Η φιλοσοφία της δημιουργικής καταστροφής

Ένα γνωστό ανά τους αιώνες ρεύμα σχετικά με την επίτευξη ευημερίας και τον «φορμαλισμό» σε όρους λειτουργικότητας και ευρυθμίας της κοινωνίας είναι αυτό της δημιουργικής καταστροφής ή αλλιώς εκφρασμένο ως «τάξη μετά το χάος» (ordo ad chao). Η ισοπέδωση και ανάπλαση στη συνέχεια του κόσμου με σκοπό την πρόοδο και την βελτίωση είναι ένα συχνό θέμα συζήτησης κυρίως ως αιτιολόγηση και επίρρωση της χρησιμότητας ορισμένων «παθογόνων» κοινωνικών φαινομένων που οδηγούν σε αλλαγές.

Ο Γιόζεφ Σουμπέτερ (1883-1950) ήταν αυστριακός οικονομολόγος ο οποίος διετέλεσε υπουργός οικονομικών της Δημοκρατίας της Γερμανικής Αυστρίας.Έγινε γνωστός για τις θεωρίες του περί Καπιταλιστικής Ανάπτυξης και Οικονομικών κύκλων, καθώς και για την εκλαΐκευση του μαρξικού όρου της «δημιουργικής καταστροφής».

Ο Σουμπέτερ οριοθετεί τη δημιουργική καταστροφή ως αποτέλεσμα της τεχνολογικής προόδου, η οποία, με τη δημιουργία αποδοτικότερης τεχνολογίας, ή νέων καλύτερων (με όποια κριτήρια) προϊόντων, απαξιώνει παραγωγικές μονάδες που λειτουργούν με παλιότερη τεχνολογία, χωρίς αυτές να έχουν στην πραγματικότητα κάποιο άλλο εσωτερικό πρόβλημα. Κατά τον Σουμπέτερ αν επιτρέψει κανείς στη Δημιουργική Καταστροφή του καπιταλιστικού συστήματος να λειτουργήσει απελευθερωμένη, μπορεί να επιτύχει μια κοινωνία συνολικά με υψηλότερα επίπεδα κατανάλωσης και με λιγότερες ώρες εργασίας. Παρόλα αυτά τα όρια του παραπάνω ορισμού άρχισαν να επιμηκύνονται σε κάθε έκφανση του πολυσχιδούς κοινωνικού βίου. Η φιλοσοφία αυτή αρχίζει να αναφέρεται ακόμα και σε στοχευμένη-προσχεδιασμένη «καταστροφή» (όχι μόνο αυτή που οφείλεται σε εξωτερικούς παράγοντες) με απώτερο σκοπό τα πολλαπλά οφέλη κατά την αναγέννηση μετά από μία «δυστυχία».

Άλλωστε κάθε αλλαγή για να είναι πρακτικά και αποτελεσματικά υλοποιήσιμη προϋποθέτει την αίσθηση του επείγοντος και ενός κλίματος «σοκ και δέους» ορισμένες φορές, με σκοπό την αύξηση της αναγκαιότητας της στα μάτια των άμεσα ενδιαφερόντων, οι οποίοι πολλές φορές την βλέπουν ως μόνη σωτηρία. Ακροβατώντας σε όρια συνωμοσιολογίας και αυταπόδεικτης αλήθειας πολλοί ισχυρίζονται πως οι καλύτερες επιτυχίες έχουν προκύψει κατά τη διάρκεια μεγάλων καταστροφών όπου η «εκμετάλλευση» μίας μεγάλης κλίμακας κρίσης ή σοκ μπορεί να έχει τεράστια κέρδη. Ισχυρίζονται ακόμα πως η διευκόλυνση της προσαρμογής σε νέες συνθήκες προϋποθέτει ένα ισχυρό χάος που η αβεβαιότητα κυριαρχεί και η ελπίδα από την νέα λύση που προτείνεται είναι αυτή που οδηγεί σε πλήρη και πολλές φορές μη επαρκώς αξιολογήσιμη αποδοχή και υιοθέτηση αυτής της λύσης.

H κριτική θεώρηση της παραπάνω φιλοσοφίας μπορεί να έχει ως βάση τoν ανθρωπιστικό χαρακτήρα, τις απώλειες και τις αρνητικές συνέπειες της κάθε καταστροφής και χάους σε σχέση με τη νέα κατάσταση που θα προκύψει. Κάποιος μπορεί να ισχυρισθεί ότι το κοινωνικό όφελος κάθε αλλαγής θα υπερβαίνει κατά πολύ τα κόστη της πρότερης κατάστασης. Αλλά πάλι μπορούμε να δεχτούμε έστω και κάποια κόστη; Μήπως είναι επιβεβλημένα ώστε να μην έχουμε μεγαλύτερα στο μέλλον; Και μήπως πρέπει να αναλογιστούμε πέρα από τα προφανή οφέλη αν υπάρχουν πολλαπλάσια οφέλη για ομάδες ενδιαφερομένων που δεν «νομιμοποιούν» τα κόστη;

Η προσπάθεια για κάθε αλλαγή είτε αφορά μία χώρα, είτε μία επιχείρηση, είτε μια οικογένεια θα πρέπει να έχει πάντα μέτρο τον άνθρωπο και μετά από προσεκτική μελέτη κάθε εναλλακτικής προκειμένου η μετάβαση από μία κατάσταση Α σε μία κατάσταση Β να είναι όσο πιο ομαλή γίνεται και η ανάλυση κόστους-οφέλους να είναι υπερβολικά θετική. Η προσαρμογή και η αλλαγή είναι εγγενή φαινόμενα της ανθρώπινης φύσης παρά του επίσης εγγενούς χαρακτηριστικού στην «αντίσταση στην αλλαγή». Ο τρόπος προσαρμογής και αλλαγής παρόλα αυτά είναι δείκτης του πολιτισμού, της προσωπικής και συλλογικής αξιακής και ηθικής δεξαμενής. Η ιδέα της «δημιουργικής καταστροφής» φιλοσοφικά διαπραγματευόμενη μπορεί υπό συνθήκες να είναι σκέτη δημιουργία ή καταστροφή.

Γιώργος Σιούτζος/Fractalart.gr

Στον σύνδεσμο που ακολουθεί μπορεί κάποιος να διαβάσει το τι απαντά ο Σουμπέτερ στον Μαρξ . «Η δημιουργική απάντηση του Σουμπέτερ στον Μαρξ», της ‘Αννας Μπουλογούρη

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Αρέσει σε %d bloggers:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close