Ο Ροϊδης, ο Καστοριάδης και εμείς.


Προσωπα ( Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή της Κυριακής 3-7-2011)

Της Pιτσας Mασουρα

«Διά τους σημερινούς Ελληνες, είναι η Ελλάς τόπος κατάλληλος μόνον προς γεροντικήν ανάπαυσιν και αιώνιον ύπνον. Πολύ προτιμοτέρα η εξορία παρά να ζη τις εντός του κοιμητηρίου….» Ο πολύ αμφισβητηθείς Εμμανουήλ Ροΐδης μέσα από σκέψεις μεστές νοημάτων στιγμάτιζε την Ελλάδα της εποχής του. Ατυχώς, ποτέ δεν πρότεινε ουσιαστικές λύσεις και σπανίως ξεπερνούσε την παγίδα των διαπιστώσεων. Εξέφραζε όμως απόψεις που δεν απέχουν από τη σημερινή ελληνική πραγματικότητα, γι’ αυτό και πολλές φορές επιστρέφουμε σ’ αυτόν. «Κανένα άλλο έθνος, πλην του ελληνικού δεν διέθετε το πλεονέκτημα να έχει φίλους, οι οποίοι το αγαπούσαν», έγραψε στα «Ανθελληνικά» του. «Ουδέποτε υπό τοιαύτην έννοιαν έτυχε να ακούσωμεν να γίνεται λόγος περί Φιλάγγλων, Φιλιταλών, ή Φιλοτσέχων. Εν τη λέξει Φιλέλλην υπάρχει τι το απόζον προστασίας, συγκαταβάσεως και οιονεί ελεημοσύνης οφειλομένης κατ’ εξαίρεσιν εις μόνους τους Ελληνες, ως εις φυλήν στερουμένην σθένους, ικανού όπως εργασθή μόνη προς κατάκτησιν των όσων εκ της συμπαθείας των άλλων αναμένει…»

Θυμάμαι τη χρυσή εποχή της διακυβέρνησης Σημίτη. Τότε που επηρμένοι από την τεράστια εισροή ευρωπαϊκών κεφαλαίων-δανείων αρμενίζαμε λίαν επιτυχημένοι, λίαν ικανοποιημένοι από τις ατομικές μας επιδόσεις, αλλά αδιάφοροι για τις εθνικές επιδόσεις και έχοντας εγκαταλείψει την κοπιαστική αγροτική ζωή, υιοθετούσαμε την άποψη που ήθελε την Ελλάδα να μετατρέπεται σε χώρα παροχής υπηρεσιών, «τόπον κατάλληλον προς γεροντικήν ανάπαυσιν» κατά Ροΐδη. Επικαιροποιώντας το, ονειρευόμασταν τη «Φλώριδα της Μεσογείου». Ατομα της τρίτης ηλικίας θα μας επισκέπτονταν και θα άφηναν τον ακριβό οβολό τους με αντάλλαγμα τουριστικές υπηρεσίες χαμηλού επιπέδου για να ανασύρουμε στην επιφάνεια το τουριστικό έκτρωμα «room to let» που πολλοί ξένοι νόμιζαν ότι αποτελεί κομμάτι της κουλτούρας μας. Δεν ξέρω αν τότε είχαμε πάθει αμόκ με τον φιλελληνισμό, παρ’ ότι πιστεύω πως από τον λόρδο Βύρωνα και εντεύθεν ποτέ δεν κόψαμε τον ομφάλιο λώρο αυτής της όλως διόλου ανεξήγητης υστερίας, της διαρκούς επιθυμίας να μας κατατάσσουν οι ξένοι στην κορυφή των προτεραιοτήτων τους και κυρίως να μας παράσχουν χείρα βοηθείας. Φιλέλλην για μας ήταν ο ροϊδικός «πονόψυχος» άνθρωπος της Ευρώπης που θεωρούσε λογικό να μας ελεεί κι εμείς με τη σειρά μας θεωρούσαμε λογικό να τον εξαπατούμε. Τι στην οργή! Ποιος του έδωσε τα φώτα του πολιτισμού;

Διάβαζα προχθές στο γαλλικό περιοδικό «Le Point» συνέντευξη του Jean – Francois Mattei , Γάλλου φιλόσοφου και συγγραφέα του βιβλίου «Proces de l’Europe» στην Catherine Golliau, κάτω από τον ιστορικά φορτισμένο τίτλο: «Χωρίς την Ελλάδα δεν υφίσταται ευρωπαϊκή κουλτούρα»… «Οφείλουμε τα πάντα στην αρχαία Ελλάδα. Η λογοτεχνία, η ποίηση, το θέατρο, η φιλοσοφία, η αστρονομία, τα μαθηματικά, η ανατομία, η ιδέα της δημοκρατίας έχουν εκεί την κοιτίδα τους. Η Αρχαία Ελλάδα διαδραμάτισε επαναστατικό ρόλο για τη σκέψη, κι εμείς είμαστε οι κληρονόμοι αυτής της σκέψης. Οταν οι λαοί της Μεσοποταμίας και οι Αιγύπτιοι εναπόθεταν τη ζωή τους στους Θεούς, οι Ελληνες έριχναν στον κόσμο και στον άνθρωπο μια διεισδυτική ματιά, μια ματιά γεμάτη σκεπτικισμό…».

Σ’ αυτήν τη διαδεδομένη άποψη για τους Αρχαίους Ελληνες στηρίχθηκε η δική μας επιχειρηματολογία για την είσοδό μας στην ΕΟΚ, στην ΟΝΕ και σήμερα για να εισπράξουμε όσα «εκείνοι μας οφείλουν»! Μόνο που αυτή τη φορά, πέραν του ότι δεν είμαστε πια τα λατρευτά παιδιά της Ευρώπης, το κερασάκι της τούρτας έχει διανθιστεί με έναν χονδροειδέστατο εκβιασμό: ή μας δανείζετε ή σας βουλιάζουμε. Το ευρώ και το ευρωπαϊκό οικοδόμημα κινδυνεύει πραγματικά από μια χώρα που διαθέτει το πλεονέκτημα της γεωγραφικής υπεροχής και που όφειλε να γίνεται καθημερινό παράδειγμα προς μίμηση σε παγκόσμιο πια επίπεδο. Φαίνεται όμως ότι εξηγήσεις υπάρχουν. Τις βρήκα στον Καστοριάδη και τις μοιράζομαι μαζί σας.

Ο άνθρωπος, γράφει ο Καστοριάδης στην «Ελληνική Ιδιαιτερότητα», είναι το ον που κατακλύζεται από την ύβριν, τη λυσσαλέα επιθυμία της παράβασης. Ο Ομηρος μας θυμίζει συνεχώς τη δυνατότητα των ανθρώπων να αποφασίζουν – το είδαμε στις περιπτώσεις του Αιγίσθου και του Οδυσσέα. Ο Ηρακλής επιλέγει επίσης ανάμεσα στην Αρετή και την Κακία. Κι αργότερα συναντάμε τον Σόλωνα που στις αρχές του 6ου αιώνα λέει απευθυνόμενος στους Αθηναίους: μην παραπονιέστε για τον Δία, εσείς οι ίδιοι με τη βλακεία σας, με την κακία σας θα είστε η αιτία των δεινών που θα σας εύρουν… Εμείς τι επιλέγουμε; Γιατί αισθάνομαι ότι είμαστε ακριβώς στην τραγικότητα της ύβρεως, με ή χωρίς το μεσοπρόθεσμο, με ή χωρίς τον τεράστιο δανεισμό μας;

10 thoughts on “Ο Ροϊδης, ο Καστοριάδης και εμείς.

  1. Το βιογραφικό τού Ροϊδη αναδεικνύει τις συμπληγάδες μεταξύ τού κοσμοπολιτισμού του και της ψωροκώσταινας περιόδου η οποία μετατόπιζε τη γεωπολιτική σημασία της Σύρου υπέρ τού ανατέλοντος Πειραιά των Αθηνών. Εύλογη η δυσφορία του αλλά ουχί η μοναδική διέξοδος.

  2. Μοναδικός ο Ροΐδης, ακόμη και στις διαπιστώσεις του:
    «Έκαστος τόπος έχει την πληγήν του: Η Αγγλία την ομίχλην, η Αίγυπτος τας οφθαλμίας, η Βλαχία τας ακρίδας και η Ελλάς τους Έλληνας»

  3. @@@Κοραής
    και η Ελλας τους Ελληνας…. θαυμα, θαυμα…. Ενας φιλος με ρωτησε καποτε : αν τυχον εφευγαν ολοι οι ελληνες από τη γη μας και έρχονταν να κατοικήσουν οι σουηδοί, η ελλάδα θα γινόταν σουηδία ; Ελα ντε…φοβαμαι θα γινονταν οι σουηδοί ελληνες γιατι έχουν ποτίσει και το χωμα και οι πέτρες

  4. Για ποιό λόγο όμως οι έλληνες εκβιάζουν και λένε ή μας δανείζετε, ή σας βουλιάζουμε και δεν γίνεται ακριβώς το αντίθετο: οι έλληνες να μην θέλουν τα δάνεια – πρωτοποριακή σκέψη άλλωστε σημαίνει να αντιλαμβάνεσαι πως υπάρχει και άλλος τρόπος, όχι μόνο ο κλασικός «θεοκρατικός» – και οι ευρωπαίοι να συναισθάνονται απλά ότι αν δεν κάνουν κάτι θα βουλιάξουν και να τρέχουν να σώσουν το τομάρι τους αλλάζοντας τους όρους των δανειακών συμβάσεων;

  5. τείνει λοιπόν κανείς να πιστέψει πως τόσο τα ποιητικά οράματα όσο και τα ρεαλιστκά σχέδια ήταν εξαρχής φαλκιδευμένα; πως λειτουργούσαν ως άλλοθι, προκειμένοι οι εκάστοτε ελίτ να διαιωνίζουν τη θέση τους, και ως παραμυθίες για το λαό που εκών/άκων υποθήκευε τα παιδιά και τα εγγόνια του… πολύ θα επιθυμούσα να πετάξω σε έναν καιάδα το παρελθόν αλλά και τον εαυτό αφού μπορεί να μην εγκλημάτισε αλλά μπρος του συντελέστηκε έγκλημα…
    αλλά πάλι ο αυτοοικτιρμός δεν οδηγεί πουθενά…
    συνεπώς ας γυρέψουμε τη δημιουργία κι ας υπερβούμε την …αγανάκτηση!
    υγ. πολύ καλό το άρθρο, περιττή η υστερογραφή

  6. @Katabran καλησπέρα. Θα συμφωνήσω στο ότι ο αυτο-οικτρισμός δεν οδηγεί πουθενά, αλλά δεν είμαστε ιδιαίτερα δημιουργικοί. Ωρες ωρες ειμαστε σαν να μας έχουν πνίξει στα ναρκωτικά. Δεν ξέρω γιατί συμβαίνει αυτό. Από την άλλη ακουω νέους που συζητούν και ελπίζουν. Κι ετσι ελπίζω κι εγω μαζί τους

  7. @@@arthiir the Abban\\\\Μπα, δε νομιζω ότι πιάνει ή θα έπιανε ο εκβιιασμός. Ο οποιοσδήποτε εκβιασμός. Αλλωστε ως προς τη λήψη των μέτρων, ας μην ξεχνάμε ότι η τροικα ειπε μαζεψτε χρηματα, ισορροπείστε.. δεν ειπε κοψτε τις χαμηλές συντάξεις, κοψτε εκεινο το αλλο φορολογείστε τους ιδιους και τους ιδιους και τους εχοντες 100 τμ. σπίτι… Οπότε ολα τα αλλα , τα περι εκβιασμού δε νομιζω ότι εχουν σχεση με την πραγματικότητα… Απλώς δεν θα δωσουν τα λεφτα, κι ας πνιγούμε. Λες να χαθεί ο ελληνικός πολιτισμός; ο αρχαιος εννοω…

  8. καλημέρα!
    κλαπου κάποιος γράφει ένα βιβλίο, κάποιος συνθέτει μια μουσική και κάποιος χτίζει ένα σπίτι…
    κι αυτό δημιουργία είναι…
    το σχόλιό μου, έτσι για να μην σκέφεσαι πως»ώρες ώρες…»

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s