Ο Θανάσης Δρίτσας συνομιλεί με τον Νίκο Κυπουργό


 

Image

Με αφορμή την δημιουργία και τις δραστηριότητες

της Ορχήστρας των Κυκλάδων

Θεωρώ ότι ο Νίκος Κυπουργός είναι ένας από τους πλέον σημαντικούς σύγχρονους δημιουργούς, ένας έλληνας συνθέτης με πολύ αξιόλογο έργο. Γνωρίζω τον Νίκο Κυπουργό αρκετά χρόνια και είμαι τυχερός που μου χαρίζει την φιλία του γιατί  εκτός από σπάνιος συνοδοιπόρος στην αναζήτηση των μυστικών της μουσικής τέχνης είναι ένας ουσιαστικά σεμνός, ευγενής και γενναιόδωρος, με την ευρύτατη έννοια, άνθρωπος. Εδω και αρκετά χρόνια έχει εγκατασταθεί στη Σύρο όπου του δίνεται η δυνατότητα να εργάζεται με χαλαρούς βιορρυθμούς απολαμβάνοντας την καθημερινή συντροφιά του ουρανού και των αστέρων του Αιγαίου. Στα πλαίσια της απόδρασης του από το απάνθρωπο άστυ έγινε ο εμπνευστής, μαέστρος και καλλιτεχνικός διευθυντής, μιας νεοσύστατης και δροσερής μουσικά ορχήστρας (με έδρα τη Σύρο) η οποία ονομάσθηκε  Ορχήστρα των Κυκλάδων.

Με τον Νίκο Κυπουργό παρότι τον τελευταίο καιρό υπάρχει πάντα η σφοδρή επιθυμία μιας συνάντησης, συνήθως στην Πλατεία Κολωνακίου, αυτή συχνά ματαιώνεται λόγω των πολλαπλών υποχρεώσεων και φόρτου εργασίας που σχετίζονται με την σύντομη παρουσία του Νίκου στην Αθήνα. Την τελευταία φορά που τον είδα ήταν στο Ωνάσειο, κατά την διάρκεια των γυρισμάτων ενός επεισοδίου, στα πλαίσια του επιτυχημένου κύκλου τηλεοπτικών εκπομπών «Τα μυστικά της μουσικής» που προβλήθηκε από την κρατική τηλεόραση (2012-2013) και επιμελήθηκε ο Νίκος Κυπουργός. Έτσι κανονίσαμε να μιλήσουμε τελικά τηλεφωνικά προκειμένου να ηχογραφήσω τον διάλογο μας σε μορφή ιδιότυπης συνέντευξης, η μια άκρη της γραμμής στην Αθήνα και η άλλη στην Σύρο. Μου φάνηκε εξαιρετικά ενδιαφέρον και παράλληλα μια πρόκληση να ηχογραφήσω τη φωνή του Νίκου Κυπουργού.

Θανάσης Δρίτσας: Νίκο, πως νοιώθεις που ζεις στη Σύρο και πόσο εύκολο ήταν αυτό για έναν καλλιτέχνη που έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην καρδιά της Αθήνας?

Νίκος Κυπουργός: Εγώ έκανα το βήμα αυτό να έλθω στη Σύρο πριν από αρκετά χρόνια, την εποχή των παχέων αγελάδων, πριν από τις εποχές της οικονομικής κρίσης και ο λόγος ήταν ότι ήθελα να ηρεμήσω, να χαλαρώσω, να βελτιώσω την ποιότητα ζωής μου. Το έκανα γιατί εγώ μπορώ να εργασθώ μακρυά από την Αθήνα χωρίς να χρειάζεται να βρίσκομαι συνέχεια εκεί. Δεν καταλαβαίνω γιατί ένας άνθρωπος που είναι πχ υπάλληλος τράπεζας στην Κυψέλη και τρέχει όλη την ημέρα με το μετρό πάνω-κάτω μέσα στην πόλη, να μην φύγει εκτός Αθήνας και να ζήσει με χαλαρότερους ρυθμούς. Είναι πιο δύσκολη βεβαια η μετακίνηση αν κάνεις κάποιο επάγγελμα που είσαι εξαρτημένος από τη μεγάλη πόλη πχ ένας σκηνοθέτης. Το πιο σημαντικό για εμένα ειλικρινά είναι ο ουρανός και τα αστέρια  που είχα ξεχάσει στην πόλη. Αλλά και για ορισμένα νέα παιδιά που αυτές τις εποχές δεν βρίσκουν εύκολα εργασία στην Αθήνα δεν καταλαβαίνω γιατί δεν τολμούν την εξοδο στην περιφέρεια, ίσως οι πιθανότητες να βρούν δουλειά να είναι άλλωστε παρόμοιες μέσα στη γενική δυσκολία της κρίσης.

Θανάσης Δρίτσας: Νίκο, πως ξεκίνησε η ιδέα να φτιάξεις την Ορχήστρα των Κυκλάδων, πως διάλεξες τους μουσικούς και ποιά είναι η κοσμοθεωρία δράσης της ορχήστρας?

Νίκος Κυπουργός: Αρχικά επειδή ήθελα να ηρεμήσω και να αφοσιωθώ στο έργο μου απέφευγα να δραστηριοποιηθώ εδώ. Ανακάλυψα στη συνέχεια ότι υπήρχαν πολλές ενδιαφέρουσες ομάδες μουσικών Συριανών, άλλοι έπαιζαν παραδοσιακή μουσική, άλλοι λαικά, αλλοι ροκ κλπ και με πλησίασαν και εκείνοι με πρόταση να φτιάξουμε κάτι ενδιαφέρον. Δημιουργήθηκε ένας πυρήνας μουσικών στο οποίο προστέθηκαν σταδιακά όργανα, βρήκαμε βιόλα, βιολί, τσέλο, πιάνο, κιθάρες κλπ αλλά και αρκετά παραδοσιακά όπως κανονάκι, σαντούρι, νέι, σάζι, μπουζούκι, επίσης και ηλεκτρικά όργανα. Έχουν προστεθεί και 10-15 φωνές στους περίπου 20 μουσικούς. Φτιάξαμε και ένα σωματείο, το είπαμε Ορχήστρα των Κυκλάδων, και αρχίσαμε να κάνουμε συναυλίες στη Σύρο αλλά και σε άλλα νησιά των Κυκλάδων (πχ Πάρο, Μήλο). Τα μέλη της ορχήστρας είναι άνθρωποι που έπαιζαν όργανα, κάποιοι από αυτούς εξαιρετικοί μουσικοί, αλλά δεν είχαν τη μουσική ως πρώτο επάγγελμα. Υπάρχει πχ στην ορχήστρα ταξιτζής, υπάρχει έμπορος απορρυπαντικών, υπάρχει γιατρός ορθοπεδικός. Πολλοί καταξιωμένοι καλλιτέχνες όπως η Μαρία Φαραντούρη, ο Αλκίνοος Ιωαννίδης, ο Διονύσης Σαββόπουλος, η Ελευθερία Αρβανιτάκη που τραγούδησε με την ορχήστρα και πολλοί άλλοι έχουν εκδηλώσει τον ενθουσιασμό με την Ορχήστρα των Κυκλάδων.

Η Ορχήστρα δεν κουβαλάει μέσα της τα ζητήματα της κρίσης των επαγγελματιών μουσικών που έχουν πετσοκοπεί οι αμοιβές τους αυτή την εποχή και έτσι μπορεί να σκέφτεται και να δρά με μόνο κριτήριο το πάθος για τη μουσική. Είμαστε μια ζεστή παρέα φίλων που δεν κοιτάνε το ρολόι τους και μπορούν μετά από μια πρόβα να πιούν μια ρακή και να μιλήσουν για αρκετή ώρα. Αν επίσης κάποιος έχει ένα πρόβλημα βοηθάνε συχνά οι άλλοι μουσικοί στην επίλυση του πχ ο μουσικός-ορθοπεδικός φρόντισε έναν άλλο που έσπασε το χέρι του. Η Ορχήστρα έκανε ένα αφιέρωμα στον Μάνο Ελευθερίου που είναι και Συριανός, επίσης έδωσε μια συναυλία και στην Αθήνα στο Ιδρυμα Κακογιάννη και προγραμματίζει επίσης συναυλία με τον Διονύση Σαββόπουλο. Η φύση της ορχήστρας είναι τέτοια που μέχρι σήμερα το ρεπερτόριο της περιλαμβάνει τραγούδια ελλήνων συνθετών (Χατζιδάκι, Θεοδωράκη, Μαρκόπουλο, Λοίζο κλπ), παρουσίασε και τραγούδια από τον κινηματογράφο με επιτυχία. Η ορχήστρα δεν μπορεί με την παρούσα μορφή της να παίξει συμφωνική μουσική πχ δεν είναι μια ορχήστρα που παίζει κλασσικά μουσικά έργα. Το σημαντικό είναι ότι όλοι οι μουσικοί διαβάζουν νότες αλλά κάποιοι που έχουν ένα γερό υπόβαθρο ανώτερων θεωρητικών (πχ αρμονία, αντίστιξη κλπ) βοηθάνε στην προετοιμασία του μουσικού υλικού για τις συναυλίες. Επίσης κάποιοι που δεν ήταν τόσο γρήγοροι εκπαιδεύονται συνέχεια και έχουν δείξει αξιοσημείωτη πρόοδο στην επίδοση τους, η ορχήστρα λειτουργεί με κριτήρια οικογένειας που στηρίζει όλα της τα μέλη.

Image

Θανάσης Δρίτσας: Νίκο, πως χρηματοδοτείται η Ορχήστρα των Κυκλάδων σε τόσο δύσκολες εποχές που απειλείται η ύπαρξη μεγάλων παραδοσιακών ορχηστρών (βλ. το τέλος της ιστορικής Ορχήστρας των Χρωμάτων)

Νίκος Κυπουργός: Δεν υπάρχει κανένας χρηματοδότης της ορχήστρας και τα όποια έσοδα από τις συναυλίες της ορχήστρας, όταν καλείται από διάφορους φορείς, μοιράζονται στα μέλη της και επίσης καλύπτουν τα έξοδα της. Μάλιστα υπάρχει ένα τέτοιο κλίμα μεταξύ των μουσικών του σωματείου που καθορίζει ότι η μοιρασιά θα γίνει σύμφωνα και με τις ανάγκες των μελών της, κάποιοι δηλαδή επειδή έχουν ένα σταθερότερο βιοποριστικό επάγγελμα παραιτούνται συχνά από την όποια αμοιβή τους υπέρ άλλων που έχουν μεγαλύτερες ανάγκες. Δεν ξέρω, αλλά θα τολμούσα να πω συγκρατημένα ότι λειτουργούμε σαν μια αγαπημένη παρέα φίλων ή σαν κάποιο είδος ιστορικής κολεκτίβας! (ίσως σαν κάποια… πρωτο-χριστιανική ομάδα σχολιάζει εδω ο Θανάσης Δρίτσας)

Θανάσης Δρίτσας:  Πόσο διαφορετικός είναι σαν άνθρωπος και συνθέτης ο Κυπουργός σήμερα από τον Κυπουργό του Τρίτου προγράμματος και συν-δημιουργού της Λιλιπούπολης?

Νίκος Κυπουργός: Θεωρώ ως αυτονόητο ότι κάποιος προχωράει  και δεν μπορεί συνέχεια να γιορτάζει τις στιγμές του παρελθόντος. Η εποχή αυτή της Λιλιπούπολης έχει περάσει και εγώ έχω από τότε κάνει πολλά και διαφορετικά πράγματα, έχω κάνει αρκετή μουσική επίσης για το θέατρο και τον κινηματογράφο.

 Image

Θανάσης Δρίτσας: Θα άλλαζες κάτι στο μουσικό σου παρελθόν και στη διαδρομη σου μέχρι σήμερα αν μπορούσες ή όχι?

Νίκος Κυπουργός: Δεν θα άλλαζα κάτι, θεωρώ ότι έχω κάνει πράγματα, αλλά σκέφτομαι συχνά ότι ίσως θα μπορούσα να έχω κάνει και ακόμη περισσότερα. Καμμιά φορά αισθάνομαι ότι ήμουν λίγο τεμπέλης με την έννοια ότι αν δεν είχα κάποια ημερομηνία παράδοσης έργου αφηνόμουν στην ίδια τη ζωή, ήθελα να ζω, άλλωστε ζωή και τέχνη πάνε για εμένα μαζί και δεν μπορώ να τα ξεχωρίσω.

Θανάσης Δρίτσας: Νίκο, υπάρχει σήμερα στην Ελλάδα ζωντανός μουσικός πολιτισμός σε διάλογο με την ελληνική κοινωνία?

Νίκος Κυπουργός: Υπάρχει μια ζωντανή παράδοση στο τραγούδι που έρχεται από τα αρχαία χρόνια και εκεί πιστεύω ότι υπάρχουν σήμερα και θα υπάρξουν επίσης στο μέλλον ταλαντούχοι τραγουδοποιοί που θα βρίσκουν απήχηση στην ελληνική κοινωνία. Ομως σε άλλα μουσικά είδη, πλήν του τραγουδιού, δεν υπάρχει παράδοση και σοβαρή παιδεία πάνω στις οποίες με συστηματική προσέγγιση να πατήσει ένας έλληνας δημιουργός. Δεν υπάρχει στην Ελλάδα η μουσική παιδεία που υπάρχει στη Δύση αλλά και σε άλλες ανατολικές χώρες (όπως πχ ακόμη και στην Ινδία ή την Τουρκία), διότι η μουσική παιδεία δεν είναι μόνο στην Ευρώπη ή τις ΗΠΑ σοβαρά αναπτυγμένη αλλά και σε άλλες χώρες.

Θανάσης Δρίτσας: Νίκος, πιστεύεις ότι ο Μάνος Χατζιδάκις δημιούργησε μουσική σχολή σκέψης που θα έχει διάρκεια στον τόπο μας?

Νίκος Κυπουργός: Αναμφίβολα ο σύγχρονος μουσικός μας πολιτισμός έφτασε σε ένα απώγειο με την παρουσία του Μάνου Χατζιδάκι. Ο Χατζιδάκις όπως και ο Θεοδωράκης ή και άλλοι συνθέτες άσκησαν επιδράσεις σε νεώτερους συνθέτες, συχνά μιμητές τους. Όμως είναι δύσκολο στην Ελλάδα να μιλήσεις για σχολές σκέψεις με την έννοια που υπάρχουν στη δύση πχ στη Γαλλική μουσική υπάρχει πράγματι αυτό που μπορεί να πει κανείς σχολή σκέψης και περιλαμβάνει γαλλική μουσική βλ. από τον Φιλιπ Ραμώ μέχρι τους Ντεμπισί, Ραβέλ, Βαρέζ, Μπουλέζ, εκεί ενας νέος μουσικός μπορεί να σπουδάσει όλη αυτή την ιστορική συνέχεια. Στην Ελλάδα υπάρχουν κάποιοι μοναδιαίοι χαρισματικοί δημιουργοί που ξεπετάχτηκαν μόνοι τους πχ δεν υπάρχει κάποιος πάνω στον οποίο πατάει ο Σκαλκώτας ως συνέχεια του ή πχ ο Ξενάκης. Σε ποιόν πατάει ο Ξενάκης ή σε ποιόν πατούσε ο Σκαλκώτας; Στον Μανώλη Καλομοίρη; μάλλον όχι. Και ο Καλομοίρης σε ποιον έλληνα προκάτοχο του πατούσε? Μάλλον πουθενά. Υπάρχουν λοιπόν στον ελλαδικό κόσμο χαρισματικά άτομα που όταν μας τελειώνουν πέφτει δυστυχώς η αυλαία! Φεύγει ο Χατζιδάκις, τέρμα η ελληνική μουσική ή τέρμα το Τρίτο πρόγραμμα, φεύγει ο Κούν και τελειώνει το Θέατρο Τέχνης. Λογικά είναι καταστροφικό για μια χώρα όταν σκέφτεσαι ότι τελειώνουν όλα όταν τελειώνουν κάποιοι χαρισματικοί άνθρωποι, αλλά φαίνεται ότι αυτή είναι η αίσθηση που έχω για τον τόπο μας.

Θανάσης Δρίτσας: Αγαπητέ Νίκο, ποιό είναι το προσεχές πλάνο δράσης της Ορχήστρας Κυκλάδων;

Νίκος Κυπουργός: Η ορχήστρα αγκαλιάζεται συνέχεια από πολλούς φορείς και πολλούς καλλιτέχνες, πολλοί μουσικοί και από άλλα γειτονικά νησιά θέλουν να συνδεθούν με την ορχήστρα και να παρουν μέρος σε συναυλίες. Επίσης έχει ενδιαφέρον το ενορχηστρωτικό αποτέλεσμα, που για εμένα αποτελεί μια πρόκληση για νέο υλικό, ιδιαίτερα με την προσθήκη σπάνιων παραδοσιακών οργάνων, το αισθητικό αποτελέσμα μπορεί να αποβεί εξαιρετικά ενδιαφέρον. Το πολύ σημαντικό είναι ότι έχει δημιουργηθεί στα πλαίσια της ορχήστρας και παιδική χορωδία, η παιδική χορωδία, με το έργο που θεωρούμε ότι θα παράγει, μπορεί να αποτελέσει έναν πυλώνα υλικού για δασκάλους και νηπιαγωγούς σε ολόκληρη την χώρα. Θεωρώ ότι το μοντέλο της Ορχήστρας των Κυκλάδων μπορεί να γεννήσει ανάλογες ορχήστρες και σε άλλες πόλεις της Ελλάδος με πολύ μεγαλύτερο πληθυσμό από την Σύρο. Αν σκεφτεί κανείς, αυτη είναι η δική μου στατιστική, ότι σε κάθε χίλιους κατοίκους υπάρχει ένας κρυμμένος χαρισματικός μουσικός τότε φανταστείτε σε πόλεις της πληθυσμικής τάξης των 40-50 χιλιάδων μπορούν άνετα να βρεθούν 40-50 σπουδαίοι μουσικοί, να λοιπόν ποια είναι η ιδέα πάνω στην οποία μπορεί να βασιστεί κανείς στο μέλλον.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s