Ο Προύστ , les poetes maudits, η απιστία και οι δικές μας αντοχές.

Της Pιτσας Mασουρα

O Μαρσέλ Προυστ, προϊόν πνευματικό μιας υποκριτικής,σεμνότυφης και έκφυλης εποχής έγραφε συχνά για τα «πλάσματα φυγής», όπως αποκαλούσε τις γυναίκες, που εκείνος μεταμόρφωνε όπως ήθελε, τους προσέδιδε πληρότητα κι ένα μεγαλείο ξεχωριστό από εκείνο που ταιριάζει στους θνητούς. Αρεσε στον εκκεντρικό συγγραφέα να μιλάει για τη γυναίκα -προφανώς στην προσπάθειά του να σκεπάσει την κρυφή ομοφυλοφιλία του- για τους επακόλουθους έρωτες που ήταν σχεδόν όμοιοι με τους έρωτες που προηγήθηκαν. Του άρεσε επίσης να μιλάει για την απιστία. Ελεγε, μάλιστα, ότι δεν είμαστε πιστοί στη γυναίκα που αγαπήσαμε περισσότερο στη ζωή μας και αργά ή γρήγορα θα την ξεχάσουμε για να μπορέσουμε να ερωτευτούμε από την αρχή. Κι όμως, πρόσθετε ο Προυστ, σ’ αυτήν την πορεία του έρωτα, εκείνη που τόσο αγαπήσαμε έχει βάλει τη δική της σφραγίδα που θα μας κάνει να της είμαστε πιστοί.

Ο συγγραφέας αφηνόταν στις γυναίκες. Έκανε βήματα προς το μέρος τους. Καλλωπιζόταν, αρωματιζόταν για να τις συναντήσει… Του άρεσε να γίνεται άπιστος, να αφήνει τη μια και να τρέχει στην άλλη, τραυμάτιζε το είναι του, αυτομαστιγωνόταν όταν διαπίστωνε τι ακριβώς είχε κάνει κι ύστερα περνούσε με μεγαλύτερη άνεση στην επόμενη. Η απιστία γι’ αυτόν ήταν μέρος του γήινου κόσμου. Ήταν όμως και κομμάτι της ζωής των καλλιτεχνών και των ανθρώπων που πνεύματος, όσων είχαν διαβεί τη διαχωριστική γραμμή που επέβαλε το κοινωνικό μοντέλο της εποχής τους και παράλληλα είχαν αποβάλει νωρίς τον φόβο της θείας τιμωρίας, την αγωνία του ανθρώπου μπροστά στα αμαρτήματά του. Στη Γαλλία υπήρξε περίοδος που αυτούς τους ανθρώπους η κοινωνία τους απέρριπτε, αποκαλώντας τους maudit (καταραμένοι).

Ο Μπωντλαίρ  ο Μοντιλιάνι, η μεγάλη παρέα της Μονμάρτρης ανήκαν σ’ αυτήν την κατηγορία. Ο Ζαν Πωλ Σαρτρ με τη Σιμόν ντε Μποβουάρ εξελίχθηκαν σε σύμβολα αυτού του τρόπου ζωής. Σήμερα, στην εποχή του παγκόσμιου νομαδισμού, η απιστία γίνεται σχεδόν… υποχρεωτική. Κομμάτι αναπόσπαστο μιας τυπικής καθημερινότητας, ιδιαίτερα για τα ζευγάρια που ’χουν διεισδύσει αρκετά μέσα στον χρόνο και ο αρχικός έρωτας -αυτή η λύτρωση της ύπαρξης, η αντιστροφή της ματαιότητας της ζωής- υστερεί μέρα τη μέρα σε πρωτοτυπία και σε δυναμισμό. Η απιστία αφορά τους άνδρες και τις γυναίκες. Στο βιβλίο του «Οι Μοιχοί» ο διάσημος παιδίατρος Αλντο Ναουρί -μη σεξουαλικού περιεχομένου- επισημαίνει τους κινδύνους που διατρέχει το ζευγάρι όταν η γυναίκα ρίχνει όλο το βάρος των ενδιαφερόντων της στο παιδί, στο παιδί δυνάστη, όμως, παραμελώντας τον σύντροφό της και υποβαθμίζοντας τη σεξουαλικότητά της. Ο συγγραφέας κάνει αναδρομή στο παρελθόν, στον τρόπο που μέσα στους αιώνες διαμορφώθηκαν οι ερωτικές σχέσεις, για τον άνδρα-κυνηγό, για τη γυναίκα-νοικοκυρά, για το μονογαμικό άτομο, ως τη στιγμή της σεξουαλικής απελευθέρωσης της γυναίκας, στον «θρίαμβο» των πολλαπλών συντρόφων.

Σήμερα ζούμε το άγχος του έρωτα. Αναζητούμε τη μεγάλη αγάπη. Αγαπώ για κάποιους σημαίνει παραχωρώ στον άλλον με την πλήρη θέλησή μου κάθε εξουσία επάνω μου… Όμως μόλις λύσω το βασανιστικό αίνιγμα που αντιπροσωπεύει για μένα ο άλλος, τον πεζοποιώ σε τέτοιο βαθμό ώστε υποφέρω από τη δική του εγγύτητα. Και νάτην η επιθυμία για κάτι καινούργιο που μπορεί να δυναμώσει το παλιό ή να το προσπεράσει. Το ζευγάρι, υποστηρίζει η Γαλλίδα συγγραφέας Κριστίν Ορμπάν, εισέρχεται στη μεταβλητή γεωμετρία της σχέσης, περιέργως, όμως, παραμένει σταθερή αξία. Αλλά μήπως παραλείπουμε το αυτονόητο; Ο ναρκισσισμός ενέχει το στοιχείο του ρίσκου και το στοιχείο της αντιπαλότητας. Το ρίσκο είναι τρόπος ζωής που δεν μας αφήνει να πλήξουμε. Θέλουμε πάθος, θέλουμε και τρυφερότητα. Θέλουμε την ασφάλεια του συντρόφου μας, αλλά και την περιπέτεια. Αναζητούν κάποιοι τον Τζορτζ Κλούνεϊ στο «Ραντεβού στον αέρα», την Σκάρλετ Ο’ Χάρα στο «Όσα παίρνει ο άνεμος» ή τη Μαρία Σνάιντερ στο «Τελευταίο ταγκό» που ξαναπαίχτηκε στους κινηματογράφους φέτος το καλοκαίρι, κάνοντας πολλούς να αμφισβητήσουν τον Μπερτολούτσι. Σε εποχές μεγάλης οικονομικής ανασφάλειας, όπως η τωρινή, αυτού του είδους τα θέματα αποκτούν ξαφνικά τον αέρα της έκτακτης επικαιρότητας, ενώ είναι τόσο παλιά όσο ο άνθρωπος.

Advertisements

Ο Economist , ο Ξενοφών και o….Φάουστ

Φάουστ

Προσωπα

Της Pιτσας Mασουρα

Διαβάζοντας τον τελευταίο Economist και την απαισιοδοξία που αναδίδει μέσα από τις προβλέψεις του για την Ελλάδα (οι αρμόδιοι, αυτό το στυλ σκέψης το αποκαλούν ορθολογισμό – αλλά καλοκαιριάτικα αρνούμαι να μπω στη λογική του οικονομικού καθωσπρεπισμού), ένιωσα τον φόβο να ξεπετάγεται απρόσκλητος μέσα από τις μαυρόασπρες σελίδες. Λες και κάποιος επιδιώκει να σε καθηλώσει, να σου ψαλιδίσει τα φτερά, αυτά που μοιάζουν με εκείνα του μυθικού  που προς στιγμήν πίστεψε ότι θα πετούσε. Επηρεασμένη, λοιπόν –τα τηλεοπτικά κανάλια την Τρίτη είχαν κάνει σημαία το άρθρο του βρετανικού περιοδικού–, κατέφυγα στον «Οικονομικό» του Ξενοφώντα. Στις συνομιλίες του Κριτόβουλου με τον Σωκράτη. Μια απέλπιδα κίνηση να ξαναθυμηθώ το αυτονόητο: το νοικοκύρεμα των οικονομικών του σπιτιού μας ήταν και παραμένει ο μπούσουλας για την ομαλή έξοδό μας στον κόσμο και για τη δημιουργία των κατάλληλων συμμαχιών, που θα αναδείξουν την ισχύ μας σε καιρούς ειρηνικούς.

«Για πες μου, Κριτόβουλε, η οικονομία είναι κατά τη γνώμη σου επιστήμη, όπως η ιατρική, η τέχνη του σιδηρουργού και του ξυλουργού;», ρωτάει ο Σωκράτης. (Ο Κριτόβουλος ήταν γιος του στενού του φίλου Κρίτωνα.) «Νομίζω πως ναι», απαντά ο Κριτόβουλος. «Και όπως θα μπορούσαμε να αναφέρουμε για το ποιος είναι ο ρόλος κάθε μιας εκ των τεχνών, θα μπορούσαμε άραγε να μιλήσουμε αντιστοίχως και για την οικονομία;» ρωτάει ο Σωκράτης. «Νομίζω ότι το έργο του καλού οικονόμου είναι να διαχειρίζεται καλά τα οικονομικά του σπιτιού του», λέει ο Κριτόβουλος. «Ναι, αλλά έργο επίσης του καλού οικονόμου είναι να ξέρει να μεταχειρίζεται και τους εχθρούς του με τέτοιο τρόπο ώστε να ωφελείται από αυτούς», προσθέτει ο Σωκράτης… Οι δύο άνδρες επεκτείνουν τη συζήτησή τους για να καταλήξουν, όπως λέει ο Ξενοφών, ότι όταν υπάρχουν πολλά έξοδα και η εργασία δεν τα καλύπτει, δεν πρέπει να απορεί κανείς, αν αντί για περίσσευμα υπάρχει έλλειμμα!

Σε άλλο σημείο του βιβλίου του Ξενοφώντα «Οικονομικός», ο Σωκράτης συνομιλεί με τον Ισχόμαχο. «Οταν ο κύριος διδάσκει με τη συμπεριφορά του την αμέλεια, είναι δύσκολο ο άλλος (ο υπηρέτης) να είναι επιμελής. Οταν δηλαδή ο αφέντης είναι κακός, δεν μπορεί να είναι καλοί οι υπηρέτες. Οποιος όμως δεν ενδιαφέρεται αν είναι επιμελείς οι τελευταίοι, θα πρέπει ο ίδιος να έχει την ικανότητα να επιβλέπει μόνος τις δουλειές, να τις ελέγχει και να είναι πρόθυμος να επιδοκιμάζει τους ικανούς, αλλά και να τιμωρεί τους αμελείς», λέει ο Ισχόμαχος… Δυνατές έννοιες, δυνατοί και οι συμβολισμοί! Ισχόμαχος και Σωκράτης, Κριτόβουλος και Σωκράτης. Διάλογοι που διαμόρφωναν την οικονομική σκέψη της εποχής και μέχρι σήμερα παραμένουν επίκαιροι, παρότι πολλοί θα αντιπαραθέσουν, με το γνωστό στράβωμα του στόματος, τις κατά καιρούς «επιτροπές των σοφών» ή των πλουσίων προυχόντων που συναποφασίζουν ελέω ημών για μας, με γνώμονα πάντα την αύξηση του ατομικού τους πλούτου. Οι αρχαίοι σοφοί δεν νοιάζονταν μόνο για την αυλή τους, την τσέπη τους, την καλοπέρασή τους στις παλαίστρες, την απόκτηση περισσότερων κτημάτων. Υπήρχε βεβαίως και αυτή η πτυχή, αλλά τους ενδιέφερε να διαχέεται η σκέψη στα ευρύτερα στρώματα της κοινωνίας τους.

Ναι, θα υποθέσω ότι στην εποχή τους δεν θα είχαν υπάρξει περιπτώσεις τοξικών ομολόγων σαν αυτά που ανέτρεψαν τον ρουν της οικονομικής ιστορίας της οικουμένης προ διετίας. Σαν αυτά που κατέστρεψαν εκατομμύρια αφελείς ή άπληστους ανθρώπους, που με τη σειρά τους έσπρωξαν σε οικονομικό μαρασμό τον σημερινό συνταξιούχο ή τον φτωχότερο των φτωχών. Προφανώς δεν θα γνώριζαν τι ακριβώς είναι τα hedge funds. Ομως μιλούσαν για τον επιμελή ή τον αμελή ηγέτη, όπως μιλούσαν ευθέως για την κακία, τη μαλθακότητα της ψυχής και τις ηδονές που μας εξουσιάζουν, εμποδίζοντάς μας να προβούμε σε ωφέλιμα έργα. Αν κάτι επομένως χρειαζόμαστε σήμερα στην αντιρομαντική εποχή μας, προκειμένου να διαψευστούν οι ορθολογικές προβλέψεις του Economist είναι επιμελείς πολιτικές ηγεσίες και επιμελείς πολίτες. Ενας συνδυασμός εξαιρετικά δύσκολος για τον ελληνικό λαό, που ποτέ δεν διδάχτηκε την αυτεπίγνωση και την αυτοκυριαρχία, που ’χει πολλά υπομείνει χωρίς όφελος και κάποιες στιγμές μοιάζει με τον Φάουστ  που καταριέται τα πάντα, ακόμη και το κρασί και τον έρωτα.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_22/08/2010_411909

Η λίμνη του Λάδωνα στη Γορτυνία...Γι αυτήν ήθελα να γράψω, αλλα που προέκυψε Economist

«Θάνατος το απομεσήμερο»…. η βαρβαρότητα των ταυρομαχιών.

Προσωπα

Της Pιτσας Mασουρα

Όταν αναφερόμαστε στον πολιτισμό των καιρών μας, αμφιβάλλω αν βρίσκουμε λόγια να τον προσδιορίσουμε. Ίσως γιατί, όπως λέει ο ποιητής, οι πραγματικότητες διαψεύδουν τους αφορισμούς και συντρίβουν τα πλαίσια. Γιατί όλοι μπορεί σε πολλά να διαφωνούμε, αλλά τουλάχιστον είμαστε σύμφωνοι ως προς τη ρευστότητα των σύγχρονων καταστάσεων και την προοδευτική μετακίνηση των αξιών προς άλλα σχήματα, ικανά να διαμορφώσουν τη νέα μοίρα του ανθρώπου.

Λόγια απλά, συνηθισμένα, κορεσμένα για τους πολλούς. Τα επαναφέρω όχι ως διαπιστώσεις ή ως θέσφατα αξεπέραστα, αλλά ως μέσον σύνδεσης με ένα έθιμο που χρόνια τώρα παρακολουθούμε στα τέλη Ιουλίου στην Παμπλόνα της Ισπανίας. Ένα έθιμο που στα μάτια μου αποτελεί τμήμα μιας άκρατης βαρβαρότητας που, περιέργως πως, διεγείρει τα χειρότερα ένστικτα του ανθρώπου και γίνεται ένα «εξαίσιο» καβαφικό θέαμα για χιλιάδες τουρίστες που σπεύδουν να απολαύσουν το φρικιαστικό χάπενινγκ και, ει δυνατόν, να απολαύσουν λίγο από το αίμα του ταύρου. Όχι, μη μου πείτε διονυσιακά έθιμα, μη μου μιλήσετε για τις θυσίες των αρχαίων, μη μου αναφέρετε τον κόκορα που έσφαζαν παλιότερα στα θεμέλια ενός σπιτιού… Είναι ωραία τα έθιμα κι είναι εξίσου όμορφες οι παραδόσεις, αλλά η αγριότητά τους με κάνει να αισθάνομαι ότι προδίδω σε προσωπικό επίπεδο τον πολιτισμό μου. Λένε πως αυτού του είδους οι παραδόσεις ταιριάζουν στη νοοτροπία «των ανθρώπων του λιγοστού». Ορισμένοι διατείνονται ότι οι ταυρομαχίες της Παμπλόνα είναι τουριστικό καταναλωτικό προϊόν που κάποιοι επιδιώκουν να το ανυψώσουν σε τέχνη. Ελεος, όμως. Νιώθω ότι βιώνω απροκάλυπτα μιαν έκπτωση του ευγενούς και του μεγαλόπρεπου και μιαν ανύψωση του άσχημου, του ευτελούς.

Το 2012, οι ταυρομαχίες στην Καταλωνία θα καταργηθούν. Πάμε για άλλα σχήματα αξιών. Ηδη όμως οι εφημερίδες και τα ΜΜΕ έχουν ξεσαλώσει (χωρίς τις ταυρομαχίες δεν μπορούμε να είμαστε Ισπανοί, σημειώνουν πληθωρικά οι αρθρογράφοι) Ole! Ο Τύπος αναρωτιέται τι θα απογίνει ο τουρισμός και οι καφενέδες και τα γλέντια και τα φαρμακεία που θησαυρίζουν καθώς περιθάλπουν τραυματίες! Μου θυμίζει τη γκρίνια των δικών μας τοπικών κοινωνιών που διαμαρτύρονται με τα πανεπιστημιακά τμήματα που κλείνουν και οι μικρές κοινωνίες περιέρχονται σε κατάσταση μίζερης κρίσης. Πάντως, χρόνια τώρα, στη Ισπανία διανοούμενοι και επιχειρηματίες διαπληκτίζονται, θέλοντας να τοποθετήσουν ευλαβικά το πανηγύρι της Παμπλόνας στο εικονοστάσι της τέχνης οι μεν, στο εικονοστάσι της βαρβαρότητας οι δε – εξ ίσου ευλαβικά!

Ο Ερνέστ Χέμινγουεϊ στο βιβλίο του «Θάνατος στο απομεσήμερο» (ένα βιβλίο που νομίζεις ότι θα αναφερθεί σε μοιραίους έρωτες και τιτάνιες συγκρούσεις) περιγράφει εκτενώς το φαινόμενο των ταυρομαχιών, οι οποίες φαίνεται ότι τον συνάρπαζαν, όπου σημείωνε ότι το συγκεκριμένο σπορ δεν είχε την παραμικρή αμερικανοβρετανική κουλτούρα, δεδομένου ότι συγκρούονταν δύο ανόμοιες δυνάμεις. Παρ’ όλα αυτά, ο Χέμινγουεϊ συγκλονιζόταν από την αναμέτρηση του ταυρομάχου με τον ταύρο κι όπως κάπου σημειώνει, η ταυρομαχία είναι η πιο δυνατή εμπειρία θανάτου που μπορείς να αποκτήσεις εν καιρώ ειρήνης.

Στην πραγματικότητα, οι ταυρομαχίες είναι ένα καθαρά πολιτικό θέμα. Πάντοτε ήταν. Η πρώτη προσπάθεια απαγόρευσης των ταυρομαχιών έγινε τον 16ο αιώνα από τον Πάπα Πίο τον 5ο. Δύο αιώνες αργότερα, ο βασιλιάς της Ισπανίας Φίλιππος ο 5ος απαγόρευσε στην αριστοκρατία της εποχής να συμμετάσχει στο «άθλημα», γεγονός όμως που άνοιξε το δρόμο για την ανάδειξη πλέον των επαγγελματιών matador που ξεκίνησαν από την Ανδαλουσία τον 18ο αιώνα. Το 2007 περισσότεροι από 200 ευρωβουλευτές ψήφισαν την κατάργηση των κοινοτικών επιχορηγήσεων στους εκτροφείς «πολεμοχαρών» ταύρων. Μια φονική επιχείρηση, μια παγανιστική βία όπου ο toro δεν έχει πολλές πιθανότητες να επιζήσει. Στο ετήσιο φεστιβάλ του Σαν Φερμίν στη Παμπλόνα, οι ταύροι αφήνονται ελεύθεροι στους δρόμους της παλιάς πόλης και υπό τα φλογισμένα βλέμματα εκατομμυρίων τουριστών καρφώνουν με τα κέρατά τους τους αδαείς ή τους πολύ τολμηρούς. Δεν έχουν άλλο μέσο να αμυνθούν, παρά τη φυσική τους δύναμη. Πάντως, πολλές είναι οι οργανώσεις που διαφωνούν και παλεύουν για την κατάργηση του εθίμου. Παλιότερα, 90 ακτιβιστές ξάπλωσαν στην πλατεία της πόλης, σχηματίζοντας με τα μισόγυμνα βαμμένα στο κόκκινο χρώμα σώματά τους το σχήμα «αιμόφυρτου» ταύρου. Η επιθανάτια αγωνία του ζώου… και ο πανηγυρισμός του ανθρώπου. Προαιώνια δείγματα επικυριαρχίας! Respect; Οχι, κρίμα!

Ινστιτούτα ελληνικού πολιτισμού

Tης Ριτσας Μασουρα

Όταν το άκουσα, εντυπωσιάστηκα. Σε εποχές έκπτωσης των ανθρωπιστικών και των κλασικών σπουδών με σχεδόν βίαιη στροφή προς την «εξειδικευμένη» τεχνολογική και τεχνική εξειδίκευση, η απόφαση των διευθυντών τριών σχολείων της πόλης της Οξφόρδης να εντάξουν από τον Σεπτέμβριο στη διδακτέα ύλη το μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών προκαλεί σκιρτήματα αναθάρρησης. Όχι βέβαια με τάσεις αρχαιολατρικής προσήλωσης, ούτε με προγονικές φαντασιώσεις. Αλλά με την έννοια της αναγνώρισης της σπουδαιότητας της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και της παιδείας που την περιβάλλει ανά τους αιώνες.

Εμείς, συνήθως, παραμένουμε θεατές τέτοιων γεγονότων. Θυμίζουμε λίγο το «life passing in front of my iPhone». Κολακευόμαστε ίσως, νιώθουμε στιγμιαία την πικρή ανεκπλήρωτη ηδονή κι ύστερα απολαμβάνουμε την αλγεινή απομόνωση των καιρών. Υπάρχουν βεβαίως και οι κυνικοί. Αυτοί που διατυμπανίζουν ότι οι «Ευρωπαίοι κουτόφραγκοι» χάνουν τον καιρό τους ασχολούμενοι με περίπλοκες καταβυθίσεις. Οτιδήποτε παλιό δεν αποκτά υπεραξία λόγω της πατίνας του χρόνου, ισχυρίζονται. Σωστά; Δεν ξέρω. Πώς να απαντήσω, άλλωστε, όταν ζω σε μια χώρα όπου συμβιώνουμε χωρίς μεγάλες ψυχικές και πνευματικές δαπάνες και δεκάδες θέματα αντιμετωπίζονται με πρωτοφανή επιπολαιότητα;

Κι έτσι καθώς ήμουν ενθαρρυμένη με την πρωτοβουλία των δασκάλων της Οξφόρδης, απόθεσα τη σκέψη μου στη δικαιολογημένη γκρίνια των ομογενών μας που ζητούν από το ελληνικό κράτος την ίδρυση επιπλέον ελληνικών μειονοτικών σχολείων. Για τη διδασκαλία, όμως, ποιων; Παιδιών τρίτης και τέταρτης γενιάς που ίσως έχουν αποκοπεί από την ελληνική κουλτούρα και πολλές φορές διαμορφώνουν μέσα τους την εικόνα που οι παππούδες τους έχουν για την Ελλάδα. Μια άλλη Ελλάδα. Μήπως, επομένως, θα ήταν προτιμότερο να διατεθούν κονδύλια για τη δημιουργία σε μεγάλες ευρωπαϊκές και αμερικανικές πόλεις ελληνικών ινστιτούτων, αντίστοιχων του Γκαίτε, του Γαλλικού ή της ελληνοαμερικανικής ένωσης; Να λειτουργούσε, ας πούμε, στο Βερολίνο ένα αντίστοιχο με το Γκαίτε ινστιτούτο, με την ονομασία Σεφέρης ή Πλάτων… όπου ο Γερμανός πολίτης θα ήταν αυτός που θα αποκτούσε πρόσβαση στον ελληνικό κλασικό πολιτισμό και παράλληλα μαζί με τον Ελληνα θα συμμετείχε στην εκμάθηση της αρχαίας ελληνικής γλώσσας.

Ας το καταλάβουμε. Δεν αρκεί μόνον η διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας που για τη Ζακελίν Ρομιγί διαθέτει το χάρισμα της περιεκτικότητας, της σαφήνειας, της λακωνικότητας και της καλλιέπειας.

Πρέπει να ενδιαφερθούμε για τη διάδοση του ελληνικού πολιτισμού, τη διάδοση των ιδεών των αρχαίων προγόνων και τη γνωριμία της διεθνούς κοινότητας με τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό. Έχουμε, μεταξύ πολλών άλλων, δύο Νομπέλ, έναν Καβάφη… ακόμη και τη γενιά του ’30.

Θα προτιμούσα, όμως, να κλείσω με τον διάλογο του Γκαίτε με τους μαθητές του : -Δάσκαλε τι να διαβάσουμε για να γίνουμε σοφοί όπως εσύ; -Τους Έλληνες κλασικούς. -Και όταν τελειώσουμε τους Έλληνες κλασικούς τι να διαβάσουμε; -Πάλι τους Έλληνες κλασικούς

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή την Πέμπτη 19 Αυγουστου 2010
ριτς

Η ανθρωπιστική ταυτότητα και η ευτυχία …του λιγοστού!!!

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 11-8-2010

Tης Ριτσας Μασουρα

Chicago trip ...Where the old National Guard armory used to stand, the new Museum of Modern Art now squats. Rubes that we are, we laughed at the stuff outside and then didn't make it through the doors.

Δύσκολο να ταξινομήσω χρονικά τις σκέψεις μου, αλλά χάριν συντομίας θα ξεκινήσω από τα πρώτα χρόνια του Ανδρέα Παπανδρέου. Τότε που μας έλεγαν ότι εφεξής βασική υποχρέωσή μας είναι να είμαστε ευτυχισμένοι, να ζούμε διαρκώς μέσ’ την καλή χαρά, να χρησιμοποιούμε διάφορες «πονηρές» μεθόδους εύκολου πλουτισμού και επί ποινή βαρύτατης κοινωνικής τιμωρίας να αποστρέφουμε το βλέμμα από τη δυστυχία. Ήταν η εποχή της σταδιακής εισδοχής στη …δεσποτική ευδαιμονία, την οποία εμπλουτίσαμε με ελληνικές πατέντες και τελικά την… κατακτήσαμε με τη συνδρομή των ταγμάτων των δανειοληπτών. Αυτών που σήμερα παρατάσσονται μπροστά στους δανειστές – τραπεζίτες, κρατώντας σε εκπληκτική ευθυγράμμιση τις μεγαλεξανδρινές σάρισες. Λες και οι τράπεζες θα τρομοκρατηθούν!

ChicagoPanoramaThumb

Το κυνήγι της ευτυχίας (the pursuit of happiness) αναφέρεται στη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ. Γραμμένη από εμπνευσμένα άτομα που αντιλαμβάνονταν το κόστος και την υπεραξία της εργασίας ( αν και αυτό το τελευταίο ποτέ δεν εφαρμόστηκε στην πράξη)  κατηύθυνε το αμερικανικό έθνος προς την ευτυχία μέσω της σκληρής εργασίας και της απόκτησης υλικών αγαθών. Κατά τη γνώμη μου ίσχυσε μια αδιανόητη εξίσωση εργασίας – πλούτου. Στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, αυτή η εξίσωση δεν απέκτησε ποτέ αμερικανικές διαστάσεις, ούτε καν στην εύπορη Γερμανία, όπου οι πολίτες της «ποδηγετούνται» οικονομικά , προκειμένου το κράτος να χαίρει ευρωστίας! Γι’ αυτό και οι Ελληνες, δίχως δεύτερη σκέψη αποτινάξαμε τη «νοικοκυρεμένη» ζωή, τα σύμβολα, χειροκροτήσαμε την τηλεοπτική δημοκρατία και χάσαμε κάτι πολύτιμο: την ευτυχία του λιγοστού!

Σ’ αυτή την επεισοδιακή διαδρομή διαταράχθηκε η ταυτότητά μας. Οι κοινωνίες διαθέτουν ταυτότητα. Διαθέτουν χαρακτηριστικά που διαμορφώνουν ειδοποιούς διαφορές. Δεν είμαστε όμοιοι με τους Σουηδούς, ούτε αυτοί με τους Αμερικανούς. Υπάρχουν οχυρά, αλλά υπάρχουν και κερκόπορτες. Πολλοί αναλυτές επιμένουν στην εθνική ταυτότητα.

Περί αυτού, όμως, πρόκειται;

Πρόσφατα, ο Κώστας Τσόκλης είχε πει ότι όταν παλιά πήγαινε στην Ανδρο αναγνώριζε στους ντόπιους μια ταυτότητα. Ηταν κάτι που αφορούσε τη συμπεριφορά, το έθιμο, το απαύγασμα ψυχής…. δεν ξέρω. Σήμερα, κάθε φορά που πηγαίνει, θλίβεται, γιατί το μόνο που βλέπει είναι μικρογραφίες των ατόμων των πόλεων. Και τολμώ να μιλήσω για άτομα, γιατί μας χαρακτηρίζει ο κακώς νοούμενος ατομισμός. Η ελληνική κοινωνία διέθετε πλεόνασμα συλλογικότητας (το εμείς βαρύτερο το εγώ) κι ας διατείνονται οι μελετητές ότι χάθηκε από τα ομηρικά έπη και μετά. Είναι ένα στοιχείο αυτό, που τηρουμένων των αναλογιών θα μπορούσε να ενταχθεί στην άλλη μη εθνική μας ταυτότητα, μαζί με την αλληλεγγύη ή το νοιάξιμο των ανιόντων προς τους κατιόντες και αντιστρόφως.

Anders Raytracing Page

Τώρα παλεύουμε δίχως πυξίδες, έχοντας αναγκαστικά αποστασιοποιηθεί από τον καταναλωτικό ευδαιμονισμό και αναζητούμε νέους ορισμούς της χαράς. Δεν είμαστε hedge funds της παγκοσμιοποίησης, αγνώστων γονέων που σήμερα κερδοσκοπούν εδώ και αύριο καταστρέφουν αλλού. Γι’ αυτό, οφείλουμε να αναζητήσουμε εκείνα τα χαρακτηριστικά της φυλής μας που θα βοηθήσουν στην περιφρούρηση ενός λαού που αξίζει να αποκτήσει μια ανθρωπιστική ταυτότητα στον αντίποδα του απανθρωπισμού. Ουτοπικό; Ε, και λοιπόν ;

Chicago trip"The Rock," not to be confused with the fine actor and former WWE superstar Dwayne Johnson, was originally a drinking fountain given as a gift from the class of 1902. It stopped functioning as a water source in the 1940's and is now just this hulking thing pictured. And no, we didn't camp out overnight to paint it.

ριτς

Τα καλοκαίρια κι οι χειμώνες της Ζυλιέτ Γκρεκό

Προσωπα

Της Pιτσας Mασουρα

Τα καλοκαίρια η πένα γίνεται ατίθαση. Επαναστατεί. Αυτοσχεδιάζει. Η πεπατημένη τη στενεύει. Οι ευθύνες της χειμερινής γραφής περνούν σε δεύτερη μοίρα. Προέχει η αναζήτηση νησίδων ανεμελιάς στις παραλίες, το σκάλισμα στην άμμο. Μια πένα σκαλίζει, άραγε; Η κόπωση παίρνει ρεπό και τα χαρτοφυλάκια λουφάζουν για λίγο στο συρτάρι. Δεν περισσεύει χρόνος για ψυχολογικές μεταπτώσεις. Τι κι αν μάτωσαν οι ψυχές τον χειμώνα, τι κι αν εξαντλήθηκαν οι αντοχές. Τι κι αν μετράμε γύρω μας χαμένους και εξουθενωμένους. Αν υποθέσουμε ότι ολόκληρος ο χρόνος είναι ένα θεατρικό έργο, το καλοκαίρι θυμίζει ιντερμέτζο. Αυτοτελές κομμάτι, performance ανεμελιάς, λίγο πριν από το πέρασμα στην επόμενη φάση. Ισχύει για όλους αυτή η σκηνή. Για μικρούς και μεγάλους, ακόμη και γι’ αυτούς που επέλεξαν «μεγαλοσχήμονες» ασκητισμούς ή επιμένουν να προσμετρούν τη ζωή τους με τη φυγή προς τα εμπρός.

Καλό καλοκαίρι, λοιπόν, για όσους ξεκινούν τώρα τις ταχυδακτυλουργικές διακοπές τους (Είναι κάποιος που δεν εντρυφεί φέτος στην ταχυδακτυλουργία; Αν ναι, ας σηκώσει το χέρι του ψηλά και θα διερευνηθεί η αλήθεια των ισχυρισμών του). Καλό καλοκαίρι με… Ζιλιέτ Γκρεκό . Ναι! Η Γκρεκό είναι η δική μου συμμετοχή στην ανάλαφρη ανάγνωση της Κυριακής. Οι νεότεροι την έχουν ακουστά; Αν όχι, ας σπεύσουν να μάθουν για τη μάγισσα του Ολυμπιά, την πλανεύτρα γυναίκα που σουλατσάριζε στη rive gauche του Σηκουάνα, φλερτάροντας με τον υπαρξισμό και τους εκπροσώπους του, σε μια εποχή που οι Γάλλοι διανοούμενοι γλιστρούσαν ηδονιστικά στους κόλπους του σοβιετικού σοσιαλισμού και οι Αμερικανοί ηγέτες εφεύρισκαν θλιβερούς μακαρθισμούς. Σήμερα η Ζιλιέτ Γκρεκό είναι πλέον 83 ετών και θυμίζει ξεσαλωμένη έφηβη που πάνω στο σανίδι συγκλονίζει το κοινό της.

«Δεν αγαπώ τους ενήλικες», δήλωσε πρόσφατα η Γκρεκό σε δημοσιογράφο των «Σάντεϊ Τάιμς». «Είμαι 83 χρόνων και δυστυχώς ακόμη δεν μπορώ να καταλάβω τι έχουν στο μυαλό τους. Ειλικρινά, δεν ξέρω τι σημαίνει να είσαι ηλικιωμένος. Παραμένω τόσο ανασφαλής, αναζητώ τόσα πράγματα ακόμη. Θέλω να μάθω, να ανακαλύψω καινούργια πράγματα, θέλω να χαρώ τη ζωή…». Ο ορισμός του υπαρξισμού, παρότι ο Ζαν Πολ Σαρτρ –βοήθησε την Γκρεκό να ξεκινήσει την καριέρα της– προσέδωσε άλλου είδους εσωτερικότητα στο κίνημα. Ελεγε συχνά ότι η ύπαρξη προηγείται της ουσίας. Η Γκρεκό έζησε μαζί με την οικογένειά της τη βιαιότητα του ναζισμού, συνελήφθη από την Γκεστάπο. Ωρίμασε την εποχή της μεγάλης λιτότητας, γι’ αυτό και τα ωραιότερα τραγούδια της –Je suis comme je suis, si tu t’ imagines– συνδέθηκαν κυρίως με αυτή την εποχή. Συνεργάτες της υπήρξαν, μεταξύ άλλων, ο Jacques Brel, ο Serge Gainsbourg και ο Georges Brassens – τραγουδοποιοί και συνθέτες που τη βοήθησαν να αναδείξει το τραγούδι σε υψηλή τέχνη.

Ακόμη και σήμερα, όμως, η Ζιλιέτ Γκρεκό παραμένει εν… δράσει και μαζί με τον 77χρονο σύζυγό της Gerard Jouannest –πιανίστα και στενό συνεργάτη του Jacques Brel– βρήκαν έναν μοναδικό τρόπο να συνεργαστούν με τον διάσημο Γάλλο ράπερ Αμπντ αλ Μάλικ, ο οποίος τραγούδησε ντουέτο με τη Ζιλιέτ, «την καλύτερη γυναίκα ράπερ που είχε ποτέ η Γαλλία», όπως δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου, το 2008. Η Γκρεκό θα ξανασυνεργαστεί σύντομα μαζί του, γιατί πιστεύει ότι η ραπ παραμένει στο προσκήνιο και γιατί θέλει ξανά και ξανά να αφουγκραστεί την κραυγή των ράπερ, ένα είδος απάντησης στη βία.

Στα 83 της, η Γκρεκό εξακολουθεί να λατρεύει τις συναυλίες και τις περιοδείες. «Οταν φτιάχνω τη βαλίτσα μου, μοιάζω με το μικρό μου σκύλο που ξέρει ότι το λουρί σημαίνει βόλτα. Ετσι κι εγώ, πιάνω το χερούλι της βαλίτσας κι είμαι έτοιμη να συναντηθώ εκεί έξω με τον κόσμο. Δε με νοιάζει να πεθάνω, αλλά είμαι ευτυχισμένη ζώντας… ακόμη». Για όσους θέλουν να ζήσουν από κοντά το ταμπεραμέντο αυτής της Γαλλίδας βεντέτας, ας πεταχτούν ώς το Λονδίνο. Στις 21 Νοεμβρίου, η Γκρεκό έχει προγραμματίσει να εμφανιστεί εκεί στο φεστιβάλ τζαζ!

Στα 83 της κάνει σχέδια για το μέλλον και αισθάνεται σχεδόν έφηβη, έτοιμη για μύριες όσες μουσικές αταξίες. Ζιλιέτ Γκρεκό: η μούσα του Σεν Ζερμέν, η θριαμβεύτρια του Ολυμπιά ετοιμάζεται για το μεγάλο φεστιβάλ τζαζ του Νοεμβρίου στο Λονδίνο.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 1η Αυγουστου 2010.

ριτς