. Το γραπτό του Οργουελ, έχοντας επιζήσει από τους βομβαρδισμούς του Χίτλερ, στάλθηκε στον TS Eliot, έναν συγγραφέα πολιτικά και πολιτιστικά συντηρητικό που ήταν επικεφαλής εκδοτικού οίκου. Όμως, εξαιτίας της σχέσης Λονδίνου – Μόσχας εκείνη την εποχή, ο TS Eliot απέρριψε το βιβλίο, χαρακτηρίζοντας το «τροτσκιστικό». Και μάλιστα είπε στον Οργουελ ότι η επιλογή των γουρουνιών ως αρχόντων ήταν …ατυχής.

Το βιβλίο εκδόθηκε τελικά και κυκλοφορεί σε πολλές χώρες του κόσμου, όχι όμως σε όλες τις ισλαμικές, όπου ενδεχομένως η σκέψη και μόνον του χοίρου προσκρούει σε ιερά και σε όσια, αλλά και γιατί «βεβηλώνεται» η θεοκρατική δικτατορία….

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 1-5-2010

ριτς

14 thoughts on “Γιώργος Χειμωνάς, Τζορτζ Οργουελ, TS Eliot: Όλα τα ζώα είναι ίσα. Απλώς κάποια ζώα είναι πιο ίσα από τα άλλα….

  1. Μοναδικό βιβλίο Ριτσα και διαχρονικα επικαιρο! Μηπως να το ξαναδιαβασουμε ολοι μας? Ισως μας βοηθησει να δουμε μεααμτι πιο ξεκαθαρο το σημερα!

    Ευχομαι να εχουμε ολοι μας ενα καλο Μαη μηνα😀

  2. Ήμουν κι εγώ στο αφιέρωμα για το Χειμωνά τη Δευτέρα. Η ατμόσφαιρα ζεστή και νοσταλγική, ό,τι έπρεπε για να τιμηθεί η μνήμη του. Επειδή αναρωτιόνταν που ανήκει ο Χειμωνάς; σε ποια κατηγορία; Εγώ θα τον κατέτασα στους υπαρξιστές, σε όλο του το έργο τον κατατρέχει η αγωνία της ύπαρξης, όπως και στην προσωπική του ζωή όπως παραδέχτηκε η Τσαλίκογλου.

  3. παραξενος ελκυστή2 :Ήμουν κι εγώ στο αφιέρωμα για το Χειμωνά τη Δευτέρα. Η ατμόσφαιρα ζεστή και νοσταλγική, ό,τι έπρεπε για να τιμηθεί η μνήμη του. Όχι όμως το έργο του. Επειδή αναρωτιόνταν που ανήκει ο Χειμωνάς σε ποια κατηγορία, εγώ θα τον κατέτασα στους υπαρξιστές. Σε όλο του το έργο τον κατατρέχει η αγωνία της ύπαρξης, όπως και στην προσωπική του ζωή όπως παραδέχτηκε η Τσαλίκογλου.

  4. παραξενος ελκυστής :Ήμουν κι εγώ στο αφιέρωμα για το Χειμωνά τη Δευτέρα. Η ατμόσφαιρα ζεστή και νοσταλγική, ό,τι έπρεπε για να τιμηθεί η μνήμη του. Όχι όμως το έργο του. Επειδή αναρωτιόνταν που ανήκει ο Χειμωνάς σε ποια κατηγορία, εγώ θα τον κατέτασα στους υπαρξιστές. Σε όλο του το έργο τον κατατρέχει η αγωνία της ύπαρξης, όπως και στην προσωπική του ζωή όπως παραδέχτηκε η Τσαλίκογλου.

  5. παραξενος ελκυστής
    A, ήσουν εκεί και δεν μου μίλησες ; Καθομουν στην πρωτη σειρά μπροστά από τον Βέλτσο…
    Δεν ξέρω τόσα πολλά για τον Χειμωνά. Μου βγάζει πόνο, φόβο και προφανώς υπαρξιακές αναζητήσεις.Του λείπει η χαρα της ζωής, αν δεν κάνω λάθος…

  6. Liakada
    Νομιζω ότι η επιστροφή σε κλασσικά βιβλια, ανεξαρτητα από το τί πιστευει ο καθενας μας, είναι υποχρεωτική. Καθαρίζει το μυαλό..

  7. Πολύ μου άρεσε το άρθρο !Η αλήθεια είναι (τώρα ο καθένας έχει την δική του αλήθεια βέβαια)ότι κανείς δεν ξέρει τι μέλει γενέσθε αυτή τη φορά, σε αυτή την καμπή του Great Depression μπαίνουν άλλες συνισταμένες. Οι ελάχιστοι πνευματικοί άνθρωποι δεν έχουν αρκετή ‘data’ για να βγάλουν συμπεράσματα η ακόμα έχουν γεννηθεί πολύ νωρίς ώστε να έχουν εμπειρία της τεχνολογίας που εξελίσσετε ραγδαία καθημερινώς και επηρρέαζει τρομερά την ιδια ανθρώπινη συμπεριφορά η οποία αλλάζει, ετσι και εμείς οι υπόλοιποι πια δεν έχουμε »οδηγό’, παρά προσπαθούμε να κάνουμε διάγνωση με την πληθώρα των πληροφοριών που έχουμε. Κάτι που μέσα σε όλα δίνει δύναμη και αυτοπεποίθηση στο ατομο. Οι οικονομολόγοι πια τα έχουν εντελώς χαμένα, κάνουν υποθέσεις, ότι ετσι πρέπει να γίνει ή αλλιώς..αλλά τελικά όπως είπε και ο Κeynes και το μεταφράζω και παραφράζω ‘τα οικονομικά μέτρα για το μέλλον είναι εντελώς παραπλανητικά για τις παρούσες οικονομικές υποθέσεις γιατί στο μέλλον όλοι θα είμαστε σε ένα αλλο κόσμο ίσως αγγελικά πλασμένο’
    Τώρα βέβαια όλα είναι άσχετα από το κείμενο σου αλλά πιάστηκα από τη λέξη ‘…χώρο για ένα νέο είδος ανθρώπων’ και από την παρούσα οικονομικη κατάσταση. Την καλημέρα μου

  8. Δεν σου μίλησα γιατί καθόμουν 3-4 σειρές πίσω απ’το Βέλτσο και άρα δεν σε είδα αλλά και να σε έβλεπα, σόρυ αλλά μπορεί και να μην σε αναγνώριζα!

  9. @@@@@@@@@Penelope

    Συμφωνώ dearest. Κανεις δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα τί θα μας συμβεί αύριο. Αν υπήρχε καποιος, θα ειχε ανακοινωσει τα της κρίσης. Αυτα΄είναι παιγνίδια στον άερα. Ενα τεχνικό λάθος να γίνει, τινάζεται το συστημα στον αέρα. Πχ. χθες έγινε ενα λάθος στο χρηματιστηριο της Νεας Υορκης και ο αμοιρος ο δεικτης κατρακύλησε. Ηταν ομως λάθος κι αν δεν βρισκοταν εύκολα, θα ειχαμε βατερλώ. Ασε που βγήκαν διαφοροι αναλυτές στο φτερό και ειπαν ότι αυτη η βουτιά ηταν αποτελεσμα των προβληματων της Ελλάδας….

  10. @@@penelope
    να πω την αποψη μου για τον Κέινς : τί εννοούσε λεγοντας ότι αυριο ο κόσμος θα είναι αγγελικά πλασμένος ; Κάποιο κακό όνειρο θα ειχε δει το προηγούμενο βράδυ!!1

  11. Παράξενος Ελκυστής
    Εμ, πώς να με αναγνωρίσεις, αν δεν είσαι στο facebook. Εκεί σε γενικές γραμμές φατσικά γνωριζόμαστε.. Δεν πειράζει, όμως,ισως μια άλλη φορά…

  12. Κατσε να στο γράψω στα αγγλικά γιατί έτσι όπως το μετάφρασα, με την σάλτσα που έβαλα το έκανα ιμαμ μπαιλντι και κατάλαβες αλλα και αλλα.. ‘Long run is a misleading guide to current affairs. In the long run we are all dead’😉

  13. Μια ιστορική παρατήρηση για τον αγαπητότατό μου Ερικ Μπλαίρ ….κατά κόσμον Τζώρτζ Οργουελ …. και την ‘Φάρμα’ : Γράφτηκε αποκλειστικά από τα γεγονότα – που έζησε ο ίδιος – κατά τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο ( 1936-39) , όπου στη Βαρκελώνη , η Ισπανική κυβέρνηση , παραδομένη εκ των πραγμάτων στην ΕΣΣΔ ( που ήταν η μόνη που της παρείχε ακόμα βοήθεια ) , κυνήγησε , συνέλαβε και σκότωσε πολλούς μαχητές του ΠΟΥΜ ( του Μαρξιστικού Μετώπου ) οι οποίοι δεν ήθελαν να ακούσουν για Στάλιν και αντέδρασαν στο ‘καπέλωμα’ των Μοσχοβίτικων οδηγιών για την αναδιοργάνωση που επέβαλαν στους κόλπους των αντι-φασιστών αγωνιστών – που από πολύ φιλελεύθερη αρχικά , κατάντησε να τους μυρίζει αρκετά …φασιστική. Φυσικά , κατά τα κλασσικά σενάρια του Στάλιν , όλοι οι μαχητές του ΠΟΥΜ κατηγορήθηκαν σαν ‘πράκτορες του Φράνκο’

    Αυτό είναι το γεγονός το οποίο αποτύπωσε η ‘Φαρμα’ και που φυσικά ο κακός ‘Ναπολέων’ του έργου είναι ο ίδιος ο Στάλιν που διέκρινε τους αγωνιστές στους άλλους και στους ημέτερους που πειθαρχούσαν σε αυτόν. Ο συγγραφέας βρέθηκε στην λίστα των διωκομένων , οπότε ( και δη τραυματισμένος ) , διέφυγε προς την Γαλλία , εγκαταλείποντας για πάντα το εκεί μέτωπο. Φυσικά τον κατηγόρησαν ότι ήταν πράκτορας της ….Αγγλίας – η διανόηση των τότε αριστερών ήταν ασφυκτικά προσκολημένη στον ‘πατερούλη’ Στάλιν πολύ μετά απ τον πόλεμο παρόλο που ο συγγραφέας Ερικ Μπλαίρ , τα είχε αποτυπώσει όλα αυτά ΠΡΙΝ απ τον Ψυχρό Πόλεμο

    Αυτό και μόνο περιέγραψε ο συγγραφέας και οι περαιτέρω φιλοσοφικές διαστάσεις ανήκουν στους μεταγενέστερους .Όχι δεν μιλούσε για κάποιο νέο είδος ανθρώπων μιας νέας κοινωνίας προς την οποία βαδίζουμε . Ουδέν καινόν υπό τον ήλιον , φίλοι .

    Με συγχωρείτε δε αν τυχόν σας έκοψα την φιλοσοφική διάθεση . Η σκέψη είναι ελέυθερη , απλά το σχετικό βιβλίο της ‘Φάρμας’ δεν …κολάει στο θέμα. ΑΛΛΑ …ο Ερικ Μπλαιρ έχει πει τόσα και τόσα άλλα ‘πολιτικά καυτά’ για την κοινωνία που ζούσε – και που δεν άλλαξε και πολύ από τότε . Δεν ξέρω γιατί ο κόσμος ‘κολλάει’ πάντα στα πολύ ‘διάσημα’ βιβλία ενός συγγραφέα μόνο .

    Οσο για το αν οι κρίσεις δημιουργούν νέους ανθρώπους το ερώτημα δεν πρέπει να τίθεται κατ εμέ . Οι άνθρωποι υπό συνθήκες ανέχειας και αδικιας , αγωνίζονται να κρατηθούτν από την ηθική για να ξαναστήσουν ένα πιο βιώσιμο περιβάλλον ( ‘οι πεινασμένοι ψωμιά βλέπουν στον ύπνο τους’ ) . Οταν η ευμάρεια επανακάμψει και πάλι , θα ξαναρχίσουν ακριβώς τα ίδια .

    Ξέρετε , πριν κάπου 25 χρόνια ( ναί τόσα ) εγώ ο ίδιος διερωτόμουν πόσο μπορούσε να τραβήξει αυτή η κατάσταση ( μαζικές φοροδιαφυγες , κομπίνες στο Δημόσιο που ξέραν όλοι κλπ ) που την έβλεπα με τα μάτια μου . Θέτοντας το ερώτημα σε ανθρώπους γύρω μου εισέπραξα μόνο καγχασμούς και βρισιές . Σήμερα είναι αυτοί που ξεφωνίζουν . Εγώ παραμένω ήρεμος . Οι άνθρωποι μένουν οι ίδιοι και ενόσω αυτό συμβάινει η ιστορία θα επαναλμβάνεται , αυτό απ τον Θουκυδίδη , και δεν ξέρω γιατί ψάχνουμε πέραν της Ελλάδας για να καταλάβουμε τί συμβαίνει σε εμάς . Πού ζούσαμε τόσο καιρό ; Απλά σε περιόδους ‘νιρβάνας’ οι ταράζοντες τα ύδατα θεωρούνται ‘αρνητικοί’ , ‘μύωπες’ , ‘αντικοινωνικοί’ και βάλε

    Α…. by the way ….ΟΛΗ Η ΕΥΡΩΠΗ παίρνει παρόμοια μέτρα με ελάχιστο ή και καθόλου ξεσηκωμό των εργαζομέων που να καλύπτουν τα ΜΜΕ – και το είχε σκοπό να τα πάρει – ασφαλιστικό , κόψιμο μισθών , συντάξεις κλπ… Απλά τα ξεφουρνίζουν τώρα καλυπτόμενοι συστηματικά κάτω απ τον καπνό της Ελληνικής Κρίσης . Πρόκειται για καλά ενορχηστρωμένη υπόθεση της οποίας η Ελλάδα είναι μικρό κλάσμα . Μα πιστέψατε σοβαρά ότι η οποιαδήποτε οικονομική δυσκολία στην Ελλάδα θα έκανε τον κόσμο όλο να φοβάται το αύριο και να πέφτουν τα χρηματιστήρια από ανατολή σε δύση ; Απλά , οι πολιτικοί , είναι κι αυτοί θιασώτες στο ίδιο έργο. Για να δούμε αν μερικοί θα έχουν τα κότσια να αντιδράσουν ή απλά θα το ρίξουν σε ελιγμούς με σκοπό μόνο το πλασάρισμα στην επερχόμενη ‘μεταπολίτευση’ . Και όχι δεν θα είναι μια άλλη ράτσα ανθρώπων αλλά απλά οι ίδιοι . Σαν κι εμάς όλους . Κι ΕΚΕΙ ποντάρουν οι πολιτικοί !

    Κι όπως έλεγε και κάποιος : Αμα πιάσεις τον πάτο , όλα μετά στο καλλίτερο θα πάνε , αφού …. χειρώτερα δεν γίνεται

    Ευχαριστώ για τη φιλοξενία

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s