Ο Θανάσης Δρίτσας συνομιλεί με τον Γιώργο θεοχάρη των γιατρών SOS

Η σύγχρονη ιατρική πηγαίνει στο σπίτι του ασθενούς

θεοχάρηςΟι SOS ΙΑΤΡΟΙ ιδρύθηκαν το Φεβρουάριο του 1993 στην Αθήνα. Η μακρόχρονη παραμονή του Προέδρου των SOS ΙΑΤΡΩΝ, Γιώργου Θεοχάρη, στο Παρίσι κατά την περίοδο της ειδίκευσής του στην Επείγουσα Ιατρική, υπήρξε η αφορμή και η έμπνευση για την δημιουργία των SOS ιατρών στην Ελλάδα (στη Γαλλία λειτουργούσε ήδη από το 1966 το μοντέλο των SOS).

Είναι εξαιρετικά δύσκολο να παίρνεις συνέντευξη από έναν άνθρωπο που γνωρίζεις «εξ απαλών ονύχων» και να «ανακρίνεις» κάποιον που και τον εκτιμάς αφάνταστα και είναι τόσο παλιός φίλος. Τον συμφοιτητή μου Γιώργο Θεοχάρη θαύμαζα από την εποχή της μετεφηβείας μας στην Ιατρική Σχολή της Αθήνας κυρίως για την ικανότητα που είχε να σε βγάζει από το συντηρητικό καβούκι ενός αλαζόνα φοιτητή της ιατρικής και να σε ξεναγεί σε άγνωστους κόσμους, δείχνοντας όμως πάντα και την έξοδο κινδύνου. Δεν ήταν ποτέ βαρετός και τα μετρημένα λόγια του είχαν πάντα ζουμερό περιεχόμενο, ήταν σαφώς πολύ πιο μπροστά από τον μέσο φοιτητή ιατρικής της εποχής εκείνης. Ανοιχτός σε ταξίδια προς τον έξω αλλά ιδιαίτερα προς τον εντός ημών κόσμο, φύση ελεύθερη και επηρρεπής σε περιπέτειες και αλλόκοτες εμπειρίες. Ήταν ο άνθρωπος που με έσπρωξε βαθύτερα μέσα στην μοντέρνα αμερικάνικη λογοτεχνία αλλά και με ξενάγησε σε όλες τις εκφάνσεις της ροκ μουσικής (και όχι μόνον της ροκ), εμένα που ήμουν προσηλωμένος σε κλασσικές μουσικές σπουδές οι οποίες έφταναν τότε μέχρι την μουσική πρωτοπορία του 20ου αιώνα (Ντεμπισί, Στραβίνσκυ, Μπάρτοκ κλπ). Ο Γιώργος πάντα είχε μια ξεχωριστή ικανότητα να σου ανοίγει θέα σε νέους κόσμους είτε μέσα από ένα σπάνιο βιβλίο φιλοσοφίας, είτε μέσα από πρωτοποριακές μουσικές επιλογές είτε μέσα από τις επιλογές του ύφους της ίδιας του της ζωής.

Μετά τα φοιτητικά μας χρόνια χαθήκαμε για κάποιες δεκαετίες, εκείνος έφυγε για ιατρική εκπαίδευση στο Παρίσι και εγώ στο Λονδίνο και για πολλά χρόνια δεν είχαμε βρεθεί. Επειδή όμως τόσο βαθειά ριζωμένες φιλίες δεν χάνονται ποτέ με τον Γιώργο Θεοχάρη μας έφερε η μοίρα πάλι κοντά (με την ίδια ακριβώς διάθεση επικοινωνίας όπως παλαιότερα) όταν επέστρεψα και εγώ στην Ελλάδα και στο Ωνάσειο. Ο Γιώργος είχε στο μεταξύ ιδρύσει στην Ελλάδα τους SOS γιατρούς που αποδείχτηκε ότι με τις υπηρεσίες που προσέφεραν κάλυψαν ένα τεράστιο χάσμα επικοινωνίας μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα στο χώρο της επείγουσας ιατρικής. Η παρούσα συνομιλία μου με τον Γιώργο Θεοχάρη επικεντρώθηκε πάνω στο ιστορικό της δημιουργίας και τις υπηρεσίες σήμερα που παρέχουν οι SOS ιατροί.

Θανάσης Δρίτσας: Πως και πότε ξεκίνησες την ιδέα να φτιάξεις τους SOS γιατρούς; Πόσο εύκολο ήταν αυτό να γίνει στην Ελλάδα όταν το ξεκίνησες πχ υπήρξαν γραφειοκρατικές ή άλλες δυσκολίες που συνήθως βάζει η χώρα αυτή σε στην ενσάρκωση φρέσκων ιδεών;

Γιώργος Θεοχάρης: H ιδέα δημιουργίας των SOS γιατρών προέκυψε από τη συνάντηση φίλων ιατρών, που όλοι είχαν εργασθεί στο Παρίσι και είχαν εξειδικευθεί στην Επείγουσα Ιατρική, σε μια βεράντα κάτω από το Λυκαβηττό μια μέρα με καύσωνα το 1991. Γιατρών ειδικευμένων χωρίς προοπτική άμεσης εργασίας μπροστά μας. Που θα έπρεπε να επιλέξουν ανάμεσα στη ΄΄μαφία΄΄ του δημόσιου τομέα και αυτή του ιδιωτικού. Τότε οι ευκαιρίες στον ιδιωτικό τομέα ήταν πολύ λιγότερες. Η ίδρυση της Εταιρείας SOS Ιατροί δεν ήταν εύκολη. Δεν υπήρχε νομικό πλαίσιο για την ίδρυση Ιατρικών Εταιρειών και ακόμα και τώρα το νομικό πλαίσιο είναι ασαφές. Για την κεντρική διοίκηση τότε, από τη στιγμή που υπήρχε το ΕΚΑΒ και τα Τμήματα Επειγόντων των Νοσοκομείων, τα προβλήματα των ασθενών ήταν λυμένα. Δεν υπήρχε τέτοιος προβληματισμός μέσα τους.

Θανάσης Δρίτσας: Υπάρχει το μοντέλο αυτό σε άλλες χώρες (πχ ξέρω ότι δουλεύει στη Γαλλία) και πόσο παρόμοιο ή διαφορετικό είναι το μοντέλο που δημιούργησες στην Ελλάδα εσύ;

Γιώργος Θεοχάρης: Οι SOS Iατροί υπάρχουν στο Παρίσι από το 1966 αλλά και σε όλες τις μεγάλες πόλεις της Γαλλίας, στη Γενεύη, στις Βρυξέλλες, στο Λονδίνο και τελευταία στο Άμστερνταμ. Το μοντέλο είναι τελείως διαφορετικό από αυτό της Ελλάδας. Εκεί οι επισκέψεις κατ΄οίκον γίνονται από γενικούς γιατρούς και δεν ανευρίσκονται  παρά σπάνια εξειδικευμένοι γιατροί στις ομάδες. Ο γιατρός αμείβεται από τον ασθενή, αλλά το ασφαλιστικό ταμείο αποζημιώνει τον ασθενή για το ποσό της επίσκεψης. Στην Ελλάδα οι επισκέψεις πραγματοποιούνται από ειδικούς γιατρούς (Παθολόγους, καρδιολόγους, χειρουργούς). Υπάρχει δυνατότητα πολλών εξετάσεων (ακτινογραφιών, υπερήχων, μικροβιολογικών) στο σπίτι και φυσικά το ασφαλιστικό Ταμείο πλήν ΕΔΟΕΑΠ δεν καλύπτει το ποσό της επίσκεψης.

Θανάσης Δρίτσας: Πως επιλέγεις τους γιατρούς που συμμετέχουν στην ομάδα των SOS; ανάφερε τα κριτήρια σου/πιστεύεις ότι όλοι όσοι κάνουν αίτημα συμμετοχής στην ομάδα SOS έχουν επιστημονική αυτονομία και επάρκεια στη διαχείριση του επείγοντος; Ποιος είναι ο μέσος όρος ηλικίας των SOS γιατρών;

Γιώργος Θεοχάρης: Τα κριτήρια επιλογής των υποψήφιων γιατρών είναι η εμπειρία στα επείγοντα και η υποχρεωση να είναι κάτοχοι του διεθνούς πιστοποιητικού επάρκειας στην ανάνηψη ασθενών ACLS (Παθολόγοι και καρδιολόγοι) και του ATLS (xειρουργοί και ορθοπεδικοί). Αξιολογούνται με ένα mini-test, το οποίο δεν μπορώ να αποκαλύψω. Παράλληλα να έχουν μια πληθωρική προσωπικότητα (όχι πάντα εφικτό) και να αγαπούν τον πολιτισμό των πόλεων. Είναι σημαντικό επίσης να ξέρουν να οδηγούν και να παρκάρουν. Ο μέσος όρος ηλικίας είναι τα σαράντα χρόνια. Αλλά στην Ελλάδα οι γιατροί αργούν να τελειώσουν την ειδικότητα΄τους.

Θανάσης Δρίτσας: Το υλικό που έχουν μαζί τους οι SOS είναι δικό τους ή ανήκει στην εταιρεία SOS;

Γιώργος Θεοχάρης: Ο βασικός εξοπλισμός ανήκει στους γιατρούς (π.χ ηλεκτροκαρδιογράφος, οξύμετρο για τον προσδιορισμό αρτηριακού οξυγόνου) αλλά υπάρχει και ακριβός εξοπλισμός όπως υπέρηχοι, απινιδωτές που ανήκουν στην Εταιρεία.

Θανάσης Δρίτσας: Υπάρχει ανακύκλωση των γιατρών που συμμετέχουν στους SOS; Πόσο καιρό ένας γιατρός παραμένει στην ομάδα των SOS κατα μέσον όρο; Υπάρχει διαφορά από ειδικότητα σε ειδικότητα;

Γιώργος Θεοχάρης: Η ανακύκλωση των γιατρών είναι συνεχής. Έχουν περάσει περισσότεροι από πεντακόσιοι γιατροί. Ξεκινάνε αμέσως μετά τη λήψη ειδικότητας και φεύγουν όταν το ιατρείο ή τα άλλα σχέδια τους ευοδώνονται. Σπανιότερα επειδή δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις δυσκολίες της εξάσκησης της Ιατρικής κατ΄οίκον που χρειάζεται υψηλό κλινικό κριτήριο, μεγάλη ικανότητα επικοινωνίας αλλά και συνεχή αξιολόγηση. Ένας γιατρός εργάζεται πέντε με έξη χρόνια στους SOS γιατρούς. Πιθανά οι παθολόγοι λίγο περισσότερο.

Θανάσης Δρίτσας: Τι εξοπλισμό έχει μαζί του ένας SOS γιατρός που δέχεται μια επείγουσα κλήση; Πχ τι εξετάσεις μπορεί να παρέχει σε έναν ασθενή η SOS φροντίδα σήμερα; Ποιο είναι το συνηθέστερο αίτιο κλήσης στο τηλεφωνικό κέντρο των SOS γιατρών και πόσο συχνά χρήζει το περιστατικό νοσοκομειακή φροντίδα στη συνέχεια;

Γιώργος Θεοχάρης: Οι γιατροί των Παθολογικών ειδικοτήτων είναι εφοδιασμένοι με καρδιoγράφο, οξύμετρο και πολλά διαγνωστικά εργαλεία πχ για τη διάγνωση της γρίπης ή της εξέτασης των ούρων. Οι χειρουργικές ειδικότητες έχουν όλο τον εξοπλισμό αντιμετώπισης τραυμάτων, καταγμάτων. Οι οφθαλμίατροι και οι ωτορινολαρυγγολόγοι μεταφέρουν ανάλογα με το περιστατικό, δεκάδες συσκευές. Όλη η ανάπτυξη της τεχνολογίας μας βοηθάει. Υπάρχει φορητό εργαστήριο, ακτινολογικό, φορητός ηλεκτροεγκεφαλογράφος.. Όλες οι εξετάσεις πλην των αξονικών, μαγνητικών και των σπινθηρογραφημάτων γίνονται στο σπίτι των ασθενών.  Το συχνότερο αίτιο κλήσης ενός γιατρού στο σπίτι είναι ο πυρετός. Ακολουθούν έμετοι και διάρροιες, προκάρδια και κοιλιακά άλγη, ο ίλιγγος. Μόνο το 10 % των περιστατικών μας θα χρειασθεί νοσηλεία. Αλλά μην ξεχνάτε ότι ο μέσος όρος ηλικίας των ασθενών μας είναι τα εξηνταπέντε με εβδομήντα χρόνια.

Θανάσης Δρίτσας: Πιστεύεις ότι είχε δαιμονοποιηθεί η ιδιωτική ιατρική στην Ελλάδα; Μήπως μπαίνουμε σε μια εποχή αντίστροφης τάσης δηλ. δαιμονοποίησης του δημοσίου τομέα της υγείας τώρα; Θα ήθελα να αναφερθείς στα κυριώτερα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της ιδιωτικής ιατρικής στην Ελλάδα σήμερα.

Γιώργος Θεοχάρης: Η ιδιωτική ιατρική έχει δαιμονοποιηθεί από τους γιατρούς κυρίως του Δημοσίου τομέα και μέρος του πολιτικού κόσμου. Κυρίως από όλους αυτούς που αρνούνται την αξιολόγηση των γιατρών, τις εξετάσεις πριν από την έναρξη ειδικότητας και την ανοιχτή κοινωνία. Και όλων αυτών που χρησιμοποιούν το Δημόσιο ως Ιδιωτικό. Περίπου όλοι οι κάτοικοι του Ψυχικού και της Φιλοθέης παρακολουθούνται από γιατρούς του Δημοσίου. Επίσης όλοι μας έχουμε περάσει αυτό το στάδιο της δαιμονοποίησης της ιδιωτικής ιατρικής κυρίως κατά τα χρόνια της ειδικότητας. Κάθε ιδιώτης γιατρός της πόλης μας φάνταζε σαν τραγική φιγούρα.

Δεν συμφωνώ με τη δαιμονοποίηση του δημόσιου τομέα της υγείας. Άλλωστε είμαι παιδί του. Αλλά πρέπει να ελέγχεται. Όταν ένας ασθενής νοσηλεύεται σε Δημόσιο Νοσοκομείο καλό είναι να ερωτάται αν τον παρακολουθεί ιδιώτης γιατρός στην πόλη και να υπάρχει αλληλογραφία και ενημέρωση. Ουτοπίες.

Τα πλεονεκτήματα της ιδιωτικής υγείας είναι ότι διαλέγεις το γιατρό σου, η διεκπεραίωση του προβλήματος γίνεται ταχύτερα και οι χώροι παροχής υπηρεσιών είναι προσεγμένοι. Από την άλλη το κόστος είναι δυσβάσταχτο. Αλλά να μην ξεχνάμε ότι ιδιωτικοί πάροχοι υγείας μπορεί να συμπεριφέρονται ως δημόσιοι αλλά και το αντίθετο. Λαβύρινθος παροχής υπηρεσιών. Ο ασθενής πάντως έχει ανάγκη από ένα σύστημα υγείας, το οποίο να τον γνωρίζει, να είναι αξιόπιστο και να είναι διαθέσιμο 24 ώρες το 24ωρο. Αυτό προσπαθούμε με τους SOS γιατρούς.

Θανάσης Δρίτσας: Μελετώντας τις δραστηριότητες των SOS γιατρών έχω παρατηρήσει ότι δίνεις μεγάλη έμφαση και στο επιστημονικό έργο των SOS και η ομάδα σας δημοσιεύει εργασίες σε αξιόλογα διεθνή επιστημονικά περιοδικά βασισμένες στην κλινική εμπειρία των SOS, αυτό είναι εξαιρετικά σπάνιο για τον ιδιωτικό τομέα στην Ελλάδα και άξιο επαίνου (στην Ελλάδα που όλα κρύβονται επιμελώς πχ δεν μπορεί να υπάρχει καν πρόσβαση από έναν ενδιαφερόμενο ασθενή στα κλινικά αποτελέσματα κάποιου χειρουργού), βρίσκεις ανταπόκριση σε αυτόν τον τομέα από τα στελέχη των SOS γενικώτερα;

Γιώργος Θεοχάρης: Εδώ και χρόνια δημοσιεύουμε εργασίες σε έγκυρα Ιατρικά περιοδικά. Η βαρύτητα της «Αυγουστίτιδας» (νοσηρότητα κατά τον μήνα Αύγουστο), το φαινόμενο του Σεπτεμβρίου. Η διεθνής βιβλιογραφία είναι κενή θεμάτων που αφορούν την Ιατρική στο σπίτι. Λες και οι άνθρωποι περνούν το μεγαλύτερο κομμάτι της ζωής τους στα νοσοκομεία. Είναι η ομαδική ενασχόληση ειδικευμένων γιατρών των SOS Ιατρών, οι οποίοι σε οποιαδήποτε άλλη χώρα του κόσμου θα ήταν καθηγητές Ιατρικής ή Διευθυντές κλινικών, με θέματα υγείας που λαμβάνουν χώρα στα σπίτια των ασθενών, η οποία οδήγησε στη εκπόνηση αυτών των εργασιών. Και είναι πάντα καθοριστική για τις εργασίες μας η συνεργασία με επιστημονικά ινστιτούτα όπως το ΑΙΒΣ.

Θανάσης Δρίτσας: Πόσο ακριβές νομίζουν οι ασθενείς σας ότι είναι οι υπηρεσίες σας σήμερα; ιδιαίτερα αυτή την τόσο δύσκολη οικονομικά εποχή. Παραμένει σταθερός ο αριθμός των κλήσεων στο τηλεφωνικό σας κέντρο;

Γιώργος Θεοχάρης: Το κόστος των επισκέψεων των SOS γιατρών είναι λογικό και μάλλον χαμηλό στα πλαίσια του ιδιωτικού τομέα. Αφορά την παροχή έκτατης βοηθείας και τη μετακίνηση του γιατρού σε δύσκολες ώρες. Συχνά με εξοπλισμένο όχημα με οδηγό. Δεν καλούμαστε συνήθως για απλά περιστατικά. Πολύ συχνά βρίσκουμε τα αυτοκίνητά μας παραβιασμένα, έχει κλαπεί πανάκριβος εξοπλισμός και γιατροί μας έχουν διακινδυνεύσει σε επισκέψεις σε επικίνδυνες περιοχές της Αθήνας.

Ο αριθμός των κλήσεων στο τηλεφωνικό μας κέντρο είναι ο ίδιος. Ο αριθμός των κατ΄οίκον επισκέψεων παρουσιάζει μόνο φέτος μια μικρή πτώση. Είναι σαφές ότι πολλοί ασθενείς μας έχουν οικονομικές δυσκολίες. Αλλά είναι και στην ευχέρεια των γιατρών μας να μειώνουν την αμοιβή τους όταν αντιμετωπίζουν ασθενείς σε δυσχερή οικονομική κατάσταση.

Θανάσης Δρίτσας: Παρέχεις ο ίδιος κάποιες φορές κλινικές υπηρεσίες ως SOS γιατρός ή ασχολείσαι αποκλειστικά ως ιθύνων διοικητικός νους;

Γιώργος Θεοχάρης: Σπάνια κάνω επισκέψεις κατ΄ οίκον ως SOS γιατρός. Αλλά συχνά ως ιδιώτης γιατρός. Ισχυρίζομαι ότι ήμουν καλύτερος ως SOS γιατρός. Η τσάντα μου ήταν ετοιμοπόλεμη και άφηνα πάντα μια πλήρη γνωμάτευση στον ασθενή. Επίσης γνωρίζα ότι θα αξιολογηθώ από το κέντρο των SOS γιατρών και φροντίζα να δίνω τον καλύτερό μου εαυτό. Μια εταιρεία που σε κάνει καλύτερο και σοφότερο γιατρό.

Θανάσης Δρίτσας: Κάποια μελλοντικά σχέδια σου ή καινούργιες ιδέες για τους SOS γιατρούς;

Γιώργος Θεοχάρης: Πάντα έχουμε καινούργιες ιδέες. Η ανάπτυξη της τεχνολογίας μας βοηθάει αφάνταστα. Η επιστημονική μας έρευνα μας θα συνεχισθεί. Τα συνέδρια μας πυκνώνουν. Οι νεότερες γενιές SOS γιατρών πρέπει να αποδείξουν ότι έχουν επιχειρηματικό δαιμόνιο. Όταν ξεκίνησα σαν ιδεολόγος πριν είκοσι χρόνια με μια καλή ιδέα χωρίς χρήματα δεν είχα συναίσθηση της δυσκολίας του εγχειρήματος. Αλλά υπήρχε η καλή και καθαρή ιδέα. Και φροντίσαμε να παραμείνει καλή και καθαρή. Η επίσκεψη του γιατρού στο σπίτι είναι μια από τις  τελευταίες ευγενείς πράξεις που μας έχουν απομείνει.

*Πληροφορίες για τους SOS ιατρούς, τον χαρακτηριστικό τηλεφωνικό αριθμό κλήσης (1016) και τις παρεχόμενες υπηρεσίες μπορεί να βρει κανείς στην ιστοσελίδα των γιατρών SOS στη διεύθυνση

www.sosiatroi.gr

*Ο Θανάσης Δρίτσας είναι καρδιολόγος στο Ωνάσειο ΚΚ, συνθέτης και συγγραφέας

Advertisements

Γαβριηλίδης, Βλάσης, 1848-1920

Image

Ο Βλάσης Γαβριηλίδης γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, γιος του χρυσοχόου Γαβριήλ Γαβριηλίδη. Αποφοίτησε από τη Μεγάλη του Γένους Σχολή και σπούδασε πολιτικές επιστήμες και φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Λειψίας, με υποτροφία του Γεωργίου Σίνου. Στο χώρο των Γραμμάτων πρωτοεμφανίστηκε μετά την επιστροφή του στην Κωνσταντινούπολη από τις σελίδες του περιοδικού Επτάλοφος, όπου δημοσίευσε μελέτες για την αρχαία ελληνική τραγωδία και το θεατρικό έργο του William Shakespeare. Την ίδια χρονιά (1868) εξέδωσε την εφημερίδα Ομόνοια, η οποία στη συνέχεια συγχωνεύτηκε με την εφημερίδα Νεολόγος. Με αφορμή δημοσίευση άρθρου του σχετικά με την καταπίεση της ελληνικής κοινότητας από την οθωμανική διοίκηση στην Πόλη, στην εφημερίδα Μεταρρύθμισις –την οποία εξέδωσε μετά την Ομόνοια – διώχτηκε από το Σουλτάνο Αβδούλ Χαμίτ Β΄ και καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο. Ο Γαβριηλίδης κατέφυγε κρυφά στην Αθήνα, όπου από το 1877 πέρασε το υπόλοιπο της ζωής του. Συνεργάτης αρχικά στην Εφημερίδα των Συζητήσεων και στη συνέχεια εκδότης του σατιρικού περιοδικού Ραμπαγάς (από κοινού με τον Κλεάνθη Τριανταφύλλου), ακολούθησε λίγο αργότερα μοναχική πορεία εκδίδοντας το περιοδικό Μη Χάνεσαι του οποίου συνέχεια υπήρξε η εφημερίδα Ακρόπολις, η οποία στάθηκε πρωτοποριακή για την εποχή της τόσο ως προς την εμφάνισή της, όσο και ως προς την ύλη της. Μέσα από τις σελίδες της Ακροπόλεως ο Γαβριηλίδης προσπάθησε να προβάλλει την αγάπη του για την πατρίδα του και παράλληλα το θαυμασμό του για τα ευρωπαϊκά πολιτιστικά επιτεύγματα. Ο ριζοσπαστισμός του και οι συχνά ακραίες θέσεις του εναντίον θεσμών και προσώπων προκάλεσαν αντιδράσεις με αποκορύφωμα την καταστροφή των γραφείων της Ακρόπολης το καλοκαίρι του 1894 από ομάδα της Φρουράς Αθηνών και στη σύλληψή του το Νοέμβριο του 1904. Διώχτηκε κατά τη διάρκεια του εθνικού διχασμού. Μετά το 1915 άρχισαν οι οικονομικές δυσκολίες. Πέθανε το 1920 από καρκίνο στα γραφεία της Ακρόπολης. Για περισσότερα βιογραφικά στοιχεία του Βλάση Γαβριηλίδη βλ. Γιαλουράκης Μανώλης, «Γαβριηλίδης Βλάσης», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας 5. Αθήνα, Χάρη Πάτση, χ.χ., Λαμπρίας Τάκης, «Γαβριηλίδης Βλάσης», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό 2. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1984 και Συναδινός Θ.Ν., «Γαβριηλίδης Βλάσιος», Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια 8. Αθήνα, Πυρσός, 1929.
(Πηγή: Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών, Ε.ΚΕ.ΒΙ.).

Άρθρο του Jean Pisani-Ferry / Οικονομική μεταρρύθμιση, τίνος;

 Image

Ο JeanPisani-Ferry έγραψε το άρθρο για το 

 Project Syndicate, 30-7-2013, «Whose Economic Reform?»

Ο Γάλλος οικονομολόγος Jean Pisani-Ferry (γνωστός από το βιβλίο του «Η αφύπνιση των δαιμόνων», εκδ. Πόλις, 2012), μιλά για το θέμα των οικονομικών  μεταρρυθμίσεων – κάτι που αφορά κυρίως τη χώρα μας – για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι  «μια ατζέντα οικονομικών μεταρρυθμίσεων δεν μπορεί να προκύψει από μια μηχανική διαδικασία», και να τονίσει –κάτι που βρίσκεται το περιθώριο της κουβέντας– τη δημοκρατική βάση στο πλαίσιο της οποίας θα πρέπει να υλοποιούνται οι όποιες μεταρρυθμίσεις.

 Μετάφραση: Θανάσης Βασιλείου

ΠΑΡΙΣΙ – Μαζί με τη δημοσιονομική εξυγίανση, οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις αποτελούν το νέο ευρωπαϊκό μάντρα. Οι διεθνείς οργανισμοί και τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεωρούν τις μεταρρυθμίσεις αναγκαίες για την οικονομική ανάκαμψη, τη μεγέθυνση της οικονομίας, και προϋπόθεση για να καταπολεμηθεί η μάστιγα της ανεργίας.

Πράγματι, η συμφωνία που επιτεύχθηκε ανάμεσα στην ελληνική κυβέρνηση και την «τρόικα» (Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και Ευρωπαϊκή Επιτροπή), περιελάμβανε έναν 48σέλιδο κατάλογο με λεπτομέρειες για τις μεταρρυθμίσεις. Δεν δόθηκε σε όλες τις χώρες ένας τόσο μεγάλος κατάλογος για το «τι-πρέπει-να-κάνουν», αλλά εφόσον το 2010 ο κατάλογος αυτός ενσωματώθηκε στη νέα νομοθεσία της Ε.Ε., αυτές οι συστάσεις απευθύνονται πλέον σε όλους. Για παράδειγμα, οι εντολές που δόθηκαν στην Ιταλία περιελάμβαναν συστάσεις για αποτελεσματικότερη δημόσια διοίκηση, την καταπολέμηση της διαφθοράς, την εταιρική διακυβέρνηση στον τραπεζικό τομέα, την αγορά εργασίας, τα σχολεία, τη φορολογία, το άνοιγμα του τομέα των υπηρεσιών, και για τις υποδομές.

Όλοι συμφωνούμε ότι οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει επειγόντως να εφαρμόσουν βαθιές μεταρρυθμίσεις. Η χαμηλή παραγωγικότητα και η επίμονη ανεργία θεωρούνται στοιχεία για την αναγκαιότητα μιας πλήρους αναδιάρθρωσης των οικονομιών. Αλλά αν αυτή η διαπίστωση δικαιολογεί την αναγκαιότητα των μεταρρυθμίσεων, δεν εξασφαλίζει κάποια στέρεη βάση για την εκπόνηση του σχεδιασμού μιας αποτελεσματικής οικονομικής ανάκαμψης.

Ο σχεδιασμός μιας στρατηγικής μεταρρυθμίσεων προϋποθέτει την επίλυση δύο προβλημάτων. Το πρώτο θέμα είναι αυτό των σκοπών. Οι επιτυχείς κοινωνίες έχουν μεταξύ τους μεγάλες διαφορές. Σε μερικές κοινωνίες υπάρχουν ανισότητες, ενώ άλλες είναι περισσότερο εξισωτικές. Άλλες προφυλάσσουν ως κόρη οφθαλμού το μεγάλο κράτος πρόνοιας, ενώ άλλες το εξαφανίζουν. Ορισμένες χώρες βασίζονται σε εκτεταμένες συλλογικές συμβάσεις ενώ σε άλλες χώρες οι συλλογικές συμβάσεις αποκλείονται εντελώς. Μερικές χώρες βασίζονται σε ευκαιριακές συναλλαγές, ενώ άλλες βασίζονται σε σταθερές σχέσεις. Οι μελετητές αναφέρονται σε «ποικιλίες καπιταλισμού», ακριβώς, για να τονίσουν την απουσία ενός ενιαίου προτύπου επιτυχίας.

Αλλά αν υπάρχουν διαφορετικά μοντέλα, σε ποιες μεταρρυθμίσεις θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα; Οι διεθνείς οργανισμοί γενικά επισημαίνουν – και σωστά –  ότι στις πλείστες των περιπτώσεων, μια χώρα μπορεί να βελτιώσει την οικονομική της αποδοτικότητα χωρίς να μεταβάλλει το οικονομικό της μοντέλο. Για παράδειγμα, συχνά υπάρχει μεγάλο περιθώριο για την επίτευξη της ίδιας αναδιανομής εισοδήματος με χαμηλότερο δημοσιονομικό κόστος, ή προκειμένου οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας να λαμβάνουν υπόψη τους τα συμφέροντα των ατόμων που βρίσκονται εκτός απασχόλησης. Έτσι, τα εθνικά μοντέλα μπορούν να μεταρρυθμιστούν, διατηρώντας ωστόσο ρυθμίσεις που εκπληρώνουν τις κοινωνικές προτιμήσεις και διατηρώντας μέριμνες για άτομα δίχως απασχόληση. Έτσι, τα εθνικά μοντέλα μπορούν να μεταρρυθμιστούν διατηρώντας εκείνα τα θεσμικά πλαίσια που ικανοποιούν τις κοινωνικές προτιμήσεις.

Ωστόσο, μια τέτοια απάντηση είναι, τρόπον τινά, αβασάνιστη. Οι χώρες δεν είναι μόνον αναποτελεσματικές· επιπρόσθετα, πολλές φορές είναι και ασυνεπείς. Για παράδειγμα, μερικές χώρες προσποιούνται ότι επιθυμούν να γίνουν παγκόσμια κέντρα, χωρίς να καλοδέχονται τους αλλοδαπούς – είναι αυτό που εμπόδισε την Ιαπωνία να αναδειχθεί ως ένα παγκόσμιο οικονομικό κέντρο τη δεκαετία του 1990· ή ελπίζουν να αναπτυχθούν ως οικονομίες της γνώσης, αλλά απεχθάνονται τις ακαδημαϊκές ελευθερίες· ή έχουν στόχο τους την ανάπτυξη της καινοτομίας, χωρίς να επιτρέπουν στους καινοτόμους να γίνουν πλούσιοι.

Μια τέτοια ασυνέπεια είναι συχνά ένα σημαντικό εμπόδιο για την ανάπτυξη. Αντίθετα, η επιτυχία των Ηνωμένων Πολιτειών ως ατμομηχανής της καινοτομίας στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στη συνέπεια που παρατηρείται σε τομείς που εκτείνονται από την εκπαίδευση και τη μετανάστευση μέχρι τη φορολογία και την αγορά εργασίας.

Επομένως, οι μεταρρυθμίσεις που βοηθούν την ανάπτυξη, δεν προϋποθέτουν μόνο την αντικατάσταση των αποτελεσματικών θεσμικών ρυθμίσεων με αντίστοιχες αποτελεσματικές·  απαιτούν επίσης την αντιμετώπιση δύσκολων επιλογών –πράγμα που, σε τελική ανάλυση, είναι ένα καθαρά πολιτικό εγχείρημα. Και κατ’ αυτή την έννοια, οι μεταρρυθμίσεις δεν είναι κάτι που θα μπορούσε να προτείνει ο κάθε διεθνής οργανισμός υποκαθιστώντας τη βούληση των ψηφοφόρων της χώρας.

Το δεύτερο πρόβλημα με τον σχεδιασμό των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων είναι αυτό της στρατηγικής. Όπως έχει επισημάνει ο οικονομολόγος Dani Rodrik, η τυπική ανάλυση οδηγεί εν γένει σε έναν κατάλογο επιθυμητών μεταρρυθμίσεων ο οποίος όμως δεν λέει στις κυβερνήσεις από πού να αρχίσουν. Οι φοβισμένοι ηγέτες ξεκινούν κυρίως με θέματα που έχουν να κάνουν με πολιτικές σκοπιμότητες, ενώ οι τολμηροί ηγέτες αρχίζουν με πιο απαιτητικές προδιαγραφές· αλλά ουδεμία εγγύηση υπάρχει για το ποια από τις δύο αυτές προσεγγίσεις θα οδηγήσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Ακόμα και μια φαινομενικά ορθολογική στρατηγική, δηλαδή, ότι πρώτα θα πρέπει να διορθωθούν οι μεγαλύτερες ανεπάρκειες, δεν είναι απαραίτητα η κατάλληλη.

Ένας λόγος είναι ότι η αποτελεσματικότητα της μεταρρύθμισης μπορεί να εξαρτάται από τις συνθήκες που επικρατούν σε άλλους τομείς: τα καλά πανεπιστήμια, για παράδειγμα, δεν μπορούν να θεραπεύσουν τις συνέπειες της κακής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Επιπλέον, η εξάλειψη μιας παραμόρφωσης μπορεί να είναι αναποτελεσματική ή ακόμα και αντιπαραγωγική: σε μια οικονομία με πρόβλημα στις τις αμοιβές, μια μερική μεταρρύθμιση θα μπορούσε απλά να οδηγήσει σε μετατοπίσεις μεταξύ των τομέων και των άλλων συντελεστών, αντί να τις μειώσει προς όφελος της κατανάλωσης.

Ως εκ τούτου, μπορεί να χάνεται σημαντική πολιτική ενέργεια στην προώθηση ατελέσφορων μέτρων. Αντ’ αυτού, οι μεταρρυθμίσεις θα πρέπει να ξεκινήσουν με απολύτως δεσμευτικό περιορισμό σε σχέση με την απόδοσή τους (η οποία και θα συνδέεται με το σύνολο των αγκυλώσεων που αντιμετωπίζει η οικονομία).

Επιπλέον, τα αποτελέσματα μεταρρυθμίσεων εξαρτώνται από τις συνθήκες του οικονομικού κύκλου. Γενικά, οι θιασώτες  των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων ισχυρίζονται ότι στοχεύουν στην αύξηση της παραγωγής και της ευημερίας μεσοπρόθεσμα, και ότι δεν έχει και τόση σημασία το βραχυπρόθεσμο διάστημα. Αλλά, ενώ ορισμένες μεταρρυθμίσεις –  για παράδειγμα, εκείνες που βελτιώνουν την πρόσβαση στην πίστωση ή αυτές που βοηθούν στην εξάλειψη του κόστους εισροών όταν αυτό πλήττει την κατανάλωση – μπορούν πράγματι να βοηθήσουν ώστε να δοθεί ώθηση στην ανάπτυξη όταν υπάρχει μειωμένη ζήτηση, όπως αυτή που βιώνει τώρα η Ευρώπη, άλλες όμως μπορεί να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα. Για παράδειγμα, οι μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας που διευκολύνουν τις επιχειρήσεις να μειώσουν το προσωπικό τους, αποδυναμώνουν ακόμα περισσότερο τη ζήτηση, υπογραμμίζοντας έτσι το πόσο σημαντική είναι η μελέτη των μεταρρυθμιστικών επιδράσεων στον βραχυπρόθεσμο ορίζοντα.

Αυτό που προκύπτει από τα παραπάνω είναι ότι μια ατζέντα οικονομικών μεταρρυθμίσεων δεν μπορεί να προκύψει από μια μηχανική διαδικασία. Σε κάποιο σημείο θα πρέπει να γίνουν δύσκολες επιλογές σχετικά με τις προτεραιότητες και την αλληλουχία των μεταρρυθμίσεων. Κανείς δεν λέει ότι οι διεθνείς οργανισμοί και η Ε.Ε. δεν προσφέρουν καμία βοήθεια. Απεναντίας, οι φορείς αυτοί είναι αρκετά πολύτιμοι όσον αφορά το βαθμό στον οποίο διενεργούν διεθνείς συγκρίσεις και επισημαίνουν ελλείψεις. Αλλά υπάρχει μια γραμμή πέρα από την οποία μόνον οι κυβερνήσεις μπορούν να θέσουν προτεραιότητες και να προχωρήσουν σε δράσεις. Δηλαδή, ύστερα από όλα αυτά, οι ψηφοφόροι είναι εκείνοι που επιλέγουν το τι θέλουν να γίνει.

Ο «θείος» από τη Γερμανία – Ν. Χειλάς/Το Βήμα

Είναι ο παροιμιώδης πλούσιος συγγενής. Σε αντίθεση όμως με τον κλασικό «θείο από την Αμερική», ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε δεν φέρνει σήμερα ευρώ στην Αθήνα, αλλά μόνο «χρήσιμες» συμβουλές – για την αναδιοργάνωση της διοίκησης, του φορολογικού συστήματος και εν γένει του ελληνικού κράτους. Ακόμα και η «καραμέλα» των 100 εκατομμυρίων ευρώ, που φημολογούταν ότι θα έδινε «προίκα» στο υπό συγκρότηση ελληνικό ταμείο για την ενίσχυση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, παραμένει στην τσέπη του. Οι αθηναίοι οικοδεσπότες του θα μείνουν προς το παρόν με τη γλύκα. Και θα μπορέσουν να τη βάλουν πραγματικά στο στόμα τους, μόνο εφόσον έχουν εκπληρώσει πλήρως τις τρέχουσες υποχρεώσεις τους, έτσι όπως αυτές περιγράφονται αναλυτικά στο μνημόνιο.

Αντί λοιπόν για χρήματα, που ως γνωστό δεν φέρνουν την ευτυχία, ο κ.Σόιμπλε κομίζει στην Αθήνα γλαύκες: την ήδη γνωστή υποστήριξη του στην ελληνική κυβέρνηση. «Αν εκπληρώσετε τις υποχρεώσεις σας, θα σας δώσουμε κάθε στήριξη» είχε πει τις προάλλες στον Κωστή Χατζηδάκη, που τον είχε επισκεφτεί στο Βερολίνο. Και το ίδιο θα επαναλάβει σήμερα ακόμα πιο εμφατικά και ενώπιον του Αντώνη Σαμαρά. Η χθεσινή ψήφιση του πολυνομοσχεδίου δείχνει, ότι η δικομματική κυβέρνηση εκπληρώνει όντως τις υποχρεώσεις της – σε νομικό τουλάχιστον επίπεδο. Αν το κάνει τις επόμενες εβδομάδες και σε πρακτικό, τότε θα ανοίξει ίσως και κάποια νέα χρηματική κάνουλα.

Ο κ.Σόιμπλε δεν έρχεται λοιπόν στην Αθήνα ως νέος ρωμαίος Imperator, που επισκέπτεται τις ευρωπαϊκές επαρχίες του, όπως το φαντάζεται ο Αλέξης Τσίπρας, αλλά ως ο αρχιτέκτονας μιας νέας τάξης πραγμάτων, που δεν γνωρίζει εδαφικές κατακτήσεις και προσαρτήσεις, αλλά κτίζεται στα ερείπια του κοινωνικού κράτους, της δημόσιας περιουσίας και των εργασιακών δικαιωμάτων – όλα αυτά στο όνομα της επανάκτησης της ανταγωνιστικότητας. Υπό την εποπτεία του κτίζεται στην Ελλάδα ένα νέο οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο, που όπως είπε πρόσφατα ο υφιστάμενός του υφυπουργός Στέφεν Καμπέτερ, δεν το έχει ξαναδεί η ήπειρός μας. Και το οποίο, εφόσον ευοδωθεί η κατασκευή του, προορίζεται για εξαγωγή και στις άλλες υπερχρεωμένες χώρες.

Το ότι το μοντέλο αυτό είναι εξαιρετικά εύθραυστό, το ξέρουν βέβαια και τα μικρά παιδιά, και ακόμα περισσότερο ο ίδιος. Γι αυτό και έχει στο γραφείο του ένα σχέδιο Β΄, που λέγεται «κούρεμα». Στη Γερμανία είναι πλέον κοινός τόπος, ότι χωρίς αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους και δη σύντομα δεν γίνεται και ότι αυτό βρίσκεται και στα σχέδια της γερμανικής κυβέρνησης. Μόνο που ο ίδιος δεν θέλει να μιλήσει γι αυτό πριν από τις γερμανικές εκλογές στις 22 Σεπτεμβρίου. Κάθε πρόωρη παραβίαση του μέχρι σήμερα ισχύοντος «ιστορικού συμβολαίου με τους ψηφοφόρους» που λέει ότι η Γερμανία θα βοηθήσει την Ελλάδα μόνο τεχνικά, ή με πιστώσεις (και δη κερδοφόρες), σε καμιά περίπτωση όμως με οικονομικά «δώρα», θα τιμωρούταν με ανάλογο «μαύρισμα» των κυβερνώντων κομμάτων, των Χριστιανοδημοκρατών και των Ελεύθερων Δημοκρατών, στις κάλπες. Μετά τις εκλογές τα πράγματα φυσικά αλλάζουν. Ήδη τον Οκτώβριο θα μπορεί να επικαλείται το γνωστό γερμανικό ρητό: «Τι με ενδιαφέρουν σήμερα οι ανοησίες που έλεγα χθες».

Το πιθανότερο είναι βέβαια, ότι το «κούρεμα» αυτό δεν θα είναι πηγή ανακούφισης, αλλά νέων δεινών για την Ελλάδα. «Ματώνοντας» η Γερμανία, που θα κληθεί να πληρώσει το αναλογικά μεγαλύτερο μέρος της «νύφης», θα επιχειρήσει να «ματώσει» δέκα φορές περισσότερο την Ελλάδα – αυτό επιβάλει η λογική του εξευμενισμού των γερμανών φορολογούμενων. Το αποτέλεσμα θα είναι νέες «θυσίες» του ελληνικού πληθυσμού και πρόσθετη επίθεση στα εναπομείναντα εργασιακά και ασφαλιστικά δικαιώματά του. Το προφίλ της κυβέρνησης θα σφραγιστεί ακόμα πιο έντονα από «φάτσες», όπως εκείνη του Άδωνι Γεωργιάδη. Στο βάθος θα καραδοκεί ο βούρδουλας – όπως αυτός δοκιμάζεται ήδη επιτυχώς από το Νίκο Δένδια στις πλάτες των προσφύγων και των οικονομικών μεταναστών με τις ευλογίες φυσικά του Βερολίνου.

Όλα αυτά δεν σημαίνουν, ότι η σημερινή επίσκεψη δεν έχει πρακτική αξία. Ο κ.Σόιμπλε δεν έρχεται με άδεια χέρια στην Αθήνα. Η έστω και τεχνική υποστήριξη του νέου ελληνικού ταμείου για μικρομεσαίες επιχειρήσεις από τη γερμανική κρατική αναπτυξιακή τράπεζα Kfw, που γίνεται υπό τη δική του εποπτεία, δείχνει ότι θέλει να ξαναπιάσει το νήμα της γερμανοελληικής συνεργασίας, που έκοψε πριν από δυο περίπου χρόνια ο αντικαγκελάριος και υπουργός οικονομίας Φίλιπ Ρέσλερ επικαλούμενος την ανικανότητα του τότε υπουργού ανάπτυξης Μιχάλη Χρυσοχοίδη αλλά και την εν γένει ασυνέπεια και ασυναρτησία των προηγούμενων ελληνικών κυβερνήσεων.

Ο «τσάρος» της γερμανικής οικονομίας έχει προφανώς πειστεί, ότι ο κ.Σαμαράς είναι ο μέχρι τώρα καλύτερος «άνθρωπός» του στην Ελλάδα. Το γεγονός, ότι θεσμοθετεί με συνέπεια το πλαίσιο που καθόρισε η τρόικα του φτάνει – το γεγονός ότι αυτό μεταφράζεται στην πράξη σε μεγαλειώδη «ιστορία αποτυχίας» είναι γι αυτόν μόνο παράπλευρη απώλεια. Γι αυτό και είναι πρόθυμος να τον ανταμείψει – σήμερα με τεχνική, αύριο ίσως και με χρηματική βοήθεια. Αυτό επιβάλλει εξάλλου και η υποχρέωση που ανέλαβαν στις 3 Ιουλίου στο Βερολίνο οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων 21 χωρών της Ευρώπης, να εντείνουν με κάθε μέσο τον αγώνα κατά της ανεργίας και ιδιαίτερα εκείνης των νέων. Ο «θείος» από τη Γερμανία δίνει, για λίγες εβδομάδες τουλάχιστον, πολιτικό «χρήμα» στην κυβέρνηση Σαμαρά. Το τι θα κάνει μετά τις 22 Σεπτεμβρίου είναι κοινό μεν, αλλά επτασφράγιστο μυστικό – που μάλλον δεν θα αποκαλύψει κατά τη σημερινή επίσκεψή του στην Αθήνα.