Παντέρμη Κρήτη (Νίκος Ξυδάκης – Καθημερινή)

Image

Η Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη Ηρακλείου είναι η μεγαλύτερη δημόσια βιβλιοθήκη της Κρήτης. Αυτός ο χαρακτηρισμός, όμως, δεν περιγράφει επαρκώς τη σημασία της· θα το πω λοιπόν κι αλλιώς: είναι μία από τις σημαντικότερες κιβωτούς μνήμης της ελληνικής διάρκειας, από τον 13ο αιώνα έως σήμερα. Οι συλλογές της Βικελαίας εκτείνονται από τα αρχεία του Δούκα της Κρήτης και των νοταρίων του Χάνδακα έως τα οθωμανικά αρχεία και τα αρχεία της Δημογεροντίας, παλαίτυπα του 15ου αι., τα αρχεία του δωρητή Δ. Βικέλα, των Γιώργου Σεφέρη, Γιώργου Σαραντάρη, Μάρκου Αυγέρη κ.ά., χειρόγραφα, πίνακες ζωγραφικής, σειρές περιοδικών και εφημερίδων, φωτογραφίες, χαρακτικά, οπτικοακουστικά τεκμήρια. Και όχι μόνο κιβωτός μνήμης, αλλά και εργαστήρι ζώντος πολιτισμού: οι εκδόσεις και το περιοδικό «Παλίμψηστος», που πρωτογνωρίσαμε χάρη στον αείμνηστο Νίκο Γιανναδάκη, συνεχίζονται αμείωτα· στις εκθέσεις της Βικελαίας περιλαμβάνονται οι αλησμόνητες για τα Φαγιούμ και τον Ελ Γκρέκο και τόσα άλλα.

Γιατί τα λέμε όλα αυτά; Διότι αυτή η κιβωτός, το καμάρι της Κρήτης και του νεότερου Ελληνισμού, αφού περίμενε δέκα χρόνια να στεγαστεί αξιοπρεπώς, στο κτίριο της κεντρικής πλατείας Λιονταριών, κινδυνεύει να μείνει άστεγη· μάλλον, συστεγασμένη με εστιατόρια και καφετέριες, τα οποία θα καταλάβουν το μισό κτίριο. Ετσι έκρινε ο δήμαρχος Ηρακλείου Γιάννης Κουράκης και έτσι ψήφισαν οι δημοτικοί σύμβουλοι τηλεφωνικώς, όπως καταγγέλλεται. Κι ας είχαν προηγηθεί έξι χιλιάδες υπογραφές κατοίκων που ζητούσαν να αποδοθεί επιτέλους το κτίριο στη δικαιούχο Βικελαία.

Ρακές, μεζέδες, τηγανιές, φραπέδες και φρέντο, μουσικές, σούρτα-φέρτα, παρκαρίσματα, smartphones και Wi-Fi για like, στο ισόγειο και στον ημιώροφο, και από πάνω οι οκτακοσίων χρόνων συλλογές χειρόγραφων κωδίκων και παλαιτύπων της Βικελαίας, να στοιβαχτούν σε δυόμισι ορόφους. Και είναι ήδη το Ηράκλειο μια απέραντη καφετέρια, όπως τόσες και τόσες πόλεις της αρειμανίως χρεοκοπημένης Ελλάδας… Παντέρμη Κρήτη, παντέρμη Ελλάδα.

Advertisements

Εγκώμιο του έρωτα – Αλαίν Μπαντιού (Εφη Γιαννοπούλου – redbook)

 
 
 
 

 Image

Πρέπει να ξαναεπινοήσουμε τον έρωτα, αυτό το ξέρουμε.

Αρτύρ Ρεμπώ, Μια εποχή στην κόλαση

 

Για τον Αλαίν Μπαντιού η ύπαρξη της φιλοσοφίας προσδιορίζεται από τέσσερις όρους, τέσσερις διαδικασίες αλήθειας, και αυτές είναι: η επιστήμη (και πιο συγκεκριμένα το μάθημα), η τέχνη (και πιο συγκεκριμένα το ποίημα), η πολιτική (και πιο συγκεκριμένα η πολιτική στην υποκειμενική της διάσταση ή πολιτική χειραφέτησης) και ο έρωτας (και πιο συγκεκριμένα η διαδικασία που εισάγει στη διάσταση της αλήθειας τη διάζευξη των έμφυλων θέσεων). Δεν είναι λοιπόν τυχαίο πως διατυπώνει ένα «Εγκώμιο του έρωτα» σε μια συζήτηση με τον Νικολά Τουόν, αρχικά στο πλαίσιο του Φεστιβάλ της Αβινιόν το 2008, κατόπιν σε βιβλίο που εκδόθηκε το 2009 στις εκδόσεις Flammarion.

Με αφετηρία μια διαφήμιση του σάιτ γνωριμιών Meetic, ο Μπαντιού προχωρά σε ένα στοχασμό πάνω στον έρωτα ως διαδικασία διακινδύνευσης, πολύ διαφορετική από τον έρωτα μηδενικού ρίσκου που διαφημίζει η εποχή του καταναλωτισμού και των διαδικτυακών γνωριμιών, και διαγιγνώσκει την ανάγκη να επανεπινοήσουμε τον έρωτα με βασικά στοιχεία του το ρίσκο και την περιπέτεια, ενάντια στην ασφάλεια του ασφαλιστικού συμβολαίου και την άνεση των περιορισμένων απολαύσεων.

Ο έρωτας απειλείται, υποστηρίζει ο γάλλος φιλόσοφος, από μια φιλελεύθερη λογική της εμπορευματοποίησης και του μηδενικού ρίσκου, από μια λογική που θεωρεί ως κινητήρια δύναμη της ζωής το ατομικό συμφέρον. Για τον Μπαντιού, ο έρωτας είναι μια κατασκευή αλήθειας, της αλήθειας του Δύο, μιας κατασκευής του κόσμου βασισμένης όχι στην ταυτότητα αλλά στη διαφορά. Η συνάντηση, τυχαίο και συγκυριακό γεγονός με μαγική διάσταση, αποτελεί συμβάν που όμως καλεί τους εραστές να εργαστούν πάνω στη διάρκεια. Και διευκρινίζει: «ως “διάρκεια” δεν εννοούμε κατά κύριο λόγο ότι ο έρωτας πρέπει να διαρκέσει, να είμαστε ερωτευμένοι πάντα, ή για πάντα. Πρέπει να αντιληφθούμε πως ο έρωτας επινοεί έναν διαφορετικό τρόπο διάρκειας μέσα στη ζωή. Ότι, στη δοκιμασία του έρωτα, η ύπαρξη του καθενός έρχεται αντιμέτωπη με μια νέα χρονικότητα». Όπως το ποίημα, λέει πιο κάτω, είναι για τον Μαλλαρμέ μια λέξη προς λέξη νίκη επί του τυχαίου, έτσι και η κατασκευή του έρωτα επιχειρεί σημείο προς σημείο να κατασκευάσει από την τυχαιότητα της συνάντησης τη διάρκεια, να εγγράψει την αιωνιότητα στο χρόνο.

Ο έρωτας ως συμβάν και διαδικασία αλήθειας συνιστά κάτι που υπερβαίνει τη μαγεία της συνάντησης, χωρίς ωστόσο να την υποτιμά. Δεν ταυτίζεται με τη στρατηγική σαγήνης του Δον Ζουάν, απαιτεί δέσμευση, καθημερινή δουλειά και πίστη για να μετατρέψει το τυχαίο, τη συμπτωματική συνάντηση σε πεπρωμένο. Δεν είναι μια ψευδαίσθηση που συγκαλύπτει την επιθυμία αναπαραγωγής, ούτε μια διαδικασία αυτογνωσίας μέσω της απόλαυσης και διά του άλλου. Και δεν είναι πάντα μια διαδικασία ειρηνική. Έχει βίαιες συγκρούσεις, αληθινά βάσανα, περιορισμούς, χωρισμούς, δράματα, φόνους ή αυτοκτονίες. Εκεί ίσως πατά και η προπαγάνδα ενός έρωτα ασφαλούς, χωρίς ρίσκο. Όμως η αλήθεια δεν μπορεί να κατασκευαστεί στην ασφάλεια ενός συμβολαίου.

Έρωτας και πολιτική

Ως διαδικασία αλήθειας ο έρωτας βρίσκεται κοντά στην πολιτική, στην τέχνη και στην επιστήμη. «Η ερωτική ευτυχία», λέει ο Μπαντιού, «είναι η απόδειξη πως ο χρόνος μπορεί να φιλοξενήσει την αιωνιότητα. Μια τέτοια απόδειξη είναι ο πολιτικός ενθουσιασμός όταν συμμετέχουμε σε μια επαναστατική δράση, η απόλαυση που προσφέρουν τα έργα τέχνης και η σχεδόν υπερφυσική χαρά που νιώθουμε όταν καταλαβαίνουμε επιτέλους, σε βάθος, μια επιστημονική θεωρία». Και στον έρωτα και στην πολιτική έχουμε επίσης συμβάντα, διακηρύξεις, πίστη. Αν ο έρωτας είναι η κατασκευή του Δύο, «η πολιτική δράση καθιστά αλήθεια αυτό για το οποίο είναι ικανό το συλλογικό. Παραδείγματος χάρη είναι ικανό για ισότητα; Είναι ικανό να ενσωματώσει το ετερογενές; Να σκεφτεί πως δεν υπάρχει ένας μόνο κόσμος;» Ό,τι είναι για την πολιτική η εξουσία, το Κράτος, είναι για τον έρωτα η οικογένεια, η ίδια ένταση, η ίδια απειλή διάψευσης της ελπίδας.

Όμως στην πολιτική υπάρχουν εχθροί, ενώ στον έρωτα δράματα. Το πρόβλημα στην πολιτική είναι ο έλεγχος του μίσους και όχι της αγάπης. Λέει ο Μπαντιού: «στην πολιτική, όπου υπάρχουν εχθροί, ένας από τους ρόλους της οργάνωσης, όποια κι αν είναι αυτή, είναι να ελέγξει, δηλαδή να εξαλείψει, κάθε φαινόμενο μίσους. Κάτι που δεν σημαίνει βέβαια επ’ ουδενί, “να κηρύξει την αγάπη”, αλλά κι αυτό είναι ένα μείζον διανοητικό πρόβλημα να ορίσει τον πολιτικό εχθρό με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια και αυστηρότητα. Και όχι, όπως συνέβαινε σε όλη σχεδόν τη διάρκεια του προηγούμενου αιώνα, με τον πιο αόριστο και ευρύ τρόπο».

Στην εποχή μας που έχουμε την αίσθηση πως πολλές από τις σταθερές καταρρέουν, οι φιλόσοφοι ξαναστρέφονται στον έρωτα, στον επαναπροσδιορισμό του ως μιας ελάχιστης σταθεράς. Ο Μπαντιού το κάνει αυτό από την πλευρά της διαφοράς. Ο έρωτας είναι γι’ αυτόν μια κατασκευή με βάση τη διαφορά, εκεί που ο συντηρητισμός αναζητά την ασφάλεια της ταυτότητας, την υπεράσπιση των «δικών μας αξιών». Ο έρωτας είναι εμπιστοσύνη στη διαφορά, ενώ η αντίδραση είναι καχύποπτη απέναντί της. Υπερασπιζόμενοι τον έρωτα έναντι της ταυτοτικής λατρείας της επανάληψης, υπερασπιζόμαστε το μοναδικό, το μη επαναλαμβανόμενο, το ξένο και το περιπλανώμενο. Μ’ αυτή την έννοια, αναγνωρίζουμε και τη δυνατότητα του συλλογικού να συμπεριλάβει ολόκληρο τον κόσμο, υπερβαίνοντας κάθε εξωπολιτική διαφορά. Και εδώ συναντά με έναν τρόπο την έννοια του κομμουνισμού. Μόνο που στον έρωτα δεν υπάρχουν εχθροί ή ο εχθρός είναι πάντα ο εαυτός μας.

 

 

 

Έφη Γιαννοπούλου

Ποιος ο λόγος να υποκρινόμαστε; (Μαρία Κατσουνάκη- Καθημερινή)

Στα κινούμενα σχέδια υπάρχει μια σκηνή σταθερά επαναλαμβανόμενη: η πορεία ενός σφαιριδίου που διανύει τις πιο απίθανες διαδρομές για να καταλήξει στον εξαρχής στόχο του. Οι θεατές γελούν με την εξωπραγματική, θεότρελη επιστροφή, με αυτήν την ευρηματική κίνηση μπούμερανγκ, αν και ξέρουν με ακρίβεια τι θα συμβεί. Η εμπειρία της επανάληψης όμως δεν αποθαρρύνει τους σεναριογράφους· το αντίθετο μάλιστα: στηρίζονται στα εκπαιδευμένα ανακλαστικά του κοινού και όχι στον αιφνιδιασμό.

Κάπως έτσι συμβαίνει, χρόνια τώρα, με το υπουργείο Πολιτισμού. Οποιος τοποθετείται, προέρχεται συνήθως από διαδοχικές «καραμπόλες». Τα πρόσωπα αλλάζουν, η διαδικασία παραμένει αναλλοίωτη.

Κάπως έτσι προέκυψε και ο διάδοχος του κ. Κώστα Τζαβάρα, κ. Πάνος Παναγιωτόπουλος. Από το υπουργείο Εθνικής Αμυνας (στο οποίο μετακινήθηκε ο κ. Αβραμόπουλος) βρέθηκε στο Πολιτισμού, που ξανάγινε υπουργείο από Γενική Γραμματεία. Αναβάθμιση και αμηχανία. Ποιος μπορεί τώρα να ισχυριστεί ότι η κυβέρνηση δεν υπολογίζει στον Πολιτισμό, δεν τον θεωρεί «βαριά βιομηχανία» και «άμυνα της χώρας»;

Στην προσωπική ιστοσελίδα του Π. Παναγιωτόπουλου, στο μενού επιλογών, έχουν ήδη προστεθεί τρεις νέες κατηγορίες: Δραστηριότητα, Δελτία Τύπου και Δηλώσεις του υπουργού Πολιτισμού. Η αναζήτηση καταλήγει σε κενό. Λευκή σελίδα. Προφανώς, τις προσεχείς ημέρες, το επικοινωνιακά ακαταπόνητο πιστό στέλεχος της Ν.Δ., θα εμπλουτίσει το βιογραφικό του.

Βέβαια, οι δηλώσεις του δεν θα αφήσουν κανένα περιθώριο αμφιβολίας ούτε για τις επιθυμίες ούτε για τις προθέσεις του. Ο πολιτισμός (μπλα, μπλα, μπλα) προσφέρεται για τα πάντα και το τίποτα (με το δεύτερο να προηγείται θριαμβευτικά). Ετσι και χθες, στην καθιερωμένη τελετή παράδοσης και παραλαβής, ο απερχόμενος χειροκρότησε τη «θεσμική παλινόρθωση του ΥΠΠΟ» και ο νεοτοποθετηθείς σχολίασε τη νέα διαδρομή, «ελπίζω συναρπαστική, γόνιμη και ωφέλιμη στους ιδιαίτερα χαλεπούς καιρούς της δημοσιονομικής και οικονομικής κρίσης».

Ομως, επειδή, ακριβώς, οι «καιροί είναι χαλεποί», θα όφειλαν ίσως οι πολιτικά αρμόδιοι να είναι ειλικρινείς και απενοχοποιημένοι: δεν θέλουν το ΥΠΠΟ. Δεν τους απασχολεί. Υπάρχει όχι γιατί το υπαγορεύει κάποια εθνική ανάγκη αλλά για να εξυπηρετεί τη σκακιέρα των υπουργοποιήσεων, τις κομματικές ισορροπίες και τα πελατειακά δίκτυα. Για να απορροφά κραδασμούς και αντιδράσεις.

Ποιος ο χαρακτήρας ενός απαξιωμένου υπουργείου Πολιτισμού; Η γενική γραμματεία πρόδιδε την υποβάθμιση; Οταν τελειώνουν οι αναμονές για την καλύτερη επόμενη ημέρα (σε θεσμικό επίπεδο τουλάχιστον) και απομένει, απλώς, η διαχείριση ενός υπουργικού ρόλου, ποιος ο λόγος να υποδυόμαστε (υποκρινόμαστε) όλοι, ότι η χώρα συντηρεί υπουργείο για τον Πολιτισμό της; Βοηθούν οι αυταπάτες;

Οι μνηστήρες της Αφρικής (Νίκος Κωνσταντάρας- Καθημερινή)

Η επίσκεψη του Μπαράκ Ομπάμα σε τρεις χώρες της Αφρικής αυτές τις μέρες υπενθυμίζει τη σημασία αυτής της τεράστιας, πλούσιας και ταλαιπωρημένης ηπείρου στη γεωστρατηγική σκακιέρα. Απ’ όταν άρχισε η ραγδαία ανάπτυξη της Κίνας και η φρενήρης αναζήτηση πρώτων υλών και πόρων, η Αφρική βρίσκεται στο επίκεντρο μιας νέας κούρσας για επιρροή και εμπόριο. Στα διεθνή μέσα ενημέρωσης, οι αναλυτές σημειώνουν ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ έρχεται δεύτερος και καταϊδρωμένος, πίσω από τους ηγέτες της υπερδραστήριας Κίνας.

Αυτή είναι η δεύτερη επίσκεψη του Ομπάμα στην υποσαχάρια Αφρική ως πρόεδρος, μετά ένα σύντομο πέρασμα από την Γκάνα το 2009. Αντιθέτως, ο Σι Tzινπίγκ, ο οποίος ανέλαβε την προεδρία της Κίνας μόλις τον περασμένο Μάρτιο, αφιέρωσε το πρώτο του ταξίδι στην Αφρική. Ο προκάτοχός του Χου Ζιντάο επισκέφθηκε την ήπειρο πέντε φορές σε μία δεκαετία. Το αποτέλεσμα είναι ότι απ’ όταν ο πρόεδρος Ζιάνγκ Ζεμίν ξεκίνησε την πολιτική προσέγγισης με την Αφρική το 1996, οι εμπορικοί και πολιτικοί δεσμοί εντάθηκαν ταχύτατα, σε σημείο που το 2009 η Κίνα εκτόπισε τις ΗΠΑ από κύριο εμπορικό εταίρο – με ετήσιο εμπόριο αξίας περίπου 200 δισ. δολαρίων.

Είναι προφανές ότι οι δύο υπερδυνάμεις δείχνουν μεγάλο ενδιαφέρον για την ήπειρο των 54 ανεξάρτητων χωρών, όπου έξι από αυτές ήταν μεταξύ των δέκα ταχύτερα αναπτυσσόμενων της τελευταίας δεκαετίας. Ενδεικτικά, οι ΗΠΑ και η Κίνα έχουν πρεσβείες σε 50 αφρικανικές χώρες. Η Ευρωπαϊκή Ενωση, επίσης, έχει υιοθετήσει ένα φιλόδοξο αναπτυξιακό πρόγραμμα με τις χώρες της ηπείρου, με στόχο τη βελτίωση της διακυβέρνησής τους και την ευημερία των πολιτών τους. Μεταξύ των στόχων της συνεργασίας είναι η διαχείριση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, η αποφυγή συγκρούσεων, η ανάπτυξη ανανεώσιμων πόρων ενέργειας, η δημιουργία υποδομών, η εξασφάλιση τροφίμων, η καταπολέμηση του AIDS, η διαχείριση της μετανάστευσης και η προώθηση της ισότητας των φύλων. Η Ε.Ε. είναι ο μεγαλύτερος πάροχος αναπτυξιακής βοήθειας στον κόσμο, προσφέροντας 53 δισ. ευρώ το 2011, παρότι πολλά μέλη της αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η Ε.Ε. και κάποιες χώρες-μέλη της παρείχαν πάνω από το 30% της βοήθειας που δόθηκε στην Αφρική εκείνο τον χρόνο.

Η Ε.Ε. επιχειρεί να αναπτύξει θεσμούς που θα βελτιώσουν τη ζωή των κατοίκων της Αφρικής. Οι ΗΠΑ προωθούν και αυτές την ανάπτυξη θεσμών και δείχνουν ζωηρό ενδιαφέρον για θέματα υγείας, αλλά και ασφαλείας, κυρίως μετά την πρόσφατη δημιουργία του Επιτελείου Αφρικής και τη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών στην περιοχή. Η Κίνα προωθεί κυρίως συμφωνίες αμοιβαίου συμφέροντος, χωρίς να επεμβαίνει στα εσωτερικά των αφρικανικών χωρών, όπως πράττουν οι ΗΠΑ και η Ε.Ε. Αγοράζει πρώτες ύλες και τρόφιμα, αναπτύσσει υποδομές, δημιουργεί κοινότητες Κινέζων. Η Αφρική μπαίνει σε μια νέα εποχή, με ισχυρούς μνηστήρες που ερίζουν για τις απεριόριστες προοπτικές της.

Νατάσσα Συλλιγνάκη….Οι άνθρωποι και οι σαύρες..

Image

[Δεν ξέρω αν ο Douglas Adams είχε «εμάς» στο μυαλό του όταν το έγραφε, αλλά φαίνεται αυτά συμβαίνουν και σε άλλα μέρη του πλανήτη. Και του Γαλαξία, επίσης ]

Καλό Σαββατοκύριακο!

«… και κατηφόρισε τη ράμπα ένα τεράστιο ασημένιο ρομπότ γύρω στα τριάντα μέτρα ύψος.
Άπλωσε το χέρι του.
«Έρχομαι με ειρηνικούς σκοπούς», είπε, και πρόσθεσε, ύστερα από μια νέα δόση τριγμών, «οδηγήστε με στη Σαύρα σας».

Ο Φορντ Έσκορτ φυσικά είχε μια εξήγηση για όλα αυτά
(…)
«Προέρχεται από μια πολύ αρχαία δημοκρατία, βλέπεις…»
«Θέλεις να πεις ότι έρχεται από έναν κόσμο με σαύρες;»
«Όχι», είπε ο Φορντ, που είχε γίνει τώρα κάπως πιο λογικός και κατανοητός, έχοντας πιει τον καφέ του με το ζόρι, «τίποτα το τόσο απλό. Τίποτα το τόσο ξεκάθαρο. Στον κόσμο του, οι άνθρωποι είναι άνθρωποι. Οι αρχηγοί τους είναι σαύρες. Οι άνθρωποι μισούν τις σαύρες, και οι σαύρες κυβερνούν τους ανθρώπους».
«Περίεργο», είπε ο Άρθουρ, «μου φάνηκε ότι είπες πως ήταν δημοκρατία».
«Το είπα», είπε ο Φορντ, «είναι».
«Τότε», είπε ο Άρθουρ, ελπίζοντας ότι δεν γινόταν γελοίος με την ανικανότητά του να καταλάβει, «γιατί οι άνθρωποι δεν ξεφορτώνονται τις σαύρες;»
«Βασικά, δεν το σκέφτηκαν», είπε ο Φορντ. «Έχουν όλοι τους δικαίωμα ψήφου, κι έτσι συμπεραίνουν πως η κυβέρνηση που ψήφισαν ταυτίζεται λίγο-πολύ με την κυβέρνηση που θέλουν».
«Θέλεις να πεις ότι τις ψηφίζουν τις σαύρες;»
«Ε, βέβαια», είπε ο Φορντ ανασηκώνοντας τους ώμους, «φυσικά’.
«Μα», είπε ο Άρθουρ δοκιμάζοντας πάλι τη μεγάλη ερώτηση, «γιατί;»
«Γιατί αν δεν ψήφιζαν μια συγκεκριμένη σαύρα», είπε ο Φορντ, «μπορεί να τους καθόταν στο σβέρκο η λάθος σαύρα»
(…)
«Μερικοί υποστηρίζουν ότι οι σαύρες είναι το καλύτερο πράγμα που τους έχει συμβεί», είπε. «Έχουν απόλυτο λάθος, βέβαια, οριστικό και απόλυτο λάθος, αλλά κάποιος πρέπει να το πει».»
[So Long, and Thanks for All the Fish.]