Παρακμάζουμε στ’ αλήθεια ;


Η ορχήστρα δωματίου της Ευρωπαϊκής Ενωσης

Πρόσωπα Της Pίτσας Mασούρα ( Δημοσιεύθηκε στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 14-11-2010)

Αλεξάντρ Λακρουά

Παρακμάζουμε, άραγε; Θυμίζουμε τις τελευταίες κοπιώδεις ανάσες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας; Αληθεύει ότι τα χαρακτηριστικά μας αναδύουν κυνισμό και επιλέγουμε να προβάλλουμε μόνον τα χειρότερα ελαττώματά μας; Δεν αναφέρομαι στην Ελλάδα, αλλά στην Ευρώπη. Πάντοτε είχα την ψευδαίσθηση ότι η μεταπολεμική Ευρώπη θα διατηρούσε την αναγκαία μνήμη που πηγάζει από την αίσθηση του δικαίου. Σήμερα αισθάνομαι αμήχανη, παγωμένη, απομονωμένη. Το φυτώριο των πιο ανθρώπινων ιδεολογημάτων, του πνεύματος της εκκοσμίκευσης και του οικουμενισμού, που ώς ένα βαθμό απεμπόλησε τη βαρβαρότητα και θεμελίωσε το φρόνημα της ελευθερίας (με έμφαση στην ισότητα) δίνει την εικόνα εγκαταλελειμμένου τοπίου. Λείπει η αίσθηση της συνοχής, της κοινής πορείας, της αμοιβαίας εμπιστοσύνης, της ουσιαστικής αλληλεγγύης (όχι της οικονομικής και σκληρά ανταποδοτικής). Φταίνε οι καινούργιοι καιροί, το ασταθές διεθνές περιβάλλον, οι αναδυόμενες οικονομίες, αλλά και η έπαρση του δυτικού πλούτου που δεν αφήνει περιθώρια για τη χριστιανική ταπεινότητα. Ο διευθυντής σύνταξης του γαλλικού περιοδικού «Φιλοσοφία» Αλεξάντρ Λακρουά  διατείνεται ότι η παρακμή της Ευρώπης είναι ένα θέμα της μόδας και ενισχύεται από το δυσάρεστο οικονομικό κλίμα και το δημογραφικό.

Αρνολντ Τόινμπι
Ηδονιστές άνθρωποι δεν πιστεύουμε στους νόμους μας, δεν πιστεύουμε σε κανένα Θεό, αδιαφορούμε ακόμη και για τον εαυτό μας, ανίκανοι να αυτοπροστατευτούμε στο μέλλον, εξασθενημένοι από την ευζωία τόσων δεκαετιών, υπερόπτες και κακομαθημένοι! Αξίζει όμως να αφανιστούμε από λαούς νεότερους, περισσότερο φιλόδοξους και πιο δυνατούς; Η αναλογία ανάμεσα στην κατάσταση των Ευρωπαίων σήμερα και αυτήν των Ρωμαίων της παρακμής είναι δελεαστική. Ο μύθος της παρακμής της Ευρώπης, όμως, είναι τόσο παλιός όσο και η ίδια η Ευρώπη. Πέραν όλων των άλλων, ας θυμηθούμε τον Μοντεσκιέ, την εποχή του Διαφωτισμού, που έγραφε για τη ρωμαϊκή παρακμή («Μοντεσκιέ: εκτιμήσεις για τα αίτια του μεγαλείου και της παρακμής των Ρωμαίων», εκδ. Πόλις), αλλά μάλλον για να καυτηριάσει τον αυταρχισμό του Καίσαρα και εμμέσως τη μοναρχία. Ας θυμηθούμε και τον διάσημο ιστορικό Αρνολντ Τόινμπι την επομένη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου που έλεγε ότι η Ευρώπη είναι τόσο βαριά ασθενής, ώστε θα πρέπει να ετοιμάσει το ταφικό μαυσωλείο της. Από τον Ομηρο ώς τον Τόινμπι, οι συγγραφείς ανά τους αιώνες εξάρουν το χαμένο μεγαλείο και προαναγγέλλουν την καταστροφή, αλλά με μοναδικό στόχο να ανακαλύψουν τις ζώσες πηγές (ίσως το λάλον ύδωρ;) που θα βοηθούσε στην ανασύνθεση της Ιστορίας.

Βεβαίως υπάρχουν οι θεωρητικοί της παρακμής. Αυτοί λένε ότι η Ευρώπη (και γενικότερα η Δύση) θα καταστραφεί από το ίδιο στοιχείο που την ενδυνάμωσε: τον οικονομικό φιλελευθερισμό, τον οποίον εξήγαγε στις αναπτυσσόμενες χώρες. Κι είναι αλήθεια ότι οι χώρες αυτές δεν φοβούνται τις επιπλοκές και τις επιπτώσεις του όσο φοβούνται οι λαοί που τον δημιούργησαν! Σ’ αυτό το ακανθώδες σημείο εμφανίζονται οι γνωστοί οικονομολόγοι που παρακολουθούν την ανάπτυξη των άλλων λαών (Κίνα κυρίως και στη συνέχεια Ινδία κ.ά.) για να μας διαμηνύσουν ότι ώς το 2050 η… σοκαριστική άνοδος της Ανατολής θα έχει αγγίξει την κορυφή, εφόσον η διαδικασία των αλλαγών ακολουθήσει τις σημερινές ιλιγγιώδεις ταχύτητες.

Walter Russel Mead

Παρεμφερή εικόνα για την Ευρώπη έχει ο Αμερικανός συγγραφέας Walter Russel Mead. Ο Mead έγραψε πρόσφατα στο περιοδικό American Interest ότι η Ευρώπη μοιάζει γηραιά και πλούσια, πλην όμως ψάχνει για σταθερότητα. Οι αναδυόμενες ασιατικές δυνάμεις, εκτός του ότι αναπτύσσονται ταχύτατα, είναι πεινασμένες για αλλαγή και ανάπτυξη. Γι’ αυτό δεν υπολογίζουν τον κίνδυνο και βλέπουν το μέλλον όχι ως απειλή, αλλά ως ευκαιρία. Στην Ευρώπη κάποιοι εύχονταν να μην είχε κλείσει ποτέ ο κύκλος του Ψυχρού Πολέμου. Τότε, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αισθάνονταν ότι συμμετείχαν στην πραγματοποίηση κοινών δυτικών στόχων που βασίζονταν σε κοινές αξίες. Τότε αυτές οι σκέψεις είχαν υπεραξία, δεδομένου ότι εμπλεκόταν σε μεγάλο βαθμό η πολιτική. Σήμερα θυμίζουν έρημη χώρα, ουτοπικά πεδία, καθώς η παγκόσμια οικονομική υπεραξία τις έχει αταβιστικά προσκολλήσει στην επιφάνεια των καθημερινών γεγονότων.

Δύσκολο να υπάρξει επιστροφή. Κι είναι δύσκολο γιατί στον 21ο αιώνα, η φιλοσοφία, η ψυχολογία, η κοινωνιολογία, οι πολιτικές επιστήμες, γενικότερα οι θεωρητικές επιστήμες έχουν υποχωρήσει αφήνοντας χώρο δράσης στις θετικές επιστήμες και στη γλώσσα των μαθηματικών. Αλλά τα μαθηματικά δεν μπορούν να απαντήσουν στην απογοήτευσή μας, στην απειλή διάλυσης. Δεν μας προσφέρουν προορισμό και παράλληλα μας κρύβουν από τον τυπικό ορίζοντά μας τον λόγο ένωσης της Ευρώπης. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν μπορούν να έχουν μόνον οικονομικό προσανατολισμό. Οφείλουν να αποκτήσουν πολιτική ενόραση. Στην αντίθετη περίπτωση οι εξελίξεις είναι τέτοιες, ώστε θα αυτοματοποιηθεί ο μηχανισμός της παρακμιακής πολιτικής.

Advertisements

13 comments

  1. Ρίτσα,

    πολύ ενδιαφέρον το άρθρο σου…οι πολλαπλές και σύγχρονες ματιές στο πολυσυζητημένο θέμα της «γηραιάς» και παρηκμασμένης Ευρώπης και τις γνωστές αναλογίες με τη ΡωμαΪκή παρακμή…

    Παρά την πρωτοτυπία και την πολυπρισματικότητα της προσέγγισης, δεν μπορώ να μη σταθώ στα λόγια (σου) της αρχικής παραγράφου, εκείνα της αμηχανίας, του παγώματος, της απομόνωσης και της αίσθησης ενός εγκαταλελειμμένου τοπίου…

    Για το τέλος, έχω μια μικρή ένσταση…οι θετικές επιστήμες και τα μαθηματικά δεν καραδοκούν την υποχώρηση των θεωρητικών επιστημών για να αποκτήσουν χώρο δράσης. Άλλο είναι ο αντικείμενό τους, άλλος ο τομέας τους, παρά το ότι από τους καθαρούς χώρους της θεωρίας και του πνεύματος εκπίπτουν κάποτε σε εργαλεία ποσοτικής ανάλυσης των κοινωνικών επιστημών.
    Αν οι θεωρητικές επιστήμες – οι επιστήμονες δηλαδή – δεν είναι επαρκείς στις αναλύσεις τους είναι ένα άλλο θέμα που δεν έχει σχέση με τις θετικές επιστήμες…

    Την καλημέρα μου

  2. xaxa….ανθρωπε των θετικών επιστημών εσύ!!!!!! Μου αρέσει που τσιμπάς σε κάτι τέτοια.
    Είμαι σίγουρη ομως ότι καταλαβαίνεις με ποια εννοια τολμώ να πω κάτι τέτοιο. Μπορώ και να στο αναλύσω , αλλά από …κοντά
    Κατα τα λοιπα, το κείμενο εκφράζει εμμέσως τη δική μου αγωνία, γιατί τις περισσότερες φορές αυτήν εκφράζω και την βάζω στα χείλη άλλων αναγκαστικά για να μην θεωρηθώ ψώνιο. Γνωστά πράγματα αυτά
    σε φιλω και ευχαριστώ που σε ταλαιπωρω και δεν διαμαρτύρεσαι, δεν βάζεις τις ΦΩΝΕΣ!!!!!

  3. Εγώ πολύ φοβάμαι Ρίτσα μου οτι οι Ευρώπη βασικά δεν έχει πλέον «ηγέτες» και από ‘κεί ξεκινά και το όλο πρόβλημα.
    Και βέβαια η συνέχεια την βρίσκει να καθοδηγείται απο την «οικονομκή» αξία των πραγμάτων και οχι από τις Ιδέες που την χαρακτήρισαν ανα τους αιώνες, και αυτό κάνει ακόμα δυσκολότερη την κατάσταση.
    Δεν θέλω να πιστέψω οτι βρισκόμαστε στις τελευταίες ημέρες μιας αυτοκρατορίας. Προτιμώ να βλέπω την σημερινή μας κατάσταση σαν ακόμα μιά σελίδα πολέμου σαν τους τόσους που συνετάραξαν την Ευρώπη μέσα στην Ιστορία. Ένας πόλεμος με διαφορετική μορφή και διαφορετικά όπλα, είναι και αυτό που ζούμε στις μέρες μας, και πιστεύω και ελπίζω οτι οταν τελειώσει, νικήτές και χαμένοι θα ανασκουμπωθούμε πάλι, όπως κάθε φορά, και μέσα από τα συντρίμια θα χτίσουμε ξανά.
    Ας ευχηθούμε μόνο αυτό που θα χτίσουμε να το χτίσουμε με οδηγό την Γνώση και την Σύνεση των όσων έχουμε ήδη περάσει …

  4. @ Τζουτζη Ματζουράνη
    «…..Ας ευχηθούμε μόνο αυτό που θα χτίσουμε να το χτίσουμε με οδηγό την Γνώση και την Σύνεση των όσων έχουμε ήδη περάσει»
    Μακαρι ναναι έτσι Τζούτζη μου…

  5. Το μέλλον αυτή τη στιγμή είναι πολύ δύσκολο να προβλεφθεί, και οποιαδήποτε εκτίμηση για το παρόν, επειδή οι εποχή είναι ταραγμένη και μεταβατική, είναι δύσκολο με ακρίβεια να γίνει.
    Οι ιστορικοί του μέλλοντος θα κρίνουν αν αυτό που βιώνουμε είναι παρακμή ανθρωπιστικών αξιών που θα οδηγήσει σε ακόμα χαιρότερες δεκαετίες, ή αντίθετα, από αυτό το θολό ως και σκοτεινό τοπίο θα αναδυθεί η νέος κόσμος, ο νέος ‘Ανθρωπος.
    Σε κάθε περίπτωση, ένα ακόμα στοχαστικό άρθρο Ρίτσα μας, «τροφή για σκέψη» πολύτιμη, πλήρης πληροφοριών και συναισθήματος :-))

  6. ?ναι παρακμάσαμε / παρα-ωριμασαμε με την εννοια της προχωρημενης σηψης …. και ζαλισμενοι απο τις αναθυμιάσεις ..Προσδοκουμε Καθαρο Αερα να αναπνευσουμε ( να οξυγονωθει ο εγκεφαλος να αρχισει να σκεφτεται / κρινει / στοχαζεται)
    οσον αφορα τις οικονομικες * επιστημες (?) θυμηθηκα κατι που διαβασα προσφατα με αφορμη τα Νομπελ και το μοιραζομαι μαζι σας …
    «Κλείνω με ένα πολύ προσωπικό συμπέρασμα: Ίσως ποτέ στην ιστορία του ανθρώπινου πνεύματος δεν έχει οικοδομηθεί ένας τέτοιος ιδεολογικός και θεωρητικός θρίαμβος στην βάση μιας τεράστιας αλυσίδας θεωρητικών αποτυχιών, όπως αυτές των σύγχρονων οικονομολόγων. Δεδομένου ότι το Νόμπελ ακόμα συμβολίζει την επιστημονική συμβολή στην επίλυση (και όχι στην ενίσχυση και πολλαπλασιασμό) βασικών προβλημάτων της ανθρωπότητας, μία λύση υπάρχει: η άμεση κατάργηση του Νόμπελ Οικονομικών»
    http://www.protagon.gr/Default.aspx?tabid=70&smid=382&ArticleID=4174&reftab=218&t=Το-Νόμπελ-της-ντροπής-

  7. νά΄τανε και μαθηματικά… αλωνίζουν οι αγεωμέτρητοι

    (αυτό το κείμενο το βάζω μαζί με το άλλο για το τέλος των μύθων)

  8. @@@GB
    Καλως τον. Εμεις δεν εχουμε ακομη κατι για να ακμάσει. Εν αναμονη ειμαστε κι ειμαι βεβαια ότι μια δυο γενιές θα χαθούν. Η γενιά των παιδιώ μας σίγουρα.

  9. Μόνο έχουν υποχωρήσει; Εδώ έχουν σταματήσει να χρηματοδοτούνται, μαραζώνουν!
    Και η Ευρώπη όντως παρακμάζει και καταρρέει.
    Αυτό δε σημαίνει ότι θα πεθάνει η Ευρώπη, αλλά ότι θα πεθάνει η Ευρώπη όπως την ξέρουμε.
    Αυτό έγινε και τις προηγούμενες φορές.
    Δεν είναι όμως κρίμα και άδικο, η ήπειρος που γέννησε όλες τις μεγάλες ιδέες, να έχει ισοπεδώσει τόσο πολύ το πνεύμα της και να το έχει υποβιβάσει στο επίπεδο του χρήματος;
    Δεν είν΄το πρόβλημα ο ψυχρός πόλεμος, που οι πολιτικοί είναι «άνεργοι» σήμερα, αλλά το τσαγανό και η «ιδεολογία» τους. Ή μάλλον η ανυπαρξία αυτών…

  10. @@ Darthiir the Aban
    Μα επεσε στην παγίδα της παγκοσμιοποιησης , του ανταγωνισμου και του πολέμου των νομισμάτων. Αρα πανε φουντο οι ιδεες που αγαπήσαμε καποτε……

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s