Πόσο κινδυνεύει το δυτικό μοντέλο ζωής ;

Προσωπα Ρίτσα Μασουρα ( Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή της Κυριακής -30 -4-2011)

Οι λαοί στην Ευρώπη αντιλαμβάνονται σιγά σιγά ότι το δυτικό μοντέλο ζωής –  συνεχής δανεισμός, συσσώρευση χρεών και πολιτικές λιτότητας – ασθενεί βαριά και τα ημίμετρα δεν φέρνουν γιατρειά. Ποιος θα αναλάβει την ευθύνη της ρήξης με το παρελθόν και ποιος θα γίνει σκαπανεύς ; Ιδού το ερώτημα της εποχής μας.

Το πολυκαιρισμένο μοντέλο ζωής της Δύσης δύσκολα πια μπορεί να φρεσκαριστεί. Το ύφασμά του είναι φθαρτό πια, όχι απ’ το χρόνο, αλλά από την κακή χρήση που του επιφυλάξαμε. `Εχει φθαρεί η καθημερινότητα του πολίτη, οι εργασιακές συνθήκες, οι σχέσεις του με το κράτος, ο ρόλος του κράτους και του ιδιωτικού τομέα, οι εκπαιδευτικές και αναπτυξιακές υπηρεσίες. Βεβαίως, τα κοινωνικά μοντέλα, ατελή όπως και ο άνθρωπος έχουν ημερομηνία λήξης, αν και τις περισσότερες φορές διατηρούνται τα βασικά χαρακτηριστικά τους με επιφανειακές βελτιώσεις στους ασθενέστερους τομείς. Στη σημερινή Ευρώπη δύσκολα θα παραδεχτεί κάποιος ότι το δυτικό μοντέλο ζωής έχει κάνει τον κύκλο του και ότι η σοβούσα κρίση δεν είναι μόνον οικονομική, αλλά και αξιακή.

Παρ όλα αυτά συζητήσεις γίνονται, ιδίως στο χώρο της αριστεράς που έχει πληγεί περισσότερο. Επισημαίνονται τα λάθη, αλλά και οι επιπτώσεις από την αλλαγή των ταχυτήτων στον κόσμο. Ο Ζαν Μποντριγιάρ αποδίδει τη φθορά του μοντέλου στο όργιο της απελευθέρωσης των πάντων, όπως σημειώνει σε βιβλίο του. `Εχουμε ζήσει κάθε όργιο απελευθέρωσης. Συνεχίζουμε ωστόσο προς την ίδια κατεύθυνση, παρ ότι γνωρίζουμε ότι κατευθυνόμαστε στο κενό, στήνοντας σκηνικά προσομοίωσης. Τί ιδέα κι αυτή! Τί μας λέει ο Μποντριγιάρ; Οτι είμαστε έτοιμοι να ξαναπαίξουμε όλα τα γνωστά, εξαντλημένα σενάρια. Δεν το συνειδητοποιούμε, αλλά ήδη αναπαράγουμε ιδανικά, εικόνες, όνειρα που εφεξής βρίσκονται πίσω μας και που εμείς οφείλουμε να αναπαράγουμε με ένα είδος μοιραίας αδιαφορίας. `Ισως να διαφωνήσουμε με το «οφείλουμε» του Μποντριγιάρ. Η αναπαραγωγή είναι αποτέλεσμα της έλλειψης της δυναμικής του καινούργιου, παρ ότι οτιδήποτε καινούργιο θεωρείται εκ προοιμίου εχθρικό για τον πολίτη. Θα συμφωνήσουμε όμως με το σκεπτικό του Γάλλου διανοητή που λέει ότι η ιδέα της προόδου έχει εκλείψει, αλλά η πρόοδος συνεχίζεται. Η ιδέα του πλούτου που υπο-τείνει την παραγωγή έχει εκλείψει, η παραγωγή όμως προχωράει. Η ιδέα του πολιτικού έχει εκλείψει, όμως το πολιτικό παιγνίδι συνεχίζεται με μια κρυφή αδιαφορία για το ίδιο το διακύβευμα του.

Πριν από οποιαδήποτε άλλη σκέψη ίσως θα ταν καλό να ασκηθούμε στην ηθική της ορεσίβιας φιλοσοφίας του Νίτσε, σύροντας μια νοητή γραμμή από τις παρυφές ενός βουνού ως την κορυφή του, όπου στις παρυφές ενδημεί η μετριότητα, στη μέση ο μόχθος και στην κορυφή η πληρότητα. Για το Νίτσε, η πληρότητα περνάει αναγκαστικά μέσα από μεγάλες δυσκολίες. Εμείς, όμως, οι μεταπολεμικοί Ευρωπαίοι  αναζητήσαμε την πληρότητα μέσα από άλλες σύντομες διαδρομές κι είναι αλήθεια ότι  έτσι σπασμωδικά, καθώς κινούμαστε, μόνον ελάχιστες στιγμές πληρότητας βιώσαμε.Ο Νίτσε λέει επίσης ότι στην ιστορία του ανθρώπου οι πιο άγριες δυνάμεις είναι αυτές που ανοίγουν το δρόμο, αρχικά με την καταστροφή, αλλά πάντως η δράση τους είναι αναγκαία για να έρθουν γλυκύτερα ήθη και συνήθειες.(«Η παρηγοριά της φιλοσοφίας», Αλαιν Ντε Μποττόν-εκδόσεις Παττάκη) Κι είναι αυτές οι άγριες δυνάμεις που αποκαλούνται κυκλώπειοι αρχιτέκτονες και σκαπανείς της ανθρωπότητας.Το ερώτημα είναι ποιος από τους ανθρώπους της Δύσης είναι έτοιμος να γίνει σύγχρονος ορειβάτης; Ποιος ονειρεύεται να γίνει σκαπανεύς, όταν δεν έχει συνειδητοποιήσει ότι η πληρότητα μέσα στην οποία ζούσε ως τώρα δεν ήταν αποτέλεσμα μιας ηθικής ορεσίβιας φιλοσοφίας, αλλά ενός κατασκευασμένου καταναλωτικού μοντέλου δίχως ψυχή στα εντός του ;

Το μεταπολεμικό μοντέλο εδραιώθηκε μέσα από συνεχείς δανεισμούς.Ο δανεισμός έγινε τρόπος ζωής, έφερε την οικονομική ευημερία, συνέβαλε στην ανάπτυξη του κοινωνικού κράτους, αλλά ανέδειξε σε τέχνη τη νωθρότητα του ατόμου.Θα δανειστώ και θα σπρώξω τη ζωή μου, έλεγε το κράτος. `Ομως ο δανεισμός μέσω της συσσώρευσης των χρεών έγινε δυνάστης και απειλή για την αυτονομία των κρατών και συν τοις άλλοις έγινε προπομπός μιας μάλλον άγριας λιτότητας διαρκείας. Ο Γάλλος οικονομολόγος Ζακ Ατταλί, μέσα από το  βιβλίο του «Παγκόσμια Κατάρρευση σε δέκα χρόνια ;» αναφέρεται στην ιστορία του χρέους , ξεκινώντας θεολογικά από το χρέος προς τον Δημιουργό Δανείζομαι σημαίνει έρχομαι αντιμέτωπος με την πραγματικότητα. Χρεώνομαι σημαίνει ότι έχω το κουράγιο να αγκαλιάσω το μέλλον, λέει ο Ατταλί, θέλοντας ίσως να επισημάνει ότι το λίγο χρέος δεν έβλαψε ποτέ κανέναν. Αλλά και κάτι ακόμη : η ζωή απαιτεί ρίσκο όχι μόνο για να αποκτήσει νόημα, αλλά και για να γίνει ανταποδοτική. Ούτε όμως ο Ατταλί, αλλά ούτε όλοι οι Ατταλί της Ευρώπης και της Αμερικής έχουν στα χέρια τους το καινούργιο εργαλείο. Αυτό που θα κόψει τις γέφυρες με το νωθρό παρελθόν και σκαλίσει το καινούργιο αποτύπωμα. Το δυναμικό μοντέλο του μέλλοντος.

Advertisements

Αν κάποιος με ρωτούσε……

Πρόσωπα
Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 23-4-2011

Της Pιτσας Mασουρα

Αν κάποιος με ρωτούσε, τι θα προτιμούσες να γράψεις αυτές τις μέρες; Μήπως για το Πάσχα; Κι αν ναι, τι θα επέλεγες να προτάξεις; Χμ! `Ισως την τάση του `Ελληνα να συντρίβει μεγαλοβδομαδιάτικα φόβους κι αγωνίες και να επιστρέφει στη γενέθλια γη, όχι απλώς για να μεθέξει της βαθιάς συγκίνησης της Ταφής του Κυρίου και του φαντασιακού κόσμου των αναστάσιμων ύμνων, αλλά για να αισθανθεί ότι η πασχαλινή παράδοση (όπως την παρέλαβε από τους προγόνους) ενισχύει ακόμη και τώρα τη συλλογική συνείδηση με επίκεντρο την προσήλωση στο θείο. Αν και, όπως γράφει ο Ζοζέ Σαραμάγκου στον «Κάιν»: «Η ιστορία των ανθρώπων είναι η ιστορία της ασυνεννοησίας τους με τον Θεό – ούτε αυτός καταλαβαίνει εμάς, ούτε εμείς εκείνον».

Μήπως όμως θα ’ταν προτιμότερο να γράψεις για τη δικαιοσύνη; Δεν ξέρω. Δεν ανιχνεύω πουθενά δικαιοσύνη. Αλλά, αν τελικά την επέλεγα, θα τη θωρούσα μέσα από την ευρεία της έννοια: υποχρεώσεις προς τον τρίτο, σεβασμό στα διαφορετικά πιστεύω και το θρήσκευμά του, συγκρούσεις ανάμεσα στα ατομικά δικαιώματα, διανεμητική δικαιοσύνη και κοινό καλό, αλληλεγγύη… `Ενας φίλος μου ’πε: γράψε για την ευτυχία, χαζό! Στην Ευρώπη πληθαίνουν οι δημοσκοπήσεις για το τι σημαίνει ευτυχία. Ωχ, ανέκραξα, επαναπροσδιορισμός συναισθηματικών καταστάσεων! Κακό αυτό. `Ανθρωπος κι εγώ συνηθισμένος, πολλές φορές έψαξα να βρω μια συνταγή, να εφαρμόσω κανόνες – γιατί όχι, αν ήταν να γενώ ευτυχισμένη. Σπανίως όμως τέλειωνα το εγχειρίδιο της ευτυχίας και σπανίως εφάρμοζα τις συνταγές. `Ορθωνα, ωστόσο, στιγμιαία το ανάστημά μου, έτοιμη να κατακτήσω τον παρόντα κόσμο, κι ύστερα γινόμουν ακούσιος νάνος που ποτέ δεν του δόθηκε η ευκαιρία να ξεφυλλίσει ένα τέτοιο βιβλίο. Γιατί; Γιατί η ευτυχία δεν θυμίζει πυθαγόρειο θεώρημα. Είναι υποκειμενική, βασανιστική, αδυσώπητη, κατακτητική, φευγάτη και πολλές φορές απούσα. Προφανώς, ο Βρετανός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον, ο οποίος έδωσε εντολή να συνταχθεί κατάλογος εθνικής ευτυχίας θα γνωρίζει πολλά περισσότερα για το απροσδιόριστο αυτό συναίσθημα, αλλιώς δεν εξηγείται ότι στην ετήσια έρευνα (Integrated Household Survey) θα συμπεριληφθούν τέσσερις ερωτήσεις για την ευτυχία.

Αν όμως τελικά έγραφα για την ευτυχία, θα περιοριζόμουν το εξής: στα χρόνια των ποιητών, η ευτυχία ήταν ζυμωμένη με τις επιδόσεις της ψυχής. Απόρροια εσωτερικής διεργασίας που ταίριαζε με την «ιδιωτική» ταξινόμηση και ιεράρχηση των συναισθημάτων. Τις περισσότερες φορές δε, εναλλασσόταν με τη δυστυχία, όπως ακριβώς ο πόνος διαδεχόταν τη χαρά, και ούτω καθεξής. Στα χρόνια της χολέρας – «Ο `Ερωτας τα χρόνια της χολέρας», Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες  – η ευτυχία ανήκε αποκλειστικά στον έρωτα, στην ποιότητα των ανθρωπίνων σχέσεων και στη φιλία, όπως τη φαντάστηκε ο Kικέρων («αφού αξιωθήκαμε να γνωρίσουμε τη φιλία, οφείλουμε να δώσουμε και στους άλλους αυτήν τη μοναδική εμπειρία»). Στα χρόνια του κυνισμού και της καταχρηστικής χρήσης του μυαλού και μόνο, η ευτυχία συνδέεται μόνο με την ύλη ή έτσι τη βλέπουν πολλοί. Η βελτίωση της οικονομικής κατάστασης μιας οικογένειας, η εισδοχή στον κόσμο του πλούτου (νόμιμου και μη) και η απόκτηση περισσότερων αγαθών που καμιά σχέση δεν έχουν με τα αγαθά που ο πολίτης της αρχαίας πολιτείας όφειλε να «φέρει» συναρτώνται με την ευτυχία του σύγχρονου ανθρώπου.

`Ισως γι’ αυτό, όπως γράφει ο Ευγένιος Ιονέσκο στην «Ελεγεία ενός παράλογου κόσμου» (εκδόσεις Ροές), έχουμε καταλήξει να ζούμε σ’ ένα χάος με το οποίο κανείς δεν είναι ευχαριστημένος, ένα χάος στο οποίο δρουν και σοβούν οι ταπεινότερες, οι πιο υλικές και ανόσιες στην τύφλωσή τους άλογες δυνάμεις. Σε μια συνέντευξή του έχει πει ότι «ο κόσμος δεν υπάρχει, αλλά, εάν μου επιτρέπετε να παραθέσω κάτι δικό μου, “η ανυπαρξία είναι φονική”». Μέσα, όμως, στην άκρα απελπισία, υπάρχουν στιγμές (ο Ιονέσκο πιστεύει στην αξία της «στιγμής») όπου ο ήρωας γίνεται αιφνιδίως ευτυχισμένος… Σήμερα, πολλοί πιστεύουν ότι με τη βοήθεια ενός βιβλίου – τυφλοσούρτη ή ενός εθνικού δείκτη ευτυχίας, θα ιεραρχήσουμε τις ανάγκες μας, θα απαλείψουμε ό,τι μας δυσαρεστεί, θα σμικρύνουμε το υπερτροφικό εγώ μας, τις δυνατές αναμνήσεις μας και ώ του θαύματος θα γίνουμε μικρά ευτυχισμένα ανθρωπάκια. Μπορεί, δεν παίρνω όρκο… Ο,τι καλύτερο σας εύχομαι.

( Φυσικά το κείμενο έχει γραφτεί πριν από το Πάσχα, αλλά και εκ των υστέρων έχει μια κάποια σημασία)

Ενας μη διαχειρίσιμος κόσμος

Ριτσα Μασουρα

Είμαστε ένας δυτικός κόσμος σε πρωτοφανές αδιέξοδο.Εγκαταλείψαμε τον αυτόματο πιλότο και γίναμε ξανά χειρώνακτες. Ο αγώνας για την επικυριαρχία του ενός επί του άλλου θυμίζει αγώνα του μποξ σε μεσοδυτικές αμερικανικές πολιτείες. Ζούμε υπό το κράτος των ορέξεων των εταιρειών που κρίνουν την πιστοληπτική μας ικανότητα .Αύριο θα ξεθαρρέψουν και θα κρίνουν κι άλλες ικανότητες μας. Ως χθες ήμασταν ένας κόσμος με αυτοπεποίθηση,  ηδονιστικά πάθη,  καταναλωτικές συνήθειες, ζηλόφθονες συμπεριφορές, με όλα τα ελαττώματα που γεννά η απληστία. Ναι, αλλά ξέραμε ότι ακόμη και στη χειρότερη ατυχία, το μάνα εξ ουρανού  θα ήταν δεδομένο. Τί στην οργή διαβάζαμε τόσα χρόνια τη βίβλο, παρ’ ότι οι  αναφορές για την προ και μετά την Κιβωτό εποχή ήταν σαφείς.

Ως χθες, λοιπόν. Γιατί , ακόμη κι όταν κατέρρευσε το ανατολικό μπλογκ, πάθαμε ομαδική παράκρουση από τον ενθουσιασμό μας. Οι αγορές! Ζήτωσαν οι αγορές, φώναζαν οι ωραίοι της Δύσης. Το νενικήκαμεν έγινε σύνθημα επιχειρηματικό και οι διψασμένες για κέρδη εταιρείες εφόρμησαν προς το πρώην ανατολικό μπλοκ, αναζητώντας φτηνά εργατικά χέρια, πότε ; `Οταν χιλιάδες ρακένδυτοι πολίτες διέσχιζαν νύχτα τα σύνορα και να φτάσουν στην Ευρώπη. Πόσοι από αυτούς κατέληξαν στην Ελλάδα, πόσοι ξενύχτησαν δίπλα στους δικούς μας παρατημένους γέροντες και πόσοι ενεπλάκησαν σε δίκτυα πορνείας; Εμείς όμως εκεί : business as usual.

Πολλοί σήμερα συγκρίνουν τα γεγονότα της κατάρρευσης των ανατολικών τειχών με την κατάρρευση των διεφθαρμένων αραβικών καθεστώτων και όσων μέλλει να καταρρεύσουν.Προφανώς κοινά χαρακτηριστικά θα βρεθούν, κυρίως γύρω από τον πυρήνα των απολυταρχικών καθεστώτων. Πέραν τούτου, όμως ; Αυτή τη φορά ουδείς κραυγάζει νενικήκαμεν. Αντιθέτως, οι Ευρωπαίοι πιάστηκαν εξαπίνης, αν και δημοσίως ψιθυρίζουν κάτι περί επικείμενης ελευθερίας και δημοκρατίας. Στο βλέμμα τους κρύβεται ο σπαρακτικός φόβος. Λέξεις, όπως ενέργεια, εξτρεμιστικό Ισλάμ τρομάζουν. Κι αν αίφνης ο σπόρος της ελευθερίας φυτρώσει στη Σαουδική Αραβία;

Ως χθες, Ευρωπαίοι και Αμερικανοί  έλεγχαν τον αραβικό κόσμο. `Ενα αλισβερίσι πετρελαίου , όπλων, εκατέρωθεν εκβιασμών και άγριου συσχετισμού δυνάμεων. Με ή χωρίς ανδρείκελα. Οι απρόβλεπτες εξελίξεις, τόσο απρόβλεπτες όσο και η πρόσφατη πολλαπλή τραγωδία της Ιαπωνίας συμβαίνουν σε μια εποχή που βγαίνουμε ζαλισμένοι από έναν άδικο ιρακινό πόλεμο.  Ρίξαμε το Ιράκ στα χέρια του Ιράν. Αν αυτό δεν είναι κατόρθωμα, τότε τί είναι; `Εχουμε εμπλακεί στον πόλεμο του Αφγανιστάν, έναν δίκαιο πόλεμο κατά τον αρχιερέα της σύγχρονης γαλλικής φιλοσοφίας Μπερνάρ Λεβί. Και τελευταία ανοίξαμε τις πύλες της κολάσεως με την ανάμειξή μας στη Λιβύη… Η εμφανής αγωνία ενός κόσμου, σχεδόν μη διαχειρίσμου από Ευρώπη και Αμερική, ειδικά σε συνθήκες οικονομικής κρίσης  δημιουργεί επιπρόσθετους κινδύνους για την ανθρωπότητα.Σε τέτοιες περιπτώσεις το γνωστό mind control πάει περίπατο και τα λιγοστά λάθη μετατρέπονται σε εκατόμβη. Ο έχων ώτα ακούειν ακουέτω.

Γιατί απέτυχε η Βάρκιζα…

[http://sitalkisking.blogspot.com/2011/04/1945.html#more]

Το βρήκα ενδιαφέρον από πολλές πλευρές και παρ ότι αντιδράσεις υπάρχουν και θα υπάρχουν εσαεί, ίσως το κείμενο δίνει μια βάση για περαιτέρω έρευνα οποιουδήποτε θέλει να μάθει περισσότερα…..

H διαπάλη για τη διατήρηση των ανθρωπιστικών σπουδών. Ιδού ο άνθρωπος, ο της απόλυτης εξειδίκευσης

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_1_07/04/2011_438358

Πλούτος του Αριστοφάνη. Θέατρο Τεχνης , Επίδαυρος

Πρόσωπα της Pιτσας Mασουρα

Η ανατροπή, λέξη συνυφασμένη με την επιβίωση του ανθρώπου, ήταν πάντα στην πρώτη γραμμή του λεξιλογίου του. Εικόνες διαρκούς ομαλότητας δεν συναντάμε συχνά στις ιστορικές αναδρομές κι έχουμε μάθει πια ότι η ανατροπή (με τη θετική ή την αρνητική της χροιά) αποτελεί εργαλείο για την εκτόξευση του ανθρώπου στο μέλλον. Σαν μια μορφή νομοτέλειας κι αυτή. Η επίκαιρη εποχή κρύβει ένα τέτοιο στοιχείο, ορατό πλέον σε πολλούς, εξαιτίας της επικοινωνιακής έκρηξης. Ελάχιστοι, όμως, γνωρίζουν τις πραγματικές παραμέτρους της, και ο απλός άνθρωπος μάλλον δεν θα τις μάθει ποτέ. Η έναρξη της σημερινής ανατροπής θα πρέπει να αναζητηθεί, όχι τόσο στην κατάρρευση της ΕΣΣΔ και στις παράπλευρες απώλειες που συνοικοδόμησαν έναν καινούργιο κόσμο, όσο στην 11η Σεπτεμβρίου, αφετηρία της πρώτης μεταπολεμικής κραυγαλέας γεωπολιτικής δυστοκίας, η οποία περνάει τώρα μέσα από αρνητικά φορτισμένες έννοιες, όπως χρέος, έλλειμμα, δανεισμός, fund, λιτότητα, απώλεια, τρομοκρατία, Ισλάμ.

Αυτή τη στιγμή εμείς διακρίνουμε μόνο το περιάνθιο. Κάτω από αυτό συντελούνται αλλεπάλληλες εκρήξεις. Η σημαντικότερη, ίσως, αφορά τη διαμάχη για τη διατήρηση ή την κατάργηση των ανθρωπιστικών σπουδών, πότε; Στην εποχή της απόλυτης κυριαρχίας της οικονομίας επί της πολιτικής. Στις ΗΠΑ, ο πρόεδρος Ομπάμα προβαίνει σε αυξήσεις του αμυντικού προϋπολογισμού και περικόπτει κονδύλια στον τομέα της εκπαίδευσης. Οι ανθρωπιστικές σπουδές ενδέχεται να καταργηθούν σε κάποια πανεπιστήμια. `Ηδη έγινε η αρχή, αλλά η ζωή δεν είναι ποτέ άσπρο – μαύρο. Την περασμένη εβδομάδα, κυκλοφόρησε στο Διαδίκτυο επιστολή – διαμαρτυρία του καθηγητή Βιοχημείας του αμερικανικού πανεπιστημίου Brandeis, Gregory A. Petsko, προς τον George M. Philip, πρόεδρο του State University of NY Albany, με θέμα την απόφαση του τελευταίου να καταργήσει τους τομείς των ανθρωπιστικών σπουδών του πανεπιστημίου.

Gregory Petsko

Με αφοπλιστική επιχειρηματολογία, ο καθηγητής Petsko  επιχειρεί να καταρρίψει τις δικαιολογίες που οδηγούν στην κατάργηση. Τι πετυχαίνεις, άραγε, με μια επιστολή; `Οχι πολλά. Ταράζεις όμως τα νερά. Ο Petsko γαντζώνεται στην κλασική λογοτεχνία. Ο Ντοστογιέφσκι, ο Δάντης, ο Βολταίρος βοηθούν τον νέο άνθρωπο να αποκτήσει τη σοφία που θα τον οδηγήσει στην αυτογνωσία. Μιλάει για τους Μύθους του Αισώπου, αλλά παράλληλα αναδεικνύει τη σημασία των μεσανατολικών σπουδών. Η 11η Σεπτεμβρίου άλλαξε τα πάντα. Σήμερα χρειαζόμαστε πλέον κατεπειγόντως επιστήμονες που θα κατανοούν τι ακριβώς συμβαίνει σ’ εκείνο το κομμάτι του πλανήτη. Τις μέρες της δημοσιοποίησης της επίμαχης επιστολής πραγματοποιείτο στην Ουάσιγκτον συνέδριο με τη συμμετοχή ανθρώπων των γραμμάτων. Τίτλος του συνεδρίου: «Συμπόσιο για το μέλλον των ανθρωπιστικών σπουδών». Οι άνθρωποι αυτοί επιστρέφουν με χίλια στη διαδικασία του οραματισμού. Δίχως οράματα και επαναπροσδιορισμό των αξιών μας, θα βυθιστούμε σε τέλμα, υποστήριξαν.

Αζαρ Ναφίζι

Τα φώτα της δημοσιότητας, φαντάζομαι λόγω καταγωγής, έκλεψε η Ιρανή Αζάρ Ναφίζι , επισκέπτρια καθηγήτρια στο Ινστιτούτο Εξωτερικής Πολιτικής του πανεπιστημίου Johns Hopkins. Η συγγραφέας του βιβλίου «Διαβάζοντας τη Λολίτα στην Τεχεράνη» άφησε τους φόβους της να ξεχειλίσουν, τονίζοντας ότι περιορισμός των ανθρωπιστικών σπουδών θα οδηγήσει στο να χάσουμε τον ανθρωπισμό μας. Ακόμη και η αντιμετώπιση της διεθνούς οικονομίας θα είναι αποτελεσματικότερη, αν χρησιμοποιηθούν άτομα με κριτική σκέψη και σφαιρική μόρφωση μέσα και από τις κλασικές σπουδές. Το χαν πει οι παλιότεροι: το ένα χέρι νίβει τ’ άλλο και τα δύο το πρόσωπο. Τίποτα δεν λειτουργεί μόνο του. Τα πάντα είναι συγκοινωνούντα δοχεία. Το ίδιο και η γνώση στα πανεπιστήμια. Ο «Πλούτος» του Αριστοφάνη αποτελεί ίσως την πρώτη συζήτηση για την οικονομία, ο Μίδας είναι τρανταχτό παράδειγμα απληστίας και ο Μαρξ λίγο πριν πεθάνει διαβάζει «Προμηθέα Δεσμώτη» του Αισχύλου. Βιαστικά παραδείγματα που, όμως, δείχνουν ότι σύνθεση χρειαζόμαστε τώρα κι όχι χαλάσματα και ασχήμιες.

Στο βιβλίο «Ιερός πανικός» (αυτοβιογραφία της Εύας Σικελιανού, μετάφραση, σημειώσεις: John Anton) υπάρχει μια όμορφη πρόταση. Σας τη μεταφέρω: «Το να κατέβει κανείς σε μια κοιλάδα είναι μια τέλεια λογική άσκηση για τα πόδια και για την ψυχή. Μόνο που η ψυχή θα πρέπει να ξέρει την κατεύθυνσή της προς τα πάνω ή προς τα κάτω, όπως την ξέρουν και τα πόδια του ανθρώπου». Εδώ βρισκόμαστε σήμερα και αναζητούμε κατευθύνσεις.

Επιστρέφω στην Ιστορία…..

ΣΥΝΘΗΚΗ της Βεστφαλίας (Dutch artist Gerhard ter Borch (1617-1681)

Πρόσωπα της Ρίτσας Μασούρα http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_03/04/2011_437618

Επιστρέφω στην ιστορία. Ως επιθυμία να κατανοήσω πτυχές των σημερινών ανατροπών στον αραβικό κόσμο. Τον άγνωστο αραβικό κόσμο που συχνά ως τώρα μιλούσαμε απαξιωτικά, λέγοντας μέσα στην άγνοιά μας ότι ζει τον δικό του Μεσαίωνα. Περίεργοι είμαστε εμείς οι Δυτικοί. Συμπεριφερόμαστε ως οι κατέχοντες τη μοναδική σκέψη.Δικαιολογημένα.Η μπάλα ήταν στο δικό μας τεραίν. `Ετσι μεγαλώσαμε, αυτή ήταν η κουλτούρα μας και η σκέψη ενός αραβικού κόσμου που καταπιέζει τις γυναίκες και ανέχεται τα αυταρχικά καθεστώτα μας ξενέρωνε, παρ ότι κάποιους τους γοήτευε η θηλυκή πλευρά του. `Ομως εμείς αυτά τα καθεστώτα θεοποιημένα τα χαμε, τα εκμεταλλευόμασταν κανονικά, τα εξοπλίζαμε, μιας και ούτως ή άλλως μας είχαν θέσει υπό ενεργειακή ομηρεία. Η κραυγαλέα Ιστορία, λοιπόν.

Οι αραβικές επαναστάσεις εναντίον των Οθωμανών ξεκίνησαν το 1916. Ο Βρετανός αρχαιολόγος και μυστικός πράκτορας Τόμας Ε. Λώρενς, γνωστός ως Λώρενς της Αραβίας και συγγραφέας του βιβλίου «Οι Επτά Στύλοι της Σοφίας» γράφει σε ένα από τα μυστικά έγγραφα προς τη βρετανική κυβέρνηση, τον Ιανουάριο του 1916. «Η εξέγερση θα μπορούσε να αποβεί προς όφελος της Βρετανίας, γιατί ταιριάζει με τους δικούς μας στόχους, την αποσύνθεση του ισλαμικού μπλοκ και τη διάλυση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.Αλλά και για έναν ακόμη λόγο : τα κράτη που θα ιδρυθούν για να διαδεχτούν τους Τούρκους θα είναι ακίνδυνα για μας. Οι `Αραβες είναι πολύ λιγότερο σταθεροί από τους Τούρκους. Αν πετύχουν τα σχέδιά μας, θα παραμείνουν σε καθεστώς πολιτικού μωσαϊκού, ένας ιστός μικρών πριγκιπάτων, χωρίς την ικανότητα πολιτικής συνοχής»

Αν σήμερα ερωτηθούν οι εναπομείναντες άραβες ηγεμόνες γιατί τελικά παρέμειναν μικρά πριγκιπάτα θα απαντήσουν ότι το δικό τους τέλμα ήταν αποτέλεσμα της γεωπολιτικής διαπάλης των Βρετανών και Γάλλων. ( Μια άλλη εξαιρετική παράμετρος της ιστορίας του αραβικού κόσμου). Θα ψέξουν επομένως τους Δυτικούς, οι οποίοι στο όνομα των συμφερόντων τους ίδρυσαν τεχνητά κράτη, όπως ο Λίβανος και το Ιράκ με εγγενή εθνοτικά και θρησκευτικά προβλήματα που τα καθιστούν ακυβέρνητες πολιτείες.Ο Τόμας Χομπς  γράφει στον Λεβιάθαν : Τα πλούτη, η εξουσία και η τιμή ενός μονάρχη απορρέουν από τα πλούτη, τη δύναμη και τη φήμη των υπηκόων του. Ο βασιλιάς δεν μπορεί να είναι ούτε πλούσιος, ούτε δοξασμένος, ούτε ασφαλής όταν οι υπήκοοι του είναι φτωχοί και καταφρονεμένοι.» Το άλλο μεγάλο πρόβλημα των μικρών πριγκιπάτων και των λαών τους.

Λόρκα

Σήμερα, οι μονάρχες της Μέσης Ανατολής και της Βορείου Αφρικής  έχουν χάσει  τη νομιμοποίησή τους έναντι των λαών, επομένως και έναντι της Δύσης. `Ωρες ώρες φαντάζομαι αυτές τις περιοχές, λίγο πριν την εξέγερση, σαν μια γιγαντογραφία του θεατρικού του Λόρκα «Το Σπίτι της Μπερνάρντα `Αλμπα» και ριγώ : Η καταπίεση, ο φόβος, η ανυπακοή, ο θάνατος. Η χημεία ανάμεσα στη Δύση και τα αυταρχικά καθεστώτα τελείωσε , όπως τελειώνει η χημεία του έρωτα. Οι πλατείες αποκτούν πλέον νόημα και μαζί άρωμα επανάστασης. Οι νέοι δεν γνωρίζουν παρά ελάχιστα για τον προηγούμενο κόσμο. Κάποιοι τους ψιθυρίζουν ότι η παγκοσμιοποίηση εκτός από τον ιό της οικονομίας μετέδωσε και τον ιό της ελευθερίας. Τί είδους ελευθερία ; Ποιός τολμά να στήσει σενάρια τέτοιες ώρες;  Προ ετών ο Αιγύπτιος συγγραφέας Γουσέφ Ιμπραήμ αναφώνησε : Ο Νασερισμός πέθανε, ο Μπααθισμός απέτυχε, το εξτρεμιστικό Ισλάμ πλησιάζει στο αιματηρό του τέλος. Ζήτω ο αραβικός καπιταλισμός! Μεγάλες κουβέντες για να ναι αληθινές.

Οι προβλέψεις για τους λαούς της Αιγύπτου, της Τυνησίας, της Λιβύης, της Υεμένης ή της Συρίας είναι παρακινδυνευμένες. Προς το παρόν, η αποσύνθεση των παλιών καθεστώτων συνίσταται στην ανατροπή της εθνικιστικής τάξης των Αράβων κι όχι στην αναγέννησή της με διαφορετικά ηγετικά στελέχη. Πολλοί , κυρίως Βρετανοί αναλυτές, διατείνονται ότι αυτή είναι η μεγάλη ευκαιρία για τον αραβικό κόσμο: Να υπάρξει μια αντίστοιχη Συνθήκη της Βεστφαλίας (1648), προσαρμοσμένη στις θρησκευτικές , κοινωνικές και οικονομικές ιδιαιτερότητες των αραβικών κρατών. Στην αντίθετη περίπτωση, ο μουσουλμανικός κόσμος ίσως ζήσει το δικό του τριακονταετή πόλεμο, σαν αυτόν που προηγήθηκε της Συνθήκης της Βεστφαλίας, χωρίς το ριζοβόλημα της ελπίδας. Η συνθήκη της Βεστφαλίας είναι η πρώτη μεγάλη συνθήκη και έβαλε τις βάσεις της θρησκευτικής ελευθερίας απ’ όπου και προέκυψε η αναγέννηση.

Αδικο για τους νέους μας. Πολύ άδικο.

Πολλές φορές πέφτω πάνω σε ανθρώπους που με προβληματίζουν περισσότερο απ’ όσο πρέπει, ή απ’ όσο εγώ θέλω να προβληματιστώ. Πρόσφατα συναντήθηκα με στέλεχος ελληνικής ιδιωτικής τράπεζας και κουβέντα στην κουβέντα για το χάλι της ελληνικής οικονομίας , το αδιέξοδο ή την πιθανή λύση ( αυτό είναι δικό μου) φτάσαμε στους νέους.  Λέξη -κλειδί της σημερινής κρίσης. Εκεί, λοιπόν, μου είπε ότι τελευταία η τράπεζα χρειάστηκε να κάνει κάποιες προσλήψεις σε συγκεκριμένους τομείς. Κι ήταν αυτός που ανέλαβε να κάνει τις συνεντεύξεις. Εντυπωσιάστηκε μέχρι εκεί που δεν παίρνει, όπως μου εξομολογήθηκε. Τα προσόντα των νέων, ο τρόπος που διαχειρίζονταν το ζήτημα της ανεργίας, το πώς ξεδίπλωναν τη σκέψη τους, η γλώσσα του σώματος , όλα,  τον οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι είχε μπροστά του σπουδαίους νέους που όμως δεν μπορούν να απορροφηθούν από την ελληνική αγορά.Γιατί επρόκειτο για δύο θέσεις και οι υποψήφιοι που θα άξιζαν να προσληφθούν ξεπερνούσαν τους 100!

Δεν επεκτάθηκε η συζήτηση. Δεν μπήκαμε σε εκείνες τις φρικτές μοιρολατρικές συζητήσεις που απλώς οδηγούν σε μοιρολατρικά συμπεράσματα. Όμως υπήρχε μια μη εκδηλούμενη απορία αρχικά και μια υφέρπουσα πίκρα στη συνέχεια.`Ολα συγκλίνουν σε κάτι τρομακτικό: ο κίνδυνος να χαθεί μια ολόκληρη γενιά νέων ανάμεσα στη δαιδαλώδη γραφειοκρατία, την αναποφασιστικότητα, την έλλειψη καθαρών πολιτικών προσανατολισμών και τη συνδικαλιστική υστερία είναι υπαρκτός. Η κρίση τσακίζει την εργασιακή ραχοκοκκαλιά ενός ήδη σακατεμένου συστήματος. `Αδικο και μόνο να το σκεφτεί κανείς. `Αδικο για τους ταλαντούχους νέους που θα εγκαταλείψουν την Ελλάδα, άδικο και για τους μη ταλαντούχους που δεν θα μπορέσουν να εγκαταλείψουν την Ελλάδα, άδικο για μας που δεν θα δούμε αυτά τα παιδιά να συμβάλουν στην πρόοδο, άδικο για τη χώρα που αγαπήθηκε πολύ , αλλά δεν αγάπησε τα παιδιά της όσο θα πρεπε.