Αθανάσιος Δρίτσας: Ο Mozart ως μουσικό φάρμακο


 

Image

Η τέχνη που θεραπεύει

  Στίς 27 του Γενάρη του 1756, ένα κυριακάτικο βράδυ, γεννήθηκε ίσως η μεγαλύτερη μουσική ιδιοφυία όλων των εποχών, ο WolfgangAmadeusMozart. Η ιδιαιτερότητα του σε σχέση με άλλες μουσικές προσωπικότητες έχει ενδιαφέρον στο ότι η μουσική παιδεία δεν επέδρασε πάνω του με άλλο τρόπο παρά να βγάλει απλά στο φώς γνώσεις που ήταν χαραγμένες στο παιδί αυτό από τη γέννηση του. Στην ηλικία των πέντε ετών, σύμφωνα με αδιάψευστες μαρτυρίες των ιστορικών, τον συνέλαβε ένα βράδυ ο πατέρας του να κάθεται στο γραφείο του σπιτιού με μια πέννα στο χέρι τόσο απορροφημένος απο τη δουλειά του που δεν σήκωνε καν κεφάλι. Οταν τον πλησίασε ο πατέρας του είδε με κατάπληξη πώς είχε γεμίσει με νότες ένα ολόκληρο φύλλο χαρτιού μουσικής. Καθώς τα μικρά του δάχτυλα δεν ήξεραν να χρησιμοποιούν την πέννα με ευχέρεια, κάθε στιγμή άφηνε να πέφτουν μεγάλες σταγόνες μελανιού που τις καθάριζε με την άκρη του μανικιού του ενώ το πρόσωπο και τα ρούχα του είχαν μαυρίσει απο μελάνι. Ο πατέρας του χωρίς να τον αποπάρει τον ρώτησε χαιδευτικά τι φτιάχνει στο χαρτί. Εκείνος του απάντησε σχεδόν αδιάφορα «γράφω ένα κονσέρτο πιάνο» χωρίς να σηκώσει τα μάτια απο το χαρτί. Ο πατέρας του Λεοπόλδος, μουσικός και ο ίδιος, και οι φίλοι του πήραν το χειρόγραφο και με έκφραση υπέρτατου θαυμασμού διαπίστωσαν ότι ο μικρός είχε γράψει το μουσικό θέμα και μέρος της ανάπτυξης ενός κονσέρτο

Έτσι έδωσε τα πρώτα δείγματα της μουσικής του μεγαλοφυίας ο Mozart  που στην εφηβική του ηλικία είχε συνθέσει ήδη ένα μεγάλο μέρος των έργων του. Το παιδί θαύμα μπορούσε να συνθέτει έργα γιά όλα τα όργανα με την ίδια ευχέρεια και ταχύτητα που ένας κοινός θνητός γράφει ένα γράμμα και μάλιστα χωρίς τη βοήθεια μουσικού οργάνου. Βεβαια η μοναδική αυτή ιδιοφυία δεν έζησε ποτέ σαν αληθινό παιδί αφου κάτω από την καθοδήγηση του πατέρα του και μαζί με την αδελφή του, που ήταν και εκείνη παιδί θαυμα, ταξίδευε ακατάπαυστα για να δίνει κονσέρτα σε όλη την Ευρώπη. Πολλοί μουσικοί αλλά και ιστορικοί της μουσικής δεν σοκάρονται καθόλου απο την ιδέα ότι ο Mozart μπορεί να είχε εξαντλήσει το δημιουργικό του δυναμικό στην ηλικία των τριάντα πέντε χρόνων. Είχε ήδη προσφέρει τόσα πολλά σε κάθε μουσική έκφραση του καιρού του, που πιθανόν να προσέθετε ελάχιστα αν ζούσε πενήντα χρόνια ακόμη. Ο ίδιος είχε γράψει στα εικοσιένα του χρόνια σε κάποια από τις επιστολές του «να ζήσει κανείς μέχρι που να μήν μπορεί να προσφέρει τίποτε καινούργιο στη μουσική». Το δημιουργικό του δυναμικό προσδιορίζεται σε 644 συνθέσεις που κάθε μία αντιπροσωπεύει πιθανά και μια νέα μουσική κατάκτηση στην επεξεργασία της μουσικής φόρμας όσο η εξέλιξη του συνθέτη προχωρούσε. Βέβαια οι εραστές της μουσικής την εποχή εκείνη δεν μπορούσαν να αφομοιώσουν αυτό το είδος μουσικής που ουσιαστικά έγινε αποδεκτό μετά απο εκατό και πλέον χρόνια.

Διακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του ο W.A. Mozart δεν θα μπορούσε να φανταστεί μια άλλη εφαρμογή του έργου του, στην σύγχρονη ιατρική επιστήμη. Σχετικά πρόσφατες επιστημονικά έρευνες (1995-2000) από τον νευροψυχολόγο Rauscherκαι τους συνεργάτες του έδειξαν ότι η ακρόαση της μουσικής του Mozart μπορεί να βελτιώνει τις ανώτερες γνωστικές λειτουργίες και την ικανότητα αντίληψης σπουδαστών κολλεγίου. Μας κάνει λοιπόν πιο έξυπνους η ακρόαση της μουσικής του Mozart; Παραιτέρω έρευνες γύρω απο την θεραπευτική αξία της μουσικής του Mozart έγιναν επίσης σε ασθενείς με επιληψία και εκεί αποδείχθηκε οτι η ακρόαση μουσικής Mozartκαι μάλιστα μιας συγκεκριμένης σονάτας (Κ.448 σε ρε μείζονα για δύο πιάνα) μπορεί να μειώνει τον αριθμό και τη βαρύτητα των επιληπτικών κρίσεων σε ασθενείς ακόμη και σε επιληπτικό κώμα (σημειωτέον ότι και ο ερευνητής Rauscherείχε χρησιμοποιήσει την ίδια σονάτα). Οι επιστήμονες που συμμετείχαν στην παραπάνω μελέτη (ομάδα HughesJR 1998) έδωσαν μιά πιθανή εξήγηση στο φαινόμενο δηλ. οτι η λεπτή αρχιτεκτονική υφή της μουσικής του παιδιού θαύματος μπορεί να αποκαθιστά την ρυθμική ηλεκτρική λειτουργία του εγκεφάλου που στην περίπτωση της επιληψίας παθαίνει ένα είδος ‘αρρυθμίας’. Η μουσική του Mozart είναι απλή αλλά και μεγαλοφυής, διαθέτει μελωδία αλλά και άκρως εγκεφαλική ανάπτυξη με τέτοιο όμως τρόπο δοσμένη ώστε να τρέφει μυαλό αλλά και ψυχή. Έτσι χρησιμοποιείται κατεξοχήν στίς συνεδρίες μουσικοθεραπείας με στόχο την χαλάρωση (relaxation) και την αντιμετώπιση του ψυχοσωματικού stress, ιδιαίτερα τα αργά μέρη με ρυθμική αγωγή Adagio/Andante. Έχουν γραφτεί ήδη σήμερα σημαντικά βιβλία από διάσημους νευροεπιστήμονες  οι οποίοι μελέτησαν την επίδραση της μουσικής του Mozartστον ανθρώπινο εγκέφαλο (βλ. GordonShaw PhD, KeepingMozartinMind, editions Elsevier)

Ο WolfgangAmadeusMozart πέθανε νέος, τριάντα πέντε χρόνων, από άγνωστη ασθένεια. Ο συνθέτης είχε προαισθανθεί το θάνατο του και τίς τελευταίες του στιγμές συνέθετε μία νεκρώσιμη ακολουθία, το γνωστό Ρέκβιεμ. Στίς 5 του Δεκέμβρη του 1791, μια παγωμένη χειμωνιάτικη νύχτα, ο ευλογημένος των Θεών συνθέτης αφήνει την τελευταία του πνοή. Την επομένη μια νεκροφόρα τρίτης κατηγορίας, σαν αυτές που προορίζονταν για τούς απόρους, αφήνει τη σωρό αυτής της μεγαλοφυίας σε έναν ομαδικό τάφο. Εκει τον περίμεναν τα ανώνυμα κόκκαλα κοινών θνητών που όπως και εκείνος είχαν υποφέρει, αγωνισθεί και βρεί την τελική  γαλήνη στο θάνατο. Κοινή γαρ η τύχη των θνητών.

Ο Οδ. Ελύτης διατυπώνει μια ξεχωριστή άποψη για τη μουσική του Mozartη οποία όσο περνούν τα χρόνια ακούγεται όλο και πιό νέα, όλο και πιό φυσική. Για αυτό το λόγο έχει ίσως και την δυνατότητα να αποκαθιστά μέσα μας τη χαμένη αρμονία, με άλλα λόγια έχει τη δυνατότητα να θεραπεύει. Λέει λοιπόν ο Ελύτης για την μουσική του Mozart:  Η μουσική του έχει το αυτοδύναμο ένος φυσικού πίδακα που μας θαμπώνει, κάνει τα πράγματα να κολυμπούν μισό μέτρο πάνω απο το έδαφος, σε μιά σωστή πλημμύρα φωτός, λαμπερές ψιχάλες ήχων που διασχίζουν λοξά το σκοτεινό μας παράθυρο…….

Καρδιολόγος, Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο, Συνθέτης & συγγραφέας,

thanosdr@otenet.gr

.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s