Ο Θανάσης Δρίτσας συνομιλεί με τον Καθηγητή της Ιατρικής Χαράλαμπο Μ. Μουτσόπουλο


999684_10201007689208149_1475537543_nΉταν πραγματικά μεγάλη χαρά και τιμή για εμένα να συναντήσω έναν σπουδαίο γιατρό και πρωτοπόρο ερευνητή, όπως ο Καθηγητής Χαράλαμπος Μ. Μουτσόπουλος και να συνομιλήσω μαζί του για επίκαιρα ζητήματα που αφορούν, όχι μόνον την υγεία και την ιατρική επιστήμη, αλλά γενικότερα την ελληνική κοινωνία.

Παρακολουθώ πάντα με ενδιαφέρον τα άρθρα του καθηγητή στον ημερήσιο και κυριακάτικο τύπο γιατί λέει τα πράγματα ορθά-κοφτά, με το όνομα τους. Μάλιστα οι αναλύσεις του πάνω στα σύγχρονα προβλήματα της παιδείας, της άσκησης της ιατρικής, της ηθικής – δεοντολογίας, της δημόσιας υγείας θα έλεγα ότι αποδεικνύονται όχι μόνον χρήσιμες αλλά συχνά προφητικές. 

Ο διάλογος με τον καθηγητή Μουτσόπουλο μου αποκαλύπτει έναν άνθρωπο σοφό, μαχητικό, ακέραιο, κοινωνικά ευαίσθητο, ερωτευμένο με την επιστήμη του σε όλα τα επίπεδα και με σφαιρική αντίληψη της ιατρικής, από το μοριακό επίπεδο μέχρι το κρεβάτι του ασθενούς. Μιλήσαμε με τον καθηγητή στο γραφείο του στην Ιατρική Σχολή, στο Εργαστήριο της Παθολογικής Φυσιολογίας και στη συνέχεια παραθέτω τα κυριότερα σημεία του διαλόγου μας:

Θαν. Δρίτσας: Κε Καθηγητά, η πρώτη μου ερώτηση είναι  πως αποφασίσατε να επιστρέψετε στην Ελλάδα μετά από μια τόσο αξιόλογη επιστημονική διαδρομή στις ΗΠΑ; Δεν φοβηθήκατε την επιστροφή στο ναδίρ από το ζενίθ;

Χαρ. Μουτσόπουλος: Η απόφαση της επιστροφής μου στην πατρίδα ήταν καθαρά ορθολογική. Εγώ πήγα στις ΗΠΑ για να αποκτήσω άρτια εκπαίδευση και να γυρίσω καλά εκπαιδευμένος. Στο εξωτερικό παραμένουν δύο κατηγορίες επιστημόνων μεταναστών, αυτοί που δεν έχουν ρίζες και αυτοί που πρόκειται να πάρουν βραβείο Νόμπελ. Άλλωστε υπήρξε πάντα πεποίθηση μου ότι οι πολύ καλά εκπαιδευμένοι επιστήμονες πρέπει να γυρίζουν και να προσφέρουν στον τόπο τους. Υπήρξα τυχερός διότι εκείνη την εποχή τα καινούργια πανεπιστήμια, όπως το Πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων στο οποίο εξελέγην καθηγητής, κουβαλούσαν ένα φρέσκο ακαδημαικό πνεύμα και είχαν εκλέκτορες από το εξωτερικό. Έτσι υπέβαλα το βιογραφικό μου μαζί με άρκετούς άλλους υποψήφιους και πιστεύω ότι λόγω της παρουσίας εκλεκτόρων από το εξωτερικό η επιλογή μου υπήρξε αξιοκρατική. Σε αρκετές περιπτώσεις εκλογής καθηγητών ιατρικής στη χώρα μας, όπως είναι βέβαια γνωστό, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει ο πολιτικός και ο τοπικός παράγων αλλά την εποχή εκείνη στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, επαναλαμβάνω λόγω της ποιότητας των εκλεκτόρων, υπήρξαν αξιοκρατικές επιλογές. Δυστυχώς τα Πανεπιστήμια αυτά όπως πχ των Ιωαννίνων και της Πάτρας όταν έφυγε η πρώτη γενιά καθηγητών άρχισαν σταδιακά να παρακμάζουν.

Θαν. Δρίτσας: Ποια είναι τα προσόντα που χρειάζεται ένας καθηγητής ιατρικής προκειμένου να ανταποκριθεί με επιτυχία στο έργο του;

Χαρ. Μουτσόπουλος: Ο καθηγητής ιατρικής πρέπει να είναι επιστήμονας με σφαιρική άποψη από το επίπεδο του μορίου μέχρι ολόκληρου του οργανισμού. Πρέπει να αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση, να έρχεται πρώτος και να φεύγει τελευταίος, να μην έχει ποτέ κίνητρο το προσωπικό συμφέρον και να εμπνέει έναν μεταδοτικό ενθουσιασμό, χρησιμοποιώ τον όρο infectious enthusiasm για την ακριβή περιγραφή αυτης της καθηγητικής ιδιότητας. Επίσης πρέπει να μπορεί να ακούει προσεκτικά τις απόψεις όλων των συνεργατών του, ιδιαίτερα των νεωτέρων που συχνά βρίθουν από νέες ιδέες. Θα αναφέρω το παράδειγμα ενός διακεκριμένου καθηγητή  στις ΗΠΑ που εργάσθηκα μαζί του αλλά δεν με άκουσε όταν συζήτησα μαζί του τότε μια επιστημονική παρατήρηση μου (είχα παρατηρήσει ότι τα ερυθροκύτταρα του προβάτου κολλούσαν με τα Τ-λεμφοκύτταρα) την οποία δεν με άφησε να διερευνήσω περισότερο. Αν αυτό είχε επιτραπεί θα είχαμε τότε ανακαλύψει τα συγκολλητικά μόρια!

Θαν. Δρίτσας: Ένας άριστος, έντιμος και μη διαπλεκόμενος νέος εισάγεται μέσω πανελληνίων εξετάσεων στην Ιατρική Σχολή και αμέσως διαπιστώνει ότι πέραν των νομίμως εισαχθέντων φοιτητών υπάρχουν πολλές άλλες κατηγορίες αλεξιπτωτιστών (πχ μεταγγραφές, άλλες ειδικές κατηγορίες κλπ) σε πολλαπλάσιο μάλιστα αριθμό από των εισαχθέντων.  Η δική μου άποψη είναι ότι η πρώτη επαφή με το ελληνικό πανεπιστήμιο (επί του προκειμένου η Ιατρική Σχολή) προκαλεί κατάθλιψη και τάσεις φυγής. Ποια είναι η δική σας άποψη;

Χαρ. Μουτσόπουλος: Υπάρχουν αρκετοί συνάδελφοι που θα συμφωνούσαν μαζί σας και οι οποίοι υπέστησαν το ίδιο ψυχολογικό σοκ με εσάς. Από το γεγονός ότι επίγονοι καθηγητών, βουλευτών, υπουργών με διάφορα τερτίπια κατάφεραν να έρθουν στις ιατρικές σχολές της Ελλάδας χωρίς κόπο. Αυτό συνέβαινε και την εποχή τη δικιά μας. Εγώ το έπραξα και το ίδιο προτείνω σε φοιτητές που θέλουν να ακούσουν, να κλείσουν τα μάτια και τα αυτιά σε όλη αυτή την αθλιότητα, να αντιδράσουν θετικα παρακολουθώντας και συμμετέχοντας εθελοντικά στις λειτουργίες εξωτερικών ιατρείων και κλινικών και αν είναι δυνατόν να αρχίσουν έρευνα από τα φοιτητικά χρόνια. Να μελετούν από ξένα συγγράμματα και να ενημερώνονται συνεχώς για τα νέα επιτεύγματα της επιστήμης.. Να προετοιμαστούν έτσι ώστε μετά το πέρας των σπουδών και την  εκτέλεση των υποχρεώσεων προς τη χώρα να φεύγουν για μετεκπαίδευση σε άριστα οργανωμένα κέντρα του εξωτερικού.

Θαν. Δρίτσας: Το Εθνικό Σύστημα Υγείας (ΕΣΥ) υπήρξε ένα όραμα που στην πράξη μάλλον απέτυχε. Θυμάστε εκείνο το περίφημο του Γιώργου Γεννηματά που είπε στους γιατρούς ότι θα τους πληρώνει πλασματικές εφημερίες και επίσημα οι γιατροί το αποδέχτηκαν. Αυτό δεν ήταν μια αμοιβαία αποδεκτή ανήθικη σύμβαση και μια ταφόπλακα για την συνέχεια της πορείας του ΕΣΥ;

Χαρ. Μουτσόπουλος: Θα πρέπει να τονίσω ότι το νομοθέτημα του ΕΣΥ ξεκίνησε από τον αείμνηστο Δοξιάδη, πολεμήθηκε από φίλους και εχθρούς, συνέχισε με τον Παρασκευά Αυγερινό και μετά την αποπομπή του ανέλαβε την εφαρμογή του ο Γεννηματάς. Αναμφίβολα αυτός ο παραλογισμός περι πλασματικών αμοιβών εφημεριών απετέλεσε απαρχή πολλών μη ηθικών πρακτικών που στη συνέχεια επικρατούν στο σύστημα. Είναι πολλά που έγιναν εντελώς λάθος με το ΕΣΥ όπως πχ ότι ξεχώρισε με στεγανά όρια τους γιατρούς  του ΕΣΥ από τους πανεπιστημιακούς. Έτσι, οι δύο ομάδες δεν έχουν κοινό εκπαιδευτικό πρόγραμμα, δεν ανταλάσσουν απόψεις για δυσεπίλυτα ιατρικά προβλήματα. Είναι κλεισμένοι στις κλινικές τους και θυμίζουν «βοσκό με τα πρόβατά του». Δεύτερον ποτέ δεν εφαρμόστηκε το σύστημα της περιοδικής αξιολόγησης των λειτουργών υγείας  όπως αυτό λειτουργεί στις προηγμένες υγειονομικά χώρες. Έτσι μετά από πολλά χρόνια υπηρετούντες στο ΕΣΥ έφτασαν σε προχωρημένη ηλικία να είναι ακόμα επιμελητές  και με νομοθέτημα ο Αβραμόπουλος για να τους εξυπηρετήσει τους επονόμασε διευθυντές. Αν το σύστημα υγείας λειτουργούσε ορθολογικά και όχι για το «καλό» του Διευθυντή, τότε ο μεγάλος αριθμός των Διευθυντών θα μπορούσε να λειτουργεί αποτελεσματικά  στο σύστημα όπως λειτουργούν οι σύμβουλοι γιατροί στο ΕΣΥ της Αγγλίας. Δυστυχώς πολλοί γιατροί δεν λειτουργούν κοινωνιοκεντρικά αλλά εγωκεντρικά. Έχω τονίσει πολλές φορές σε άρθρα και ομιλίες μου ότι το σύστημα υγείας θα λειτουργούσε πολύ καλύτερα αν ομοιοειδείς κλινικές ή εργαστήρια που λειτουργούν ως πανεπιστημιακές ή του ΕΣΥ ή ακόμα και στο ιδιωτικό φορέα αποτελούσαν μια ενιαία εκπαιδευτική μονάδα. Έτσι οι νεώτεροι θα είχαν τη δυνατότητα να έρχονται σε επαφή με διάφορους διδάσκοντες, το εκπαιδευτικό πρόγραμμα της μονάδας θα ήταν ενιαίο και οι ασθενείς των μονάδων αυτών θα αντιμετωπίζονταν με βάση τους κανόνες της αποδεικτικής ιατρικής. Αυτές οι προτάσεις όμως, οπως λένε συνάδελφοί μου, «χαλούν την πιάτσα» και κανένας από τους πολιτικούς δεν θέλει να τις εφαρμόσει.

Θαν. Δρίτσας: Εχω την αίσθηση ότι η άσκηση της ιατρικής σήμερα έχει ξεφύγει από την ιδέα του λειτουργήματος και έχει μεταπέσει σε ένα επάγγελμα κατεξοχήν κερδοσκοπικού χαρακτήρα το οποίο δεν υπηρετεί πλέον ούτε τον ασθενή ούτε την κοινωνία. Ποια είναι η άποψη σας πάνω στο ζήτημα αυτό;

Χαρ. Μουτσόπουλος: Συμφωνώ απόλυτα. Δυστυχώς η κοινωνία πρέπει να κάνει restart. Τα λεφτά έφαγαν την επιστήμη. Η «σχέση» των γιατρών με την φαρμακοβιομηχανία αποτελεί τεράστιο πρόβλημα. Βλέπεις στο αεροπλάνο, πηγαίνοντας για το συνέδριο, οικογένειες συναδέλφων να ταξιδεύουν με λεφτά της βιομηχανίας και το πιο θλιβερό πολλοί συνάδελφοι να μην συμμετέχουν στις εργασίες του συνεδρίου αλλά με οργανωμένα προγράμματα των φαρμακοβιομηχανιών να επισκέπτονται ενδιαφέροντα τουριστικά αξιοθέατα της περιοχής ή να επιδράμουν σε πολυκαταστήματα για να θεραπευτούν (shopping therapy). Ένας απο τους αξιολογότερους έλληνες καθηγητές ο Γιάννης Ιωαννίδης περιέγραψε γλαφυρά τη συμπεριφορά των γιατρών στα συνέδρια στο δοκιμο ιατρικο  περιοδικό Brtitish Medical Journal με τον τίτλο «Χίλιες και μια αραβικές νύχτες». Στη διαρκεια της ακαδημαϊκής μου ζωης συμμετείχα σε συνέδρια της ειδικότητάς μου μόνο όταν ήμουν προσκεκλημένος του συνεδρίου. Την περίοδο που διετέλεσα πρόεδρος του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ) είχα προτείνει για να θεραπευτεί το φαινόμενο της αληλλοεξάρτησης γιατρών-φαρμακοβιομηχανίας ότι να μην ταξιδεύει γιατρός  σε συνέδριο με χρήματα φαρμακευτικών εταιρειών αλλά οι φαρμακευτικές εταιρείες να καταθέτουν με διαφάνεια την οικονομική ενίσχυση που μπορούν  στους Ιατρικούς Συλλόγους, το Πανεπιστήμιο και το ΕΣΥ. Στη συνέχεια με διαφανείς διαδικασίες οι φορείς αυτοί θα αποφάσιζαν ποιος γιατρός θα ενισχύονταν οικονομικά προκειμένου να μετέχει σε συνέδρια πχ προτεραιότητα θα είχαν οι γιατροί που πρόκειται να   ανακοινώσουν επιστημονικές εργασίες.  Είναι τόσα πολλά τα συνέδρια και τα νεότερα δεδομένα που παρουσιάζονται δεν υπερβαίνουν το 5% της συνολικής επιστημονικής ύλης.

Θαν. Δρίτσας: Ποια είναι σήμερα η συνεισφορά των ελλήνων γιατρών ερευνητών στην επιστήμη τους και πόσοι έλληνες επιστήμονες, που ζούν και εργάζονται στην Ελλάδα, παράγουν αξιόλογο ερευνητικό έργο;

Χαρ. Μουτσόπουλος: Σήμερα πολύ λίγες επιστημονικές ομάδες στην Ελλάδα παράγουν αναγνωρίσιμο διεθνώς έργο (δείχνει ένα ενδιαφέρον στατιστικό γράφημα), εδώ βλέπετε ότι μόνο ένα 10% των καθηγητών παθολογίας της Ιατρικής
Σχολής Αθηνών παράγουν αναγνωρίσιμο επιστημονικό έργο. Μάλιστα το ποσοστό αυτό είναι ακόμη μικρότερο αν αφαιρέσει κανείς το ποσοστό των εργασιών που είναι καθοδηγούμενες από την φαρμακοβιομηχανία. Περίπου το 70% των άρθρων που δημοσιεύονται σήμερα σε επιστημονικά περιοδικά αφορούν επιστημονικές μελέτες καθοδηγούμενες από την φαρμακοβιομηχανία. Οι λίγες επιστημονικές ομάδες που παράγουν πρωτότυπο και πρωτοποριακό έργο δεν βοηθούνται αλλα μάλλον το σύστημα κάνει ότι είναι δυνατόν για να παρακωλύσει το έργο τυος.

Θαν. Δρίτσας: Με αφορμή και την τρέχουσα σοβαρή κοινωνική και οικονομική κρίση που έφερε στην επιφάνεια και πολλές αθέατες πλευρές ποια νομίζετε ότι είναι είναι τα κύρια προβλήματα που αντιμετωπίζει ο κόσμος της υγείας στη χώρα μας;

Χαρ. Μουτσόπουλος: Τα αίτια που μας έφεραν σήμερα σε αυτό το χάλι είναι πολλά και σοβαρά. Θα αναφέρω μόνο μερικά όπως : Υπερπληθώρα ιατρών. Έχουμε δυόμιση φορές περισσότερο γιατρούς από την Αγγλία. Έχουμε δύο με τρεις φορές περισσότερους αξονικούς και μαγνητικούς τομογράφους. Έτσι για την επιβίωσή τους  υπερσυνταγογραφούν φάρμακα και εξετάσεις. Τα νοσοκομεία δεν διαθέτουν επιτροπές καλής χρήσης των νοσηλευτικών κλινών με αποτέλεσμα  παρατεταμένες χωρίς στόχο νοσηλείες. Η φοροδιαφυγή και  παράνομη διακίνηση χρημάτων στα νοσηλευτικά ιδρύματα, δημόσια και ιδιωτικά, «το άγιο φακελάκι» δίνουν και παίρνουν.. Όλα αυτά συμβαίνουν διότι τα δημόσια αλλά και τα ιδιωτικά νοσηλευτικά ιδρύματα καθώς  και οι ασφαλιστικοί φορείς διοικούνται απο πολιτικά πρόσωπα και όχι από εκπαιδευμένους διοικητές οι οποίοι θα περιόριζαν σπατάλες και θα οδηγούσαν τα χρήματα εκεί που ήταν απαραίτητα και αναγκαία. Μήπως θα έπρεπε οι ιατρικές σχολές της χώρας να περιορίσουν δραστικά τον αρθμό των παραγομένων γιατρών;  Τα συμφέροντα είναι πολλά. Πολύ φοβάμαι ότι για να ορθολογιστεί το σύστημα υγείας θα περάσουν πολλά χρόνια και η Ελλάδα θα είναι μια χώρα παραγωγής ιατρών προς εξαγωγή.

                                ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

Ο καθηγητής Χαράλαμπος Μ. Μουτσόπουλος, αριστούχος, πτυχιούχος (1968) και διδάκτορας της  Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (1971),  ειδικεύτηκε στην Παθολογία (1972-1974, Πανεπιστήμιο Georgetown, WashingtonDC, ΗΠΑ) και στην Ρευματολογία / Ανοσολογία (1974-1976, Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, SanFrancisco).Εργάστηκε ως ερευνητής στα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας (NIH, Bethesda, Maryland, ΗΠΑ, 1976-1980) και δίδαξε ως κλινικός αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Georgetown (1977). Είναι εταίρος του Αμερικανικού Κολλεγίου Παθολόγων και του Αμερικανικού Κολλεγίου Ρευματολογίας.

Από το 1980, υπηρέτησε ως Καθηγητής – Διευθυντής Παθολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων μέχρι το 1993 και από τότε μέχρι σήμερα  ως καθηγητής της Κλινικής και του Εργαστηρίου Παθολογικής Φυσιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.Διετέλεσε ειδικός κλινικός σύμβουλος στο NIH (1980-1985), και επισκέπτης καθηγητής Ανοσολογίας στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Βρέστης στην Γαλλία (1989-1990).

Πέρα από τα καθήκοντά του ως κλινικός ιατρός, ο καθηγητής Μουτσόπουλος συμμετείχε και συμμετέχει ενεργά στην πρωτοπορία της κλινικής και βασικής έρευνας στην ανοσολογία και  παθολογία.

Για την συνεισφορά του στην επιστήμη έχει τιμηθεί με το βραβείο Ρευματολογικής Έρευνας  «AlessandroRobecchi» (1987), με το Ευρωπαϊκό-Αυστραλιανό βραβείο Ιατρικής Έρευνας (1993), με το βραβείο της Ελληνικής Εταιρείας Ανοσολογίας (2001), με την ιδιότητα του Επίτιμου Μέλους της Τουρκικής Εταιρίας για την Έρευνα και Εκπαίδευση στην Ρευματολογία (2004), με το βραβείο Εξαίρετης Πανεπιστημιακής Διαδασκαλίας «Ξανθόπουλος-Πνευματικός» (2005), ως Επίτιμος Εταίρος της Βρετανικής Εταιρίας Ρευματολογίας (2006) και των Βασιλικών Ιατρικών Συλλόγων (Εδιμβούργου, 1993 και Λονδίνου, 2006), με το βραβείο «Διακεκριμένου Μελετητή και Κλινικού Ιατρού» από το Αμερικάνικο Κολλέγιο Ρευματολογίας (2006), με το βραβείο «CharlesVonPirquet» για την αριστεία του στην Ιατρική και Ανοσολογία (Απρίλιος 2007) από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, Davis, με τον Χρυσό Σταυρό του Αγίου Ανδρέα από την Ελληνική Ορθόδοξη Αρχιεπισκοπή της Αυστραλίας για την διεθνή συνεισφορά του στην πρόοδο της ιατρικής επιστήμης (2007), και την διάκριση Ιπποκράτειος Ρήτωρ από την Ελληνική Ιατρική Εταιρεία του Λονδίνου (2008).

Στον καθηγητή Μουτσόπουλο απονεμήθηκε ο τίτλος του Masterτου Αμερικανικού Κολεγίου Ρευματολογίας (2009) για την εξαίρετη συνεισφορά του στον τομέα της Ρευματολογίας και σε αναγνώριση των ακαδημαϊκών επιτευγμάτων και της υπηρεσίας του στους μαθητές του, τους ασθενείς, και το ιατρικό λειτούργημα. Του απονεμήθηκε επίσης το Βραβείο Αξιέπαινης Υπηρεσίας από τον Ευρωπαϊκό Σύνδεσμο κατά των Ρευματικών Παθήσεων, EULAR (2010) για την ιδιαίτερα σημαντική συμβολή του στην Ρευματολογία.Το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων του απένειμε τον τίτλο του Επίτιμου Καθηγητή (2010) για την προσφορά του στην επιστήμη της Ιατρικής γενικά και ειδικότερα στη διδασκαλία, στην έρευνα και στον πάσχοντα συνάνθρωπο. Επίτιμος Διδάκτορας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας (2010). Tο ίδιο έτος διεθνής  επιτροπή επιστημόνων  του απένειμε  από κοινού με τον ερευνητή κ. Γ.Π.Χρούσσο το «Αριστείο Μποδοσάκη». Το περιοδικό της ειδικότητάς του, Journal of Autoimmunity, αφιέρωσε προς τιμήν της μακροχρόνιας πρωτοποριακής του προσφοράς στον κλάδο το ειδικό τεύχος, volume 35, Issue 3, November 2010. To 2011 το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ιωαννίνων αποφάσισε να ονοματίσει την Πανεπιστημιακή Ρευματολογική Κλινική σε Πτέρυγα «Καθηγητη Χ.Μ.Μουτσόπουλου».

Στην Ελλάδα, πέρα από τα πανεπιστημιακά του καθήκοντα, υπηρέτησε ως μέλος ή πρόεδρος επιτροπών για την Βιολογία και την Βιοτεχνολογία της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας, ως Πρόεδρος του ΔΣ του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (1999 – 2000), ως μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας για το πρόγραμμα «Ιδέες», Πρόεδρος της επιστημονικής επιτροπής του Ερευνητικού Κέντρου Βιοϊατρικών Επιστημών «Αλέξανδρος Φλέμινγκ»,ως μέλος και Πρόεδρος  της επιστημονικής επιτροπής του Ελληνικού Ινστιτούτου Παστέρ (μέχρι σήμερα) και Πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδας (2011-2012).

Κατά την υπερτριακονταετή διδακτική του προσφορά στα Ελληνικά Πανεπιστήμια συνέγραψε η επιμελήθηκε την έκδοσης είκοσι βιβλίων για την εκπαίδευση φοιτητών της Ιατρικής και ειδικευομένων Ιατρών στην Παθολογία, Ρευματολογία και Ανοσολογία.

Τέλος, ο καθηγητής Μουτσόπουλος έχει γράψει άρθρα για το ευρύ κοινό, σε όλες τις μεγάλες ελληνικές εφημερίδες σχετικά με τα αυτοάνοσα νοσήματα, αλλά και για τα προβλήματα του Ελληνικού Εθνικού Συστήματος Υγείας και των ελληνικών πανεπιστημίων.Έχει επίσης γράψει  βιβλία που απευθύνονται στο ευρύ κοινό, «Απόψεις για αυτιά που δεν ακούν» (Εκδόσεις Λιβάνη, πρώτη έκδοση 2007, δεύτερη έκδοση, 2009, Αθήνα), το «Οδοιπορικό για την Γνώση» (Εκδόσεις Εστία, 2009, Αθήνα), την «Εγκυκλοπαίδεια Αυτοανόσων Νοσημάτων» (Εκδόσεις Καπόν, πρώτη έκδοση 2005, δεύτερη έκδοση 2007  και τρίτη έκδοση 2010, Αθήνα), «Μικρές Ιστορίες, μακράς πορείας», (Εκδόσεις Λιβάνης, 2010, Αθήνα),το Ελληνικό «Σύστημα» Υγείας…Λειτουργία στην εποχή της χρεωκοπίας, (Εκδόσεις Λιβάνη, 2011, Αθήνα),Διοσκούρων τα ανομολόγητα…(Εκδόσεις Λιβάνη, 2011 και το Οταν ο Ιπποκράτης συναντά..τη Θέμιδα (Εκδόσεις Λιβάνης 2013)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s