Ο απρόβλεπτος 21ος αιώνας και το σύνδρομο του Μαύρου Κύκνου


Πρόσωπα της Ρίτσας Μασούρα ( Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή της Κυριακής 26-3-2011)

Όταν ο Σενέκας διαπίστωσε ότι ο Νέρωνας  τον απομάκρυνε όλο και περισσότερο από τον περίγυρό του αποσύρθηκε στην έπαυλή του, έξω από τη Ρώμη, με στόχο να μελετήσει τη φύση. `Εγραψε μάλιστα βιβλίο για τη γη και τους πλανήτες, μακράν προφανώς της πραγματικότητας, αλλά για κείνον, η ενασχόληση του ήταν η ιαματική γάζα, τοποθετημένη με προσοχή πάνω στην εσωτερική του αγωνία. Τον γήτευαν απ ότι φαίνεται οι σεισμοί. Πίστευε ότι οφείλονταν στον αέρα που παγιδευμένος στο εσωτερικό της γης, αναζητούσε έξοδο διαφυγής, ένα είδος μορφολογικού μετεωρισμού.

Μικρή σημασία έχει η εγκυρότητα των επιστημονικών διαπιστώσεων του σπουδαίου Ρωμαίου ρήτορα. `Εχει όμως μεγάλη σημασία να συγκρατήσουμε την τεράστια ανακούφιση που ένοιωθε αυτός ο άνθρωπος παρατηρώντας τη φύση, ίσως γιατί τα ισχυρά φυσικά φαινόμενα μας υπενθυμίζουν όλα όσα δεν μπορούμε να αλλάξουμε και οφείλουμε να αποδεχτούμε. Οι παγετώνες, τα ηφαίστεια, οι σεισμοί , οι τυφώνες μας υπερβαίνουν, παρ ότι αφελώς πιστεύουμε ότι κάθε φορά θα είναι η τελευταία μας ήττα. Γύρω μας όμως παραμένουν σε δράση τεράστιες δυνάμεις της φύσης, αδιάφορες για τις δικές μας ναρκισσιστικές φαντασιώσεις ή για τις απλές επιθυμίες μας. `Αλλωστε, ξεχνάμε συχνά ότι η αδιαφορία είναι ένα από τα μεγαλύτερα χαρακτηριστικά της φύσης. Το βιώνει τώρα ο πλανήτης με το θυμό της ίδιας της γης, με το τσουνάμι, με το θάνατο χιλιάδων ανθρώπων στην Ιαπωνία, με τα επακόλουθα του συγκλονιστικού σεισμού.

Ο ιαπωνικός εφιάλτης ήρθε να προστεθεί σε δύο εξίσου δυνατά φυσικά φαινόμενα που οι επιστήμονες δύσκολα θα μπορούσαν να προβλέψουν, τόσο ως προς το γεωγραφικό τους στίγμα, όσο και ως προς την έντασή τους. Το ένα, ο πρόσφατος σεισμός στην Christchurch της Νέας Ζηλανδίας, στις 22 Φεβρουαρίου και το άλλο,  το τσουνάμι που ακολούθησε το σεισμό της Σουμάτρας την επομένη των Χριστουγέννων του 2004. Ο άνθρωπος, ερμητικά κλεισμένος στους δικούς του μικρούς γυάλινους κύβους έχει προ καιρού χάσει τη θέα στα μεγάλα ανοίγματα του κόσμου. Κι όταν ξαφνικά συμβαίνουν τέτοια απροσδόκητα γεγονότα σπάει αιφνιδιασμένος το γυαλί κι αναζητεί έξω από τον κύβο απαντήσεις που θα απαλύνουν το φόβο του. Γιατί φοβάται ο άνθρωπος. Φοβάται ακόμη και τη σκιά του, πολλώ δε μάλλον μην τύχει κι είναι αυτός ο επόμενος στόχος της φύσης.

Εκ πρώτης όψεως φαίνεται ότι οι φυσικές καταστροφές είναι πλέον πολλές στις μέρες μας, ή μάλλον περισσότερες απ’ ότι στο παρελθόν. Στην πραγματικότητα, είμαστε πάρα πολλοί οι ένοικοι τούτου του πλανήτη και πολλές περισσότερες οι περιουσίες που εκτίθενται στις βίαιες δυνάμεις της γης. `Εχουμε λοιπόν φυσικές καταστροφές που οδηγούν σε τεχνολογικές καταστροφές, σαν αυτήν της Ιαπωνίας και τεχνολογικές καταστροφές που οδηγούν σε περιβαλλοντικές καταστροφές, όπως πέρσι στον Κόλπο του Μεξικού. Στο εξής, οι επιστήμονες οφείλουν να προβλέπουν τις παράπλευρες απώλειες που ως τώρα ήταν χαμηλής προβλεψιμότητας. Δεν είναι τυχαίο ότι ο καθηγητής του πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης Νασίμ Νίκολας Τάλεμπ, με αφορμή  τη χαμηλή προβλεψιμότητα έγραψε ένα βιβλίο με τον μάλλον γοητευτικό τίτλο «Ο Μαύρος Κύκνος : ο αντίκτυπος του εξαιρετικά απρόβλεπτου».Το βιβλίο έχει μεταφραστεί στα ελληνικά από τον Α. Παπαγιαννίδη (εκδόσεις Φερενίκη).

Αναλύεται το απρόβλεπτο ; Δύσκολα, αλλά οι ιδέες δεν υπόκεινται σε φυσικούς νόμους. Ο καθηγητής Τάλεμπ επεξεργάστηκε απρόβλεπτα μοντέλα στην οικονομία και την αγορά και αποκαλεί «σύνδρομο του μαύρου κύκνου» κάθε απρόβλεπτο γεγονός με βάση τα ως εκείνη την ώρα δεδομένα και εφόσον τη μεθεπομένη είναι τεράστιες οι επιπτώσεις του στην ανθρώπινη ζωή. Σ ‘ αυτό το τυπικό δίπτυχο προστίθενται οι ερμηνείες της επιστημονικής κοινότητας, ώστε στο μέλλον το ίδιο γεγονός να είναι πλέον προβλέψιμο. Οι καθηγητές έχουν μερίδιο στην εξέλιξη της επιστήμης και της επιστημοσύνης. `Ομως το απρόβλεπτο θα αποτελεί πάντα αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής στον πλανήτη κι όσοι Μαύροι Κύκνοι κι αν εφευρεθούν,  θα καταλήγουν στην τελευταία χορευτική φιγούρα της νεαρής ανικανοποίητης χορεύτριας, όπως την ερμηνεύει μαγικά η Νάταλι Πόρτμαν στην ομώνυμη ταινία.

Advertisements

Υπάρχουν σήμερα μποέμ τύποι ;

Πρόσωπα ( Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 20 Μαρτίου 2011)

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_1_20/03/2011_436138

Της Pίτσας Mασούρα

kate_moss_009

Η συζήτηση για τους μποέμ επιστρέφει ξανά και ξανά στην επικαιρότητα. Ατομα κυρίως από τον χώρο του θεάματος και της τέχνης κρατούν για τον εαυτό τους τον μοναδικό αυτό τίτλο που παλιότερα έγινε αφετηρία ενός νέου τρόπου ζωής στην Ευρώπη και την Αμερική.

Ξεφυλλίζω, παθιάζομαι, διαβάζω, ξεχνιέμαι, ζωντανεύω, ξαναζώ. Ρήματα ενεργητικά και παθητικά σε μια λογική διάταξη. Ενδεικτικά μιας εμμέσως υποβολιμαίας κατάστασης. Δεν είμαι μόνη σ’ αυτή την πρωτότυπη σπηλιά. Τη μοιράζομαι με πολλούς και τη συνιστώ σαν ένα είδος αποτοξίνωσης. Πείτε ότι ξαφνικά αποφασίζουμε ομαδικώς να κατεβάσουμε τον κεντρικό εξωκοσμικό διακόπτη και το ρίχνουμε στο διάβασμα. Ωρες ατέλειωτες με το βιβλίο, τους ήρωές του, αλλά και τον εαυτό μας, σε ένα είδος περισυλλογής και απολογητικής, εξομολογητικής παρένθεσης. Δεν ξέρω αν είναι έλλογη η ιδέα μου, αλλά ποιος έχασε τη λογική του για να τη βρούμε εμείς. Οταν οι συζητήσεις των ανθρώπων άνω των 40 και έως τα 65 (μετά το αντικείμενο συζήτησης αποκτά παρελθοντολογική υφή) εξαντλούνται σε όρους οικονομικούς, όταν ο νέος για να επιβιώσει οφείλει να γνωρίζει τι σημαίνει χρέος και έλλειμμα και τι θα επωμιστεί προκειμένου να εξαφανιστούν οι μέγαιρες λέξεις από το λεξιλόγιό του, όταν ο μικροαστός εξαντλεί τις ώρες του μετρώντας ξανά και ξανά τα δάνειά του, τότε είναι προφανές ότι η αλλαγή στάτους επιβάλλεται. Θα έχετε δει πόσο συχνά οι χρήστες στο facebook αλλάζουν στάτους.

apollinaire

Πάνω, λοιπόν, στο ξεφύλλισμα περιοδικών και το «ηδυπαθές» διάβασμα σοβαρών βιβλίων (το πόσο ηδυπαθές μπορεί να ’ναι το διάβασμα εξαρτάται από τον χαρακτήρα του ανθρώπου) βρέθηκα ξανά σε στενό μαρκάρισμα από τους αγαπημένους μου μποέμ. Οσοι παρακολουθούν αυτή τη στήλη θα γνωρίζουν το πάθος μου για τους μποέμ, σαν τον Γκιγιόμ Απολλινέρ και την παρέα της Μονμάρτρης στις αρχές του 20ού αιώνα. Αυτή τη φορά, αφορμή υπήρξε ένα αρθράκι στο περιοδικό του BBC, όπου ο ρεπόρτερ διερωτάται αν σήμερα κάποιοι τύποι εκεί έξω στην πλατεία παριστάνουν τους σύγχρονους μποέμ ή όντως είναι. Αν, δηλαδή, υπάρχει συνέχεια σ’ εκείνη την ανεπανάληπτη γενιά που δημιούργησε «κατάσταση» και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού… Λέει κάποια στιγμή ο ποιητής Πολ Βερλέν στον Αρθούρο Ρεμπώ: «Να φροντίσουμε, τουλάχιστον για ένα διάστημα, να έχουμε λιγότερο τρομερή όψη από πριν. Δηλαδή, να φορέσουμε καθαρά εσώρουχα, να γυαλίσουμε τα παπούτσια μας, να χτενίσουμε τα μαλλιά μας και να πάρουμε εκείνο το γνωστό άκακο ύφος». Γιατί ένα από τα χαρακτηριστικά των μποέμ της εποχής της rive gauche ήταν η ατημέλητη εμφάνιση και η πασιφανής απέχθεια στις αρχές της τότε αστικής τάξης. Ανθρωποι εκκεντρικοί, επαναστάτες, αμοραλιστές, δημιουργικοί και αυτοκαταστροφικοί συγχρόνως, ατίθασοι, αρνητές του κατεστημένου, αδιάφοροι για τα γούστα των πολλών. Ατομα αποστασιοποιημένα, αποδέκτες της μοίρας τους, της τύχης τους, της ευτυχίας τους, δίχως ερωτήματα. Ανθρωποι της τέχνης, λάτρεις των ανθρωπίνων σχέσεων, του πάθους, της ορμής, της ηδονής. Με λίγα λόγια, μποέμ τύποι.

Virginia Nicholson

Η συγγραφέας Βιρτζίνια Νίκολσον  συγγενής της Βιρτζίνια Γουλφ χαρακτηρίζει τους μποέμ αουτσάιντερ της ζωής. Στο βιβλίο της «Among the Bohemians», η Νίκολσον ερευνά τον τρόπο ζωής των ανδρών και των γυναικών κατά το πρώτο μισό του εικοστού αιώνα στη Βρετανία. Αντάρτες και πνεύματα ελεύθερα μεταφέρουν τον ιδεαλισμό και τη δημιουργικότητά τους σε κάθε πτυχή της καθημερινής ζωής, κωφεύοντας στην αποδοκιμασία, άτομα καταχρεωμένα, μέθυσοι, χρήστες ουσιών… Ανθρωποι που εγκαταλείπουν τα πολυτελή σπίτια τους και ζουν σε τροχόσπιτα τσιγγάνων, μιμούμενοι τον τρόπο ζωής των αθίγγανων της Βοημίας, απ’ όπου προέρχεται ο όρος μποέμ. Κι είναι, τελικά, αυτές οι επιλογές που στο τέλος του οδήγησαν στη φτώχεια, την πείνα τον εθισμό και τον θάνατο. Οπως ο Augustus John και Eric Gill.

Pete-Doherty

Σήμερα, κάποιοι διατείνονται ότι οι μποέμ της εποχής είναι οι νέοι που παρακαλούν τους γονείς τους για λίγο χαρτζιλίκι. Κι όμως, εκτός από τον ριψοκίνδυνο Τζακ Κέρουακ και τον εκκεντρικό Ουίλιαμ Μπάροουζ –γενιά μπιτ και μποέμ– θα πρέπει να υπάρχουν καλλιτέχνες που εξακολουθούν να στέκονται στον αντίποδα της μπουρζουαζίας. Ακόμη και ένα ολόκληρο ξενοδοχείο, το Τσέλσι στο Μανχάταν, απ’ όπου πέρασαν διάσημοι συγγραφείς, μουσικοί, αρτίστες και ηθοποιοί –Ντύλαν, Μπουκόφσκι, Πάτι Σμιθ, Ιγκι Ποπ– κατέχει πρωτεύουσα θέση στην καρδιά των Αμερικανών μποέμ. Ισως θα πρέπει ανάμεσά τους να τοποθετήσουμε την Κέιτ Μος ή τον Pete Doherty ακόμη και τον Κιθ Ρίτσαρντς, παρ’ ότι ο τρόπος της δικής τους ζωής δεν είναι άμοιρος χρημάτων… Γι’ αυτό κι εγώ επιμένω κλασικά: Απολλινέρ, Μποντλέρ, Βαν Γκογκ…

Ας λογικευτούμε επιτέλους. Καλές οι μελέτες, αλλά…..

αρθρο του Νίκου Βατόπουλου στην Καθημερινή για το πανηγυράκι της Πανεπιστήμίου

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_19/03/2011_436285

Η απώλεια της ιδιωτικής ζωής μπορεί να κοστίζει, αλλά ο κόσμος παραμένει συναρπαστικός.

woman in blue reading a letter, J. Vermeer

( Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 13/3/2011)

Στον 21ο αιώνα το διαδίκτυο αφαιρεί σταδιακά και το τελευταίο ένδυμα του παλιού ανθρώπου. Ο καινούργιος είναι ελεύθερος, αλλά ηθελημένα διασυνδεδεμένος όσο ποτέ στο παρελθόν Η απώλεια της ιδιωτικής ζωής μπορεί να κοστίζει, αλλά ο κόσμος παραμένει συναρπαστικός.

Δεν είναι οι δημοσιογράφοι που υπερέβαλαν, ούτε τα «φρικιά» της τεχνολογίας που είδαν τις μετοχές τους να εκτινάσσονται στα ύψη. Είναι οι νεολαίες σε όλες τις  εξεγερμένες χώρες της βορείου Αφρικής που με τη βοήθεια της υπερσύγχρονης τεχνολογίας, κυρίως μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έσπασαν το φράγμα του παρελθόντος, επιχειρώντας μια μοναδική υπερπτηση : αυτήν προς την ελευθερία, ίσως γιατί η ελευθερία  ωθεί το άτομο να ζει όπως εκείνο κρίνει ορθό. Ποιος θα το φανταζόταν παλιότερα ότι οι εμπνευστές της επικοινωνιακής πλατφόρμας, άθελά τους, θα γίνονταν εμπνευστές εξεγέρσεων και απελευθερωτικών κινημάτων! Κι όμως, συνέβη ενώπιόν μας. Γίναμε και παραμένουμε μάρτυρες (έστω και απαθείς) της σύγκρουσης ανάμεσα στο παλιό και το καινούργιο που αν επιβεβαιωθούν οι προβλέψεις θα θυμίζει επική τιτανομαχία.

Vermeer

Στον πίνακα του “ The Woman in blue Reading  a letter” (1663), o Ολλανδός ζωγράφος Johannes Vermeer εξυμνεί τα ιερά όρια της ιδιωτικής ζωής μιας γυναίκας που απομονωμένη στον δικό της ιδιωτικό χώρο διαβάζει το γράμμα αγαπημένου προσώπου.  Σήμερα, στην εποχή του facebook, του twitter  ή του linkedIn, ο πίνακας είναι απλώς αντικείμενο θαυμασμού και ενδεχομένως απορίας για τους πολύ νεώτερους. Γιατί ; Γιατί η ιδιωτικότητα είναι πλέον νεκρή, θύμα της λατρείας της κοινωνικότητας. Το μέλλον είναι η κοινωνικότητα. Στο θαυμαστό κόσμο του διαδικτύου , ο άνθρωπος και οι σκέψεις του διαπλέκονται σε μια μοναδική για το είδος της αλληλένδεση. Οπως σχεδόν προφητικά έγραψε ο Τζεφ Μάλγκαν στο βιβλίο του «Αλληλένδεση»,  «μπορεί ο κόσμος να μην ήταν ποτέ τόσο ελεύθερος , όσο σήμερα, αλλά ποτέ δεν υπήρξε τόσο αλληλεξαρτημένος και διασυνδεδεμένος».

Στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού Wired, o αμερικανοβρετανός επιχειρηματίας και συγγραφέας `Αντριου Κιν  υποστηρίζει ότι στο μελλοντικό διαδικτυακό κόσμο, ανά πάσα στιγμή όλοι θα γνωρίζουμε τί πράττει ο άλλος, όχι απαραιτήτως ο διπλανός, ο φίλος, ο πρώτος τη τάξει εχθρός μας. Αλλά ο Κινέζος, ο κάτοικος της Μοζαμβίκης, της Ζουαζιλάνδης….Ο διαδικτυακός κόσμος  θα εξελιχθεί σε διαδικτυακή CIA του 21ου αιώνα ή για να το θέσουμε κομψότερα, η εποχή  μας θα θυμίζει αρκετά την εποχή της Αναγέννησης. Με την άποψη του Κιν συμπλέουν στο βιβλίο τους Macrowikinomics ( 2010) οι Ντον Τάπσκοτ και Αντονι Ουίλλιαμς. «Οποιαδήποτε κίνησή μας στο διαδίκτυο – από το εμπόριο, τις τοπικές υπηρεσίες, τα μέιλ, τις διαφημίσεις,  ως τη διασκέδαση – είναι σε κοινή θέα: `Ενα σύστημα νέων αξιών που περιβάλλεται από δισεκατομμύρια εξομολογητικά  tweets και ναρκισσιστικές ενημερώσεις που εισβάλουν στον ιερό περίβολο της ιδιωτικής ζωής».

Bentham

Ο `Αντριου Κιν επιστρέφει στον διάσημο Αγγλο φιλόσοφο Τζέρεμι Μπένθαμ. Το 1787, την αυγή της βιομηχανικής εποχής, ο κατά κοινή παραδοχή πατέρας του ωφελιμισμού Τζέρεμι Μπένθαμ σκαρφίστηκε μια αρχιτεκτονική ιδέα για τη διαχειριστική βελτίωση των κοινωνικών θεσμών – από τις φυλακές και το άσυλο ως τα πτωχοκομεία και τα σχολεία. Φαντάστηκε ένα δίκτυο με μικρές αίθουσες ( κτίριο-φυλακή), οι οποίες ανά πάσα στιγμή θα ελέγχονταν. Ηταν το γνωστό Πανοπτικόν που κατά τον Μπένθαμ στόχευε στην εξάλειψη της ιδιωτικής ζωής, αφού τα  πάντα θα μπορούσαν να μοιράζονται. (Συλλογική ευδαιμονία). Στον τέλειο και διαφανή κόσμο του Μπένθαμ δεν υπήρχε κάτι να κρύψει κανείς!

Φουκώ

Η έκθεση  του εαυτού μας, λοιπόν, ως μέλους της μαζικής κοινωνίας. Ο `Οργουελ,  ο Φουκώ , ο Κάφκα (ελέχθη ότι ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ τρόπον τινά μιμήθηκε τον Κάφκα στη δημιουργία του facebook) αγωνίστηκαν για να κατασκευάσουν την ασπίδα της ιδιωτικότητας. Ειδικότερα ο Φουκώ δε βαριόταν να επαναλαμβάνει ότι «το θεατό είναι παγίδα». Παρ όλα αυτά, το Πανοπτικόν του Μπένθαμ από φυλακή έγινε παιγνιδότοπος. Εκεί που οι αντίπαλοι του Μπένθαμ μιλούσαν για πόνο, εμείς μιλάμε για ευχαρίστηση. Η εποχή της μεγάλης έκθεσης αντικαθίσταται από την εποχή της μεγάλης επιδεικτικότητας. Κι όπως διαλαλεί η Αμερικανίδα συγγραφέας και δημοσιογράφος Katie Roiphe, το facebook  είναι η ομαδική νουβέλα μας.Οι ζωές μας αποτελούν τμήμα των δικών μας wikileaks, ιντριγκάροντας έτσι τους ψυχιάτρους που πιστεύουν ότι μια τεράστιας έκτασης επιδημία ναρκισσισμού πλήττει όλους όσοι εμπλέκονται στον κόσμο του διαδικτύου…Η ψηφιακή δικτύωση είναι αναπόφευκτη και στην περίπτωση του αραβικού κόσμου αποδεικνύεται ωρολογιακή βόμβα που εκρήγνυται με …δόσεις. Για μας όλους ,όμως, είναι μια καθημερινή δοκιμασία αρχών, ήθους, αντιλήψεων και αντοχών.

Τιμώ το φίλο και λάτρη της Ελλάδας Πέδρο Ολάγια

Η ταινία «Με τον Καλλιγιάννη» (κινηματογραφικό πορτραίτο), το τελευταίο έργο του Πέδρο Ολάγια, προβάλλεται αυτές τις μέρες στο Επίσημο Πρόγραμμα του Διεθνούς Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της Θεσσαλονίκης.

12/3 19:30 Αίθουσα ΠΑΥΛΟΣ ΖΑΝΝΑΣ

14/3 17:30 Αίθουσα ΤΟΝΙΑ ΜΑΡΚΕΤΑΚΗ

«Με τον Καλλιγιάννη» (Κινηματογραφικό πορτραίτο)

Φυγάς, φοιτητής, μισθοφόρος, αεροπόρος, ναυπηγός και θαλασσοπόρος, ο Μανώλης Καλλιγιάννης εγκατέλειψε στα 17 του την πατρίδα του τη Λέσβο με το όνειρο να γίνει ζωγράφος και μόνο ζωγράφος. Τουρκία, Παλαιστίνη, Νότιος Αφρική, Αγγλία, Γαλλία, Κρήτη, Λέσβος και τα φωτεινά νερά του Αιγαίου είναι τα σκηνικά όπου διαδραματίζεται η ζωή του ως διαρκής αναζήτηση.

Το 2008, ο Καλλιγιάννης γνωρίζει στην Αθήνα τον Ισπανό ελληνιστή, συγγραφέα και φωτογράφο Pedro Olalla και αυτός αποφασίζει να του αφιερώσει ένα κινηματογραφικό πορτραίτο. Σε αυτή τη δημιουργική περιπέτεια –που έμελλε να εξελιχθεί σε τελευταία παρακαταθήκη του ζωγράφου– ο θεατής ταυτίζεται με τον κατεχόμενο από περιέργεια αφηγητή και οι δύο μαθαίνουν ταυτόχρονα για τη ζωή και τη ζωγραφική του Μανώλη Καλλιγιάννη μέσα από τις εκμυστηρεύσεις του ίδιου του καλλιτέχνη. Ωστόσο, αυτό που ξεκινά ως μία απόπειρα ντοκιμαντέρ εξελίσσεται λόγω των περιστάσεων σε μια υποβλητική ταινία για την ίδια τη ζωή και, μάλιστα, για την κατάπληξη και την αμηχανία μας απέναντι σε αυτήν.

Παρά την έντονη και στρατευμένη ελληνικότητά του, ο Μανώλης Καλλιγιάννης εξακολουθεί να είναι ένας μεγάλος ζωγράφος, καταξιωμένος μεν στις διεθνείς γκαλερί, σε μεγάλο βαθμό όμως άγνωστος ανάμεσα στους συμπατριώτες του.

Το φιλμ «Με τον Καλλιγιάννη» είναι ένα κινηματογραφικό σόλο, μια ενδιαφέρουσα δημιουργική πρόκληση και, το δίχως άλλο, μια ταινία διαφορετική πέρα από το ντοκιμαντέρ και τη μυθοπλασία

Οι μύθοι του Αισώπου και η σημερινή πραγματικότητα.

Προσωπα (Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 6-3-2011)

Της Pιτσας Mασουρα

Υπάρχει ένας μύθος του Αισώπου που ξαφνικά τον βρίσκω επίκαιρο. Μια φορά κι έναν καιρό, ένας χωρικός είχε έναν γάιδαρο για τις δουλειές του. Τον αγαπούσε ο χωρικός τον γάιδαρο και φυσικά του συγχωρούσε όλα του τα πείσματα. Μια μέρα, ο χωρικός φόρτωσε κοφίνια με αλάτι τον γάιδαρο και κίνησε για το διπλανό χωριό. Ομως περνώντας από το ποτάμι, ο γάιδαρος παραπάτησε και βούλιαξε στο νερό. Το αλάτι, με το που ήρθε σε επαφή με το νερό, διαλύθηκε κι ο πονηρός ο γάιδαρος σηκώθηκε ανάλαφρος όσο ποτέ. Ο αφέντης του πικράθηκε γιατί έχασε το αλάτι που θα μπορούσε να το πουλήσει σε καλή τιμή, αλλά ο γαϊδαράκος ήταν πολύ ευχαριστημένος. Περπατούσε και καμάρωνε σαν γύφτικο σκεπάρνι. Την επόμενη φορά, το αφεντικό του τον φόρτωσε με κοφίνια που όμως ήταν γεμάτα με σφουγγάρια. Ο πονηρός ο γάιδαρος νόμιζε ότι θα μπορούσε και αυτή τη φορά να γλιτώσει και να περάσει το ποτάμι… αβρόχοις ποσί, γι’ αυτό και στο κρίσιμο σημείο έκανε τάχα πως γλίστρησε και βυθίστηκε μες στο νερό. Για κακή του τύχη όμως, τα σφουγγάρια που κουβαλούσε στα κοφίνια απορρόφησαν το νερό, βάρυναν και παρέσυραν τον γάιδαρο στον πάτο του ποταμού. Φυσικά δεν ξαναβγήκε ποτέ στην επιφάνεια… Κι εκείνος έχασε και το αφεντικό του έχασε.

Σε τούτο τον τόπο υπάρχει πλειοδοσία μύθων. Οι μύθοι διδάσκουν, επισημαίνουν τα λάθη μας, αλλά παράλληλα μας αφαιρούν το δικαίωμα στην ορθολογική σκέψη, καλύπτοντας εύσχημα τα ελαττώματα της φυλής. Ο μύθος με τον αφέντη-χωρικό και τον γάιδαρο θα μπορούσε να παραπέμπει κατ’ ευθείαν στην τωρινή περιπέτεια του Ελληνα που νομίζει ότι με την κουτοπονηριά του θα ξεγελάσει όσους τον δανείζουν, θα σταθεί στην επιφάνεια του νερού και στο τέλος θα περάσει ατσαλάκωτος στην απέναντι όχθη του ποταμού. Αλλά θα ’πρεπε να ξέρει ότι δεν υπάρχουν εύκολα περάσματα απέναντι. Τα πάντα απαιτούν κόπο. Ως πρόσφατα, οι ελληνικές κυβερνήσεις κατάφερναν να απαλλαγούν από το αλάτι που κουβαλούσαν στα κοφίνια τους. Τώρα, όπως γράφουν οι προσφιλείς μας ξένοι αρθρογράφοι, ο πολιτικός κόσμος θα χρειαστεί να θυσιάσει μία γενιά για να αλλάξει τη νοοτροπία του `Ελληνα. Ναι, υπό την προϋπόθεση ότι και ο πολιτικός κόσμος επιθυμεί να αλλάξει κοστούμι.

Τι θα συμβεί στις 24 και 25 Μαρτίου, κατά τη διάρκεια των ευρωπαϊκών συναντήσεων, μόνον οι λίγοι γνωρίζουν· και αν… Προφανώς θα ζήσουμε ένα ακόμη ανατολίτικο παζάρι, το χειρότερο των τελευταίων μηνών, καθώς είναι πασιφανές ότι για την Ελλάδα, παρά τα όσα έλεγαν οι εκπρόσωποι της κυβέρνησης, το Σχέδιο Α απέτυχε παταγωδώς και τώρα αναζητείται εναγωνίως το Σχέδιο Β. Το μαστίγιο ήδη έχει υψωθεί και οι σκληροπυρηνικοί έπιασαν ξανά δουλειά, καταφεύγοντας στον κλασικό τρόμο. Κι έτσι όπως κυλάει ο καιρός της αβεβαιότητας, έτσι όπως κανείς δεν αποτολμά να αποκαλύψει την πλήρη αλήθεια προς τον λαό –η μισή αλήθεια παραμένει γοητευτική και παραπλανητική– έχω την αίσθηση ότι τούτη η πατρίδα θυμίζει καράβι έτοιμο να τσακιστεί στα βράχια του Κάβο Μαλέα, με το πλήρωμα να αποκτά σταδιακά τα σκοτεινά χαρακτηριστικά του πληρώματος του πλοίου-φαντάσματος στην όπερα «Ο Ιπτάμενος Ολλανδός» του Βάγκνερ. `Ενα πλήρωμα γεμάτο αμούστακα παιδιά που έφευγαν για την ξενιτιά, στο κυνήγι της επιβίωσης της εποχής τους.

Σήμερα έχουμε απέναντί μας τους δικούς μας νέους που αναζητούν τους κανόνες της δικής τους επιβίωσης. Που υψώνουν τη φωνή τους, παρεκτρέπονται, παρεμβαίνουν σε δημόσιες συναντήσεις με βίαιο τρόπο. Απροετοίμαστοι, όμως. Καλοζωισμένοι νέοι, πνιγμένοι στη δική μας υπερβολική, υπερπροστατευτική αγάπη. Μα με την εικόνα μιας «αποθεματικής» Ελλάδας δεν τους μεγαλώσαμε; `Οντας εμείς παραμυθιασμένοι, μήπως δεν παραμυθιάσαμε κι εκείνους; Η αλαζονεία μας, ο επιπόλαιος βηματισμός, η αδιαφορία για το κοινό καλό και το συμφέρον των πολλών, η επέκταση του «θεσμικού υπόκοσμου», όπως αποκαλείται ο φοροδιαφεύγων κόσμος, και η διολίσθηση σε παραπλανητικές, έμπλεες ρομαντισμού μειοψηφίες μας στέρησαν τη δυνατότητα να ρίξουμε γέφυρες με τις νέες γενιές. «Ο άνθρωπος», λέει ο Αίσωπος, «κουβαλάει πάντοτε δύο σακούλια πάνω του, το ένα μπροστά και τ’ άλλο πίσω. Στο μπροστινό πετάει τα λάθη των άλλων, ενώ στο πίσω, τα δικά του. Γι’ αυτό και δεν τα βλέπει ποτέ…». Αυτόν τον μύθο, όμως, δεν τον αφηγηθήκαμε στα παιδιά μας.