«Πικάσο: Ειρήνη και Ελευθερία» Ο κομμουνιστής απολιτικός Πικάσο.


Πρόσωπα (Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 21-11-2010)

Rape of the sabine women (Πικάσο)

Της Pιτσας Mασουρα

Η τέχνη πολλές φορές αποδεικνύεται επουλωτική. Σαν μια διάφανη γάζα που ακουμπάει στην ανοιχτή πληγή μέχρι να γιάνει. Ο καλλιτέχνης καταφεύγει σ’ αυτήν ελπίζοντας να κλείσει τις πληγές που μπορεί να έχουν δημιουργηθεί από περιπετειώδεις αναζητήσεις, αλλά και ακούσια απραξία. Πρώτα παραδίδεται στον εαυτό του, στις αντιρρήσεις του, στα αναθεωρημένα πιστεύω του κι ύστερα στον έξω κόσμο, στους πολλούς. Αυτή η μυστική παράδοση, όπου εκείνος είναι ταυτόχρονα αποστολέας και παραλήπτης, είναι μια συγκλονιστική ιεροτελεστία. Λένε ότι μοιάζει πολύ με τον αγώνα που δίνει ο δόκιμος μοναχός λίγο πριν παραδοθεί στον Θεό. Αγώνας αποδοχής και παράδοσης.

Dan Franck

Ο καλλιτέχνης δημιουργεί συνήθως για τον εαυτό του. Όχι πάντα. Η καλλιτεχνική δημιουργία είναι πολλές φορές συνυφασμένη με τον βιοπορισμό, με την ικανοποίηση υλιστικών αναγκών. Παλιότερα ήταν η απόλυτη ανάγκη. Η άνευ όρων αυτοέκφραση και αυτοπραγμάτωση μαζί. Ο μυθιστοριογράφος Νταν Φρανκ λέει ότι ένας κόσμος δίχως τέχνη δεν θα μπορούσε να δει τον ίδιο του τον εαυτό. Θέμα αντικατοπτρισμού ίσως; Γι’ αυτό και τα ολοκληρωτικά καθεστώτα λογοκρίνουν, απαγορεύουν και καίνε. Τυφλώνουν έτσι το βλέμμα της μνήμης και εμποδίζουν την έκφραση της διαφορετικότητας. Το χώμα από το οποίο γεννιούνται οι καλλιτέχνες. Κι όμως, ο Πάμπλο Πικάσο προσχώρησε στο Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα το 1944 και ζωγράφισε έργα που αντιπροσώπευαν την προπαγάνδα του κόμματος. Άραγε, δεν σκιάχτηκε ποτέ από τον ολοκληρωτισμό ή υπήρξε αγνός ιδεολόγος που διαμαρτυρόταν για την απουσία παγκόσμιας δικαιοσύνης;

pablo_picasso

Αυτή την εποχή, στο μουσείο Albertina στη Βιέννη και μέχρι τις 16 Ιανουαρίου 2011, εκτίθενται έργα του Πικάσο με τον τίτλο: «Πικάσο: Ειρήνη και Ελευθερία». Έργα που επικεντρώνονται στον «ζωγράφο της Ιστορίας» και που αναφέρονται στη μαρξιστική περίοδο, από το 1944 ώς τον θάνατό του. Ο ιστορικός τέχνης Gertje Utley λέει ότι κακώς αναγράφεται στον κατάλογο της έκθεσης ότι τα έργα του είναι «προγραμματικές δηλώσεις». Στην πραγματικότητα, λέει ο ιστορικός, εκφράζουν τον διαρκή φόβο και τρόμο του Πικάσο για τις ένοπλες συγκρούσεις. Ο επισκέπτης μπορεί να δει πίνακές του, όπως «Το οστεοφυλάκιο», «Η σφαγή στην Κορέα», «Η αρπαγή των Σαβίνων γυναικών» και πολλές νεκρές φύσεις με κρανία ζώων και μαδημένα κοκόρια, που έμοιαζαν περισσότερο με ανθρώπους που αγωνιούν πάνω σε πάγκο βασανιστηρίων παρά με πουλερικά έτοιμα για μαγείρεμα. Οταν παλιά τον ρωτούσαν γιατί τόσο πολλές εικόνες με φαγητά, κατσαρολικά και μαχαιροπίρουνα στη γερμανική κατοχή στο Παρίσι, έλεγε: «Ακόμα και μια κατσαρόλα μπορεί να φωνάξει!». Στην έκθεση πρωτοστατεί το Περιστέρι του Πικάσο. Οι «Νιου Γιορκ Τάιμς» περιγράφουν τα περιστέρια του ως την κιτς πλευρά της ζωγραφικής του, ίσως γιατί πολλά εθεάθησαν σε κομμουνιστικές συγκεντρώσεις κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, έχοντας εξελιχθεί σε σύμβολο ελπίδας. Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι πολλά τα πολιτικά έργα. Κυριαρχούν οι παραλλαγές του Πικάσο πάνω σε έργα του Ντελακρουά, του Μανέ ή του Βελάσκεθ.

Πολλοί διατείνονται ότι ο κομμουνισμός του Πικάσο ήταν σχεδόν απολιτικός! Δεν είχε διαβάσει λέξη από τα κείμενα του Καρλ Μαρξ ή του Ενγκελς. Ο κομμουνισμός ο δικός του ήταν συναισθηματικός. Κάποτε είχε δηλώσει: «Για μένα το κομμουνιστικό κόμμα είναι το κόμμα των φτωχών». Ο τρόπος που τοποθετείται απέναντι στους πολέμους και τις συνέπειές τους είναι κι αυτός συναισθηματικός. Τον απασχολεί το θύμα, τον απασχολούν οι γυναίκες και τα παιδιά που υποφέρουν. Απλοποιεί την τέχνη του ελπίζοντας να επικεντρωθεί στη βαρβαρότητα του θανάτου. Οι στρατιώτες, τα όπλα τους, τα άλογά τους γίνονται τεράστια με το πινέλο του και γίνονται σύμβολο της εξουσίας των όπλων με το οποίο ένα κράτος επιβάλλεται στους πολίτες του.

de Gaulle

Τους τελευταίους μήνες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η απολιτική του στάση μαλάκωσε. Η απελευθέρωση του Παρισιού από τον Ντε Γκωλ τον μεταμόρφωσε σε γκωλιστή. Όμως όταν έφαγε μαζί με συνεργάτες του στρατηγού, δήλωσε ότι είναι «μια ομάδα από μ….ς». Κι έτσι έγινε ξανά ειρηνιστής, όντας πλέον βέβαιος ότι ορθά εντάχθηκε στο κόμμα της ειρήνης (το κομμουνιστικό κόμμα), μια εναλλακτική πρόταση του καθολικισμού, τον οποίον προσπάθησε να κατανοήσει αλλά δεν τα κατάφερε. Και ούτε ποτέ πτοήθηκε από τους επιτήδειους εχθρούς του, κυρίως στην Ισπανία, που αποκαλούσαν αυτόν, τον Λουί Αραγκόν και τον Κιουρί «Οι τρεις σωματοφύλακες του κομμουνιστικού κόμματος». Ίσως γιατί η τέχνη του ήταν ώς το τέλος επουλωτική, σαν μια λεπτή διάφανη γάζα πάνω στις πληγές που του προκαλούσε η άνιση μεταχείριση των ανθρώπων και η βρώμικη ανάσα της απάνθρωπης εξουσίας. Ήταν μια άποψη πίσω από τις κουρτίνες της εποχής του.

4 thoughts on “«Πικάσο: Ειρήνη και Ελευθερία» Ο κομμουνιστής απολιτικός Πικάσο.

  1. Καλημέρα Ρίτσα μου…Πολύ ενδιαφέρον και πρωτότυπο το κείμενό σου!
    Αυτό που το κάνει αριστουργηματικό δεν είναι ότι θίγεις το χιλιοειπωμένο και κοινότοπο θέμα της στράτευσης ενός καλλιτέχνη, αλλά το άλλο, αυτό της σχέσης της Ιστορίας, της Πολιτικής με τον πυρήνα της δημιουργικότητάς του, με την εσωτερική ανάγκη επούλωσης τραυμάτων που αποτελεί η Τέχνη και η δημιουργία…
    Αυτή η ματιά, επικεντρωμένη στην περίπτωση Πικάσσο, δίνει ένα νέο φως στην ανάγνωση των έργων του…Ο Πικάσσο διαφέρει από τους άλλους καλλιτέχνες που είναι στρατευμένοι σε αυτή την ιδεολογία, όχι μόνο γιατί δεν είναι ρεαλιστής αλλά γιατί κανείς δεν του υπαγορεύει από τι θα εμπνευστεί και πώς θα το αποδόσει…
    Ο διάλογος με την Πολιτική και την Ιστορία είναι αυθεντικά ψυχικός, αυθαίρετος δικός του, όπως τον αισθάνεται. Για αυτό ονομάζεται κομμουνιστής χωρίς να δίνει δεκάρα για αυτό που έγραψαν οι Μαρξ,΄Ενγκελς κλπ. Για αυτό και οι παλινδρομήσεις του προς το Γκωλισμό και πίσω…
    Και για αυτό και τα έργα του αυτής της περιόδου είναι σπουδαία έργα…
    Ευχαριστούμε και πάλι Ριτς για την ενημέρωση…Στην Αλμπερτίνα δεν μας βλέπω να οδεύουμε μέχρι το Γενάρη, αλλά ποτέ να μη λέμε ποτέ…:)
    Μια ανάσα όμως της Έκθεσης σήμερα την πήραμε!

  2. Γλυκειά μου,
    Τι σοφά τοποθετημένη ανάρτηση. Η πολιτική σαφώς τον έχει επηρεάσει γιατί έζησε στη δίνη των μεγάλων εξελίξεων της Ευρώπης. Αδύνατον να ήταν απολιτικός.
    Αλλά πεσμου πόση δύναμη, πόση ανατροπή κρύβει ο ποιητικός του λόγος. Απο μόνη η τέχνη του είναι επανάσταση.
    Επιτέλους στάθηκα κι ήρθα να σου πώ ότι σε διαβάζω κι ας χάνομαι από τα σχόλια.
    Φιλί

  3. justinaki
    Καλησπερα Ιουστίνη μου. Ευχαριστώ πολυ , Μοναδικός ο Πικάσο.
    Πώς τα πας; Τί καινούργιο ετοιμάζεις ;;
    φιλια από την κατακερματισμένη ζωή των πολιτών της Αθήνας ( προς το παρόν)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s