Θανάσης Δρίτσας, η διατροφή ως φιλοσοφία ζωής.


 

Η διατροφή ως φιλοσοφία ζωής

 

Γράφει ο Θανάσης Δρίτσας

 

Εδώ και αρκετά χρόνια η Αμερικανική Επιστημονική Εταιρεία των Καρδιαγγειακών νοσημάτων (American Heart Association-AHA) αλλά και η Ευρωπαική Καρδιολογική Εταιρεία (ESC) προτείνουν στις οδηγίες για την πρόληψη της στεφανιαίας νόσου την μεσογειακή διατροφή. Η μεσογειακή διατροφή με άξονα το ελαιόλαδο (καρπό της ελιάς) που αποτελεί το σύμβολο του μεσογειακού ανθρώπου περιέχει ωφέλιμα λιπαρά, λαχανικά, καρπούς της γης, φρούτα και λιγότερο κρέας σε σχέση με τη διατροφή του βόρειου Eυρωπαίου που είναι πλούσια σε βούτυρο και βλαβερά λιπαρά. Η επιστήμη όμως προβληματίζεται κατά πόσον η ευεργεσία της μεσογειακής διατροφής σχετίζεται τόσο με το είδος του φαγητού όσο με την κοσμοθεωρία ζωής των ανθρώπων της μεσογείου δηλ. την αισιόδοξη σκέψη, τη χαρά της ζωής, την απελευθέρωση της δημιουργικής έκφρασης (με χορό και τραγούδι), την έλλειψη άγχους και κατάθλιψης που συνδέεται με χαλαρούς βιορρυθμούς. Είναι γεγονός βέβαια ότι η σημερινή αυξημένη κατανάλωση κόκκινου κρέατος και λιπαρών (βλ. αλλαντικά, βούτυρο, χοιρινό κρέας, μπέικον) επιβλήθηκε και στη χώρα μας λόγω της λαίλαπας του παγκόσμιου εμπορίου με κύρια πηγή εισαγωγής την Ολλανδία. Μας πίεσε λοιπόν η παγκόσμια αγορά κρέατος να γίνουμε με το ζόρι και εμείς καταναλωτές τύπου «Eggs and Bacon» όπως οι δύσμοιροι Εγγλέζοι οι οποίοι όσον αφορά τις γευστικές απολαύσεις έχουν παντελή έλλειψη γούστου.

Είναι όμως ενδιαφέρον να εξετάσει κανείς ιστορικά το ζήτημα της διατροφής στην Ελλάδα και την ευρύτερη ζώνη της Μεσογείου. Για παράδειγμα ο αρχαίος Αθηναίος πριν βγεί από το σπίτι του το πρωί, με το θαμπό φως της αυγής, έτρωγε ένα λιτό πρωινό που λέγονταν «ακράτισμα» και ήταν λίγο κριθαρένιο ή σταρένιο ψωμί βουτηγμένο σε ανέρωτο κρασί (άκρατο οίνο). Προς το μεσημέρι οι Αθηναίοι έτρωγαν το μεσημεριανό τους γεύμα, ένα πολύ απλό γεύμα που το έλεγαν «Άριστον», και το πιο πλούσιο γεύμα έπαιρναν το βράδυ και το έλεγαν «Δείπνο». Όταν λέμε βέβαια βραδινό γεύμα αυτό συνέβαινε γύρω στις 7μμ και όχι αργά όπως στις μέρες μας. Οι περισσότεροι Αθηναίοι ήταν φημισμένοι για τη λιτότητα τους σε σχέση με τους κατοίκους της επαρχίας οι οποίοι κατανάλωναν μεγαλύτερες ποσότητες κρέατος και επίσης μεθοκοπούσαν πολύ συχνά (κάπως έτσι γίνεται τελικά και σήμερα στην επαρχία όσον αφορά κατανάλωση αλκοόλ και ευωχία με ψητό κρέας).  Από την εποχή του Ομήρου οι άνθρωποι χαρακτηρίζονται ψωμοφάγοι και τα δημητριακά αποτελούσαν τη βάση της διατροφής τους. Το ψωμί κυριαρχούσε στο τραπέζι αλλά η κοινή τροφή, ιδίως των πτωχοτέρων τάξεων, ήταν αλεύρι από κριθάρι ζυμωμένο σε γαλέτα το οποίο έλεγαν «Μάζα». Το κρέας ήταν ακριβή τροφή και οι άνθρωποι των πόλεων σπάνια έτρωγαν κρέας. Κατανάλωση κρέατος έκαναν οι αρχαίοι κυρίως σε θρησκευτικές τελετές οι οποίες κατέληγαν συχνά σε ευωχία (βλ. σήμερα ψησταριές). Πολύ φτηνό και καθημερινό φαγητό ήταν το ψάρι. Τη βασική διατροφή αποτελούσαν τα ψάρια, τα φρούτα και το ψωμί. Επίσης οι πρόγονοι μας αγαπούσαν πολύ το μέλι αλλά και αφεψήματα όπως το Διόσμο και το Δίκταμο. Ο Πυθαγόρας αναφέρει ότι για να διατηρήσει ό άνθρωπος την υγεία του θα πρέπει να αλείψει το εξωτερικό του σώματος του με λάδι και το εσωτερικό με μέλι. Ένα πολύ προσφιλές ποτό στην αρχαιότητα ήταν ο «Κυκεών» και αποτελείτο από τυρί, γάλα κατσίκας, αλεύρι, μέλι και κρασί. Έτσι η λέξη «Κυκεών» έχει μείνει στη γλώσσα μας και σημαίνει το ανακάτεμα ανομοιογενών ουσιών. Το καλύτερο φαγητό των Σπαρτιατών ήταν ο περίφημος «Μέλας ζωμός» που τον έφτιαχναν με κομμάτια χοιρινό κρέας, αίμα, ξύδι και αλάτι. Ακόμη και η αντιμετώπιση των διαφόρων νοσημάτων στην αρχαιότητα βασίζονταν στην Ιπποκρατική αντίληψη ότι το καλύτερο φάρμακο είναι η κατάλληλη δίαιτα, άλλωστε ο Ιπποκράτης πίστευε ότι είμαστε αυτό που αφομοιώνουμε.

Η βιομηχανική εποχή άλλαξε τις διατροφικές μας συνήθειες όχι με βάση πλέον το ποιές τροφές διατίθενται στο φυσικό μας περιβάλλον αλλά με βάση τις απαιτήσεις της παγκόσμιας αγοράς. Πολλές τροφές άρχισαν πλέον να διατίθενται σε μαζικές αγορές (super markets) μεγάλο ποσοστό των οποίων ήταν κατασκευασμένες και συντηρημένες με χημικές ουσίες βλαβερές για την υγεία των λαών. Παράλληλα στο σύγχρονο καταναλωτικό πολιτισμό η επιθυμία για φαγητό δεν ρυθμίζεται αποκλειστικά από το αίσθημα της πείνας αλλά αποτελεί μηχανισμό εκτόνωσης από τους ξέφρενους ρυθμούς της καθημερινότητας. Μάλιστα η αντιδραστική πολυφαγία αποτελεί και μέρος της συμπτωματολογίας της κατάθλιψης με επακόλουθο την παχυσαρκία, ο δε αγχωτικός άνθρωπος της εποχής μας στρέφεται κυρίως σε τροφές πλούσιες σε ζάχαρη, θερμίδες και αλάτι (βλ. fast food-ταχυφαγεία) προκειμένου να αντλήσει γευστική ευχαρίστηση ως διέξοδο από την μεγάλη καθημερινή πίεση. Όσο περισσότερο τρώει ο άνθρωπος τόσο περισσότερο πεινάει και αυτό που σήμερα έχει αποδειχθεί επιστημονικά το είχε γράψει με λίγες σοφές κουβέντες ένας αρχαίος ασκητής της ορθοδοξίας ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακας: «εκείνος που καταπιέζει την κοιλία με πολλά φαγητά επλάτυνε τα έντερα, ενώ εκείνος που εναντιώνεται στην κοιλία τα εστένεψε και όταν αυτά εστένεψαν δεν χρειάζονται πλέον πολλά φαγητά», γράφει στο βιβλίο του «Η Κλίμακα», κεφάλαιο Περί Γαστριμαργίας. Δυστυχώς η επιστήμη σήμερα επιβεβαιώνει την αλήθεια των λόγων του Ιωάννη της Κλίμακας με τις επεμβάσεις για περιορισμό του όγκου του στομάχου στα πλαίσια της χειρουργικής αντιμετώπισης της παχυσαρκίας. Η καταναλωτική κοινωνία σήμερα αποφεύγει να αντιμετωπίσει την ψυχοκοινωνική παθολογία της παχυσαρκίας και δεν επιλύει το πρόβλημα στη ρίζα του αλλά το συνδέει με κατανάλωση νέων υπηρεσιών (βλ. ιατρικών πράξεων). Η διατροφή μας συνδέεται με την κοσμοθεωρία ζωής μας και δεν μπορεί να ποσοτικοποιηθεί με θερμίδες και γραμμάρια λιπαρών. Είναι βέβαιο ότι οι βιολογικές ευεργεσίες της μεσογειακής διατροφής βασίζονται κατά κύριο λόγο στην αισιόδοξη στάση ζωής και την αντικαταθλιπτική διάθεση που προκαλεί στον άνθρωπο το φως της μεσογείου.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s