Το τέλος του μύθου και των ψευδαισθήσεων


Και τώρα πώς θα ζήσουμε δίχως τα παραμύθια και τους μύθους ;  Τους μύθους που ναι μεν δεν στήσαμε μόνοι μας, αλλά που όταν τους πρωτακούσαμε, είπαμε «α, τι ωραία! Εδώ θα βολευτούμε». Και βολευτήκαμε. Κτίσαμε τεράστιες πολυκατοικίες και στους ορόφους στοιβάξαμε αδιακρίτως φαιδρές προσδοκίες, αδικαιολόγητες αλαζονείες, μίση και κακίες, κυρίως όμως τον μοσχοβολημένο ατομισμό του καθενός μας. Κι έτσι, με τα πάσης φύσεως κεκτημένα παραμάσχαλα, πληρώνοντας όχι πάντα τα κοινόχρηστα, αλλά υβρίζοντας σχεδόν πάντα τον διαχειριστή που όφειλε να φροντίζει ακόμη και για τα δικά μας σκουπίδια, φτάσαμε ως εδώ. Ανάμεικτος κόσμος. Χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την αντινομία μύθου και λογικής, με μια εξωπραγματική συνείδηση του περιβάλλοντος χώρου – στην προκειμένη περίπτωση της πατρίδας μας – όπου στο τέλος της μέρας, ο καλός ο μύλος οφείλει να έχει αλέσει τα πάντα. Μόνο που τίποτα δεν άντεξε τούτος ο μύλος. Και ξέρασε τα πάντα. Ανθρώπους, ζωές, συναισθήματα, δουλειές, αβάντες, ήσυχες καθημερινότητες… Τώρα καλούμαστε να βγούμε από το μύθο και να ψηλαφίσουμε τους λερούς τοίχους του διαμερίσματος. Πώς θα τους καθαρίσουμε , άραγε; Με τι είδους καθαριστικά ; Κι αν τα καθαριστικά εξαφανίσουν από τις επιφάνειες ένα ολόκληρο παρελθόν, τι είδους πλάσματα καινούργια θα είμαστε εμείς ;

Ατταλί

Ο Ζακ Ατταλί έγραφε στο τελευταίο τεύχος του γαλλικού περιοδικού «Εξπρες» ότι το ίδιο το κράτος είναι μυθομανές. Ο Ατταλί αναφερόταν στην προσπάθεια του κρατικού συστήματος να πείσει τον πολίτη ότι μπορεί να διαχειριστεί το δημόσιο χρέος, τα τεράστια ελλείμματα, ότι μπορεί να συνεχίσει να πληρώνει συντάξεις και κοινωνικά επιδόματα και ότι εν πάση περιπτώσει δύναται(!) να υλοποιεί μια από τις βασικές αρχές, αυτήν της ανταποδοτικότητας. Ο Ζακ Ατταλί – είναι η δουλειά του αυτή – επιχειρεί συγκρίσεις ανάμεσα σε γεγονότα που αφορούν την Ελλάδα και τη Γαλλία, αν και σε διαφορετικό επίπεδο, αλλά που και στις δύο περιπτώσεις περιβάλλονται από το μύθο. Αναφέρεται, λοιπόν, στις μεθόδους που οι εκάστοτε κυβερνήσεις καταφεύγουν για να εκμαιεύσουν ψήφους, δίδοντας παράτολμες ή μάλλον κενές περιεχομένου υποσχέσεις. Στο φαύλο κύκλο των νομοθετημάτων που ποτέ δεν εφαρμόζονται, είτε γιατί προσκρούουν στο κοινό περί δικαίου αίσθημα, είτε γιατί  ένας στόλος γραφειοκρατών υπαλλήλων αρνείται να εφαρμόσει το νόμο. Και τέλος στην προσβλητική για τον πολίτη τακτική που περιλαμβάνει τα ανταποδοτικά τέλη,  τη στιγμή που οι κυβερνώντες εκ των προτέρων γνωρίζουν ότι ουκ αν λάβεις παρά του μη έχοντος.

Φ. Ντοστογιέφσκι

Μια ατέρμονη διαδρομή μέσα από έξυπνα εικονογραφημένους μύθους : αυτή ήταν ως χθες η ζωή μας. Αλλά δεν είναι μόνον ο μύθος που τον αφήσαμε να μας καλύψει σαν ηφαιστειακή στάχτη. Είναι ότι αποδεχτήκαμε το ψέμα. Το ψέμα του πολιτικού, του κυβερνήτη, του βουλευτή, του παράγοντα και του παραγοντίσκου. Το δικό μας ψέμα. Ένας καλός ψεύτης αποφεύγει τις λεπτομέρειες , λέει μια παλιά εβραϊκή παροιμία. Λίγο αργά για δάκρυα Στέλλα, ας σπεύσουμε να απαντήσουμε. Σήμερα, υπερισχύει η σπαρακτική κραυγή για τους χαμένους παραδείσους. Ακολουθεί η βιαστική αποτίμηση των απολεσθέντων  και τέλος η στροφή προς την απογυμνωμένη δουλειά που ως πρόσφατα αποτελούσε απόλυτο μέγεθος της ευζωίας του ανθρώπου, αλλά που σήμερα είναι μάλλον σχετικό. Και οι ιδεολογίες , πού χάθηκαν οι ιδεολογίες; Ο ευρωπαϊκός σοσιαλισμός δεν ήταν τελικά ….αθάνατος;  Στις «Χειμερινές Σημειώσεις»,  ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι γράφει ότι οι σοσιαλιστές ( αναφέρεται στους Γάλλους του αιώνα του) προσπαθούν να πείσουν το λαό πως η κοινωνία της αδελφοσύνης που υπόσχονται θα είναι ικανή να προσφέρει εγγυήσεις για την επιβίωσή του. Θα τον ταΐσουν , θα τον ποτίσουν και θα του εξασφαλίσουν εργασία και το μόνο που θα του ζητήσουν για αντάλλαγμα θα είναι μια στάλα από την προσωπική του ελευθερία, κι αυτό για το κοινό καλό. Υπήρξε ποτέ τέτοιος συσχετισμός δυνάμεων ;

Η μοναδική λέξη που θα μου πήγαινε ή θα μπορούσα δίχως φόβο να κρατήσω αυτή την εποχή, είναι η αδελφοσύνη, παρ ότι

Ανταμ Σμιθ

θα κατηγορηθώ ως αιθεροβάμων. Πολλές φορές, τέτοιες στιγμές πρωτόγνωρες, θυμάμαι τη φράση του Ανταμ Σμίθ στον «Πλούτο των Εθνών» … δεν είναι από τη γενναιοδωρία του κρεοπώλη, του ζυθοποιού ή του φούρναρη που περιμένουμε το δείπνο μας, αλλά  από τη σχέση τους με το δικό τους συμφέρον. Σωστά, αλλά μπορεί να ναι μόνον αυτό ;  Θέλω να πιστεύω ότι η παρούσα κρίση αφήνει περιθώρια για μεγάλες αναθεωρήσεις ως προς την αδελφοσύνη πρώτον, δεύτερον ως προς την ανάγκη περιορισμού της ιδιοτέλειας και τρίτον ως προς τον πραγματισμό της οικονομίας. Ο Ανταμ Σμιθ που για πολλούς οικονομολόγους θεωρείται καμένο χαρτί, ήταν υπέρμαχος μιας πλουραλιστικής θεσμικής δομής και υπέρμαχος των κοινωνικών αξιών που υπερβαίνουν το κέρδος, αλλά δεν αγνοούσε τον πραγματισμό της οικονομίας…

Αλλιώς θα εμπλακούμε σε νέους μύθους!


Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 9-5-2010

ριτς

.

Advertisements

17 comments

  1. Καλημέρα Ρίτσα.
    Ντουνιάς και όνειρο είναι ένα, έγραφε ο Καζαντζάκης, και ως εκ τούτου δικαιολογημένοι εμείς που πιστεύουμε σε κενές υποσχέσεις και προσωπικά όνειρα.
    Και τώρα τι? Αφήνουμε την διαβίωση και επικεντρονόμαστε την επιβίωση.
    Για να δούμε…

  2. Αχ Ρίτσα μου γλυκιά,
    πολύ φοβάμαι ότι αρκετοί από μας (όχι όλοι) συνεχίζουν να καλλιεργούν μύθους ή μάλλον να πιστεύουν σε μύθους. Ότι μπορούμε να βγούμε από αυτή την κρίσιμη κατάσταση με κάποιο μυθικό, μαγικό τρόπο, αφού πληρώσουν άλλοι για μας κι εμείς να διατηρήσουμε τα «κεκτημένα» μας.

  3. Ρίτσα, θα κάνουμε ότι μπορούμε να φτιάξουμε μια αληθινή ζωή για εμάς και τα παιδιά μας. Εγώ ξεκίνησα από πέρσι. Να ζήσουμε την ζωή μας και όχι on credit! Δεν λέω όλη μαζί απλά εμείς που το ονειρευόμαστε τόσα χρόνια ας ξεκινήσουμε πρώτοι, μετά θα θυμηθούν και άλλοι τα όνειρά τους. Why not!

  4. Μεροπη
    Πόσο δίκιο εχεις Μεροπη μου ; Αλλα κάπως πρέπει να θυμίζουμε πού είμαστε και τί κάνουμε
    Χρονια πολλα και σε σενα ως μανουλα!!!!

  5. Ελένη Δημητρίου.
    Ναι, ο καθένας από μας πρέπει να ξεκινησει από την αρχή. Να βρει τρόπους τίμιους και να πορευτεί, χωρίς να προσπερνά αδιαφορα και βιαστικά στον διπλανό του. Ποτέ δεν ξέρεις, τί μπορεί να συμβεί, αν όλοι κανουμε το ίδιο. Λίγη αλληλεγγυη, λίγη αδελφοσύνη, σε λογικά και συγχρονα πλαίσια…..
    Καλημερα….και χρονια πολλά.

  6. ALOIMONO SE ENA LAO POU MEGALOSE KAI DEN BORESE NA ORIMASEI POTE TOU ,SAN ENA FROUTO POU METAFEROMENO STA RAFIA TOU MANAVIKOU SAPIZEI PRIN TIN ORA TOU GIATI DEN EHEI ANTOHES..
    NAI OI POLITIKOI SIGOURA FTAINE ,EMEIS OMOS TI KANOUME GI AFTO?TOUS XANADINOUME TO ALOTHI KATHE 4ETIA NA MAS XANA DINOUN TIS IDIES PSEFTIKES YPOSHESEIS TA IDIA CLICHE POU AN KAI TO XEROUME OTI EINAI ADYNATO NA PRAGMATOTHOUN MAS ARESEI NA TA AKOUME.
    EIRTHE LOIPON PIA I STIGMI TOU ALLOU TOU ALLIOTIKOU AN DEN TO KATALAVOUME OLO KAI PERISSOTERO TOSO TO HEIROTERO.. NA ALLAXOUME GIATI VOULIAXAME EDO KAI KAIRO APLA DEN TO PARADEHOMASTAN.
    TA ORAMATA YPARHOUN STO MYALO POLLON NEON ANTHROPON AS TA POLLAPALSIASOUME EMEIS POU XEROUME TON TROPO APLA AMELOUME NA TON HRISIMOPOIISOUME GIATI EIMASTE BOUHTIZMENOI KAI APOGOITEVMENOI,,,NAI LOIPON KANOUME RESTART TORA,THA DIORTHOSOUME TA LATHI POU KANAME KAI POU KINDYNEVOUN NA KATASTREPSOUN TIS ZOES TON PAIDION MAS.
    THA LEME PANTA TIN ALITHEIA THA PAPSOUME NA HTYPAME PORTES ZITONTAS HATIRIA SE VAROS TOU DIPLANOU MAS,THA DOULEVOUME ME SYNEIDISI GIA TI KALYTERO,KATHIMERINOI ETHELONTES MIAS SYNEHOUS OLYMPIADAS NEON IDEON -DIMIOURGIKOTITAS-ANTRHROPIAS-EVGENEIAS-AS FYGEI PIA AFTI I MIZERI ANTILIPSI :
    -EGO O AKIMENOS DEN EFTAIGA ALLA TO SYSTYMA ME ESPROXE NA TO KANO-

    RITSA

  7. Ritsa μου, οταν ξεκινησε η οικονομικη κριση στην Ελλαδα, με την κλασσικη χρονοκαθυστερηση (απο την υπολοιπη Ευρωπη) ο επισης κλασσικος μεσος Ελληνας χαριεντιζοταν με τα γνωστα ευφυολογηματα: η Ελλαδα ποτε δεν πεαινει» , «ελα μωρε τωρα» και αλλα φαιδρα! Δυστυχως ‘η ευτυχως ηρθε η ωρα τα προβληματα να λυθουν! Η κριση δεν ειναι ψυχολογικη αλλα απολυτα πραγματικη.Τα ταμεια αδιασαν και οι πιστωτες δεν μας δανειζουν! Τα ευρωπαικηα δανεικα τα καναμε «καταναλωση» και εσωτερικος πλουτος της χωρας δεν παραγεται! Η χρονια τακτικη της μεταφορας των προβληματων στον επομενο εφτασε σε αδιεξοδο! Ωρα αναδιαρθρωσης The hard way! Μια ευκαιρια να ξαναστηθει η ελληνικη κοινωνια απο την αρχη! Για τον καθενα μας ξεχωριστα αλλα ακι για τη χωρα ολοκληρη..
    Την καλημερα μου και καλο υπολοιπο Κυριακης!

  8. Συγχαρητηρια Ριτσα! :))
    Μεγαλη κουβεντα ειπες: Αδελφοσυνη. Το αυτονοητο, οπως θελουν να λενε μερικοι τα απλα και σημαντικα πραγματα για να μας πρηζουν τον εγκεφαλο με τα συνθετα και μπερδεμενα…

  9. Νομίζω ότι ο Ζακ Ατταλί μίλησε και πολύ βαθύτερα πέρα απο την μυθομανία των κυβερνήσεων . Αναφέρει επίσης ( και το επανέλαβε και σε συνέντευξη στην γαλλική TV πριν μια εβδομάδα ) ότι η Ευρώπη έσφαλε και φταίει που δεν θέλησε αφού εφτιαξε το euro να δημιουργήσει επίσης κι ένα μηχανισμό διαφύλαξής του . Για μένα εκεί – στον τεχνικό τομέα αν θέλετε – κρύβετε η όλη κρίση και όχι τόσο στην φιλοσοφική τοποθέτησή μας απέναντι στην κοινωνία που εννοείται άλλαξε (;) αιτίας της κρίσης.
    Στην ΕΕ που έμαθε να αντιδρά στις κρίσεις όταν κορυφώνονται και καθόλου στην προληπτική αντιμετώπιση της αποφυγής τους.

    Για τον Ανταμς : μου θυμίζει την φράση : ‘Whatever is good for General Motors is good for the United States» . Η φιλοσοφία του δείχνει προς τα εκεί και την βρίσκω εξαιρετικά υπερ-απλουστευμένη. Επιφανειακά βρίσκει στηρίγματα αλλα στο βάθος την θεωρώ σαθρή και αφελή . Η αντιστροφή της παραπάνω έκφρασης για παράδειγμα : ‘Whatever is good for the United States is good for General Motors» δεν θα είναι μάλλον αποδεκτή ούτε καν από την ίδια την General Motors που την εφυήρε – κι ειδικά σήμερα . Αν δεν έιναι λοιπόν αντιστρέψιμη πολύ λίγο κάνει για να εμπεδώσει αμοιβαίες κοινωνικές σχέσεις . Προτιμώ εκείνη του Μακρυγιάννη που είναι αντιστρέψιμη , θαρρετή και γεμάτη από λαϊκή φιλοσοφία

    Οι σοσιαλιστές που νόμιζαν ότι θα νικήσουν για πάντα , κατά πως έλεγε ο ύμνος της 3ης Διεθνούς στο αρχικό γαλλικό κείμενο ( C’est la lutte finale = Είναι ο τελικός μας αγώνας ) μου θύμιζε τελικά από ‘ανάκλαση’ κάποιον που ήθελε το … Γ’ Ραϊχ να είναι 1000χρονο. (ΣΗΜ : δεν προσομοιώνω το περιεχόμενο , απλά τον μύθο ) Οι ιδεολογίες φτιάχνονται , ζουν και ακολουθούν τον κύκλο ζωής των δημιουργών τους , δηλαδή των ανθρώπων. Και υπάρχει πάντα αγώνας που δεν τελειώνει . Εξ ου και τα όνειρα …απαγορεύονται !

    Όσο για την ελληνική κοινωνία πολύ απέχει από του να βρίσκεται μπροστά σε ένα δίλημα ηθικής αναγέννησης . Πολλά πράγματα είναι κυριολεκτικά σχετικά . (ΣΗΜ : Κι εδώ παρακαλώ μην ανακατεύετε τον Αϊνστάϊν που δεν έκανε καθόλου κοινωνική φιλοσοφία σε αυτά που έλεγε , τον ενδιέφερε μόνο η κινηματική των ηλεκτρισμένων σωματιδίων σε ταχύτητες που πλησίαζαν εκείνη του φωτός ) . Θυμάμαι στην κοινωνία του 50-60 όπου οι άνθρωποι ήταν πολύ φτωχώτεροι απο σήμερα αλλά διασκέδαζαν έντονα με εξαιρετικά απλά οικονομικά μέσα που σήμερα θα φαίνονταν γελοία . Και τότε η κοινωνία ήταν σχετικά πιο ευσταθής και λιγώτερο ονειροπαρμένη . Η κοινωνία του 2000+ είναι απλά πιο ‘αποχαυνωμένη’ , έχει λιγώτερα κίνητρα να δημιουργήσει , λιγώτερη ηθική να περιφρουρήσει και δεν συγκλονίστηκε από ιδανικά που απειλήθηκαν για να τα προστατεύσει . Και μια μέρα της ήρθε ο ουρανός στο κεφάλι. Απλά περιμένει να περάσει ο πονοκέφαλος και η ζαλάδα για να συνεχίσει στα ίδια βήματα που ξέρει . Φυσικό δεν είναι ;

    Αν πάντως κάνω λάθος , σε 5-6 μήνες από σήμερα θα δούμε εκτεταμένες συζητήσεις των νέων για μια ηθική επανάσταση. Αν δεν κάνω λάθος , μας απομένουν κάποια ηλιθιο-επεισόδεια σαν κι εκείνα που πέφτουν θυμωμένα συνθήματα και μερικά μολότωφ με 2-3 θύματα , τα οποία λες και είναι σκηνοθετημένα , ακριβώς για να μην αφήσουν το ελεύθερο πνεύμα να βρει άλλη διέξοδο. A qui le profit ? , λένε οι Γάλλοι = Ποιόν συμφέρει αυτό ; Ε , αμα το βρείτε τότε θα καταλάβετε ότι δεν βρίσκόμασταν ποτέ σε όνειρο ή μύθο αλλά σε μια συνεχή , οδεινηρή , απτή πραγματικότητα .

  10. Γιαννης Μανσολας
    Καλημερα Γιάννη!!!!!!
    Τώρα, τί να σου απαντήσω ; Η αλήθεια είναι όμως ότι με ικανοποιεί που ενα δικό μου κείμενο προκαλεί ένα άλλο, σημαντικό κείμενο.
    θα απαντήσω μονο στο σκέλος του μύθου. Επιμένω ότι ζήσαμε στην καρδιά του δικού μας μυθου…και δεν είναι τυχαία η παλιότερη διαφημιση του ΕΟΤ.

  11. Rodia
    καλημέρα σου!!! Πάντα με απασχολούσε η συμπεριφορά μας και η απομάκρυνσή μας. Πάντα πίστευα ότι υπήρχαν περιθώρια επικοινωνίας μεταξύ μας. Δεν ξέρω. Μπορεί να κάνω λάθος και ναναι λίγο γονιδιακό.
    Θα δούμε!!

  12. Liakada
    Η Ελλάδα φαίνεται ότι μπορεί ακόμη και να πεθάνει. Θα είμαστε όμως στις επάλξεις για να την επαναφέρουμε. Μετά θα κάνουμε στον εαυτό μας ευθανασία!!!

  13. Panos
    Όσα περιγράφεις είναι όμορφα και ιδανικά. Δεν ξέρω τί μπορούμε να κάνουμε απ όλα αυτά. Φοβάμαι ότι δεν είμαστε τόσο σπουδαίοι για να τα καταφέρουμε.Αν σκεφτείς ότι πολλοί λένε, άντε να μας δώσουν τα χρήματα και σε κανα χρόνο θα επανέλθουμε εκεί που είμαστε…..φυσικά με εξαίρεση τους χαμηλόμισθους που ΄πάνε κατά διαόλου και οι συνταξιούχοι ψάχνουν για…τάφους ( συγγνώμη που το λέω έτσι, αλλά έτσι είναι )

  14. Όλοι οι μύθοι τελειώνουν με ένα ηθικό δίδαγμα. Είσαι σίγουρη Ρίτσα ότι όλοι «διαβάζουμε» το ίδιο ;
    Τι νόημα έχει ένας μύθος, αν δεν τον καταλαβαίνουμε;
    Καλή εβδομάδα

  15. Γιώργος Κατσαμάκης
    Τί σημασία έχει πώς το διαβάζει ο καθένας ; Σημασία έχει, τώρα πια, να προχωρήσουμε χωρίς μύθους. Κι αν κάποιοι επιμένουν σ’ αυτούς, πρόβλημά τους. Μπορεί και να περιθωριοποιηθούν ….εν καιρώ…

  16. Ωραιότατο το κείμενό σου, Ρίτσα μου, αν και ενίσταμαι όταν όλα αυτά τα χαρακτηρίζουμε ῾῾μύθους῾῾. Η ανθρώπινη πορεία επάνω στον πλανήτη, ανάμεσα σ᾽άλλα πολλά βέβαια, σημαδεύτηκε και από τους μύθους. Κομμάτι της ζωής μας είναι, αν το σκεφτείς, σημαντικό κομμάτι Αυτά δεν ήταν μύθοι, απάτες ήταν του κοινού ποινικού δικαίου κι εμείς το βλέπαμε και σιωπηλά το αποδεχόμασταν.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s